Давлат тилида матни бўлмаган лойиҳалар портал маъмурияти томонидан лойиҳа муаллифини огоҳлантирмасдан ўчирилади
ID Муаллиф Муҳокамага чиқариш санаси Якунланиш санаси Таклифлар сони
19124 Ўзбекистон Республикаси Бандлик ва меҳнат муносабатлари вазирлиги 22/06/2020 07/07/2020 2

Муҳокама якунланди

Идораларнинг буйруқ ёки қарори
Ободонлаштириш ва кўкаламзорлаштириш ташкилотлари ходимлари учун меҳнатни муҳофаза қилиш қоидаларини тасдиқлаш ҳақида
ID-19124

ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ УЙ-ЖОЙ КОММУНАЛ ХИЗМАТ КЎРСАТИШ ВАЗИРЛИГИ

ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ БАНДЛИК ВА МЕҲНАТ

 МУНОСАБАТЛАРИ ВАЗИРЛИГИНИНГ

ҚАРОРИ

 

Ободонлаштириш ва кўкаламзорлаштириш ташкилотлари ходимлари учун меҳнатни муҳофаза қилиш қоидаларини тасдиқлаш ҳақида

 

 

Ўзбекистон Республикасининг “Меҳнатни муҳофаза қилиш тўғрисида”ги Қонуни ва Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 4 июндаги
ПҚ-4351-сон “Аҳоли пунктларини ободонлаштириш соҳасида ишлар самарадорлигини оширишга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги
қарорига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Уй-жой коммунал хизмат кўрсатиш вазирлиги ва Бандлик ва меҳнат муносабатлари вазирлиги қарор қилади:

1. Ободонлаштириш ва кўкаламзорлаштириш ташкилотлари ходимлари учун меҳнатни муҳофаза қилиш қоидалари иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Мазкур қарор расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.

 

 

Вазир                                                                                 М.Салиев

 

         Тошкент ш.,

2020 йил __ _________

          ____-сон

         

 

Вазир                                                                                 Н.Хусанов

 

         Тошкент ш.,

2020 йил __ _________

          ____-сон

         

 

Ўзбекистон Республикаси Уй-жой коммунал хизмат кўрсатиш вазирлиги

Ўзбекистон Республикаси

Бандлик ва меҳнат

муносабатлари вазирлигининг

2020 йил ___  _______________даги

_____ ва ____ -сон қарорига

ИЛОВА

 

Ободонлаштириш ва кўкаламзорлаштириш ташкилотлари ходимлари учун меҳнатни муҳофаза қилиш

ҚОИДАЛАРИ

 

Мазкур Қоидалар Ўзбекистон Республикасининг “Меҳнатни муҳофаза қилиш тўғрисида”ги Қонунига (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2016 й., 38-сон, 441-модда) мувофиқ ободонлаштириш ва кўкаламзорлаштириш ташкилотлари ходимлари (бундан кейинги ўринларда ходимлар деб юритилади) учун меҳнатини муҳофаза қилиш тартибини белгилайди.

 

I. Умумий қоидалар

1. Мазкур Қоидалар мулкчилик шаклидан ва идоравий бўйсунишидан қатъи назар, барча ободонлаштириш ва кўкаламзорлаштириш ташкилотларига (бундан кейинги ўринларда ташкилотлар деб юритилади) тааллуқлидир.

2. Мазкур Қоидалар архитектура-қурилиш меъёрлари ва қоидалари, санитария нормалари ва қоидалари, давлат стандартлар, меҳнатни муҳофаза қилиш масалалари бўйича техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар ва норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар талабларини ҳамда маълум турдаги ишларни бажариш бўйича бошқа қонун ҳужжатлари талаблари бажарилиши шарт эканлигини истисно этмайди.

3. Ташкилотларда меҳнатни муҳофаза қилишга доир қонун ҳужжатларига ва мазкур Қоидаларга риоя этилиши устидан давлат назорати, бунга махсус ваколат берилган давлат идоралари томонидан, жамоатчилик назорати эса, бошлангич касаба уюшма ташкилоти ёки ходимлар томонидан сайланадиган бошка вакиллик органлари, шунингдек ходимларнинг ўзи меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича вакил этган шахслар томонидан амалга оширилади.

4. “Меҳнат муҳофазаси бўйича ишларни ташкил этиш тўғрисида”ги Намунавий низомга (рўйхат рақами 273, 1996 йил 14 август) мувофиқ ташкилотларда қуйидагилар назорат қилиниши лозим:

иш жойларининг аҳволи;

меҳнат қонунчилигига риоя қилиниши;

бахтсиз ҳодисаларнинг ўз вақтида ва тўғри ўрганиб чиқилиши;

меҳнатни муҳофаза қилишга ажратилган маблағларнинг тўғри сарфланиши;

меҳнатни муҳофаза қилиш чора-тадбирларининг бажарилиши ва бошқалар.

 

 

II. Хавфсизликнинг умумий талаблари

1-§. Меҳнатни муҳофаза қилиш хизматини ташкил этиш

5. Ташкилотларда меҳнатни муҳофаза қилиш ишларини ташкил қилиш “Меҳнат муҳофазаси бўйича ишларни ташкил қилиш тўғрисида”ги Намунавий низомга (рўйхат рақами 273, 1996 йил 14 август) мувофиқ амалга оширилади.

6. Ўзбекистон Республикаси “Меҳнатни муҳофаза қилиш тўғрисида”ги Қонунининг 12-моддасига мувофиқ ишлаб чиқариш фаолиятини амалга оширувчи, ходимларининг сони эллик киши ва ундан ортиқ бўлган ҳар бир ташкилотда меҳнатни муҳофаза қилиш талабларига риоя этилишини таъминлаш, уларнинг бажарилиши устидан назоратни амалга ошириш мақсадида меҳнатни муҳофаза қилиш хизмати ташкил этилади ёки меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича тегишли тайёргарликка эга бўлган мутахассис лавозими жорий этилади.

Ходимларининг сони эллик нафардан кам бўлган ташкилотда меҳнатни муҳофаза қилиш хизматини ташкил этиш ёки меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича мутахассис лавозимини жорий этиш тўғрисидаги қарор иш берувчи томонидан мазкур ташкилот фаолиятининг ўзига хос хусусияти ҳисобга олинган ҳолда қабул қилинади.

7. Хизматнинг мавжуд штат бирликларини қисқартириш ёки ташкилотининг бошқа таркибий бўлинмаларига қайта тақсимлаш мумкин эмас. Хизмат бевосита ташкилот раҳбарига бўйсунади.

8. Ташкилотда меҳнатни муҳофаза қилиш хизматини яратиш ва фаолиятини ташкил этиш Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2018 йил
31 декабрдаги 1066-сон қарори билан тасдиқланган “Ташкилотларда меҳнатни муҳофаза қилиш хизматини яратиш ва фаолиятини ташкил этиш тартиби тўғрисида Низом”га мувофиқ амалга оширилади.

9. Ташкилотларда “Меҳнат муҳофазаси бўйича йўриқномаларни ишлаб чиқиш тўғрисида”ги низом (рўйхат рақами 870, 2000 йил 7 январь), (Ўзбекистон Республикаси вазирликлари, давлат қўмиталари ва идораларининг меъёрий ҳужжатлар ахборотномаси, 2000 й., 1-сон) талабларига мувофиқ ҳар бир мутахассислик бўйича, шунингдек ҳар бир бажариладиган иш турлари учун алоҳида меҳнат муҳофазасига оид йўриқномаларнинг ишлаб чиқилиши ва белгиланган тартибда тасдиқланиши зарур.

10. Ташкилотларда меҳнат фаолияти билан боғлиқ равишда содир бўлган бахтсиз ҳодисалар ва бошқа жароҳатланишларни текшириш ва ҳисобини юритиш Вазирлар Маҳкамасининг 1997 йил 6 июндаги 286-сон қарори билан тасдиқланган Ишлаб чиқаришдаги бахтсиз ҳодисаларни ва ходимлар саломатлигининг меҳнат вазифаларини бажариш билан боғлиқ бошқа хил зарарланишини текшириш ва ҳисобга олиш тўғрисидаги низомга мувофиқ амалга оширилиши лозим.

 

2-§. Меҳнат муҳофазаси бўйича қўшимча талаблар қўйиладиган
ўта хавфли ишлар рўйхати

11. Ҳар бир ташкилотда ишлаб чиқаришнинг аниқ шарт-шароитлари ҳисобга олинган ҳолда хавфли ва зарарли ишлаб чиқариш омилларининг рўйхати тузилади.

12. Ташкилотларда шикастланиш, касаллик ёки иш қобилиятининг пасайишига олиб келадиган, ходимларга таъсир ўтказадиган хавфли ва зарарли ишлаб чиқариш омиллари қуйидагилардан иборат:

ишлаб турган электр узатгич линиялари яқинида олиб бориладиган ишлар;

кучланиш остидаги электр кабеллар ўтказилган участкаларда ер қазиш ишларини бажариш;

хлорни транспортировка қилиш, хлордан фойдаланиш ва бошқа кучли таъсир этувчи заҳарли моддалардан фойдаланиш билан боғлиқ ишларни бажариш;

фтордан фойдаланиш ва уни чиқариш билан боғлиқ ишларни бажариш;

ернинг патоген зарарланган участкаларида (чиқинди тўпланадиган жойлар, мол ўликхоналари, қабрлар ва бошқа шу каби жойлар)  ер қазиш ишларини бажариш;

баландликда ишларни бажариш ва баландликка кўтарилиш билан боғлиқ ишларни бажариш;

дарахтларни кесиш билан боғлиқ ишларни бажариш;

дарахтларни транспорт воситаларига ортиш, тушириш ва уларга бирламчи ишлов бериш билан боғлиқ ишларни бажариш;

транспорт воситаларининг қатнови вақтида йўлларда дарахтларни антисептик
ва ёнғиндан ҳимоя воситалари билан тўйдириш ишларини бажариш.

13. Иш берувчига зарарли ва (ёки) хавфли ишлаб чиқариш омиллари таъсир қилиши мумкин бўлган ишлаб чиқариш жараёнларини ташкил этишда тегишли норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар талабларида белгиланган таъсир қилиш даражасига тушириш ёки камайтириш учун чоралар кўриш керак.

14. Агар ишлаб чиқариш жараёни шароитлари туфайли зарарли ва (ёки) хавфли ишлаб чиқариш омиллари миқдорини мақбул таъсир қилиш даражасига чиқариб ташлаш ёки камайтириш имкони бўлмаса, ходимларни тегишли шахсий ҳимоя воситалари билан таъминламасдан ишлаш тақиқланади.

 

3-§. Якка тартибда ҳимояланиш воситаларидан фойдаланишга бўлган талаблар

15. Ташкилот маъмурияти ходимларни белгиланган меъёрларга мувофиқ, керакли якка тартибдаги ҳимоя воситалари билан таъминлаши, улардан фойдаланиш муддатларига ҳамда сақлаш, ювиш, тозалаш ва таъмирлаш бўйича зарурий шартларига риоя қилинишини таъминлаган ҳолда якка тартибдаги ҳимоя воситаларини бериш ҳисобини юритиши шарт.

16. Якка тартибда ҳимояланиш воситаларидан фойдаланиши лозим бўлган ходимлар, уларнинг қўлланиш усулларини, ҳимояланиш хусусиятларига, амал қилиш муддатлари тўғрисида тўлиқ маълумотларга эга бўлиши ҳамда улардан фойдаланишга ўргатилиши лозим.

17. Ташкилот раҳбарияти қуйидагиларни таъминлаши шарт:

амалдаги меъёрлар бўйича мазкур ишлаб чиқариш учун талаб қилинадиган барча шахсий ҳимоя воситаларининг зарур миқдори ва номенклатурасини;

ҳимоя воситаларини қўллаш ва тўғри фойдаланиш устидан доимий назоратни амалга оширишни;

қўлланилаётган ҳимоя воситаларининг самарадорлиги ва созлигини текширишни;

шахсий ҳимоя воситаларидан хавфли ва заҳарли моддалар муҳитида фойдаланилганда уларни дезинфексия қилишни (бир марта қўлланиладиган ҳимоя воситалари бундан мустасно).

18. Ҳимоя кийими иш вақтида тўла тугмаланган бўлиши, шунингдек улардан фойдаланишда енг манжетлари ва бармоқлари қўл ҳимоя воситаси билан бекитилган бўлиши зарур.

19. Ходимларнинг сочлари махсус бош кийим (берет, рўмол ва ҳоказо) билан бекитилган ва йиғиштириб олинган бўлиши лозим.

20. Транспорт воситаларининг ҳаракатланиш жойларида ишларни бажараётган ходимлар қўшимча сигнал воситаси сифатида, сариқ рангли ип матодан тикилган нимчалар билан таъминланган бўлиши лозим.

21. Якка тартибда ҳимояланиш воситалари алоҳида жойларда сақланиши зарур.

22. Суюқ заҳарли кимёвий воситалар билан ишлашда организмни ҳимоя қилиш учун қуйидаги воситалардан фойдаланиш зарур:

кислотадан ҳимояловчи восита билан тўйдирилган ип матодан тикилган махсус кийим;

резинадан тикилган кўкраколди фартук;

резина этиклар;

резина қўлқоплар;

резина енг манжети.

23. Чангсимон, қуруқ ва қаттиқ заҳарли кимёвий воситалар билан ишлашда организмни ҳимоя қилиш учун қуйидаги воситалардан фойдаланиш зарур:

чанг ўтмайдиган матодан тикилган махсус кийим;

махсус қўлқоп;

резина этиклар ёки брезент бахилалар.

24. Кўзни заҳарли кимёвий моддалардан ҳимоялаш учун ПО-2, «Моноблок», СЗЗМ-бс турдаги ҳимоя кўзойнакларидан фойдаланиш зарур.

25. Заҳарли кимёвий моддаларни нафас олиш йўлларига киришидан ҳимоялаш учун РУ-60 М турдаги универсал респираторлар, коробкалари алмаштириладиган саноат противогазлари, Ф-62 ИИИ, У-2К, «Лепесток», «Астра-2» турларидаги чангга қарши респираторлардан фойдаланиш зарур.

Учувчанлиги юқори бўлган заҳарли кимёвий моддалар билан ишлашда коробкали саноат противогазларидан (А, В, Г маркали) ёки респираторлардан фойдаланиш зарур.

Учувчан заҳарли кимёвий моддалар билан ишлашда РУ-60 М турдаги, патронлари алмаштириладиган респираторлар (А, В маркалари) фойдаланиш зарур.

Учувчан бўлмаган заҳарли кимёвий моддалар билан ишлашда чангга қарши
У-2К, Ф-62 ИИИ, «Астра», «Лепесток» туридаги респираторлардан фойдаланиш зарур.

 

4-§. Касбий танлов

26. Ташкилотларда касбига кўра танлов асосида ишга қабул қилиниши лозим бўлган касблар ва мутахассисликлар рўйхати бўлиши лозим.

27. Барча ходимлар ўта хавфли бўлган ишларни бажаришга киришишдан олдин, бундай ишларни амалга ошириш бўйича йўл-йўриқдан ўтишлари, талаблар билан танишишлари ва уларни бажаришнинг хавфсиз усулларини ўзлаштириб олган бўлишлари зарур.

28. Ўта хавфли ишлар билан шуғулланиш, белгиланган тартибга мувофиқ ташкилот раҳбари томонидан тасдиқланиб, рухсат этилган ходимлар томонидангина амалга оширилиши лозим.

29. Ўн саккиз ёшдан кичик шахсларнинг меҳнати қўлланиши тақиқланадиган ноқулай меҳнат шароитлари ишлари рўйхатига (рўйхат рақами 1990, 2009 йил 29 июль) (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2009 й., 30-31-сон, 355-модда) мувофиқ ўн саккиз ёшга тўлмаган шахслар зарарли ва ноқулай меҳнат шароити мавжуд ишларга қабул қилинмаслиги лозим.

30. Ташкилот маъмурияти (ёки иш берувчи) ходимларни касбий танловдан ўтказишда қуйидагиларни ташкил этиши зарур:

Ходимларни тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомга (рўйхат рақами 2387, 2012 йил 29 август) асосан ишга киришдан олдин ва даврий равишда тиббий кўрикдан ўтказиб туриш;

малакали саралашдан ўтган ходимларнинг касбга адаптасияси жараёнини назорат қилиб бориш;

ходимларнинг амалий кўникмаларини касб талабларига мувофиқлигини текшириб туриш.

 

5-§. Ходимларга йўл-йўриқ бериш, ўқитиш ва уларнинг билимларини текшириш ишларини ташкил этиш

31. Ходимлар ўз касблари ва иш турлари бўйича белгиланган тартибда ўқишлари, йўл-йўриқлар олишлари, билимларини текширувдан ўтказишлари ҳамда касбий-техник тайёргарликдан ўтган бўлишлари шарт.

32. Ходимларнинг меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича билимларини синовдан ўтказиш “Меҳнат муҳофазаси бўйича ўқишларни ташкил қилиш ва билимларни синаш тўғрисида”ги Намунавий низомга (рўйхат рақами 273, 1996 йил 14 август) мувофиқ амалга оширилиши лозим.

33. Ташкилот маъмурияти барча ишга кираётганлар, шунингдек бошқа ишга ўтказилаётган ходимлар учун ишларни бажаришнинг хавфсиз усулларини ташкил этишлари ҳамда уларга меҳнатни муҳофаза қилиш ва бахтсиз ҳодисаларда жабрланганларга ёрдам кўрсатиш бўйича йўл-йўриқлар беришлари шарт.

 

6-§. Ходимларнинг саломатлигини назорат қилиш

34. Ободонлаштириш ишларига белгиланган тартибда дастлабки ва даврий тиббий кўрикдан ўтган ҳамда тиббий жиҳатдан соғлом бўлган шахслар қўйилади.

35. Ташкилот раҳбарияти (ёки иш берувчи) ҳар йили даврий тиббий кўрикдан ўтиши лозим бўлган ходимларнинг рўйхатини тузиши ҳамда уларнинг тиббий кўрикдан ўтишини таъминлаши лозим.

36. Тиббий кўриклар даволаш-соғломлаштириш тадбирлари белгиланган текшириш далолатномаси билан якунланиши лозим.

37. Ташкилот раҳбарияти тиббий кўрик далолатномаси билан танишиб чиқиши ҳамда далолатномада кўзда тутилган барча тадбирлар ва кўрсатмаларни бажариши лозим.

38. Даврий тиббий кўрикларни ўз вақтида, сифатли ўтказилиши ва уларнинг натижаларига кўра берилган тавсияларнинг бажарилиши учун жавобгарлик ташкилот маъмурияти зиммасига юкланади.

39. Ходим тиббий кўрикдан ўтишдан бўйин товлаган ёки тиббий комиссиялар томонидан ўтказилган текширишлар натижаларига кўра берилган тавсияларни бажармаган тақдирда, ташкилот маъмурияти ушбу ходимни ишга қўйишга ҳақли эмас.

40. Ташкилотларда ходимларнинг саломатлигини назорат қилиш Ходимларни тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомга (рўйхат рақами 2387, 2012 йил 29 август) асосида амалга оширилиши лозим.

 

7-§. Ташкилот майдонларига бўлган хавфсизлик талаблари

44. Ташкилот майдонлари ва биноларни жойлашуви СанМваҚ II-89-80 “Саноат ташкилотларини бош плани”га мос бўлиши керак.

45. Ташкилотда транспорт воситаларини ва пиёдаларни ташкилот ҳудудида ҳаракатланиш чизмаси ишлаб чиқилган ва тасдиқланган бўлиши керак.

46. Транспорт воситалари ва ташкилот ҳудудида пиёдаларнинг ҳаракати чизмаси ташкилотга кириш ва чиқиш, ҳамда иш участкалари ва цехларнинг кўринарли жойларига осиб қўйилиши керак.

47. Ташкилот майдонлари кўкаламзорлаштирилган ва сув қуйиш қувурлари тармоқлари билан таъминланган бўлиши керак.

48. Ташкилот майдонидаги ўтиш жойлари мустаҳкам ёпқичлар, сувлар оқиб кетадиган иншоотлар билан жиҳозлангани бўлиши керак.

49. Йилнинг ёз вақтида йўлкалар ва ўтиш жойларига сув сепилган, қишда қордан тозаланиб, қум сепилган бўлиши керак.

50. Ташкилотларда ҳаракатланувчи темир йўл составларини интенсив ҳаракатланишига ўтиш жойлари автоматик сигнал билан таъминланиши лозим.

 

8-§. Бино ва иншоотларга бўлган хавфсизлик талаблари

51. Ишлаб чиқариш ва ёрдамчи хоналарни (ҳарорати, нисбий намлиги, ҳавонинг ҳаракатланиш тезлиги ва бошқалар) микроиқлими ГОСТ 12.1.005-88 талабига мувофиқ бўлиши керак.

52. Ҳўл жараёнлардаги хоналарда, ҳамда иссиқ ўтказувчи полларда (бетонли, ғиштли, плитали ва бошқалар) мунтазам ишловчи ходим иш жойларида ёғоч тўшамалар ва панжаралар ётқизилган бўлиши керак.

53. Пол тўшамалари зарарли моддалар, ишлаб чиқаришдаги кирлар ва чанглардан енгил тозаланишини таъминлаши керак.

54. Ишлаб чиқариш бинолари ва иншоотлари СанМваҚ 2.09.02-85 “Ишлаб чиқариш бинолари” талабларига мос келиши керак.

55. Ёрдамчи бинолар ва хоналар ҚМҚ 2.09.04-98 “Ташкилотларнинг маъмурий ва маиший бинолари” талабига мос келиши лозим.

56. Бинога автомобилларни кириш жойлари дарвозалар ва сигнал асбоб-ускуналари билан таъминланган бўлиши лозим.

57. Дарвоза тавақалари ёпиқ ва очиқ ҳолатида махсус мосламалар орқали мустаҳкам ўрнатилган бўлиши керак.

58. Автомобилларни бинога кириши учун дарвоза эни фойдаланилаётган автомобиллар эни миқдоридан ошиқ бўлиши керак.

59. Дарвозалар баландлиги транспорт воситасининг баландлигидан камида 0,2 м дан ошиқ бўлиши керак.

60. Ташкилотларда бинолар ва иншоотлардан фойдаланиш ва ҳолатини мунтазам кузатиш ташкил этилган бўлиши керак.

61. Барча ишлаб чиқариш бинолари ва иншоотлари бир йилда икки мартадан (баҳор ва кузда) кам бўлмаган ҳолда ташкилот раҳбари тайинлаган комиссия томонидан техник кўрикдан ўтказилиши лозим. Кўрик хулосалари, улардан топилган нуқсонларни бартараф этиш бўйича тадбирлар ва муддати кўрсатилган далолатномалар орқали расмийлаштирилиши керак.

62. Ходимлар учун хавф туғдирувчи ҳалокат тусидаги бузилишлар тезда бартараф этилиши керак. Ҳалокат бартараф этилгунча ишлаб чиқариш жараёнлари хавфли ҳудудларда тўхталиши лозим, хизмат кўрсатувчи ходимлар хавфсиз жойга кўчирилиши керак.

 

9-§. Шамоллатиш ва иситиш тизимига қўйиладиган талаблар

63. Шамоллатиш ва иситиш ҚМҚ 2.04.05-97 “Иситиш, шамоллатиш ва кондиционерлаш” талабига мувофиқ бўлиши лозим.

64. Оқимли шамоллатишларни ташқи ҳаво тизимидан олиш ердан камида 2 м баландликда бажарилиши лозим.

65. Ўтиш жойларида (галереяларда, зиналар майдончаларида ва шунга ўхшаш) жойлашган иситиш жиҳозлари (қувурлар, регистрлар ва шунга ўхшашлар), рухсат этилган ўтиш йўлкаларининг энини камайтирмаслиги керак.

66. Иш жойларида ҳаво ҳарорати йилнинг совуқ даврида енгил жисмоний ишларда 21°С, ўрта оғир ишларда 17°С ва оғир ишларда 16°С дан паст бўлмаслиги керак.

67. Ходимларнинг исиниши учун хоналарда ҳаво ҳарорати 22°С дан кам бўлмаслиги керак.

68. Биноларда жойлашган иш майдонларидан, ходимларни исиниш хоналаригача бўлган масофа 75 м, ташкилот майдонидаги иш жойларидан 150 м дан кўп бўлмаслиги керак.

 

10-§. Сув таъминоти ва канализация тизимига қўйиладиган талаблар

69. Сув билан таъминлаш ва канализация тизими ҚМҚ 2.04.01-98 Биноларнинг ички сув қувури ва канализацияси талабига мос келиши керак.

70. Ташкилотнинг оқова сувлари, ташқи канализацияга етиб келгунча зарарли моддалардан тозаланиши керак.

71. Тозаланган сувда зарарли моддалар таркиби санитар нормаларига асосан чегараланган концентрациясидан ошиб кетиши керак эмас.

72. Ичимлик сувдан фойдаланиш учун сув қувурига уланган фавворачалар бўлиши керак. Сув қувурлари йўқ бўлганда бакларда қайнатилган сув бўлиши лозим.

73. Иссиқ ва қолиплаш цехларида, буғлантириш камералари бўлинмаларида ва қозонхоналардаги ходимлар сменада, таркибида 0,5% гача туз бўлган, бир кишига 4-5 литр ҳисобида газли сув билан таъминланишлари керак.

74. Иш жойидан сув ичиш қурилмасигача бўлган масофа 75 м дан ошмаслиги керак.

75. Ичимлик сувининг ҳарорати 8 дан 20°С гача бўлиши керак.

76. Ташкилот ҳудудидаги ҳожатхоналар иссиқ ва канализацияланган бўлиши лозим.

77. Ташкилотда канализация тизими йўқ бўлганда ҳудудий санитария-эпидемиология осойишталик марказлари билан келишилган ҳолда ташкилотда ер қатламини ифлослантирмаган ҳолда душхоналардан ва юз-қўл ювгичлардан сув оқмайдиган қурилмали ахлат ўраларининг мавжуд бўлишига рухсат этилади.

 

11-§. Ёритишга қўйиладиган талаблар

78. Ташкилот майдонида, ишлаб чиқариш ва ёрдамчи бинолар ва хоналарда табиий ва сунъий ёритишлар ҚМҚ 2.01.05-98 “Табиий ва сунъий ёритиш” талабларига мувофиқ бўлиши керак.

79. Авария ёритиш тармоқларига электр энергия истеъмолчиларини улаш тақиқланади. Авария ёритишларининг созлиги камида чоракда бир марта текширилиши лозим.

80. Ёруғ тушувчи ойналарни йилда икки мартадан кам бўлмаган ҳолда тозалаш лозим.

81. Ёруғлик тушадиган дераза ва эшикларни бегона предметлар (ускуна, тайёр маҳсулот ва бошқалар) тўсиб қўйишига рухсат этилмайди.

82. Сунъий ёритишда икки тизим ишлатилади: умумий ва бирлашган (умумий маҳаллий билан биргаликда). Биргина маҳаллий ёритишни қўллаш тақиқланади.

83. Участкаларда ва хоналарда портлаш бўйича хавфли газ ва чанглар концентрацияси йиғилиб қолиш эҳтимоли бўлса, электр ёритиш тизими портлашдан ҳоли ҳолда бажарилиши керак.

84. Юқори хавфли хоналарда кучланиши 36 В дан юқори бўлмаган кўчма электр ёритқичлар ишлатилиши керак. Ўта хавфли хоналарда, хоналардан ташқари ҳамда ускуналар ва иншоотлар (бункерлар, силосослар, қудуқлар, буғлантириш камералари, туннеллар ва бошқалар)ни ёритиш учун кўчма электр ёритгичларнинг кучланиши 12 В дан ошмаслиги керак. Барча кўчма ёритқичлар ҳимояланиш даражаси 1Р54 дан кам бўлмаган ва металл ҳимояланиш тўри ҳамда шиша қалпоқ билан ускуналанган бўлиши керак.

 

12-§. Меҳнат ва дам олиш юзасидан талаблар

85. Ташкилотларда ходимларнинг иш вақти, дам олиш вақти, шунингдек қисқартирилган иш вақти Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг
1997 йил 11 мартдаги 133-сон қарори билан тасдиқланган Меҳнат шароити ўта зарарли ва ўта оғир ишларда банд бўлган ходимлар учун иш вақтининг
чекланган муддатининг талаблари инобатга олинган ҳолда, ташкилотларнинг ички меҳнат қоидалари асосида белгиланади.

 

III . Ишлаб чиқариш (технология) жараёнларига қўйиладиган талаблар

1-§. Ободонлаштириш ишларини бажаришда хавсизлик талаблари

 

86. Йўл қопламасига нитробўёқ билан чизиқларни чизиш ишлари комбинезон, ҳимоя кўзойнаклари ва респиратор кийган ходимлар томонидан бажарилади. Бўёқлар билан ишлайдиган барча ходимлар уларнинг хусусияти ва хавфсизлик техникаси бўйича йўл-йўриқдан ўтказилган бўлиши лозим.

87. Белги чизиқларини чизиш ишларини бажараётган ходимлар бригадасида биринчи тиббий ёрдам кўрсатишга мўлжалланган тиббий аптечка бўлиши шарт.

88. Дарахтларга шакл бериш жараёнида гулқайчи, қўларралар, электр арралар ва бензин билан ишлайдиган арралардан фойдаланишга, фақатгина улардан хавфсиз фойдаланиш усулларини ўзлаштирган ходимларга рухсат этилади.

89. Ходимларнинг тегишли диелектрик оёқ кийими, резина қўлқоплар ва бошқа ҳимоя воситаларисиз электр токи билан ишлайдиган асбоб-ускуналарда ишлашлари ман этилади.

90. Об-ҳавонинг ёғингарчилик пайтларида электр асбоб-ускуналарда ишларни бажариш тақиқланади.

91. Ходимлар томонидан пичоқлари махсус ҳимоя воситалари билан жиҳозланмаган автоматик ўт ўриш ускуналаридан фойдаланиш тақиқланади.

92. Ходимлар томонидан меҳнат хавфсизлиги бўйича қўшимча (кучайтирилган) талаблар қўйиладиган ишлар (дарахтларга шакл бериш, дарахтларни ағдариш
ва бошқалар) белгиланган тартибда рухсатнома орқали амалга оширилади.

93. Рухсатнома мавжуд иш ҳажмларини бажариш муддатига берилади. Ишларни бажаришда бир суткадан ортиқ вақт танаффус қилинганда ёки бажарилаётган ишларнинг шарт-шароитлари ўзгарган ҳолларда рухсатнома бекор қилинади
ва ишларни қайта бошлаш учун янги рухсатнома берилади.

94. Юқори ва тик ёнбағирларда, баландликда ишлайдиган қўриқчи хавфсизлик камаридан фойдаланиши ва мустаҳкам таянчга маҳкамланиши керак. Карабинернинг маҳкамлаш жойи уста томонидан кўрсатилиши керак.

95. Тупроқни юмшатиш, гуллар ва кўчатлар экиш учун чуқурчаларни қўл билан қазиш тақиқланади.

96. Очиқ ва ҳўл қўллар билан минерал ва органик ўғитларни тарқатиш тақиқланади.

97. Чопиқни кетмон ва пичоқсиз ўтказиш тақиқланади.

98. Қазиш пайтида тупроқни шамолга қарши ташлаш тақиқланади.

99. Қўллари кесилган ва тирналган ходимларга минерал ва органик ўғитларни қўллаш, шунингдек тупроқ билан алоқа қилиш бўйича ишлар олиб борилмайди.

100. Иш жойларида белкурак, қалқон, суғориш қутилари, қутилар, гул қозонлар ва бошқа воситаларни ташлаш тақиқланади.

101. Юклаш ва тушириш пайтида ходимлар том остида ёки дарахт остида бўлишлари тақиқланади.

102. Автокран ёки автовышка ёрдамида кўтариш ва тушириш ишлари “Юк ортиш ва тушириш ишларидаги юкчилар учун ишларнинг хавфсизлиги қоидалари”га (рўйхат рақами 1582, 2006 йил 13 июнь) мувофиқ амалга оширилиши лозим.

 

§ 2. Ташқи дизайн ишларини амалга оширишда хавфсизлик талаблари

103. Иш жойида чекиш, ишдан олдин ва иш вақтида спиртли ичимликлар ичиш мумкин эмас.

104. Иш бошлашдан олдин ходим махсус кийим, сигнал жилети ва бошқа шахсий ҳимоя воситаларини кийиши керак.

105. Ишни бошлашдан олдин, ходим иш жойини, иш жойи ҳудудини, устанинг кўрсатмасига кўра иш жойларини тўсиқ белгилари билан ўраб қўйиши, нафақат ходимлар, балки ҳайдовчилар ва йўловчилар хавфсизлигини таъминлаши керак.

106. Ишни бошлашдан олдин, иш асбоб-анжомларининг, ускуналарнинг, шахсий ҳимоя воситаларининг яроқлилигини текшириш.

107. Иш вақтида ходим уста ёки муҳандис томонидан назорат қилиниши лозим.

108. Панеллар ва плакатларни ўрнатиш вақтида автоплатформа остида турмаслик.

109. Карабинни маҳкамлаш жойи уста ёки муҳандис томонидан кўрсатилиши керак.

110. Байроқлар, плакатлар осиш ишларини бажаришда фақат соз ҳолатдаги зинапоялардан фойдаланиш керак.

111. Ходимга зинапояни бевосита зинапояда турган ҳолда тўғрилаши тақиқланади.

112. Автоплатформа ҳаракатланиш жараёнида автоплатформа саватида бўлиш тақиқланади.

113. Тўсатдан чақмоқ чаққанда, барча монтаж ишлари тўхтатилади ва ходимлар автоплатформадан тушурилади.

114. Электр жиҳозлари билан ишлашдан олдин улар ерга уланиши лозим.

115. Электр асбобларини қаровсиз қолдириш тақиқланади.

116. 220 В электр асбоблари билан ишлаганда резина қўлқоп кийиш керак.

117. Йўлнинг қатнов қисми ва унга туташган йўл четидаги тўсиқлардан ўтиб кетиш ман этилади. Ишлайдиган, ҳаракатланувчи йўл транспорти механизмлари
ва транспорт воситаларига 5 метрдан яқинроқ масофада яқинлашиш мумкин эмас.

 

§ 3 Каналларни, дренаж каналларини, коллекторларни ва махсус суғориш ускуналарини сақлаш, ишлатиш ва таъмирлашда хавфсизлик талаблари

118. Ишни бошлашдан олдин, ходимлар иш жойини устанинг кўрсатмаси билан текшириши, иш жойларини тўсиқ белгилари билан ўраб қўйиши, ҳайдовчилар
ва йўловчилар учун ҳам хавфсизлик чораларини таъминлаши керак.

119. Ишга киришдан олдин, ишлайдиган асбоблар, ускуналар ва шахсий ҳимоя воситаларининг яроқлилигини текшириш лозим.

120.Фақат соз воситалар билан ишлаш зарур.

121. Жамоавий канал қазишда ёки тозалашда ўзаро масофа сақланиши лозим.

122. Шамолга қарши тупроқ ва бошқа ёнувчи материалларни юклаш ва тушириш тақиқланади.

123. Дренаж тизимидаги қувур кўприкларидан турли хил нарсалар ва ўтларни тозалашда хавфсизлик талабларига риоя қилиш керак.

124. Воқеа жойига келганида, қудуқларнинг чуқурлигини аниқлаш учун сув босган жойни ҳажмини аниқлаш керак.

125. Ишни бажаришда ходим сув ўтказмайдиган кийимда, қўлқопда ва резина этикда бўлиши керак.

126. Йўлнинг қатнов қисми ва унга туташган йўл четидаги тўсиқлардан ўтиб кетмаслик лозим.

127. Ишлайдиган, ҳаракатланувчи йўл транспорти механизмлари ва транспорт воситаларига 5 метрдан яқинроқ масофада яқинлашиш тақиқланади.

128. Юк кўтариш механизмлари ва транспорт воситалари ўртасида ўтиш тақиқланади.

129. Барча ишлар раҳбар ёки уста назорати остида амалга оширилиши лозим.

130. Тупроқни машинага юклашда 2 ходим бир-бирига қарама-қарши туриши
ва уларнинг орасидаги масофа 2-2,5 метрни ташкил қилиши лозим.

131. Шамол ёки ёмғирда ишлашга рухсат этилмайди.

132. Ваколатсиз шахсларнинг ишлаб чиқариш ишлари олиб бориладиган жойларида бўлишлари, шунингдек, ишлайдиган йўл қурилиши ишларига яқинлашиш, ҳаракатлантирувчи механизмлар ва автоуловларга 15 м дан яқин масофада яқинлашиш тақиқланади.

133. Агар участкада кучланиш остида сим ёки симнинг узилиши аниқланса ёки иш пайтида бирон бир фавқулодда вазият юзага келса, дарҳол ишни тўхтатиш керак. Бошқаларни хавф ҳақида огоҳлантириш ва диспетчерлик хизматига ҳабар бериш лозим.

 

4-§. Шаҳар сунъий иншоотларига техник хизмат кўрсатиш ва улардан фойдаланишда хавсизлик талаблари

134. Иш жойида чекиш мумкин эмас, ишдан олдин ва иш пайтида спиртли ичимликлар ичиш мумкин эмас.

135. Ишга киришдан олдин ходим махсус кийим, сигнал нимчаси ва бошқа ҳимоя кийими кийиши керак

136.Ишни бошлашдан олдин, ходимлар иш жойини устанинг кўрсатмаси билан текшириши, иш жойларини тўсиқ белгилари билан ўраб қўйиши, ҳайдовчилар
ва йўловчилар учун ҳам хавфсизлик чораларини таъминлаши керак.

137. Ишга киришдан олдин, ишлайдиган асбоблар, асбоблар, ускуналар, шахсий ҳимоя воситаларининг яроқлилигини текшириш керак.

138. Фақат соз воситалар билан ишлш лозим.

139. Асфальтловчи техникани бункери юкланаётганида 1 метрдан кам булган масофага яқинлашмаслик керак.

140. Иссиқ аралашмани ташиш тақиқланади.

141. Ишлаб чиқариш майдончаси ҳудудида жойлашган ер ости иншоотларининг қудуқлари ёпиқ булиши керак.

142. Йўллар ва йўлакларни тиклашда, ходим устанинг сигналларини диққат билан кузатиши, ташқи суҳбатларга чалғимаслиги ва ҳаракатланаётган транспорт воситаларининг олдидан ўтмаслиги керак.

143. Ён тошларни қўлда ўрнатиш ва тушириш тақиқланади. Бунинг учун махсус механизмлардан фойдаланиш керак.

144. Бир неча киши билан биргаликда иш олиб бориш жараёнида ўзининг ҳаракатларини ҳамкасблари билан мувофиқлаштириш керак.

145. Соғлиғи ёмон бўлган тақдирда, ходим ишни тўхтатиши, асбоб-ускуна, воситаларни хавфсиз жойга олиб қўйиши, устага хабар бериши ва шифокорга мурожаат қилиши керак.

146. Ишлаб чиқариш ҳудудлари жойлашган, шунингдек йўл-қурилиш ишлари олиб бориладиган ҳудудларга бегона шахсларнинг кириши тақиқланади.

147. Агар участкада кучланиш остида сим ёки симнинг узилиши аниқланса ёки иш пайтида бирон бир фавқулодда вазият юзага келса, дарҳол ишни тўхтатиш керак. Бошқаларни хавф ҳақида огоҳлантириш ва диспетчерлик хизматига ҳабар бериш лозим.

 

5-§. Шаҳар марказий кўчаларини сақлаш, ишлатиш ва таъмирлашда хавфсизлик талаблари

148. Ташкилотнинг таъмирлаш хизмати ускуналарнинг меҳнат хавфсизлиги стандартлари, уларнинг техник паспортлари, техник йўриқномалари ва ишлаб чиқарувчи заводнинг бошқа ҳужжатларининг талабларига мослигини таъминлаши лозим.

149. Ускуналар зарур техник ҳолатда бўлиши учун ташкилотда унга хизмат кўрсатишни яхшилаш, режали ва олдини олувчи таъмирлашнинг қатъий бажарилиши ҳамда таъмирлаш ишларининг сифатини яхшилаш бўйича чоралар кўрилиши лозим.

150. Асосий ускуналарни капитал ва жорий таъмирлаш ишлаб чиқилган
ва тасдиқланган ишларни ташкил этиш лойиҳасига мувофиқ амалга оширилиши лозим. Ишларни ташкил этиш лойиҳаларида таъмирлашни ўтказишга жавобгар шахслар, шунингдек таъмирлаш ишларининг тартиби ва ходимларнинг хавфсизлигини таъминловчи чоралар кўрсатилиши лозим.

151. Барча ҳолларда таъмирлаш ишларининг бажарилиш тартиби ва усуллари бош муҳандис ёки унинг ўринбосари билан келишилиши лозим.

152. Таъмирлаш ишлари бажариладиган ҳудуд тўсилган ҳолатда бўлиши
ва у ерда хавфсизлик плакати ва белгилари ўрнатилган бўлиши лозим.

153. Таъмирлаш ишлари бошланишидан аввал таъмирлашда банд бўлган барча ходимлар ишларни ташкил этиш лойиҳаси билан таништирилиши ва таъмирлаш ишларини бажариш пайтида хавфсизлик чораларига риоя қилиш бўйича йўл-йўриқдан ўтказилиши лозим.

154. Носоз юк кўтарувчи механизм ва мосламаларда, шунингдек шаҳодатланган муддати тугаган механизмлардан фойдаланиш тақиқланади.

155. Ечиб олинган агрегатлар, деталллар ва металл конструксиялар йиғиштириб қўйилиши лозим.

156. Таъмирлаш пайтида иш жойларини, йўлларни, йўлакларни ва зинапояларни турли нарсалар билан тўсиб қўйиш тақиқланади.

157. Ҳавоза ва тўшамаларда ишлаш учун эҳтиёт камарлари ва арқонларидан фойдаланиш шарт.

158. Эҳтиёт камарлари арқонининг маҳкамланиш жойи конструксияларда аввалдан белгилаб қўйилган бўлиши лозим.

159. Таъмирлаш ишлари бажарилаётган ҳудуддаги электр ўтказгичлар ёки ускуналарнинг кучланиш остида бўлган очиқ қисмлари олдиндан электр токидан ўчириб қўйилган ёки махсус изоляцияловчи воситалар билан ишончли ҳимояланган бўлиши лозим.

160. Барча таъмирлаш ишлари цех ёки ташкилот раҳбари томонидан тайинланган шахсларнинг раҳбарлиги ва назорати остида бажарилиши лозим.

161. Материалларни ускунанинг иш майдончасига узатиш механизациялашган бўлиши ва улар тушиб кетмайдиган усулда бажарилиши лозим.

162. Таъмирлаш олиб борилаётган жой ва барча ўтиш жойлари белгиланган меъёрларга мувофиқ ёритилиши лозим.

163. Таъмирлаш тугагач барча кераксиз асбоб-ускуналар, материаллар
ва чиқиндилар олиб кетилиши лозим.

 

6-§. Таъмирлаш ўтказиш муддатлари, таъмирлаш ишларини бажариш учун масъул шахсни тайинлаш

164. Таъмирлашдан белгиланган муддатларда ўтмаган машиналар фойдаланиш учун қўйилмайди.

165. Техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш режа-графикларини тузиш учун ташкилотларда мунтазам равишда машиналарнинг ишлаган вақти ҳисобини юритиш йўлга қўйилган бўлиши лозим.

166. Машинани режа-графикда белгиланган муддатда капитал таъмирлашга қўйишдан олдин комиссия унинг техник ҳолатини текшириши керак. Комиссия таркибига бош муҳандис, бош механик ва тегишли машина машинисти киритилиши лозим.

167. Агар машина ёки ускунанинг техник ҳолатига кўра режа-графикда белгиланган муддатда уни таъмирлаш талаб этилмаса, комиссия ундан фойдаланишни давом эттириш учун рухсатнома бериши, уни навбатдаги кўздан кечириш санаси ёки тегишли таъмир ўтказиш учун қўйиш санасини белгилаши керак.

168. Машина режа-графикда белгиланган муддатдан илгари таъмирлашга фақат комиссиянинг хулосаси, тегишли далолатнома бўйича юборилиши керак.

169. Машинани техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш учун тўхтатишнинг белгиланган муддатларига ва уларнинг давомийлигига риоя қилиниши устидан назорат ташкилотининг бош муҳандиси (бош механиги) томонидан амалга оширилиши керак.

170. Машиналарни таъмирлаш чоғида уларнинг ўз-ўзидан ҳаракатланишига қарши чоралар кўрилиши керак.

171. Ходимлар бажариладиган ишнинг хусусиятига мос бўлган асбоб
ва мосламалар комплекти билан таъминланган бўлиши керак.

172. Носоз асбоб ва мосламалардан фойдаланиш тақиқланади.

173. Асбоб ва мосламаларнинг ҳолати камида 1 ойда бир марта текширилиши керак.

175. Ғилдираклари ечиб олинган ва фақат домкрат ва бошқа кўтариш қурилмаларида турган машиналарда таъмирлаш ишларини бажариш тақиқланади.

176. Кўтарилган ва арқонлар ёки гидравлик механизмлар ёрдамида ушлаб турилган машиналарнинг остида туриш тақиқланади.

177. Бўёқ ишлари бажариладиган ишлаб чиқариш участкалари ҳаво тортиш
ва юбориш вентилясияси билан жиҳозланган бўлиши керак.

178. Бўяш ва қуритиш камераларининг электр ускуналари портлаш хавфсизлигини ҳисобга олган ҳолда ўрнатилган бўлиши керак.

179. Стационар пайвандлаш (ёритиш) постлари маҳаллий вентиляция тизими билан жиҳозланган бўлиши керак.

180. Пайвандлаш ишлари бажариладиган жойларда ўт олиш хавфи бўлган материаллардан фойдаланиш тақиқланади. Пайвандловчининг оёғи остида резина гиламча бўлиши ва пайвандлаш ва эритиш қурилмалари ишончли ерга уланган бўлиши керак.

181. Очиқ майдончалар ва ишлаб турган ускуна жойлашган хона зарур тўсиқлар, ҳимоя ва сақловчи мослама ва қурилмалар билан жиҳозланган бўлиши керак.

182. Бензинда ишлайдиган двигателларни таъмирлашдан олдин уларнинг юзалари керосин билан ҳўлланган латта билан яхшилаб артилиши керак.

183. Бензин қуйиш колонкалари ёки насослар двигателларининг деталларини таъмирлашдан олдин тозалаш ва зарарсизлантириш учун вақти-вақти билан алмаштириб туриладиган ишқорли эритма ёки керосинга солиш лозим.

184. Ишқорли эритмалар концентрацияси кўпи билан 6 фоиз бўлиши керак. Ишқорли эритмада ювилгандан сўнг албатта қайноқ сув билан чайилиши лозим.

185. Монтаж қилинган ёки таъмирланган машинани фойдаланишга туширишдан олдин қуйидагилар бажарилиши лозим:

одамларни хавфсиз масофага кўчириш;

машинанинг ичидаги бегона нарсаларни олиб ташлаш;

ҳимоя тўсиқларининг мавжудлиги ва мустаҳкамлигини текшириш;

ҳаракатланадиган қисмларни мойлаш ва ростлаш;

сақлаш ва назорат-ўлчаш асбобларининг созлигини текшириш;

машинани салт ҳолатда ва юк остида синаб кўриш.

186. Таъмирлаш ишлари ўтказилгандан сўнг машина участка механиги ва у бириктирилган машинист томонидан белгиланган тартибда қабул қилиб олиниши лозим.

 

7-§ Автотранспорт воситаларини сақлаш жойларига хавфсизлик талаблари

187. Транспорт воситаларини сақлаш майдончалари саноат бинолари
ва иншоотларидан алоҳида жойлаштирилиши керак.

Улар сув кетадиган даражада қия ва қаттиқ қопламали бўлиши керак.

Майдонларнинг юзалари ёзда – чанг ва лойдан, қишда - қор ва муздан  мунтазам тозаланиб турилиши керак.

188. Автотранспорт воситаларини сақлаш жойларида транспорт воситаларининг жойлашган жойи ва ўтиш жойларининг чегараларини белгилайдиган белги бўлиши керак. Ёнма-ён параллел турган иккала транспорт воситаларининг орасидаги масофа транспорт воситаларининг кабиналари эшикларини эркин очилишини таъминлаши керак.

199. Автотранспорт воситаларини, шунингдек таъмирланиши ёки ишдан чиқарилиши керак бўлган қисмларни сақлашда транспорт воситаларининг ўз-ўзидан ҳаракатланиши олдини олиш учун махсус тўхташ жойлари ва таянчлар ўрнатилиши керак.

200. Автотранспорт майдончаларида автотранспорт воситаларини сақлаш учун лойиҳалаш ҳужжатларида назарда тутилганидан кўп жойлаштириш тақиқланади.

201. Автотранспорт воситаларини сақлаш жойларида поллар қаттиқ, бир текис, сирпанмайдиган, агрессив моддаларга чидамли бўлиши ва дренаж тизимининг дренажлари ва ариқлар томон оқиши учун камида 1% нишаб бўлиши керак.

202.Автотранспорт воситаларини сақлаш жойларида нам тозалаш
ва ёнилғи-мойлаш материалларининг қолдиқларидан тозалаш ишлари ўтказилиши керак. Хоналардаги ҳарорат 5 ° C дан паст бўлмаслиги керак.

203. Автотранспорт воситаларини сақлаш биноларидаги полларда транспорт воситаларининг жойлаштириш жойи ва ўтиш жойларининг чегараларини белгилайдиган белги бўлиши керак.

 

8-§ Автотранспорт воситаларини таъмирлаш, техник холатини текширувдан ўтказиш ва таъмирлаш биноларига хавфсизлиги талаблари

204. Транспорт воситаларига ва уларнинг таркибий қисмларига техник хизмат кўрсатиш, техник ҳолатини текшириш ва таъмирлаш (бундан буён матнда ишлаб чиқариш объектлари деб юритилади) хоналари ишлаб чиқариш жараёнлари
ва технологик ҳолатлар Қоидаларининг талабларига ва транспорт воситаларини ишлаб чиқарувчиларнинг техник (эксплуатацион) ҳужжатларининг талабларига мувофиқ хавфсиз бажарилишини таъминлаши керак.

205. Ишлаб чиқариш бинолари ичкарисида ҳам, ташқарисида ҳам кириш (чиқиш) ва фавқулодда чиқиш эшикларини тўсиб қўйиш тақиқланади. Уларга кириш доимий равишда эркин бўлиши керак.

206. Саноат биноларида поллар текис ва мустаҳкам бўлиши, шунингдек силлиқ, аммо сирпанчиқсиз қопламали бўлиши керак.

Бўёқ бўлимлари, бўёқларни тайёрлаш бўлими хоналарида, антикорозён ишлари олиб бориладиган хоналарда, газ ҳосил қилувчи хоналарда, шунингдек ёнғин
ва портлаш хавфли материалларни (суюқликларда) сақлайдиган омборлар, ёнадиган газ баллонлари металл буюмлар таъсирида учқун бермайдиган материаллардан ясалган бўлиши керак.

Совуқ хоналарда иш жойлари ёғоч кўчма тахта (панжара) билан жиҳозланган бўлиши керак.

207. Темир-рессорли ва пайвандлаш участкалари деворлари, поллари ўтга чидамли ва ёнмайдиган материаллардан тайёрланган хоналарга жойлаштирилиши керак.

208. Мис-қалайли ишларни бажаришда турли касблардаги ходимлар (мисгар
ва қалайгир) ушбу ишларни бажариш учун алоҳида хоналар билан жиҳозланган бўлиши керак.

209. Кислота ва ишқорли аккумуляторлар билан ишлашда алоҳида аккумулятор ҳудудлари ва ёнма-ён хоналарда жойлашган, шамоллатиш ускуналари билан жиҳозланган ва бошқа хоналардан ажратилган:

аккумуляторни зарядлаш учун хона;

кислоталарни (ишқорларни) сақлаш ва электролитлар тайёрлаш учун хона;

аккумуляторларни таъмирлаш учун хона бўлиши лозим.

210.Аккумулятор ҳудудида бир вақтнинг ўзида 10 дан ортиқ қайта зарядланувчи аккумуляторлар заряд қилиш, электролитлар тайёрлаш ва аккумуляторларни таъмирлаш учун махсус хоналарда рухсат берилади. Бундай ҳолда, батареяларни таъмирлаш учун мўлжаллаган хонада зарядлаш мосламаси ўрнатилган ва шамоллатиш ускунаси ёқилган бўлиши керак.

211. Бўяш ишларини бажариш учун қуйидаги хоналар кўзда тутилиши керак:

маҳсулотларни бўяш ва қуритиш учун;

бўёқларни тайёрлаш учун.

212. Бўяш кабинасининг ўлчамлари, ишлов берувчининг маҳсулотни бўяшига хавфсиз ёндошишини таъминлаши керак. Камера девори ва бўяладиган маҳсулот орасидаги ўтиш жойлари камида 1,2 м кенгликда бўлиши керак.

213. Автотранспорт воситаларини, агрегатларни ва қисмларни ювиш ҳудудлари жойлашган хоналар бошқа хоналардан тўсиғи бўлган бўш деворлар билан ажратилиши керак. Деворларни керамик плиткалар ёки бошқа намликка чидамли материал билан қоплаш керак.

214. Автотранспорт воситаларини ювиш майдончалари қия шаклда бўлиб, унда сув тўплаш қудуқлари ва ариқлар бўлиши, намликка чидамли қаттиқ қоплама билан қопланган бўлиши керак. Бу майдончаларни жойлашиши тўпланиб қолган сувларни ташкилот ҳудудига киришни истисно қилади.

215. Пайвандлаш постлари камида 3 метр бўлган ёнмайдиган материалнинг кабиналарида жойлашган бўлиши керак. Кабина ва полнинг деворлари оралиғи 50 мм дан 100 мм гача оралиқ (зазор) да бўлиши керак.

Пайвандлаш иншооти деворлари ва хоналарининг деворлари юзаси кулранг, сариқ ёки кўк рангга бўялган бўлиши керак.

216. Автотранспорт воситаларининг пастки қисмида жойлашган блоклар, бирикмалар ва қисмларини текшириш ва таъмирлаш ишларини амалга ошириш махсус механизациялашган мосламалардан (гидравлика ва электр кўтаргичлар, кўчма токчалар) ёки хандақлардан фойдаланиш лозим.

217. Текширув хандақлари ва ўтиш жойларининг ўлчамлари ишлатилаётган транспорт воситалари ва жиҳозларининг турига қараб белгиланди.

218. Текшириладиган ариғнинг узунлиги таъмирланаётган (кўрикдан ўтган) транспорт воситасининг ўлчамига мос келиши керак, улар хандаққа ўрнатилганда ариққа ва фавқулодда чиқиш жойига олиб борадиган зиналарни ёпмаслиги керак.

219. Якка боши берк ариқдан чиқиш транспорт воситаси келишига қарама-қарши томондан бўлиши керак.

220. Туннел ва хандақларни, шунингдек уларга олиб борадиган зинапояларни боғлайдиган ариқлар намлик ва ер ости сувларидан ҳимояланган бўлиши керак.

221. Текширув ариқлари, хандақлар ва туннелларнинг деворлари ва уларни боғловчи деворлар керамик плиткалар билан қопланган ёки намликка чидамли
ва ёқилғи-мойлаш маҳсулотларига чидамли бошқа материаллар билан очиқ рангларда бўялган бўлиши керак.

222. Текширув ариқларида кучланиши 50 В дан ошмайдиган электр ёритгичларни ва кучланиш 12 В дан ошмайдиган кўчма электр чироқларини улаш учун сув ўтказмайдиган улагичлар билан розеткаларни жойлаштириш учун тешиклар бўлиши керак.

223. Текширув ариғини 220 В ёритгичлар билан ёритишга қуйидаги шартлар билан рухсат берилади:

ўтказгичлар ёпиқ бўлиши керак, ёритиш мосламалари ва калитлари ишончли электр изоляцияли ва гидроизоляцияга эга бўлиши;

ёритгич шишалар билан қопланган ва панжара билан ҳимояланган бўлиши;

ёритгичларнинг металл корпуси ерга уланган бўлиши керак.

224. Текширув ариқлари ва йўл ўтказгичлари, тасмали конвейерлар билан жиҳозланган ариқлар бундан мустасно, бутун узунлиги бўйлаб бўлувчи
ва йўналтирувчи (хавфсизлик) фланеслар ёки транспорт воситаларининг ҳаракатланиш вақтида ариқларга тушишига йўл қўймайдиган бошқа қурилмалар бўлиши керак.

225. Текширув хандақларининг тагида мустаҳкам ёғоч панжара ётқизилиши керак.

226. Текширув хандақларини кесиб ўтиш учун камида 0,8 м кенгликда ўтиш кўприклари бўлиши инобатга олинади.

227. Автотранспорт воситаларига техник хизмат кўрсатиш, таъмирлаш ва техник ҳолатини текширув постларида ғилдираклар остига ўрнатилган махсус тўхташ жойлари ва транспорт воситаларининг остига ўрнатилган тагликлар билан жиҳозланган бўлиши керак.

 

9-§ Автотранспортга хизмат кўрсатиш ва таъмирлашда меҳнатни муҳофаза қилиш талаблари

228. Автотранспорт воситаларига техник хизмат кўрсатиш ва уларни таъмирлаш жойлари зарур жиҳозлар, асбоблар билан жиҳозланган махсус ажратилган жойларда (механик таъмирлаш устахоналари, постлар) амалга оширилиши керак.

229. Асбоблар ва мосламалар билан ишлашда меҳнатни муҳофаза қилиш қоидалари талабларига риоя қилиш керак.

230. Иш вақтида ҳайдовчига механизмларни демонтаж қилиш ва кичик носозликларни бартараф этишга рухсат берилади. Бошқа ҳолларда, таъмирлаш ишлари учун транспорт воситасини механик таъмирлаш устахонасига олиб бориш керак.

231.Автотранспорт воситалари техник таъмирлаш учун таъмирлаш постларига юборилганда, ювилган ва лой ва қордан тозаланиши керак.

232. Автотранспорт воситаларини техник хизмат кўрсатиш пунктларига жойлаштириш ишлари иш берувчи томонидан техник хизмат кўрсатишга тайинланган ходим томонидан амалга оширилади.

233.Атотранспорт техник хизмат кўрсатиш марказига  жойлаштирилгандан кейин қуйидаги ишларни бажариш керак:

транспорт воситасини тўхташ тормози билан тормозлаш;

контактни ўчириш (дизел двигателли транспорт воситасида ёнилғи таъминотини узиш);

ричагни узатмалар қутисидан (текширгични) нейтрал ҳолатига қўйиш;

ғилдираклар остига камида иккита махсус тўхтатиб туриш мосламаси қўйиш;

рул чамбарагида "Двигателни ишга туширма! Одамлар ишламоқда" ёзуви бўлган тақиқланган хавфсизлик белгисини осиб қўйиш (двигателни ишга тушириш учун захира мосламаси бўлган транспорт воситаларида шунга ўхшаш белги захира қурилмасига ҳам қўйилиши керак).

234. Лифтга ўрнатилган гидравлика (гидравлик, электромеханик) транспорт воситаларига техник хизмат кўрсатишни амалга ошираётганда лифтнинг бошқарув панелига "Тегма! Одамлар машина остида ишламоқдалар" ёзуви бўлган тақиқловчи хавфсизлик белгиси осиб қўйилиши керак.

235. Ходимлар транспорт воситалари билан боғлиқ ишларни бажаришда текширув ариғи, кўтаргич ва ўтказиш йўли каби таъмирлаш жойлари билан таъминланиши керак.

236. Юк кўтариш корпусининг, тиркаманинг кўтариш механизмини таъмирлаш, алмаштириш ёки унга мой қўйиш, кўтарилган корпус остида махсус қўшимча тиргак ўрнатилгандан кейин амалга оширилиши керак. Бу кузовни қулаши ёки ўз-ўзидан тушиб кетиш эҳтимолини истисно қилади.

237. Автобуслар ва юк машиналарининг юқори қисмини таъмирлаш ва уларга хизмат кўрсатиш жараёнида ходимлар зинапоялар билан таъминланиши керак. Нарвонлардан фойдаланиш тақиқланади.

238. Иш жойини чанг, қиринди ва майда металл қолдиқларидан тозалашга фақат супуриш чўткаси ёки чангютгич мосламалари ёрдамида рухсат берилади.

Ушбу мақсадлар учун сиқилган ҳаводан фойдаланиш мумкин.

239. Иш жойида оғир (оғирлиги 15 кг дан ортиқ) деталларни, тугунлар
ва агрегатларни ечиш, ўрнатиш ва алмаштиришда ходимларни кўтариш мосламалари ва механизмлар билан таъминлаш кўзда тутилиши керак.

240. Қуйидагилар тақиқланади:

полда (ерда) ётган ҳолда, таъмирлаш жойи бўлмасдан ишлаш;

стационарлардан ташқари, фақат битта кўтариш мосламасига осилган (домкрат) транспорт воситасида иш олиб бориш;

иш тугаши билан лифтларга осилган транспорт воситаларини тарк этиш;

трестларни ўрнатиш ўрнига ғилдирак дисклари, ғишт ва бошқа нарсаларни осилган транспорт воситаларининг остига қўйиш;

барча турдаги транспорт воситаларига рессорларни олиб ташлаш ва ўрнатиш, бунда корпусни массадан туширишдан олдин, корпусни унинг остига трагуслар ёки транспорт воситаси орқали осиб қўйиш;

двигатели ишлаб турган транспорт воситасига техник хизмат кўрсатиш
ва таъмирлашни амалга ошириш, двигателни ишга туширишни талаб қиладиган ишлар бундан мустасно;

транспорт воситасини тортиш мосламалари (илгаклар) билан кўтариш (осиб қўйиш), уларни кабеллар, занжирлар ёки кўтариш механизмлари билан ушлаш;

оғирлиги кўтариш механизмининг рухсат этилган юк кўтариш оғирлигидан ошадиган юкларни кўтариш (ҳатто қисқа муддат);

юкларни тросс ёки занжирлар билан кўтариш;

асбоб ва унинг қисмларини текширув ариғининг четида қолдириш;

самосвал ёки самосвалнинг кўтарилган корпуси остида таъмирлаш ишларини аввал юкни туширмасдан ва қўшимча ҳимоя ўрнатмасдан амалга ошириш.

241. Автотранспорт воситаларининг электр таъминоти, совутиш ва мойлаш тизимларининг таркибий қисмларини ва бирикмаларини ечиб олишда суюқлик оқиб кетиши мумкинлиги сабабли, аввал улар ичидан ёқилғини, мойни ва совутиш суви тўкилиб кетишини олдини олиш мақсадида уларни махсус идишга тўкиб ташлаш керак.

242. Тўкилган ёғ ёки ёқилғи зудлик билан қум, тупроқ ёки органик сорбентлар билан олиб ташланиши керак, улар ишлатилгандан сўнг очиқ ҳавода ўрнатиладиган қопқоқли металл контейнерларга жойлаштирилиши лозим.

243. Ёнувчан ва токсик суюқликлардан ёнилғи бакларини, газ насосларини, резервуарларни, насосларни, алоқа ва контейнерларни таъмирлашга фақат ёнувчан
ва токсик суюқлик қолдиқлари тўлиқ олиб ташланганидан кейин йўл қўйилади.

244. Транспорт воситаларига техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш соҳасида қуйидагилар тақиқланади:

транспорт воситаларининг агрегатларини тез ёнадиган суюқликлар билан ювиш;

ёнувчи суюқликлар ва материалларни сақлаш, кислоталар, бўёқлар, ишловчиларнинг ушбу моддаларга бўлган эҳтиёжидан кўпроқ миқдорда бериш;

автомобилларга ёнилғи қуйиш;

тоза артиш материалларини ишлатилганлари билан сақлаш;

текширув ариқлари ва бинолардан чиқадиган йўлларни материаллар, жиҳозлар, контейнерлар, олиб ташланган агрегатлар билан тўсиб қўйиш;

ишлатилган мойларни, ёнилғи ва ёнилғи мойлаш материалларининг бўш идишларини сақлаш;

очиқ олов ёрдамида ишларни бажариш.

 

10-§ Газ ёқилғида ишлайдиган транспорт воситаларига техник хизмат кўрсатиш, таъмирлаш ва техник ҳолатини текширувдан ўтказишда хавфсизлик талаблари

 

245. Газ ёқилғида ишлайдиган  автотранспорт воситаларига техник хизмат кўрсатиш жойларига транспорт воситалари фақат двигателларини нефть ёқилғисига ўтказгандан кейин кириши мумкин.

246.Агар двигателни нефть ёқилғисига ўтказиш имкони бўлмаса, газ оқими герметикали газ тизимида ишлайдига транспорт воситасига техник хизмат кўрсатиш станциясига киришга рухсат этилади. Бунда, транспорт воситаси газ баллонидаги мавжуд газ ёнилғиси 5,0 МПа (50 кгф / см) дан ошмаслиги керак. Қолган баллонларнинг клапанлари ёпиқ бўлиши керак.

Сарфланадиган бурагич (вентил)ларни "оралиқ ҳолатда" қолдириш тақиқланади. Улар тўлиқ очилган ёки тўлиқ ёпиқ ҳолатда бўлиши керак.

247. Ишлаб чиқариш хонасига киритилаётган газ ёқилғисида ишлайдиган транспорт воситасининг газ таъминоти тизими мустаҳкам бўлиши керак.

248.Ишлаб чиқариш хонасига транспорт воситасининг мустаҳкам бўлмаган газ таъминоти тизими билан киришига йўл қўйилмайди.

249. Газ ёқилғисида ишлайдиган транспорт воситасининг газ баллонида пайвандлаш, бўяш ишларини амалга ошириш, шунингдек газ таъминоти тизимидаги муаммоларни бартараф этиш ёки уни олиб ташлаш билан боғлиқ ишларни бажаришда газ баллондаги газ аввал махсус ажратилган жойда тўлиқ тўкилган (бўшатилган) бўлиши керак. Шундан сўнг, газ баллони инерт газ билан тозаланади.

250. Газ ёқилғиси тизими қурилмаларини тўғридан-тўғри транспорт воситасида созлаш ишлари бошқа хоналардан ажратилган (деворлар) ва махсус жиҳозланган хонада амалга оширилиши керак.

251. Газ таъминоти тизимининг элементлари ишламай қолганда, газ таъминоти ёпилиши керак, нуқсонли элементлар транспорт воситасидан олиб ташланади
ва ихтисослаштирилган жойга текширув ва таъмирлаш учун юборилади.

252. Газ билан ишлайдиган транспорт воситаларига техник хизмат кўрсатиш, таъмирлаш ва техник ҳолатини текшириш пайтида қуйидагилар тақиқланади:

тишли (резба) уланишларни тортиш ва транспорт воситасининг газ босими остида бўлган газ ускуналари ва газ қувурларининг қисмларини олиб ташлаш;

газни махсус ажратилган жойдан бошқа жойда чиқариш (тўкиш);

шланглар ва найчаларни бураш, текислаш ва эгиш, ёғли шланглардан фойдаланиш;

махсус корхона (завод)да тайёрланмаган газ тизими қувурларини ўрнатиш;

магистрал ва сарфлаш вентилларини очиш ва ёпишда қўшимча тутқичларни қўллаш;

шлангларни улаш учун сим ёки бошқа материаллардан фойдаланиш.

253. Газ билан ишлайдиган транспорт воситаларини капитал таъмирлашга олиб чиқишдан олдин, газ баллонидаги газ тўлиқ ишлатилиши керак (ёқилиши ёки чиқариб юборилиши) ва баллон газдан бўшатилиши лозим.

Зарур бўлса, газ баллонларини ускуналари билан бирга олиб ташлаш ва махсус омборга сақлаш учун топшириш мумкин.

254. Суюлтирилган газда ишлайдиган газ ускуналарига техник хизмат кўрсатиш, таъмирлаш, техник ҳолатини текшириш ва ёнилғи қуйиш пайтида тананинг очиқ жойларига газ оқимининг кириб боришига қарши ҳимоя чораларига риоя қилиш керак.

255. Табиий газни ёқилғи сифатида ишлатувчи автотранспорт воситаларида ўрнатилган газ баллонларини ўрнатиш, ушбу газ баллонларини ва уларга тегишли газ тизимини синовдан ўтказиш ва техник кўрсатиш ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2015 йил 11 ноябрдаги 326-сон қарори билан тасдиқланган “Сиқилган табиий газда, суюлтирилган нефть газида ёки дизель ва газсимон ёқилғи аралашмасида ишлайдиган транспорт воситаларининг хавфсизлиги тўғрисида”ги  умумий техник регламент талабларига мувофиқ амалга оширилиши лозим.

 

11-§ Автотранспорт воситалари, уларнинг агрегатлари ва эҳтиёт қисмларини ювишда хавфсизлик талаблари

256. Автотранспорт воситалари, уларнинг агрегатлари ва эҳтиёт қисмларини ювишда қуйидаги талабларга риоя қилиниши керак:

ювиш ишлари махсус ажратилган жойларда амалга оширилиши керак;

транспорт воситаси механик равишда ювилганда, ювувчининг иш жойи сув ўтказмайдиган ҳудудда жойлашган бўлиши керак;

очиқ шлангли (қўлда) ювиш жойи очиқ ўтказгичлардан изоляция қилинган
ва жиҳозлардан ажратилган жойда жойлашган бўлиши керак;

ювиш жойида электр ўтказгичлари, ёритиш мосламалари ва электр моторлари сув ўтказмайдиган ҳолатда бўлиши керак;

ювиш мосламасининг жиҳозларини электр назорати 50 В дан ошмаслиги керак.

257. 220 В кучланишли ювиш мосламалари учун магнитли бошлагичлар
ва бошқариш тугмаларини қувват билан таъминлашга қуйидагилар рухсат этилади:

шкафлар эшикларини очишда магнит бошланувчиларни механик ва электр блокировкалаш мосламалари;

бошланғич қурилмалар ва симларни гидроизоляция қилиш;

қопқоқларни, кабиналарни ва жиҳозларни ерга улаш ёки ерга кўмиш.

258. Автотранспорт воситаларининг агрегатлари, бутловчи қисмлари
ва қисмларини ювишда қуйидаги талабларга риоя қилиниши керак:

ишқор эритмаларининг консентрацияси 2-5% дан ошмаслиги керак;

гидроксиди эритма билан ювилганидан кейин иссиқ сув билан ювиш мажбурийдир;

массаси қўлда кўтариш ва ходимлар томонидан ташиш учун белгиланган меъёрдан ошиб кетадиган агрегатлар ва қисмлар ювиш жойига етказилиши ва кир ювиш мосламаларига ўрнатилиши керак.

259. Ванналар керосин ва бошқа ювиш воситалари билан ювилганда  технологик жараён билан таъминланган қопқоқлар билан ёпилиши керак.

260. Кир ювиш ванналари, хоналари, ювиш қисмлари ва мосламалар деворлари ташқи деворларни иситиш ҳароратини чекловчи  50 ° C дан юқори иссиқлик изоляцига эга бўлиши керак.

261.Ювиш ваннасидаги ювиш эритмалари даражаси унинг четидан 10 см пастроқа бўлиши керак.

262. Эҳтиёт қисмлар ва бошқа деталларни ювадиган қурилмаларнинг ўрнатиш эшиклари очилганда қулфлаш мосламаси бўлиши керак.

263. Қуйидагилар тақиқланади:

ювиш хонасида тез ёнадиган суюқликлар бўлган оловдан фойдаланиш;

бензинни транспорт воситалари ва уларнинг қисмларини ювиш ва артишда бензиндан фойдаланиш.

 

12-§ Чилангар ва мойлаш ишларини бажаришда хавфсизлик талаблари

264. Асбоблар ва қурилмалар ёрдамида чилангарлик-мойлаш ишларини бажаришда меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича йўриқномалар талабларига риоя қилиш керак.

265. Автотранспорт воситаларидан ажратилган агрегатлар, бутловчи қисмлар ва бошқа қисмлар махсус барқарор устунларга, узун қисмлар эса устунларга ўрнатилиши керак.

266.Катта жисмоний куч талаб қиладиган ёки шикастланишнинг ноқулайлиги
ва хавфлилиги билан боғлиқ бўлган бирликларни, йиғиш ва қисмларни олиб ташлаш ва ўрнатиш махсус тортиш мосламалари ва ходимларга шикаст этказишни истисно этадиган бошқа қурилмалар ёрдамида амалга оширилиши керак.

267. Қаттиқ сиқилган қисмларни сиқиш ва сиқиб чиқариш пресслар, винтлардек ва гидравлик тортгичлар билан амалга оширилиши керак.

268. Жиҳозлардаги ёғ ва суюқлик даражаси текширилганда очиқ оловдан фойдаланиш тақиқланади.

 

13-§ Батареяларга техник хизмат кўрсатишда хавфсизлик талаблари

269. Қайта зарядланувчи батареялар ва зарядловчиларга техник хизмат кўрсатиш электр қурилмаларидан фойдаланиш пайтида камида 3-даражали электр хавфсизлиги гуруҳига эга бўлган ходимлар томонидан амалга оширилиши керак.

270. Батарея хонасининг эшикларида  очиқ олов ва чекишни тақиқловчи тегишли хавфсизлик белгилари бўлиши керак.

271. Батарея хонасида батареяларни заряд қилишдан олдин етказиб бериш
ва шамоллатиш қурилмаси ёқилган бўлиши керак ва зарядлаш тугаганидан кейин камида 1,5 соатдан кейин ўчирилиши керак.

272. Ҳар бир батарея хонасида қуйидагилар бўлиши керак:

электролитни тайёрлаш ва уни идишларга қўйиш учун 1,5-2 л ҳажмли найча билан стакан ёки чинни (полиетилен) кружка;

кислотали батареялар учун 2,5 фоизли ичимлик содаси ва ишқорли батареялар учун 10 фоизли борий ёки сирка кислотаси эритмаси;

қўлларни ювиш учун сув;

сочиқ.

273. Кислотали ва ишқорли шиша идишларни икки нафар ходим олиб юриши керак. Сават билан шиша идиш тутқичли махсус ёғоч қутида ёки ўртаси тешиги бўлган махсус замбилда ёки сандиқда олиб борилиши керак.

274. Кислота шиша идишларда кислота номи ёзилган ёрилиқлари бўлиши керак. Кислота ва бўш идишлар бўлган идишлар алоҳида хонада бўлиши керак. Идишларни полга сават ёки ёғоч қутиларга ўрнатиш керак.

275.Шишалардан суюқлик қуйиш фақат махсус асбоблар ёрдамида амалга оширилади.

276. Кислота электролитини тайёрлашда кислота аста-секин (эритманинг қиздирилмаслиги учун) юпқа оқимда чинни ёки дистилланган сув билан бошқа иссиққа чидамли идишга қуйилиши керак. Бундай ҳолда, электролитни доимо шиша найча ёки кислотага чидамли пластмассадан тайёрланган аралаштиргич билан аралаштириш керак.

Сувни кислотага қуйиб, электролит тайёрлаш тақиқланади.

Тайёр электролитга сув қўшишга рухсат берилади.

277. Электролитлар, дистилланган сув ва нейтраллаш эритмалари бўлган барча идишларга уларнинг номлари ёзилган бўлиши керак.

278. Зарядлаш учун ўрнатилган батареялар батарея терминалларига маҳкам ўрнашган ва учқун чиқишини истисно қиладиган симлар билан уланган бўлиши керак.

279. Батареялар зарядловчига уланиши ва узилиш зарядлаш мосламаси ўчирилган ҳолда амалга оширилиши керак.

280. Батареяларни зарядлаш жараёнини кузатиш махсус қурилмалар (амперметр, волтметр, термометр, юк вилкаси, гидрометр) ёрдамида амалга оширилиши керак.

281. Батареялар батарея хонасининг зарядлаш қисмида батарея вилкалари очилган, умумий ва маҳаллий  шамоллатиш тизими ёқилган ҳолда зарядланиши керак.

282. Қайта зарядланувчи батареяларни текшириш ва зарядлашни бошқариш учун 50 В дан юқори бўлмаган портлашга қарши дизайндаги портатив ёритгичлардан фойдаланиш керак.

283. Агар кислота, ишқор ёки электролит тананинг очиқ жойига тушиб қолса, дарҳол бу жойни нейтраллаш эритмаси билан, сўнгра совун ва сув билан ювиб ташланади.

Агар кўзга кислота, ишқор ёки электролит тушса, уларни нейтралловчи эритма билан ювиб ташлаш, сўнгра сув билан ювиб, дарҳол шифокорга бориш лозим.

284. Столга, иш столига тўкилган электролит 5-10% нейтраллаш эритмасига намланган латта билан артиб олиш керак (кислотали электролит учун - ичимлик сода эритмаси, ишқорли электролит учун - сирка кислотаси эритмаси) ва ерга тўкилган электролит, аввал қипиқ ерга сепилади, кейин қипиқларни йиғиб олиб, бу жой зарарсизлантирувчи эритма билан намланади ва қуритилади.

285. Тақиқланган:

кислотали ва гидроксидли батареяларни битта хонада сақлаш ва заряд қилиш;

кислотани тўкиб ташлаш;

батареяни қисқа туташув билан текшириш;

зарядлаш бўлимига очиқ олов билан кириш;

зарядлаш жойида электр иситиш мосламаларидан фойдаланиш.

 

14-§ Пайвандлаш ишларини бажаришда хавфсизлик талаблари

286. Тўғридан-тўғри транспорт воситасида пайвандлаш ишларини олиб боришда, ишнинг хавфсизлигини таъминлаш чоралари кўрилиши керак, бунинг учун ёнилғи идиши ва транспорт воситасининг ёнилғи идиши учқунлар кириб қолмаслиги учун металл пластинка ёки ёнмайдиган материал билан ёпилиши керак ва пайвандлаш жойлари ёғ қолдиқлари, енгил алангаланувчи ва ёнувчи суюқликлар ва материаллардан  тозаланиши керак.

287. Пайвандлаш ишларини амалга оширишдан олдин ушбу жойдаги ёнилғи идишини ечиб олиш керак.

288. Механизм ва машиналарни электр пайвандлаш ишлари махсус малакага эга бўлган пайвандчилар томонидан транспорт воситасининг асосий рамасини ерга улаш орқали амалга оширилиши лозим.

 

15-§ Шиналарни ямаш ва таъмирлаш ишларини бажаришда

хавфсизлик талаблари

289. Шиналарни таъмирлашдан олдин уни чанг, лой ва муздан тозалаш керак.

290. Юк автомобилларининг (автобуснинг) шиналарини ечиш ва ўрнатишда юк кўтариш мосламаларидан фойдаланиш зарур.

291. Шикастланган жойларни тозалаш жойи машиналар чангини тозалаш учун ҳавони шамоллатиш ускунаси билан жиҳозланган бўлиши керак ва ғилдиракларни қотириш қозиғига эга бўлиши керак.

292. Пардозлаш (тозалаш) бўйича ишлар шахсий кўзни ҳимоя қилиш воситасида амалга оширилиши керак.

293. Ямоқларни кесишда пичоқ узоқроқ масофада бўлиши керак (материал ушлаган қўлдан).

 

16-§ Шиналарни ўрнатиш учун меҳнат хавфсизлиги талаблари

294. Шиналарни демонтаж қилиш ва ўрнатиш ишлари махсус жиҳозлар, мосламалар ва асбоблар билан жиҳозланган жойда амалга оширилиши керак.

295. Ғилдиракларни ечиб олишдан олдин транспорт воситасини кўтариш мосламаси ёки махсус лифтга осиб қўйиш керак.

296.Юк кўтариш механизмидан фойдаланганда кўтарилмайдиган ғилдираклар остига махсус мослама, транспорт воситасининг осилган қисми остига кўтариш мосламаси қўйилиши керак.

297. Юк автомобили (тиркамали, ярим тиркамали) ва автобуслар ғилдиракларини олиб ташлаш, силжитиш ва ўрнатиш ишлари механизациялашган бўлиши керак.

298. Шинани ғилдирак дискидан чиқаришдан олдин камерадан ёки покришкадан ҳаво тўлиқ чиқарилиши керак. Шинани демонтаж қилиш махсус мосламада ёки кўтариб турадиган мослама ёрдамида амалга оширилиши керак.

299.Йўлда шиналарни ўрнатиш ва демонтаж қилиш кўтариш ва ўрнатиш воситаси билан амалга оширилиши керак.

300. Автотранспорт воситасидан ечиб олинган шиналарга ҳаво тўлдириш ишлари ушбу мақсадлар учун махсус ажратилган жойларда ҳалқаларни учиб кетишига йўл қўймайдиган хавфсизлик мосламалари ёрдамида амалга оширилиши керак.

301. Шиналарни монтаж ва демонтаж қилиш ва ўрнатишда шиналар редуктори ёпиқ ҳолатда бўлиши керак.

302. Тақиқланади:

болға билан дискни уриш;

шиналарни ўлчамига мос келмайдиган ғилдирак дискларига ўрнатиш;

шинага компрессор ёрдамида сиқилган ҳаво жўнатиш пайтида қулфлаш халқасини болға билан уриш;

шинани ишлаб чиқарувчи томонидан белгиланган ҳаво босими меъёридан ошиб кетиши;

шинадан бегона нарсаларни олиб ташлашда бурагич ёки пичоқни ишлатиш.

 

17-§ Автотранспорт воситаларидан фойдаланишда хавфсизлик талаблари

303. Автотранспорт воситаларини бошқаришда иш берувчи ҳайдовчилар учун белгиланган тартибда иш ва дам олиш давомийлиги, шу жумладан назорат воситаси (такограф)лардан фойдаланган ҳолда оптимал иш ва дам олиш режимини таъминлаши шарт.

304. Автотранспорт двигателини ишга туширишдан олдин, транспорт воситаси тўхташ тормози томонидан тормозланганлигини ва тишли узатгич (бошқарувчи) нейтрал ҳолатда эканлигига ишонч ҳосил қилиши лозим.

305. Автомобиль двигателини ишга тушириш стартер ёрдамида амалга оширилиши керак.

Истисно ҳолатларда (стартернинг ишламай қолиши), автомобиль двигателини ишга тушириш дастаги ёрдамида ишга тушириш мумкин. Автомобил двигателини ишга тушириш дастагидан фойдаланишда қуйидаги талабларга риоя қилиш керак.

бошланғич дастагини юқоридан пастга айлантиринг;

тутқични бош бармоғингиз билан ушламанг - бармоқлар бир томонда бўлиши керак.

Бошлаш дастагига таъсирни кучайтириш учун дастаклардан ёки бошқа қурилмалардан фойдаланиш тақиқланади.

306. Ташкилот ҳудуди бўйлаб транспорт воситаларининг тезлиги соатига 5 км / соат, тормозларни текшириш жойларида - 40 км / соат дан ошмаслиги керак.

307. Иш берувчи:

ёнғин хавфсизлиги қоидалари ва талабларини белгиловчи стандартлар ҳамда бошқа норматив ҳужжатларга мувофиқ ёнғин хавфсизлиги, шунингдек, тез тиббий ёрдам кўрсатиш ускуналари билан жиҳозланган техник жиҳатдан соз транспорт воситаларини ҳаракатланишини таъминлаши;

ҳайдовчи билан хавфсизлик бўйича ўқув машғулотларини ўтказган бўлиши лозим.

308. Агар транспорт воситасининг техник ҳолати ва қўшимча мосламалар йўл ҳаракати қоидаларининг талабларига жавоб бермаса, ҳайдовчини ҳаракатланиши тақиқланади.

309. Транспорт воситаси тўхтатилганда унинг ўз-ўзидан ҳаракатланишини олдини олиш учун контакт ўчирилиши ва транспорт воситаси тўхташ тормози билан тормозланган бўлиши лозим.

310. Транспорт воситаси йўлнинг қатнов қисмига чиқиш пайтида, аввал, ўтиш йўналишида ҳам, қарама-қарши йўналишда ҳам ҳаракат йўқлигини аниқланиши керак.

311. Автотранспорт воситасининг бир қисмини махсус мослама (домкрат) билан кўтаришдан олдин двигателни ўчириш, автотранспорт воситасини тўхташ тормози билан тормозлаш, йўловчиларни салон (корпус) ва кабинадан чиқариш, эшикларни ёпиш ва очилмаган ғилдираклар остига камида иккита тўсиқ (бошмак) қўйиш керак.

312. Қўйидагилар тақиқланади:

автомобиль-самосвалнинг кузовини кўтарилган ҳолатда  ҳаракатланиши;

автоуловни таъмирлашга рухсати бўлмаган шахсларни (ходимлар, йўловчилар) жалб қилиш;

кўтариш мосламасини (домкрат) тошлар ва ғиштларни устига жойлаштириш;

кўтариш мосламаси (домкрат) билан кўтарилган автотранспорт воситаси остида ҳар қандай ишни бажариш;

юк ортиш ва тушириш механизмлари жойлашган жойдан 5 м дан яқинроқ масофада транспорт воситаларига техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш бўйича ишларни бажариш.

313. Иссиқ транспорт воситаси двигателидаги радиатор қопқоғи шахсий ҳимоя воситаларидан фойдаланган ҳолда очилиши ёки мато (латта) билан ёпилиши керак. Қопқоқни эҳтиёткорлик билан очиш керак, бу буғ очгич томон интенсив чиқишига имкон бермайди.

314. Сутканинг қоронғу пайтида йўлнинг ёритилмаган қисмида тўхташ ва тўхташ пайтида ёки транспорт воситаси кўринмайдиган бошқа шароитларда, албатта ён томондаги ёки тўхтаб туриш чироқлари ёқилган бўлиши керак.

 

18-§ Газ ёқилғида ишлайдиган транспорт воситаларидан фойдаланишда хавфсизлик талаблари

315. Газ ёқилғиси билан ишлайдиган транспорт воситалари ҳаракатдан тўхтагандан сўнг, ҳар куни текширилиши ва газ таъминоти тизимининг мустаҳкамлиги ва хизматга яроқлилигини текшириш учун кўрикдан ўтказилиши керак.

316. Газ таъминоти тизимидаги носозликлар (оқиш) газ таъминоти тизимини таъмирлаш ва созлаш жойларида ёки ихтисослаштирилган устахонада бартараф қилиниши лозим.

317. Агар газ тизимидан газ оқиши ва чиқиши аниқланса, газ баллондаги газни чиқариб ташлаш ёки тўкиб ташлаш керак. Махсус жиҳозланган жойларда сиқилган табиий газ (бундан кейин - CТГ) ёки суюлтирилган нефть гази (бундан буён - СНГ) чиқариб ташланади.

318. Агар йўлда ҳаракатланиш пайтида газ сизиб чиқиши аниқланса ёки ҳиди сезилса, дарҳол транспорт воситасини тўхтатиш, двигателни ўчириш, газ тизимининг барча йўлларини ёпиш ва носозликларни бартараф этиш чораларини кўриш бўйича носозликлардан масъул шахсларни хабардор қилиш керак.

319. Газ ёқилғида ишлайдиган транспорт воситасининг двигателини қисқа  вақтга тўхтатганда, асосий газ чиқувчи винтелни очиқ қолдириш мумкин.

320. Кучли босимни олдини олиш учун  асосий ва сарфланадиган жўмракни аста-секин очиш керак.

321. Қўйидагилар тақиқланади:

двигателни ишлаб турган ҳолатида ёки ўт олдириш ёниқ турганида суюлтирилган нефть газини тўкиш ва  сиқилган табиий газни чиқариш;

газ ускуналари ёки арматураларни босим остида уриш;

газ ёқилғисида ишлайдиган транспорт воситасини очиқ олов мавжуд жойдан 5 м дан узоқ бўлмаган масофада тўхтатиш, шунингдек 5 м яқин масофада транспорт воситасидан фойдаланиш;

очиқ олов билан газ қувурлари, газ таъминоти тизимлари ва арматура уланишларининг маҳкамлигини текшириш;

ҳаво фильтри олиб ташланган ҳолда газ ёқилғиси билан ишлайдиган транспорт воситасидан фойдаланиш;

двигателнинг газ тизимидан газ чиққанда ишга тушириш;

бегона шахсларни газ қуйиш жойида бўлиши;

газ чиқариш ёки тушириш ҳудудида тутун ва очиқ оловдан фойдаланиш, шунингдек газни тушириш ёки тушириш билан боғлиқ бўлмаган ишларни бажариш.

322. Автомобилга бензин ёқилғисини қуйишдан олдин двигателни тўхтатиш, контактни ўчириш, оммавий ўчиргични "ўчириш" ҳолатига ўтказиш, механик асосий жўмракни ёпиш керак (агар мавжуд бўлса); баллонларда оқим клапанлари очиқ бўлиши керак.

323. Газ ёқилғисига ёқилғи қуйиш пайтида қуйидагилар тақиқланади:

газ тўлдириш шланги ва баллони ёнида туриш;

ёнилғи тизими бўғинлари мурувватини тортиш ва металл буюмлар билан тақиллатиш;

 шахсий ҳимоя воситаларидан фойдаланмасдан ишлаш;

синов муддати ўтган баллонларга тўлдириш.

324. Газ баллонлари газ билан тўлдирилгандан сўнг, аввал ёнилғи қуйиш устидаги жўмракни, сўнгра транспорт воситасидаги тўлдириш клапанини ёпиш керак.

325. Газ тўлдириш шлангини фақат жўмраклар ёпилганидан кейин ажратиб олиш лозим.

326. Агар ёнилғи қуйиш пайтида газни тўлдириш шланги қаттиқлашмаса, дарҳол газни тўлдириш устунидаги чиқиш жўмрагини, сўнгра транспорт воситасидаги тўлдириш клапанини ёпиш лозим.

 

19-§ Қиш мавсумида транспорт воситаларидан фойдаланишда

хавфсизлик талаблари

327. Ташқарида (очиқ ҳавода) транспорт воситаларига техник хизмат кўрсатиш, таъмирлаш ва техник ҳолатини текшириш пайтида ходимлар изоляция қилинган тиззалар билан жиҳозланган бўлиши керак.

328. Автотранспорт воситаларига ёқилғи қуйиш пайтида ёнилғи қуйиш шахсий ҳимоя воситаларидан фойдаланиб, қўллар ва тананинг терисига ёқилғи тўкилмаслиги учун эҳтиёт бўлиш керак.

329. Қўйидагилар тақиқланади:

кабина ва салонни иситиш тизими носоз бўлган транспорт воситаларини ҳаракатланишига йўл қўйиш;

металл ва темир буюмлар ва асбобларга шахсий ҳимоя воситаларидан фойдаланмасдан  қўллар билан ушлаш;

двигателни, автомобилнинг бошқа қисмларини, шунингдек очиқ олов билан ёнилғи тизими жиҳозларини иситиш (иситиш).

 

20-§ Автотранспорт воситаларини сақлашда  хавфсизлик талаблари

330. Автомобиллар иситиладиган ва иситилмайдиган хоналарда, иш берувчи томонидан тасдиқланган транспорт воситаларининг жойлашишига биноан очиқ жойларда сақланиши мумкин.

331. Таъмирлашни талаб қиладиган транспорт воситалари хизмат кўрсатадиган транспорт воситаларидан алоҳида сақланиши керак.

332. Автотураргоҳга олиб келинган барча транспорт воситаларининг контакти (ёнилғи таъминоти) ўчириб қўйилиши керак. Автомобиллар тўхтаб туриш тормозлари билан тормозланиши керак.

333. Газ билан ишлайдиган транспорт воситасини кечаси ёки узоқ муддатли тўхташ жойига қўйишда ёқилғи сарфлаш клапанларини ёпиш, двигатель тўлиқ тўхтагунча газ тармоғида қолган газни ёқиб тугатиш, кейин контактни ўчириш лозим.

334. Агар ёпиқ бинода босимли газ таъминоти тизимига эга транспорт воситаси бўлса, у ҳолда транспорт воситаси қўйилгандан сўнг, хонани узоқ шамоллатиш керак.

335. CНГ ёки ГОСда ишлайдиган транспорт воситалари гаражда сақланса, газ қувурларини иситиш фақат иссиқ сув, буғ ёки иссиқ ҳаво билан амалга оширилади.

336. Автотранспорт воситаларининг тўхтаб туриши учун мўлжалланган биноларда, шунингдек, соябон остидаги ёки платформаларда тўхташ жойларида қуйидагилар тақиқланади:

транспорт воситаларини таъмирлаш;

транспорт воситаларининг ёқилғи бакларини оғзини очиқ қолдириш;

қайта зарядланувчи батареяларни (бино ичида) зарядлаш;

автотранспорт воситалари қисмларини ёки бирикмаларини, шунингдек қўл
ва кийимларни бензин билан артиш ёки ювиш;

автоуловларни суюқ (газсимон) ёқилғи билан тўлдириш, шунингдек ёқилғини тўкиш ва газни чиқариш;

автотранспорт воситасини ишга туширишни ҳар қандай мақсадда амалга ошириш, бинодан чиқиб кетадиган транспорт воситаларидан ташқари,

ҳар қандай материаллар ва буюмларни сақлаш;

ёқилғини (бензин, дизель ёқилғиси) сақлаш, автоулов бакларидаги ёқилғи бундан мустасно;

чекиш, очиқ оловдан фойдаланиш.

 

 

IV. Меҳнатни муҳофаза қилиш қоидаларини бузганлик учун жавобгарлик

337. Меҳнатни муҳофаза қилишга доир қонун ҳужжатлари ҳамда мазкур Қоидаларга риоя қилиш учун жавобгарлик тегишли ишларни бажарувчи ташкилотлар зиммасига юклатилади.

338. Меҳнатни муҳофаза қилиш қоидаларига риоя қилмаган шахслар қонун ҳужжатларига мувофиқ жавобгарликка тортиладилар.

339. Ишларни бажариш билан боғлиқ ҳолда ходимларнинг саломатлигига етказилган зарарлар қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда қопланади.

Ўзбекистон Республикаси Уй-жой коммунал хизмат кўрсатиш вазирлиги

Ўзбекистон Республикаси

Бандлик ва меҳнат

муносабатлари вазирлигининг

2020 йил ___  _______________даги

_____ ва ____ -сон қарорига

ИЛОВА

 

Ободонлаштириш ва кўкаламзорлаштириш ташкилотлари ходимлари учун меҳнатни муҳофаза қилиш

ҚОИДАЛАРИ

 

Мазкур Қоидалар Ўзбекистон Республикасининг “Меҳнатни муҳофаза қилиш тўғрисида”ги Қонунига (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2016 й., 38-сон, 441-модда) мувофиқ ободонлаштириш ва кўкаламзорлаштириш ташкилотлари ходимлари (бундан кейинги ўринларда ходимлар деб юритилади) учун меҳнатини муҳофаза қилиш тартибини белгилайди.

 

I. Умумий қоидалар

1. Мазкур Қоидалар мулкчилик шаклидан ва идоравий бўйсунишидан қатъи назар, барча ободонлаштириш ва кўкаламзорлаштириш ташкилотларига (бундан кейинги ўринларда ташкилотлар деб юритилади) тааллуқлидир.

2. Мазкур Қоидалар архитектура-қурилиш меъёрлари ва қоидалари, санитария нормалари ва қоидалари, давлат стандартлар, меҳнатни муҳофаза қилиш масалалари бўйича техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар ва норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар талабларини ҳамда маълум турдаги ишларни бажариш бўйича бошқа қонун ҳужжатлари талаблари бажарилиши шарт эканлигини истисно этмайди.

3. Ташкилотларда меҳнатни муҳофаза қилишга доир қонун ҳужжатларига ва мазкур Қоидаларга риоя этилиши устидан давлат назорати, бунга махсус ваколат берилган давлат идоралари томонидан, жамоатчилик назорати эса, бошлангич касаба уюшма ташкилоти ёки ходимлар томонидан сайланадиган бошка вакиллик органлари, шунингдек ходимларнинг ўзи меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича вакил этган шахслар томонидан амалга оширилади.

4. “Меҳнат муҳофазаси бўйича ишларни ташкил этиш тўғрисида”ги Намунавий низомга (рўйхат рақами 273, 1996 йил 14 август) мувофиқ ташкилотларда қуйидагилар назорат қилиниши лозим:

иш жойларининг аҳволи;

меҳнат қонунчилигига риоя қилиниши;

бахтсиз ҳодисаларнинг ўз вақтида ва тўғри ўрганиб чиқилиши;

меҳнатни муҳофаза қилишга ажратилган маблағларнинг тўғри сарфланиши;

меҳнатни муҳофаза қилиш чора-тадбирларининг бажарилиши ва бошқалар.

 

 

II. Хавфсизликнинг умумий талаблари

1-§. Меҳнатни муҳофаза қилиш хизматини ташкил этиш

5. Ташкилотларда меҳнатни муҳофаза қилиш ишларини ташкил қилиш “Меҳнат муҳофазаси бўйича ишларни ташкил қилиш тўғрисида”ги Намунавий низомга (рўйхат рақами 273, 1996 йил 14 август) мувофиқ амалга оширилади.

6. Ўзбекистон Республикаси “Меҳнатни муҳофаза қилиш тўғрисида”ги Қонунининг 12-моддасига мувофиқ ишлаб чиқариш фаолиятини амалга оширувчи, ходимларининг сони эллик киши ва ундан ортиқ бўлган ҳар бир ташкилотда меҳнатни муҳофаза қилиш талабларига риоя этилишини таъминлаш, уларнинг бажарилиши устидан назоратни амалга ошириш мақсадида меҳнатни муҳофаза қилиш хизмати ташкил этилади ёки меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича тегишли тайёргарликка эга бўлган мутахассис лавозими жорий этилади.

Ходимларининг сони эллик нафардан кам бўлган ташкилотда меҳнатни муҳофаза қилиш хизматини ташкил этиш ёки меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича мутахассис лавозимини жорий этиш тўғрисидаги қарор иш берувчи томонидан мазкур ташкилот фаолиятининг ўзига хос хусусияти ҳисобга олинган ҳолда қабул қилинади.

7. Хизматнинг мавжуд штат бирликларини қисқартириш ёки ташкилотининг бошқа таркибий бўлинмаларига қайта тақсимлаш мумкин эмас. Хизмат бевосита ташкилот раҳбарига бўйсунади.

8. Ташкилотда меҳнатни муҳофаза қилиш хизматини яратиш ва фаолиятини ташкил этиш Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2018 йил
31 декабрдаги 1066-сон қарори билан тасдиқланган “Ташкилотларда меҳнатни муҳофаза қилиш хизматини яратиш ва фаолиятини ташкил этиш тартиби тўғрисида Низом”га мувофиқ амалга оширилади.

9. Ташкилотларда “Меҳнат муҳофазаси бўйича йўриқномаларни ишлаб чиқиш тўғрисида”ги низом (рўйхат рақами 870, 2000 йил 7 январь), (Ўзбекистон Республикаси вазирликлари, давлат қўмиталари ва идораларининг меъёрий ҳужжатлар ахборотномаси, 2000 й., 1-сон) талабларига мувофиқ ҳар бир мутахассислик бўйича, шунингдек ҳар бир бажариладиган иш турлари учун алоҳида меҳнат муҳофазасига оид йўриқномаларнинг ишлаб чиқилиши ва белгиланган тартибда тасдиқланиши зарур.

10. Ташкилотларда меҳнат фаолияти билан боғлиқ равишда содир бўлган бахтсиз ҳодисалар ва бошқа жароҳатланишларни текшириш ва ҳисобини юритиш Вазирлар Маҳкамасининг 1997 йил 6 июндаги 286-сон қарори билан тасдиқланган Ишлаб чиқаришдаги бахтсиз ҳодисаларни ва ходимлар саломатлигининг меҳнат вазифаларини бажариш билан боғлиқ бошқа хил зарарланишини текшириш ва ҳисобга олиш тўғрисидаги низомга мувофиқ амалга оширилиши лозим.

 

2-§. Меҳнат муҳофазаси бўйича қўшимча талаблар қўйиладиган
ўта хавфли ишлар рўйхати

11. Ҳар бир ташкилотда ишлаб чиқаришнинг аниқ шарт-шароитлари ҳисобга олинган ҳолда хавфли ва зарарли ишлаб чиқариш омилларининг рўйхати тузилади.

12. Ташкилотларда шикастланиш, касаллик ёки иш қобилиятининг пасайишига олиб келадиган, ходимларга таъсир ўтказадиган хавфли ва зарарли ишлаб чиқариш омиллари қуйидагилардан иборат:

ишлаб турган электр узатгич линиялари яқинида олиб бориладиган ишлар;

кучланиш остидаги электр кабеллар ўтказилган участкаларда ер қазиш ишларини бажариш;

хлорни транспортировка қилиш, хлордан фойдаланиш ва бошқа кучли таъсир этувчи заҳарли моддалардан фойдаланиш билан боғлиқ ишларни бажариш;

фтордан фойдаланиш ва уни чиқариш билан боғлиқ ишларни бажариш;

ернинг патоген зарарланган участкаларида (чиқинди тўпланадиган жойлар, мол ўликхоналари, қабрлар ва бошқа шу каби жойлар)  ер қазиш ишларини бажариш;

баландликда ишларни бажариш ва баландликка кўтарилиш билан боғлиқ ишларни бажариш;

дарахтларни кесиш билан боғлиқ ишларни бажариш;

дарахтларни транспорт воситаларига ортиш, тушириш ва уларга бирламчи ишлов бериш билан боғлиқ ишларни бажариш;

транспорт воситаларининг қатнови вақтида йўлларда дарахтларни антисептик
ва ёнғиндан ҳимоя воситалари билан тўйдириш ишларини бажариш.

13. Иш берувчига зарарли ва (ёки) хавфли ишлаб чиқариш омиллари таъсир қилиши мумкин бўлган ишлаб чиқариш жараёнларини ташкил этишда тегишли норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар талабларида белгиланган таъсир қилиш даражасига тушириш ёки камайтириш учун чоралар кўриш керак.

14. Агар ишлаб чиқариш жараёни шароитлари туфайли зарарли ва (ёки) хавфли ишлаб чиқариш омиллари миқдорини мақбул таъсир қилиш даражасига чиқариб ташлаш ёки камайтириш имкони бўлмаса, ходимларни тегишли шахсий ҳимоя воситалари билан таъминламасдан ишлаш тақиқланади.

 

3-§. Якка тартибда ҳимояланиш воситаларидан фойдаланишга бўлган талаблар

15. Ташкилот маъмурияти ходимларни белгиланган меъёрларга мувофиқ, керакли якка тартибдаги ҳимоя воситалари билан таъминлаши, улардан фойдаланиш муддатларига ҳамда сақлаш, ювиш, тозалаш ва таъмирлаш бўйича зарурий шартларига риоя қилинишини таъминлаган ҳолда якка тартибдаги ҳимоя воситаларини бериш ҳисобини юритиши шарт.

16. Якка тартибда ҳимояланиш воситаларидан фойдаланиши лозим бўлган ходимлар, уларнинг қўлланиш усулларини, ҳимояланиш хусусиятларига, амал қилиш муддатлари тўғрисида тўлиқ маълумотларга эга бўлиши ҳамда улардан фойдаланишга ўргатилиши лозим.

17. Ташкилот раҳбарияти қуйидагиларни таъминлаши шарт:

амалдаги меъёрлар бўйича мазкур ишлаб чиқариш учун талаб қилинадиган барча шахсий ҳимоя воситаларининг зарур миқдори ва номенклатурасини;

ҳимоя воситаларини қўллаш ва тўғри фойдаланиш устидан доимий назоратни амалга оширишни;

қўлланилаётган ҳимоя воситаларининг самарадорлиги ва созлигини текширишни;

шахсий ҳимоя воситаларидан хавфли ва заҳарли моддалар муҳитида фойдаланилганда уларни дезинфексия қилишни (бир марта қўлланиладиган ҳимоя воситалари бундан мустасно).

18. Ҳимоя кийими иш вақтида тўла тугмаланган бўлиши, шунингдек улардан фойдаланишда енг манжетлари ва бармоқлари қўл ҳимоя воситаси билан бекитилган бўлиши зарур.

19. Ходимларнинг сочлари махсус бош кийим (берет, рўмол ва ҳоказо) билан бекитилган ва йиғиштириб олинган бўлиши лозим.

20. Транспорт воситаларининг ҳаракатланиш жойларида ишларни бажараётган ходимлар қўшимча сигнал воситаси сифатида, сариқ рангли ип матодан тикилган нимчалар билан таъминланган бўлиши лозим.

21. Якка тартибда ҳимояланиш воситалари алоҳида жойларда сақланиши зарур.

22. Суюқ заҳарли кимёвий воситалар билан ишлашда организмни ҳимоя қилиш учун қуйидаги воситалардан фойдаланиш зарур:

кислотадан ҳимояловчи восита билан тўйдирилган ип матодан тикилган махсус кийим;

резинадан тикилган кўкраколди фартук;

резина этиклар;

резина қўлқоплар;

резина енг манжети.

23. Чангсимон, қуруқ ва қаттиқ заҳарли кимёвий воситалар билан ишлашда организмни ҳимоя қилиш учун қуйидаги воситалардан фойдаланиш зарур:

чанг ўтмайдиган матодан тикилган махсус кийим;

махсус қўлқоп;

резина этиклар ёки брезент бахилалар.

24. Кўзни заҳарли кимёвий моддалардан ҳимоялаш учун ПО-2, «Моноблок», СЗЗМ-бс турдаги ҳимоя кўзойнакларидан фойдаланиш зарур.

25. Заҳарли кимёвий моддаларни нафас олиш йўлларига киришидан ҳимоялаш учун РУ-60 М турдаги универсал респираторлар, коробкалари алмаштириладиган саноат противогазлари, Ф-62 ИИИ, У-2К, «Лепесток», «Астра-2» турларидаги чангга қарши респираторлардан фойдаланиш зарур.

Учувчанлиги юқори бўлган заҳарли кимёвий моддалар билан ишлашда коробкали саноат противогазларидан (А, В, Г маркали) ёки респираторлардан фойдаланиш зарур.

Учувчан заҳарли кимёвий моддалар билан ишлашда РУ-60 М турдаги, патронлари алмаштириладиган респираторлар (А, В маркалари) фойдаланиш зарур.

Учувчан бўлмаган заҳарли кимёвий моддалар билан ишлашда чангга қарши
У-2К, Ф-62 ИИИ, «Астра», «Лепесток» туридаги респираторлардан фойдаланиш зарур.

 

4-§. Касбий танлов

26. Ташкилотларда касбига кўра танлов асосида ишга қабул қилиниши лозим бўлган касблар ва мутахассисликлар рўйхати бўлиши лозим.

27. Барча ходимлар ўта хавфли бўлган ишларни бажаришга киришишдан олдин, бундай ишларни амалга ошириш бўйича йўл-йўриқдан ўтишлари, талаблар билан танишишлари ва уларни бажаришнинг хавфсиз усулларини ўзлаштириб олган бўлишлари зарур.

28. Ўта хавфли ишлар билан шуғулланиш, белгиланган тартибга мувофиқ ташкилот раҳбари томонидан тасдиқланиб, рухсат этилган ходимлар томонидангина амалга оширилиши лозим.

29. Ўн саккиз ёшдан кичик шахсларнинг меҳнати қўлланиши тақиқланадиган ноқулай меҳнат шароитлари ишлари рўйхатига (рўйхат рақами 1990, 2009 йил 29 июль) (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2009 й., 30-31-сон, 355-модда) мувофиқ ўн саккиз ёшга тўлмаган шахслар зарарли ва ноқулай меҳнат шароити мавжуд ишларга қабул қилинмаслиги лозим.

30. Ташкилот маъмурияти (ёки иш берувчи) ходимларни касбий танловдан ўтказишда қуйидагиларни ташкил этиши зарур:

Ходимларни тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомга (рўйхат рақами 2387, 2012 йил 29 август) асосан ишга киришдан олдин ва даврий равишда тиббий кўрикдан ўтказиб туриш;

малакали саралашдан ўтган ходимларнинг касбга адаптасияси жараёнини назорат қилиб бориш;

ходимларнинг амалий кўникмаларини касб талабларига мувофиқлигини текшириб туриш.

 

5-§. Ходимларга йўл-йўриқ бериш, ўқитиш ва уларнинг билимларини текшириш ишларини ташкил этиш

31. Ходимлар ўз касблари ва иш турлари бўйича белгиланган тартибда ўқишлари, йўл-йўриқлар олишлари, билимларини текширувдан ўтказишлари ҳамда касбий-техник тайёргарликдан ўтган бўлишлари шарт.

32. Ходимларнинг меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича билимларини синовдан ўтказиш “Меҳнат муҳофазаси бўйича ўқишларни ташкил қилиш ва билимларни синаш тўғрисида”ги Намунавий низомга (рўйхат рақами 273, 1996 йил 14 август) мувофиқ амалга оширилиши лозим.

33. Ташкилот маъмурияти барча ишга кираётганлар, шунингдек бошқа ишга ўтказилаётган ходимлар учун ишларни бажаришнинг хавфсиз усулларини ташкил этишлари ҳамда уларга меҳнатни муҳофаза қилиш ва бахтсиз ҳодисаларда жабрланганларга ёрдам кўрсатиш бўйича йўл-йўриқлар беришлари шарт.

 

6-§. Ходимларнинг саломатлигини назорат қилиш

34. Ободонлаштириш ишларига белгиланган тартибда дастлабки ва даврий тиббий кўрикдан ўтган ҳамда тиббий жиҳатдан соғлом бўлган шахслар қўйилади.

35. Ташкилот раҳбарияти (ёки иш берувчи) ҳар йили даврий тиббий кўрикдан ўтиши лозим бўлган ходимларнинг рўйхатини тузиши ҳамда уларнинг тиббий кўрикдан ўтишини таъминлаши лозим.

36. Тиббий кўриклар даволаш-соғломлаштириш тадбирлари белгиланган текшириш далолатномаси билан якунланиши лозим.

37. Ташкилот раҳбарияти тиббий кўрик далолатномаси билан танишиб чиқиши ҳамда далолатномада кўзда тутилган барча тадбирлар ва кўрсатмаларни бажариши лозим.

38. Даврий тиббий кўрикларни ўз вақтида, сифатли ўтказилиши ва уларнинг натижаларига кўра берилган тавсияларнинг бажарилиши учун жавобгарлик ташкилот маъмурияти зиммасига юкланади.

39. Ходим тиббий кўрикдан ўтишдан бўйин товлаган ёки тиббий комиссиялар томонидан ўтказилган текширишлар натижаларига кўра берилган тавсияларни бажармаган тақдирда, ташкилот маъмурияти ушбу ходимни ишга қўйишга ҳақли эмас.

40. Ташкилотларда ходимларнинг саломатлигини назорат қилиш Ходимларни тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомга (рўйхат рақами 2387, 2012 йил 29 август) асосида амалга оширилиши лозим.

 

7-§. Ташкилот майдонларига бўлган хавфсизлик талаблари

44. Ташкилот майдонлари ва биноларни жойлашуви СанМваҚ II-89-80 “Саноат ташкилотларини бош плани”га мос бўлиши керак.

45. Ташкилотда транспорт воситаларини ва пиёдаларни ташкилот ҳудудида ҳаракатланиш чизмаси ишлаб чиқилган ва тасдиқланган бўлиши керак.

46. Транспорт воситалари ва ташкилот ҳудудида пиёдаларнинг ҳаракати чизмаси ташкилотга кириш ва чиқиш, ҳамда иш участкалари ва цехларнинг кўринарли жойларига осиб қўйилиши керак.

47. Ташкилот майдонлари кўкаламзорлаштирилган ва сув қуйиш қувурлари тармоқлари билан таъминланган бўлиши керак.

48. Ташкилот майдонидаги ўтиш жойлари мустаҳкам ёпқичлар, сувлар оқиб кетадиган иншоотлар билан жиҳозлангани бўлиши керак.

49. Йилнинг ёз вақтида йўлкалар ва ўтиш жойларига сув сепилган, қишда қордан тозаланиб, қум сепилган бўлиши керак.

50. Ташкилотларда ҳаракатланувчи темир йўл составларини интенсив ҳаракатланишига ўтиш жойлари автоматик сигнал билан таъминланиши лозим.

 

8-§. Бино ва иншоотларга бўлган хавфсизлик талаблари

51. Ишлаб чиқариш ва ёрдамчи хоналарни (ҳарорати, нисбий намлиги, ҳавонинг ҳаракатланиш тезлиги ва бошқалар) микроиқлими ГОСТ 12.1.005-88 талабига мувофиқ бўлиши керак.

52. Ҳўл жараёнлардаги хоналарда, ҳамда иссиқ ўтказувчи полларда (бетонли, ғиштли, плитали ва бошқалар) мунтазам ишловчи ходим иш жойларида ёғоч тўшамалар ва панжаралар ётқизилган бўлиши керак.

53. Пол тўшамалари зарарли моддалар, ишлаб чиқаришдаги кирлар ва чанглардан енгил тозаланишини таъминлаши керак.

54. Ишлаб чиқариш бинолари ва иншоотлари СанМваҚ 2.09.02-85 “Ишлаб чиқариш бинолари” талабларига мос келиши керак.

55. Ёрдамчи бинолар ва хоналар ҚМҚ 2.09.04-98 “Ташкилотларнинг маъмурий ва маиший бинолари” талабига мос келиши лозим.

56. Бинога автомобилларни кириш жойлари дарвозалар ва сигнал асбоб-ускуналари билан таъминланган бўлиши лозим.

57. Дарвоза тавақалари ёпиқ ва очиқ ҳолатида махсус мосламалар орқали мустаҳкам ўрнатилган бўлиши керак.

58. Автомобилларни бинога кириши учун дарвоза эни фойдаланилаётган автомобиллар эни миқдоридан ошиқ бўлиши керак.

59. Дарвозалар баландлиги транспорт воситасининг баландлигидан камида 0,2 м дан ошиқ бўлиши керак.

60. Ташкилотларда бинолар ва иншоотлардан фойдаланиш ва ҳолатини мунтазам кузатиш ташкил этилган бўлиши керак.

61. Барча ишлаб чиқариш бинолари ва иншоотлари бир йилда икки мартадан (баҳор ва кузда) кам бўлмаган ҳолда ташкилот раҳбари тайинлаган комиссия томонидан техник кўрикдан ўтказилиши лозим. Кўрик хулосалари, улардан топилган нуқсонларни бартараф этиш бўйича тадбирлар ва муддати кўрсатилган далолатномалар орқали расмийлаштирилиши керак.

62. Ходимлар учун хавф туғдирувчи ҳалокат тусидаги бузилишлар тезда бартараф этилиши керак. Ҳалокат бартараф этилгунча ишлаб чиқариш жараёнлари хавфли ҳудудларда тўхталиши лозим, хизмат кўрсатувчи ходимлар хавфсиз жойга кўчирилиши керак.

 

9-§. Шамоллатиш ва иситиш тизимига қўйиладиган талаблар

63. Шамоллатиш ва иситиш ҚМҚ 2.04.05-97 “Иситиш, шамоллатиш ва кондиционерлаш” талабига мувофиқ бўлиши лозим.

64. Оқимли шамоллатишларни ташқи ҳаво тизимидан олиш ердан камида 2 м баландликда бажарилиши лозим.

65. Ўтиш жойларида (галереяларда, зиналар майдончаларида ва шунга ўхшаш) жойлашган иситиш жиҳозлари (қувурлар, регистрлар ва шунга ўхшашлар), рухсат этилган ўтиш йўлкаларининг энини камайтирмаслиги керак.

66. Иш жойларида ҳаво ҳарорати йилнинг совуқ даврида енгил жисмоний ишларда 21°С, ўрта оғир ишларда 17°С ва оғир ишларда 16°С дан паст бўлмаслиги керак.

67. Ходимларнинг исиниши учун хоналарда ҳаво ҳарорати 22°С дан кам бўлмаслиги керак.

68. Биноларда жойлашган иш майдонларидан, ходимларни исиниш хоналаригача бўлган масофа 75 м, ташкилот майдонидаги иш жойларидан 150 м дан кўп бўлмаслиги керак.

 

10-§. Сув таъминоти ва канализация тизимига қўйиладиган талаблар

69. Сув билан таъминлаш ва канализация тизими ҚМҚ 2.04.01-98 Биноларнинг ички сув қувури ва канализацияси талабига мос келиши керак.

70. Ташкилотнинг оқова сувлари, ташқи канализацияга етиб келгунча зарарли моддалардан тозаланиши керак.

71. Тозаланган сувда зарарли моддалар таркиби санитар нормаларига асосан чегараланган концентрациясидан ошиб кетиши керак эмас.

72. Ичимлик сувдан фойдаланиш учун сув қувурига уланган фавворачалар бўлиши керак. Сув қувурлари йўқ бўлганда бакларда қайнатилган сув бўлиши лозим.

73. Иссиқ ва қолиплаш цехларида, буғлантириш камералари бўлинмаларида ва қозонхоналардаги ходимлар сменада, таркибида 0,5% гача туз бўлган, бир кишига 4-5 литр ҳисобида газли сув билан таъминланишлари керак.

74. Иш жойидан сув ичиш қурилмасигача бўлган масофа 75 м дан ошмаслиги керак.

75. Ичимлик сувининг ҳарорати 8 дан 20°С гача бўлиши керак.

76. Ташкилот ҳудудидаги ҳожатхоналар иссиқ ва канализацияланган бўлиши лозим.

77. Ташкилотда канализация тизими йўқ бўлганда ҳудудий санитария-эпидемиология осойишталик марказлари билан келишилган ҳолда ташкилотда ер қатламини ифлослантирмаган ҳолда душхоналардан ва юз-қўл ювгичлардан сув оқмайдиган қурилмали ахлат ўраларининг мавжуд бўлишига рухсат этилади.

 

11-§. Ёритишга қўйиладиган талаблар

78. Ташкилот майдонида, ишлаб чиқариш ва ёрдамчи бинолар ва хоналарда табиий ва сунъий ёритишлар ҚМҚ 2.01.05-98 “Табиий ва сунъий ёритиш” талабларига мувофиқ бўлиши керак.

79. Авария ёритиш тармоқларига электр энергия истеъмолчиларини улаш тақиқланади. Авария ёритишларининг созлиги камида чоракда бир марта текширилиши лозим.

80. Ёруғ тушувчи ойналарни йилда икки мартадан кам бўлмаган ҳолда тозалаш лозим.

81. Ёруғлик тушадиган дераза ва эшикларни бегона предметлар (ускуна, тайёр маҳсулот ва бошқалар) тўсиб қўйишига рухсат этилмайди.

82. Сунъий ёритишда икки тизим ишлатилади: умумий ва бирлашган (умумий маҳаллий билан биргаликда). Биргина маҳаллий ёритишни қўллаш тақиқланади.

83. Участкаларда ва хоналарда портлаш бўйича хавфли газ ва чанглар концентрацияси йиғилиб қолиш эҳтимоли бўлса, электр ёритиш тизими портлашдан ҳоли ҳолда бажарилиши керак.

84. Юқори хавфли хоналарда кучланиши 36 В дан юқори бўлмаган кўчма электр ёритқичлар ишлатилиши керак. Ўта хавфли хоналарда, хоналардан ташқари ҳамда ускуналар ва иншоотлар (бункерлар, силосослар, қудуқлар, буғлантириш камералари, туннеллар ва бошқалар)ни ёритиш учун кўчма электр ёритгичларнинг кучланиши 12 В дан ошмаслиги керак. Барча кўчма ёритқичлар ҳимояланиш даражаси 1Р54 дан кам бўлмаган ва металл ҳимояланиш тўри ҳамда шиша қалпоқ билан ускуналанган бўлиши керак.

 

12-§. Меҳнат ва дам олиш юзасидан талаблар

85. Ташкилотларда ходимларнинг иш вақти, дам олиш вақти, шунингдек қисқартирилган иш вақти Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг
1997 йил 11 мартдаги 133-сон қарори билан тасдиқланган Меҳнат шароити ўта зарарли ва ўта оғир ишларда банд бўлган ходимлар учун иш вақтининг
чекланган муддатининг талаблари инобатга олинган ҳолда, ташкилотларнинг ички меҳнат қоидалари асосида белгиланади.

 

III . Ишлаб чиқариш (технология) жараёнларига қўйиладиган талаблар

1-§. Ободонлаштириш ишларини бажаришда хавсизлик талаблари

 

86. Йўл қопламасига нитробўёқ билан чизиқларни чизиш ишлари комбинезон, ҳимоя кўзойнаклари ва респиратор кийган ходимлар томонидан бажарилади. Бўёқлар билан ишлайдиган барча ходимлар уларнинг хусусияти ва хавфсизлик техникаси бўйича йўл-йўриқдан ўтказилган бўлиши лозим.

87. Белги чизиқларини чизиш ишларини бажараётган ходимлар бригадасида биринчи тиббий ёрдам кўрсатишга мўлжалланган тиббий аптечка бўлиши шарт.

88. Дарахтларга шакл бериш жараёнида гулқайчи, қўларралар, электр арралар ва бензин билан ишлайдиган арралардан фойдаланишга, фақатгина улардан хавфсиз фойдаланиш усулларини ўзлаштирган ходимларга рухсат этилади.

89. Ходимларнинг тегишли диелектрик оёқ кийими, резина қўлқоплар ва бошқа ҳимоя воситаларисиз электр токи билан ишлайдиган асбоб-ускуналарда ишлашлари ман этилади.

90. Об-ҳавонинг ёғингарчилик пайтларида электр асбоб-ускуналарда ишларни бажариш тақиқланади.

91. Ходимлар томонидан пичоқлари махсус ҳимоя воситалари билан жиҳозланмаган автоматик ўт ўриш ускуналаридан фойдаланиш тақиқланади.

92. Ходимлар томонидан меҳнат хавфсизлиги бўйича қўшимча (кучайтирилган) талаблар қўйиладиган ишлар (дарахтларга шакл бериш, дарахтларни ағдариш
ва бошқалар) белгиланган тартибда рухсатнома орқали амалга оширилади.

93. Рухсатнома мавжуд иш ҳажмларини бажариш муддатига берилади. Ишларни бажаришда бир суткадан ортиқ вақт танаффус қилинганда ёки бажарилаётган ишларнинг шарт-шароитлари ўзгарган ҳолларда рухсатнома бекор қилинади
ва ишларни қайта бошлаш учун янги рухсатнома берилади.

94. Юқори ва тик ёнбағирларда, баландликда ишлайдиган қўриқчи хавфсизлик камаридан фойдаланиши ва мустаҳкам таянчга маҳкамланиши керак. Карабинернинг маҳкамлаш жойи уста томонидан кўрсатилиши керак.

95. Тупроқни юмшатиш, гуллар ва кўчатлар экиш учун чуқурчаларни қўл билан қазиш тақиқланади.

96. Очиқ ва ҳўл қўллар билан минерал ва органик ўғитларни тарқатиш тақиқланади.

97. Чопиқни кетмон ва пичоқсиз ўтказиш тақиқланади.

98. Қазиш пайтида тупроқни шамолга қарши ташлаш тақиқланади.

99. Қўллари кесилган ва тирналган ходимларга минерал ва органик ўғитларни қўллаш, шунингдек тупроқ билан алоқа қилиш бўйича ишлар олиб борилмайди.

100. Иш жойларида белкурак, қалқон, суғориш қутилари, қутилар, гул қозонлар ва бошқа воситаларни ташлаш тақиқланади.

101. Юклаш ва тушириш пайтида ходимлар том остида ёки дарахт остида бўлишлари тақиқланади.

102. Автокран ёки автовышка ёрдамида кўтариш ва тушириш ишлари “Юк ортиш ва тушириш ишларидаги юкчилар учун ишларнинг хавфсизлиги қоидалари”га (рўйхат рақами 1582, 2006 йил 13 июнь) мувофиқ амалга оширилиши лозим.

 

§ 2. Ташқи дизайн ишларини амалга оширишда хавфсизлик талаблари

103. Иш жойида чекиш, ишдан олдин ва иш вақтида спиртли ичимликлар ичиш мумкин эмас.

104. Иш бошлашдан олдин ходим махсус кийим, сигнал жилети ва бошқа шахсий ҳимоя воситаларини кийиши керак.

105. Ишни бошлашдан олдин, ходим иш жойини, иш жойи ҳудудини, устанинг кўрсатмасига кўра иш жойларини тўсиқ белгилари билан ўраб қўйиши, нафақат ходимлар, балки ҳайдовчилар ва йўловчилар хавфсизлигини таъминлаши керак.

106. Ишни бошлашдан олдин, иш асбоб-анжомларининг, ускуналарнинг, шахсий ҳимоя воситаларининг яроқлилигини текшириш.

107. Иш вақтида ходим уста ёки муҳандис томонидан назорат қилиниши лозим.

108. Панеллар ва плакатларни ўрнатиш вақтида автоплатформа остида турмаслик.

109. Карабинни маҳкамлаш жойи уста ёки муҳандис томонидан кўрсатилиши керак.

110. Байроқлар, плакатлар осиш ишларини бажаришда фақат соз ҳолатдаги зинапоялардан фойдаланиш керак.

111. Ходимга зинапояни бевосита зинапояда турган ҳолда тўғрилаши тақиқланади.

112. Автоплатформа ҳаракатланиш жараёнида автоплатформа саватида бўлиш тақиқланади.

113. Тўсатдан чақмоқ чаққанда, барча монтаж ишлари тўхтатилади ва ходимлар автоплатформадан тушурилади.

114. Электр жиҳозлари билан ишлашдан олдин улар ерга уланиши лозим.

115. Электр асбобларини қаровсиз қолдириш тақиқланади.

116. 220 В электр асбоблари билан ишлаганда резина қўлқоп кийиш керак.

117. Йўлнинг қатнов қисми ва унга туташган йўл четидаги тўсиқлардан ўтиб кетиш ман этилади. Ишлайдиган, ҳаракатланувчи йўл транспорти механизмлари
ва транспорт воситаларига 5 метрдан яқинроқ масофада яқинлашиш мумкин эмас.

 

§ 3 Каналларни, дренаж каналларини, коллекторларни ва махсус суғориш ускуналарини сақлаш, ишлатиш ва таъмирлашда хавфсизлик талаблари

118. Ишни бошлашдан олдин, ходимлар иш жойини устанинг кўрсатмаси билан текшириши, иш жойларини тўсиқ белгилари билан ўраб қўйиши, ҳайдовчилар
ва йўловчилар учун ҳам хавфсизлик чораларини таъминлаши керак.

119. Ишга киришдан олдин, ишлайдиган асбоблар, ускуналар ва шахсий ҳимоя воситаларининг яроқлилигини текшириш лозим.

120.Фақат соз воситалар билан ишлаш зарур.

121. Жамоавий канал қазишда ёки тозалашда ўзаро масофа сақланиши лозим.

122. Шамолга қарши тупроқ ва бошқа ёнувчи материалларни юклаш ва тушириш тақиқланади.

123. Дренаж тизимидаги қувур кўприкларидан турли хил нарсалар ва ўтларни тозалашда хавфсизлик талабларига риоя қилиш керак.

124. Воқеа жойига келганида, қудуқларнинг чуқурлигини аниқлаш учун сув босган жойни ҳажмини аниқлаш керак.

125. Ишни бажаришда ходим сув ўтказмайдиган кийимда, қўлқопда ва резина этикда бўлиши керак.

126. Йўлнинг қатнов қисми ва унга туташган йўл четидаги тўсиқлардан ўтиб кетмаслик лозим.

127. Ишлайдиган, ҳаракатланувчи йўл транспорти механизмлари ва транспорт воситаларига 5 метрдан яқинроқ масофада яқинлашиш тақиқланади.

128. Юк кўтариш механизмлари ва транспорт воситалари ўртасида ўтиш тақиқланади.

129. Барча ишлар раҳбар ёки уста назорати остида амалга оширилиши лозим.

130. Тупроқни машинага юклашда 2 ходим бир-бирига қарама-қарши туриши
ва уларнинг орасидаги масофа 2-2,5 метрни ташкил қилиши лозим.

131. Шамол ёки ёмғирда ишлашга рухсат этилмайди.

132. Ваколатсиз шахсларнинг ишлаб чиқариш ишлари олиб бориладиган жойларида бўлишлари, шунингдек, ишлайдиган йўл қурилиши ишларига яқинлашиш, ҳаракатлантирувчи механизмлар ва автоуловларга 15 м дан яқин масофада яқинлашиш тақиқланади.

133. Агар участкада кучланиш остида сим ёки симнинг узилиши аниқланса ёки иш пайтида бирон бир фавқулодда вазият юзага келса, дарҳол ишни тўхтатиш керак. Бошқаларни хавф ҳақида огоҳлантириш ва диспетчерлик хизматига ҳабар бериш лозим.

 

4-§. Шаҳар сунъий иншоотларига техник хизмат кўрсатиш ва улардан фойдаланишда хавсизлик талаблари

134. Иш жойида чекиш мумкин эмас, ишдан олдин ва иш пайтида спиртли ичимликлар ичиш мумкин эмас.

135. Ишга киришдан олдин ходим махсус кийим, сигнал нимчаси ва бошқа ҳимоя кийими кийиши керак

136.Ишни бошлашдан олдин, ходимлар иш жойини устанинг кўрсатмаси билан текшириши, иш жойларини тўсиқ белгилари билан ўраб қўйиши, ҳайдовчилар
ва йўловчилар учун ҳам хавфсизлик чораларини таъминлаши керак.

137. Ишга киришдан олдин, ишлайдиган асбоблар, асбоблар, ускуналар, шахсий ҳимоя воситаларининг яроқлилигини текшириш керак.

138. Фақат соз воситалар билан ишлш лозим.

139. Асфальтловчи техникани бункери юкланаётганида 1 метрдан кам булган масофага яқинлашмаслик керак.

140. Иссиқ аралашмани ташиш тақиқланади.

141. Ишлаб чиқариш майдончаси ҳудудида жойлашган ер ости иншоотларининг қудуқлари ёпиқ булиши керак.

142. Йўллар ва йўлакларни тиклашда, ходим устанинг сигналларини диққат билан кузатиши, ташқи суҳбатларга чалғимаслиги ва ҳаракатланаётган транспорт воситаларининг олдидан ўтмаслиги керак.

143. Ён тошларни қўлда ўрнатиш ва тушириш тақиқланади. Бунинг учун махсус механизмлардан фойдаланиш керак.

144. Бир неча киши билан биргаликда иш олиб бориш жараёнида ўзининг ҳаракатларини ҳамкасблари билан мувофиқлаштириш керак.

145. Соғлиғи ёмон бўлган тақдирда, ходим ишни тўхтатиши, асбоб-ускуна, воситаларни хавфсиз жойга олиб қўйиши, устага хабар бериши ва шифокорга мурожаат қилиши керак.

146. Ишлаб чиқариш ҳудудлари жойлашган, шунингдек йўл-қурилиш ишлари олиб бориладиган ҳудудларга бегона шахсларнинг кириши тақиқланади.

147. Агар участкада кучланиш остида сим ёки симнинг узилиши аниқланса ёки иш пайтида бирон бир фавқулодда вазият юзага келса, дарҳол ишни тўхтатиш керак. Бошқаларни хавф ҳақида огоҳлантириш ва диспетчерлик хизматига ҳабар бериш лозим.

 

5-§. Шаҳар марказий кўчаларини сақлаш, ишлатиш ва таъмирлашда хавфсизлик талаблари

148. Ташкилотнинг таъмирлаш хизмати ускуналарнинг меҳнат хавфсизлиги стандартлари, уларнинг техник паспортлари, техник йўриқномалари ва ишлаб чиқарувчи заводнинг бошқа ҳужжатларининг талабларига мослигини таъминлаши лозим.

149. Ускуналар зарур техник ҳолатда бўлиши учун ташкилотда унга хизмат кўрсатишни яхшилаш, режали ва олдини олувчи таъмирлашнинг қатъий бажарилиши ҳамда таъмирлаш ишларининг сифатини яхшилаш бўйича чоралар кўрилиши лозим.

150. Асосий ускуналарни капитал ва жорий таъмирлаш ишлаб чиқилган
ва тасдиқланган ишларни ташкил этиш лойиҳасига мувофиқ амалга оширилиши лозим. Ишларни ташкил этиш лойиҳаларида таъмирлашни ўтказишга жавобгар шахслар, шунингдек таъмирлаш ишларининг тартиби ва ходимларнинг хавфсизлигини таъминловчи чоралар кўрсатилиши лозим.

151. Барча ҳолларда таъмирлаш ишларининг бажарилиш тартиби ва усуллари бош муҳандис ёки унинг ўринбосари билан келишилиши лозим.

152. Таъмирлаш ишлари бажариладиган ҳудуд тўсилган ҳолатда бўлиши
ва у ерда хавфсизлик плакати ва белгилари ўрнатилган бўлиши лозим.

153. Таъмирлаш ишлари бошланишидан аввал таъмирлашда банд бўлган барча ходимлар ишларни ташкил этиш лойиҳаси билан таништирилиши ва таъмирлаш ишларини бажариш пайтида хавфсизлик чораларига риоя қилиш бўйича йўл-йўриқдан ўтказилиши лозим.

154. Носоз юк кўтарувчи механизм ва мосламаларда, шунингдек шаҳодатланган муддати тугаган механизмлардан фойдаланиш тақиқланади.

155. Ечиб олинган агрегатлар, деталллар ва металл конструксиялар йиғиштириб қўйилиши лозим.

156. Таъмирлаш пайтида иш жойларини, йўлларни, йўлакларни ва зинапояларни турли нарсалар билан тўсиб қўйиш тақиқланади.

157. Ҳавоза ва тўшамаларда ишлаш учун эҳтиёт камарлари ва арқонларидан фойдаланиш шарт.

158. Эҳтиёт камарлари арқонининг маҳкамланиш жойи конструксияларда аввалдан белгилаб қўйилган бўлиши лозим.

159. Таъмирлаш ишлари бажарилаётган ҳудуддаги электр ўтказгичлар ёки ускуналарнинг кучланиш остида бўлган очиқ қисмлари олдиндан электр токидан ўчириб қўйилган ёки махсус изоляцияловчи воситалар билан ишончли ҳимояланган бўлиши лозим.

160. Барча таъмирлаш ишлари цех ёки ташкилот раҳбари томонидан тайинланган шахсларнинг раҳбарлиги ва назорати остида бажарилиши лозим.

161. Материалларни ускунанинг иш майдончасига узатиш механизациялашган бўлиши ва улар тушиб кетмайдиган усулда бажарилиши лозим.

162. Таъмирлаш олиб борилаётган жой ва барча ўтиш жойлари белгиланган меъёрларга мувофиқ ёритилиши лозим.

163. Таъмирлаш тугагач барча кераксиз асбоб-ускуналар, материаллар
ва чиқиндилар олиб кетилиши лозим.

 

6-§. Таъмирлаш ўтказиш муддатлари, таъмирлаш ишларини бажариш учун масъул шахсни тайинлаш

164. Таъмирлашдан белгиланган муддатларда ўтмаган машиналар фойдаланиш учун қўйилмайди.

165. Техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш режа-графикларини тузиш учун ташкилотларда мунтазам равишда машиналарнинг ишлаган вақти ҳисобини юритиш йўлга қўйилган бўлиши лозим.

166. Машинани режа-графикда белгиланган муддатда капитал таъмирлашга қўйишдан олдин комиссия унинг техник ҳолатини текшириши керак. Комиссия таркибига бош муҳандис, бош механик ва тегишли машина машинисти киритилиши лозим.

167. Агар машина ёки ускунанинг техник ҳолатига кўра режа-графикда белгиланган муддатда уни таъмирлаш талаб этилмаса, комиссия ундан фойдаланишни давом эттириш учун рухсатнома бериши, уни навбатдаги кўздан кечириш санаси ёки тегишли таъмир ўтказиш учун қўйиш санасини белгилаши керак.

168. Машина режа-графикда белгиланган муддатдан илгари таъмирлашга фақат комиссиянинг хулосаси, тегишли далолатнома бўйича юборилиши керак.

169. Машинани техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш учун тўхтатишнинг белгиланган муддатларига ва уларнинг давомийлигига риоя қилиниши устидан назорат ташкилотининг бош муҳандиси (бош механиги) томонидан амалга оширилиши керак.

170. Машиналарни таъмирлаш чоғида уларнинг ўз-ўзидан ҳаракатланишига қарши чоралар кўрилиши керак.

171. Ходимлар бажариладиган ишнинг хусусиятига мос бўлган асбоб
ва мосламалар комплекти билан таъминланган бўлиши керак.

172. Носоз асбоб ва мосламалардан фойдаланиш тақиқланади.

173. Асбоб ва мосламаларнинг ҳолати камида 1 ойда бир марта текширилиши керак.

175. Ғилдираклари ечиб олинган ва фақат домкрат ва бошқа кўтариш қурилмаларида турган машиналарда таъмирлаш ишларини бажариш тақиқланади.

176. Кўтарилган ва арқонлар ёки гидравлик механизмлар ёрдамида ушлаб турилган машиналарнинг остида туриш тақиқланади.

177. Бўёқ ишлари бажариладиган ишлаб чиқариш участкалари ҳаво тортиш
ва юбориш вентилясияси билан жиҳозланган бўлиши керак.

178. Бўяш ва қуритиш камераларининг электр ускуналари портлаш хавфсизлигини ҳисобга олган ҳолда ўрнатилган бўлиши керак.

179. Стационар пайвандлаш (ёритиш) постлари маҳаллий вентиляция тизими билан жиҳозланган бўлиши керак.

180. Пайвандлаш ишлари бажариладиган жойларда ўт олиш хавфи бўлган материаллардан фойдаланиш тақиқланади. Пайвандловчининг оёғи остида резина гиламча бўлиши ва пайвандлаш ва эритиш қурилмалари ишончли ерга уланган бўлиши керак.

181. Очиқ майдончалар ва ишлаб турган ускуна жойлашган хона зарур тўсиқлар, ҳимоя ва сақловчи мослама ва қурилмалар билан жиҳозланган бўлиши керак.

182. Бензинда ишлайдиган двигателларни таъмирлашдан олдин уларнинг юзалари керосин билан ҳўлланган латта билан яхшилаб артилиши керак.

183. Бензин қуйиш колонкалари ёки насослар двигателларининг деталларини таъмирлашдан олдин тозалаш ва зарарсизлантириш учун вақти-вақти билан алмаштириб туриладиган ишқорли эритма ёки керосинга солиш лозим.

184. Ишқорли эритмалар концентрацияси кўпи билан 6 фоиз бўлиши керак. Ишқорли эритмада ювилгандан сўнг албатта қайноқ сув билан чайилиши лозим.

185. Монтаж қилинган ёки таъмирланган машинани фойдаланишга туширишдан олдин қуйидагилар бажарилиши лозим:

одамларни хавфсиз масофага кўчириш;

машинанинг ичидаги бегона нарсаларни олиб ташлаш;

ҳимоя тўсиқларининг мавжудлиги ва мустаҳкамлигини текшириш;

ҳаракатланадиган қисмларни мойлаш ва ростлаш;

сақлаш ва назорат-ўлчаш асбобларининг созлигини текшириш;

машинани салт ҳолатда ва юк остида синаб кўриш.

186. Таъмирлаш ишлари ўтказилгандан сўнг машина участка механиги ва у бириктирилган машинист томонидан белгиланган тартибда қабул қилиб олиниши лозим.

 

7-§ Автотранспорт воситаларини сақлаш жойларига хавфсизлик талаблари

187. Транспорт воситаларини сақлаш майдончалари саноат бинолари
ва иншоотларидан алоҳида жойлаштирилиши керак.

Улар сув кетадиган даражада қия ва қаттиқ қопламали бўлиши керак.

Майдонларнинг юзалари ёзда – чанг ва лойдан, қишда - қор ва муздан  мунтазам тозаланиб турилиши керак.

188. Автотранспорт воситаларини сақлаш жойларида транспорт воситаларининг жойлашган жойи ва ўтиш жойларининг чегараларини белгилайдиган белги бўлиши керак. Ёнма-ён параллел турган иккала транспорт воситаларининг орасидаги масофа транспорт воситаларининг кабиналари эшикларини эркин очилишини таъминлаши керак.

199. Автотранспорт воситаларини, шунингдек таъмирланиши ёки ишдан чиқарилиши керак бўлган қисмларни сақлашда транспорт воситаларининг ўз-ўзидан ҳаракатланиши олдини олиш учун махсус тўхташ жойлари ва таянчлар ўрнатилиши керак.

200. Автотранспорт майдончаларида автотранспорт воситаларини сақлаш учун лойиҳалаш ҳужжатларида назарда тутилганидан кўп жойлаштириш тақиқланади.

201. Автотранспорт воситаларини сақлаш жойларида поллар қаттиқ, бир текис, сирпанмайдиган, агрессив моддаларга чидамли бўлиши ва дренаж тизимининг дренажлари ва ариқлар томон оқиши учун камида 1% нишаб бўлиши керак.

202.Автотранспорт воситаларини сақлаш жойларида нам тозалаш
ва ёнилғи-мойлаш материалларининг қолдиқларидан тозалаш ишлари ўтказилиши керак. Хоналардаги ҳарорат 5 ° C дан паст бўлмаслиги керак.

203. Автотранспорт воситаларини сақлаш биноларидаги полларда транспорт воситаларининг жойлаштириш жойи ва ўтиш жойларининг чегараларини белгилайдиган белги бўлиши керак.

 

8-§ Автотранспорт воситаларини таъмирлаш, техник холатини текширувдан ўтказиш ва таъмирлаш биноларига хавфсизлиги талаблари

204. Транспорт воситаларига ва уларнинг таркибий қисмларига техник хизмат кўрсатиш, техник ҳолатини текшириш ва таъмирлаш (бундан буён матнда ишлаб чиқариш объектлари деб юритилади) хоналари ишлаб чиқариш жараёнлари
ва технологик ҳолатлар Қоидаларининг талабларига ва транспорт воситаларини ишлаб чиқарувчиларнинг техник (эксплуатацион) ҳужжатларининг талабларига мувофиқ хавфсиз бажарилишини таъминлаши керак.

205. Ишлаб чиқариш бинолари ичкарисида ҳам, ташқарисида ҳам кириш (чиқиш) ва фавқулодда чиқиш эшикларини тўсиб қўйиш тақиқланади. Уларга кириш доимий равишда эркин бўлиши керак.

206. Саноат биноларида поллар текис ва мустаҳкам бўлиши, шунингдек силлиқ, аммо сирпанчиқсиз қопламали бўлиши керак.

Бўёқ бўлимлари, бўёқларни тайёрлаш бўлими хоналарида, антикорозён ишлари олиб бориладиган хоналарда, газ ҳосил қилувчи хоналарда, шунингдек ёнғин
ва портлаш хавфли материалларни (суюқликларда) сақлайдиган омборлар, ёнадиган газ баллонлари металл буюмлар таъсирида учқун бермайдиган материаллардан ясалган бўлиши керак.

Совуқ хоналарда иш жойлари ёғоч кўчма тахта (панжара) билан жиҳозланган бўлиши керак.

207. Темир-рессорли ва пайвандлаш участкалари деворлари, поллари ўтга чидамли ва ёнмайдиган материаллардан тайёрланган хоналарга жойлаштирилиши керак.

208. Мис-қалайли ишларни бажаришда турли касблардаги ходимлар (мисгар
ва қалайгир) ушбу ишларни бажариш учун алоҳида хоналар билан жиҳозланган бўлиши керак.

209. Кислота ва ишқорли аккумуляторлар билан ишлашда алоҳида аккумулятор ҳудудлари ва ёнма-ён хоналарда жойлашган, шамоллатиш ускуналари билан жиҳозланган ва бошқа хоналардан ажратилган:

аккумуляторни зарядлаш учун хона;

кислоталарни (ишқорларни) сақлаш ва электролитлар тайёрлаш учун хона;

аккумуляторларни таъмирлаш учун хона бўлиши лозим.

210.Аккумулятор ҳудудида бир вақтнинг ўзида 10 дан ортиқ қайта зарядланувчи аккумуляторлар заряд қилиш, электролитлар тайёрлаш ва аккумуляторларни таъмирлаш учун махсус хоналарда рухсат берилади. Бундай ҳолда, батареяларни таъмирлаш учун мўлжаллаган хонада зарядлаш мосламаси ўрнатилган ва шамоллатиш ускунаси ёқилган бўлиши керак.

211. Бўяш ишларини бажариш учун қуйидаги хоналар кўзда тутилиши керак:

маҳсулотларни бўяш ва қуритиш учун;

бўёқларни тайёрлаш учун.

212. Бўяш кабинасининг ўлчамлари, ишлов берувчининг маҳсулотни бўяшига хавфсиз ёндошишини таъминлаши керак. Камера девори ва бўяладиган маҳсулот орасидаги ўтиш жойлари камида 1,2 м кенгликда бўлиши керак.

213. Автотранспорт воситаларини, агрегатларни ва қисмларни ювиш ҳудудлари жойлашган хоналар бошқа хоналардан тўсиғи бўлган бўш деворлар билан ажратилиши керак. Деворларни керамик плиткалар ёки бошқа намликка чидамли материал билан қоплаш керак.

214. Автотранспорт воситаларини ювиш майдончалари қия шаклда бўлиб, унда сув тўплаш қудуқлари ва ариқлар бўлиши, намликка чидамли қаттиқ қоплама билан қопланган бўлиши керак. Бу майдончаларни жойлашиши тўпланиб қолган сувларни ташкилот ҳудудига киришни истисно қилади.

215. Пайвандлаш постлари камида 3 метр бўлган ёнмайдиган материалнинг кабиналарида жойлашган бўлиши керак. Кабина ва полнинг деворлари оралиғи 50 мм дан 100 мм гача оралиқ (зазор) да бўлиши керак.

Пайвандлаш иншооти деворлари ва хоналарининг деворлари юзаси кулранг, сариқ ёки кўк рангга бўялган бўлиши керак.

216. Автотранспорт воситаларининг пастки қисмида жойлашган блоклар, бирикмалар ва қисмларини текшириш ва таъмирлаш ишларини амалга ошириш махсус механизациялашган мосламалардан (гидравлика ва электр кўтаргичлар, кўчма токчалар) ёки хандақлардан фойдаланиш лозим.

217. Текширув хандақлари ва ўтиш жойларининг ўлчамлари ишлатилаётган транспорт воситалари ва жиҳозларининг турига қараб белгиланди.

218. Текшириладиган ариғнинг узунлиги таъмирланаётган (кўрикдан ўтган) транспорт воситасининг ўлчамига мос келиши керак, улар хандаққа ўрнатилганда ариққа ва фавқулодда чиқиш жойига олиб борадиган зиналарни ёпмаслиги керак.

219. Якка боши берк ариқдан чиқиш транспорт воситаси келишига қарама-қарши томондан бўлиши керак.

220. Туннел ва хандақларни, шунингдек уларга олиб борадиган зинапояларни боғлайдиган ариқлар намлик ва ер ости сувларидан ҳимояланган бўлиши керак.

221. Текширув ариқлари, хандақлар ва туннелларнинг деворлари ва уларни боғловчи деворлар керамик плиткалар билан қопланган ёки намликка чидамли
ва ёқилғи-мойлаш маҳсулотларига чидамли бошқа материаллар билан очиқ рангларда бўялган бўлиши керак.

222. Текширув ариқларида кучланиши 50 В дан ошмайдиган электр ёритгичларни ва кучланиш 12 В дан ошмайдиган кўчма электр чироқларини улаш учун сув ўтказмайдиган улагичлар билан розеткаларни жойлаштириш учун тешиклар бўлиши керак.

223. Текширув ариғини 220 В ёритгичлар билан ёритишга қуйидаги шартлар билан рухсат берилади:

ўтказгичлар ёпиқ бўлиши керак, ёритиш мосламалари ва калитлари ишончли электр изоляцияли ва гидроизоляцияга эга бўлиши;

ёритгич шишалар билан қопланган ва панжара билан ҳимояланган бўлиши;

ёритгичларнинг металл корпуси ерга уланган бўлиши керак.

224. Текширув ариқлари ва йўл ўтказгичлари, тасмали конвейерлар билан жиҳозланган ариқлар бундан мустасно, бутун узунлиги бўйлаб бўлувчи
ва йўналтирувчи (хавфсизлик) фланеслар ёки транспорт воситаларининг ҳаракатланиш вақтида ариқларга тушишига йўл қўймайдиган бошқа қурилмалар бўлиши керак.

225. Текширув хандақларининг тагида мустаҳкам ёғоч панжара ётқизилиши керак.

226. Текширув хандақларини кесиб ўтиш учун камида 0,8 м кенгликда ўтиш кўприклари бўлиши инобатга олинади.

227. Автотранспорт воситаларига техник хизмат кўрсатиш, таъмирлаш ва техник ҳолатини текширув постларида ғилдираклар остига ўрнатилган махсус тўхташ жойлари ва транспорт воситаларининг остига ўрнатилган тагликлар билан жиҳозланган бўлиши керак.

 

9-§ Автотранспортга хизмат кўрсатиш ва таъмирлашда меҳнатни муҳофаза қилиш талаблари

228. Автотранспорт воситаларига техник хизмат кўрсатиш ва уларни таъмирлаш жойлари зарур жиҳозлар, асбоблар билан жиҳозланган махсус ажратилган жойларда (механик таъмирлаш устахоналари, постлар) амалга оширилиши керак.

229. Асбоблар ва мосламалар билан ишлашда меҳнатни муҳофаза қилиш қоидалари талабларига риоя қилиш керак.

230. Иш вақтида ҳайдовчига механизмларни демонтаж қилиш ва кичик носозликларни бартараф этишга рухсат берилади. Бошқа ҳолларда, таъмирлаш ишлари учун транспорт воситасини механик таъмирлаш устахонасига олиб бориш керак.

231.Автотранспорт воситалари техник таъмирлаш учун таъмирлаш постларига юборилганда, ювилган ва лой ва қордан тозаланиши керак.

232. Автотранспорт воситаларини техник хизмат кўрсатиш пунктларига жойлаштириш ишлари иш берувчи томонидан техник хизмат кўрсатишга тайинланган ходим томонидан амалга оширилади.

233.Атотранспорт техник хизмат кўрсатиш марказига  жойлаштирилгандан кейин қуйидаги ишларни бажариш керак:

транспорт воситасини тўхташ тормози билан тормозлаш;

контактни ўчириш (дизел двигателли транспорт воситасида ёнилғи таъминотини узиш);

ричагни узатмалар қутисидан (текширгични) нейтрал ҳолатига қўйиш;

ғилдираклар остига камида иккита махсус тўхтатиб туриш мосламаси қўйиш;

рул чамбарагида "Двигателни ишга туширма! Одамлар ишламоқда" ёзуви бўлган тақиқланган хавфсизлик белгисини осиб қўйиш (двигателни ишга тушириш учун захира мосламаси бўлган транспорт воситаларида шунга ўхшаш белги захира қурилмасига ҳам қўйилиши керак).

234. Лифтга ўрнатилган гидравлика (гидравлик, электромеханик) транспорт воситаларига техник хизмат кўрсатишни амалга ошираётганда лифтнинг бошқарув панелига "Тегма! Одамлар машина остида ишламоқдалар" ёзуви бўлган тақиқловчи хавфсизлик белгиси осиб қўйилиши керак.

235. Ходимлар транспорт воситалари билан боғлиқ ишларни бажаришда текширув ариғи, кўтаргич ва ўтказиш йўли каби таъмирлаш жойлари билан таъминланиши керак.

236. Юк кўтариш корпусининг, тиркаманинг кўтариш механизмини таъмирлаш, алмаштириш ёки унга мой қўйиш, кўтарилган корпус остида махсус қўшимча тиргак ўрнатилгандан кейин амалга оширилиши керак. Бу кузовни қулаши ёки ўз-ўзидан тушиб кетиш эҳтимолини истисно қилади.

237. Автобуслар ва юк машиналарининг юқори қисмини таъмирлаш ва уларга хизмат кўрсатиш жараёнида ходимлар зинапоялар билан таъминланиши керак. Нарвонлардан фойдаланиш тақиқланади.

238. Иш жойини чанг, қиринди ва майда металл қолдиқларидан тозалашга фақат супуриш чўткаси ёки чангютгич мосламалари ёрдамида рухсат берилади.

Ушбу мақсадлар учун сиқилган ҳаводан фойдаланиш мумкин.

239. Иш жойида оғир (оғирлиги 15 кг дан ортиқ) деталларни, тугунлар
ва агрегатларни ечиш, ўрнатиш ва алмаштиришда ходимларни кўтариш мосламалари ва механизмлар билан таъминлаш кўзда тутилиши керак.

240. Қуйидагилар тақиқланади:

полда (ерда) ётган ҳолда, таъмирлаш жойи бўлмасдан ишлаш;

стационарлардан ташқари, фақат битта кўтариш мосламасига осилган (домкрат) транспорт воситасида иш олиб бориш;

иш тугаши билан лифтларга осилган транспорт воситаларини тарк этиш;

трестларни ўрнатиш ўрнига ғилдирак дисклари, ғишт ва бошқа нарсаларни осилган транспорт воситаларининг остига қўйиш;

барча турдаги транспорт воситаларига рессорларни олиб ташлаш ва ўрнатиш, бунда корпусни массадан туширишдан олдин, корпусни унинг остига трагуслар ёки транспорт воситаси орқали осиб қўйиш;

двигатели ишлаб турган транспорт воситасига техник хизмат кўрсатиш
ва таъмирлашни амалга ошириш, двигателни ишга туширишни талаб қиладиган ишлар бундан мустасно;

транспорт воситасини тортиш мосламалари (илгаклар) билан кўтариш (осиб қўйиш), уларни кабеллар, занжирлар ёки кўтариш механизмлари билан ушлаш;

оғирлиги кўтариш механизмининг рухсат этилган юк кўтариш оғирлигидан ошадиган юкларни кўтариш (ҳатто қисқа муддат);

юкларни тросс ёки занжирлар билан кўтариш;

асбоб ва унинг қисмларини текширув ариғининг четида қолдириш;

самосвал ёки самосвалнинг кўтарилган корпуси остида таъмирлаш ишларини аввал юкни туширмасдан ва қўшимча ҳимоя ўрнатмасдан амалга ошириш.

241. Автотранспорт воситаларининг электр таъминоти, совутиш ва мойлаш тизимларининг таркибий қисмларини ва бирикмаларини ечиб олишда суюқлик оқиб кетиши мумкинлиги сабабли, аввал улар ичидан ёқилғини, мойни ва совутиш суви тўкилиб кетишини олдини олиш мақсадида уларни махсус идишга тўкиб ташлаш керак.

242. Тўкилган ёғ ёки ёқилғи зудлик билан қум, тупроқ ёки органик сорбентлар билан олиб ташланиши керак, улар ишлатилгандан сўнг очиқ ҳавода ўрнатиладиган қопқоқли металл контейнерларга жойлаштирилиши лозим.

243. Ёнувчан ва токсик суюқликлардан ёнилғи бакларини, газ насосларини, резервуарларни, насосларни, алоқа ва контейнерларни таъмирлашга фақат ёнувчан
ва токсик суюқлик қолдиқлари тўлиқ олиб ташланганидан кейин йўл қўйилади.

244. Транспорт воситаларига техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш соҳасида қуйидагилар тақиқланади:

транспорт воситаларининг агрегатларини тез ёнадиган суюқликлар билан ювиш;

ёнувчи суюқликлар ва материалларни сақлаш, кислоталар, бўёқлар, ишловчиларнинг ушбу моддаларга бўлган эҳтиёжидан кўпроқ миқдорда бериш;

автомобилларга ёнилғи қуйиш;

тоза артиш материалларини ишлатилганлари билан сақлаш;

текширув ариқлари ва бинолардан чиқадиган йўлларни материаллар, жиҳозлар, контейнерлар, олиб ташланган агрегатлар билан тўсиб қўйиш;

ишлатилган мойларни, ёнилғи ва ёнилғи мойлаш материалларининг бўш идишларини сақлаш;

очиқ олов ёрдамида ишларни бажариш.

 

10-§ Газ ёқилғида ишлайдиган транспорт воситаларига техник хизмат кўрсатиш, таъмирлаш ва техник ҳолатини текширувдан ўтказишда хавфсизлик талаблари

 

245. Газ ёқилғида ишлайдиган  автотранспорт воситаларига техник хизмат кўрсатиш жойларига транспорт воситалари фақат двигателларини нефть ёқилғисига ўтказгандан кейин кириши мумкин.

246.Агар двигателни нефть ёқилғисига ўтказиш имкони бўлмаса, газ оқими герметикали газ тизимида ишлайдига транспорт воситасига техник хизмат кўрсатиш станциясига киришга рухсат этилади. Бунда, транспорт воситаси газ баллонидаги мавжуд газ ёнилғиси 5,0 МПа (50 кгф / см) дан ошмаслиги керак. Қолган баллонларнинг клапанлари ёпиқ бўлиши керак.

Сарфланадиган бурагич (вентил)ларни "оралиқ ҳолатда" қолдириш тақиқланади. Улар тўлиқ очилган ёки тўлиқ ёпиқ ҳолатда бўлиши керак.

247. Ишлаб чиқариш хонасига киритилаётган газ ёқилғисида ишлайдиган транспорт воситасининг газ таъминоти тизими мустаҳкам бўлиши керак.

248.Ишлаб чиқариш хонасига транспорт воситасининг мустаҳкам бўлмаган газ таъминоти тизими билан киришига йўл қўйилмайди.

249. Газ ёқилғисида ишлайдиган транспорт воситасининг газ баллонида пайвандлаш, бўяш ишларини амалга ошириш, шунингдек газ таъминоти тизимидаги муаммоларни бартараф этиш ёки уни олиб ташлаш билан боғлиқ ишларни бажаришда газ баллондаги газ аввал махсус ажратилган жойда тўлиқ тўкилган (бўшатилган) бўлиши керак. Шундан сўнг, газ баллони инерт газ билан тозаланади.

250. Газ ёқилғиси тизими қурилмаларини тўғридан-тўғри транспорт воситасида созлаш ишлари бошқа хоналардан ажратилган (деворлар) ва махсус жиҳозланган хонада амалга оширилиши керак.

251. Газ таъминоти тизимининг элементлари ишламай қолганда, газ таъминоти ёпилиши керак, нуқсонли элементлар транспорт воситасидан олиб ташланади
ва ихтисослаштирилган жойга текширув ва таъмирлаш учун юборилади.

252. Газ билан ишлайдиган транспорт воситаларига техник хизмат кўрсатиш, таъмирлаш ва техник ҳолатини текшириш пайтида қуйидагилар тақиқланади:

тишли (резба) уланишларни тортиш ва транспорт воситасининг газ босими остида бўлган газ ускуналари ва газ қувурларининг қисмларини олиб ташлаш;

газни махсус ажратилган жойдан бошқа жойда чиқариш (тўкиш);

шланглар ва найчаларни бураш, текислаш ва эгиш, ёғли шланглардан фойдаланиш;

махсус корхона (завод)да тайёрланмаган газ тизими қувурларини ўрнатиш;

магистрал ва сарфлаш вентилларини очиш ва ёпишда қўшимча тутқичларни қўллаш;

шлангларни улаш учун сим ёки бошқа материаллардан фойдаланиш.

253. Газ билан ишлайдиган транспорт воситаларини капитал таъмирлашга олиб чиқишдан олдин, газ баллонидаги газ тўлиқ ишлатилиши керак (ёқилиши ёки чиқариб юборилиши) ва баллон газдан бўшатилиши лозим.

Зарур бўлса, газ баллонларини ускуналари билан бирга олиб ташлаш ва махсус омборга сақлаш учун топшириш мумкин.

254. Суюлтирилган газда ишлайдиган газ ускуналарига техник хизмат кўрсатиш, таъмирлаш, техник ҳолатини текшириш ва ёнилғи қуйиш пайтида тананинг очиқ жойларига газ оқимининг кириб боришига қарши ҳимоя чораларига риоя қилиш керак.

255. Табиий газни ёқилғи сифатида ишлатувчи автотранспорт воситаларида ўрнатилган газ баллонларини ўрнатиш, ушбу газ баллонларини ва уларга тегишли газ тизимини синовдан ўтказиш ва техник кўрсатиш ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2015 йил 11 ноябрдаги 326-сон қарори билан тасдиқланган “Сиқилган табиий газда, суюлтирилган нефть газида ёки дизель ва газсимон ёқилғи аралашмасида ишлайдиган транспорт воситаларининг хавфсизлиги тўғрисида”ги  умумий техник регламент талабларига мувофиқ амалга оширилиши лозим.

 

11-§ Автотранспорт воситалари, уларнинг агрегатлари ва эҳтиёт қисмларини ювишда хавфсизлик талаблари

256. Автотранспорт воситалари, уларнинг агрегатлари ва эҳтиёт қисмларини ювишда қуйидаги талабларга риоя қилиниши керак:

ювиш ишлари махсус ажратилган жойларда амалга оширилиши керак;

транспорт воситаси механик равишда ювилганда, ювувчининг иш жойи сув ўтказмайдиган ҳудудда жойлашган бўлиши керак;

очиқ шлангли (қўлда) ювиш жойи очиқ ўтказгичлардан изоляция қилинган
ва жиҳозлардан ажратилган жойда жойлашган бўлиши керак;

ювиш жойида электр ўтказгичлари, ёритиш мосламалари ва электр моторлари сув ўтказмайдиган ҳолатда бўлиши керак;

ювиш мосламасининг жиҳозларини электр назорати 50 В дан ошмаслиги керак.

257. 220 В кучланишли ювиш мосламалари учун магнитли бошлагичлар
ва бошқариш тугмаларини қувват билан таъминлашга қуйидагилар рухсат этилади:

шкафлар эшикларини очишда магнит бошланувчиларни механик ва электр блокировкалаш мосламалари;

бошланғич қурилмалар ва симларни гидроизоляция қилиш;

қопқоқларни, кабиналарни ва жиҳозларни ерга улаш ёки ерга кўмиш.

258. Автотранспорт воситаларининг агрегатлари, бутловчи қисмлари
ва қисмларини ювишда қуйидаги талабларга риоя қилиниши керак:

ишқор эритмаларининг консентрацияси 2-5% дан ошмаслиги керак;

гидроксиди эритма билан ювилганидан кейин иссиқ сув билан ювиш мажбурийдир;

массаси қўлда кўтариш ва ходимлар томонидан ташиш учун белгиланган меъёрдан ошиб кетадиган агрегатлар ва қисмлар ювиш жойига етказилиши ва кир ювиш мосламаларига ўрнатилиши керак.

259. Ванналар керосин ва бошқа ювиш воситалари билан ювилганда  технологик жараён билан таъминланган қопқоқлар билан ёпилиши керак.

260. Кир ювиш ванналари, хоналари, ювиш қисмлари ва мосламалар деворлари ташқи деворларни иситиш ҳароратини чекловчи  50 ° C дан юқори иссиқлик изоляцига эга бўлиши керак.

261.Ювиш ваннасидаги ювиш эритмалари даражаси унинг четидан 10 см пастроқа бўлиши керак.

262. Эҳтиёт қисмлар ва бошқа деталларни ювадиган қурилмаларнинг ўрнатиш эшиклари очилганда қулфлаш мосламаси бўлиши керак.

263. Қуйидагилар тақиқланади:

ювиш хонасида тез ёнадиган суюқликлар бўлган оловдан фойдаланиш;

бензинни транспорт воситалари ва уларнинг қисмларини ювиш ва артишда бензиндан фойдаланиш.

 

12-§ Чилангар ва мойлаш ишларини бажаришда хавфсизлик талаблари

264. Асбоблар ва қурилмалар ёрдамида чилангарлик-мойлаш ишларини бажаришда меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича йўриқномалар талабларига риоя қилиш керак.

265. Автотранспорт воситаларидан ажратилган агрегатлар, бутловчи қисмлар ва бошқа қисмлар махсус барқарор устунларга, узун қисмлар эса устунларга ўрнатилиши керак.

266.Катта жисмоний куч талаб қиладиган ёки шикастланишнинг ноқулайлиги
ва хавфлилиги билан боғлиқ бўлган бирликларни, йиғиш ва қисмларни олиб ташлаш ва ўрнатиш махсус тортиш мосламалари ва ходимларга шикаст этказишни истисно этадиган бошқа қурилмалар ёрдамида амалга оширилиши керак.

267. Қаттиқ сиқилган қисмларни сиқиш ва сиқиб чиқариш пресслар, винтлардек ва гидравлик тортгичлар билан амалга оширилиши керак.

268. Жиҳозлардаги ёғ ва суюқлик даражаси текширилганда очиқ оловдан фойдаланиш тақиқланади.

 

13-§ Батареяларга техник хизмат кўрсатишда хавфсизлик талаблари

269. Қайта зарядланувчи батареялар ва зарядловчиларга техник хизмат кўрсатиш электр қурилмаларидан фойдаланиш пайтида камида 3-даражали электр хавфсизлиги гуруҳига эга бўлган ходимлар томонидан амалга оширилиши керак.

270. Батарея хонасининг эшикларида  очиқ олов ва чекишни тақиқловчи тегишли хавфсизлик белгилари бўлиши керак.

271. Батарея хонасида батареяларни заряд қилишдан олдин етказиб бериш
ва шамоллатиш қурилмаси ёқилган бўлиши керак ва зарядлаш тугаганидан кейин камида 1,5 соатдан кейин ўчирилиши керак.

272. Ҳар бир батарея хонасида қуйидагилар бўлиши керак:

электролитни тайёрлаш ва уни идишларга қўйиш учун 1,5-2 л ҳажмли найча билан стакан ёки чинни (полиетилен) кружка;

кислотали батареялар учун 2,5 фоизли ичимлик содаси ва ишқорли батареялар учун 10 фоизли борий ёки сирка кислотаси эритмаси;

қўлларни ювиш учун сув;

сочиқ.

273. Кислотали ва ишқорли шиша идишларни икки нафар ходим олиб юриши керак. Сават билан шиша идиш тутқичли махсус ёғоч қутида ёки ўртаси тешиги бўлган махсус замбилда ёки сандиқда олиб борилиши керак.

274. Кислота шиша идишларда кислота номи ёзилган ёрилиқлари бўлиши керак. Кислота ва бўш идишлар бўлган идишлар алоҳида хонада бўлиши керак. Идишларни полга сават ёки ёғоч қутиларга ўрнатиш керак.

275.Шишалардан суюқлик қуйиш фақат махсус асбоблар ёрдамида амалга оширилади.

276. Кислота электролитини тайёрлашда кислота аста-секин (эритманинг қиздирилмаслиги учун) юпқа оқимда чинни ёки дистилланган сув билан бошқа иссиққа чидамли идишга қуйилиши керак. Бундай ҳолда, электролитни доимо шиша найча ёки кислотага чидамли пластмассадан тайёрланган аралаштиргич билан аралаштириш керак.

Сувни кислотага қуйиб, электролит тайёрлаш тақиқланади.

Тайёр электролитга сув қўшишга рухсат берилади.

277. Электролитлар, дистилланган сув ва нейтраллаш эритмалари бўлган барча идишларга уларнинг номлари ёзилган бўлиши керак.

278. Зарядлаш учун ўрнатилган батареялар батарея терминалларига маҳкам ўрнашган ва учқун чиқишини истисно қиладиган симлар билан уланган бўлиши керак.

279. Батареялар зарядловчига уланиши ва узилиш зарядлаш мосламаси ўчирилган ҳолда амалга оширилиши керак.

280. Батареяларни зарядлаш жараёнини кузатиш махсус қурилмалар (амперметр, волтметр, термометр, юк вилкаси, гидрометр) ёрдамида амалга оширилиши керак.

281. Батареялар батарея хонасининг зарядлаш қисмида батарея вилкалари очилган, умумий ва маҳаллий  шамоллатиш тизими ёқилган ҳолда зарядланиши керак.

282. Қайта зарядланувчи батареяларни текшириш ва зарядлашни бошқариш учун 50 В дан юқори бўлмаган портлашга қарши дизайндаги портатив ёритгичлардан фойдаланиш керак.

283. Агар кислота, ишқор ёки электролит тананинг очиқ жойига тушиб қолса, дарҳол бу жойни нейтраллаш эритмаси билан, сўнгра совун ва сув билан ювиб ташланади.

Агар кўзга кислота, ишқор ёки электролит тушса, уларни нейтралловчи эритма билан ювиб ташлаш, сўнгра сув билан ювиб, дарҳол шифокорга бориш лозим.

284. Столга, иш столига тўкилган электролит 5-10% нейтраллаш эритмасига намланган латта билан артиб олиш керак (кислотали электролит учун - ичимлик сода эритмаси, ишқорли электролит учун - сирка кислотаси эритмаси) ва ерга тўкилган электролит, аввал қипиқ ерга сепилади, кейин қипиқларни йиғиб олиб, бу жой зарарсизлантирувчи эритма билан намланади ва қуритилади.

285. Тақиқланган:

кислотали ва гидроксидли батареяларни битта хонада сақлаш ва заряд қилиш;

кислотани тўкиб ташлаш;

батареяни қисқа туташув билан текшириш;

зарядлаш бўлимига очиқ олов билан кириш;

зарядлаш жойида электр иситиш мосламаларидан фойдаланиш.

 

14-§ Пайвандлаш ишларини бажаришда хавфсизлик талаблари

286. Тўғридан-тўғри транспорт воситасида пайвандлаш ишларини олиб боришда, ишнинг хавфсизлигини таъминлаш чоралари кўрилиши керак, бунинг учун ёнилғи идиши ва транспорт воситасининг ёнилғи идиши учқунлар кириб қолмаслиги учун металл пластинка ёки ёнмайдиган материал билан ёпилиши керак ва пайвандлаш жойлари ёғ қолдиқлари, енгил алангаланувчи ва ёнувчи суюқликлар ва материаллардан  тозаланиши керак.

287. Пайвандлаш ишларини амалга оширишдан олдин ушбу жойдаги ёнилғи идишини ечиб олиш керак.

288. Механизм ва машиналарни электр пайвандлаш ишлари махсус малакага эга бўлган пайвандчилар томонидан транспорт воситасининг асосий рамасини ерга улаш орқали амалга оширилиши лозим.

 

15-§ Шиналарни ямаш ва таъмирлаш ишларини бажаришда

хавфсизлик талаблари

289. Шиналарни таъмирлашдан олдин уни чанг, лой ва муздан тозалаш керак.

290. Юк автомобилларининг (автобуснинг) шиналарини ечиш ва ўрнатишда юк кўтариш мосламаларидан фойдаланиш зарур.

291. Шикастланган жойларни тозалаш жойи машиналар чангини тозалаш учун ҳавони шамоллатиш ускунаси билан жиҳозланган бўлиши керак ва ғилдиракларни қотириш қозиғига эга бўлиши керак.

292. Пардозлаш (тозалаш) бўйича ишлар шахсий кўзни ҳимоя қилиш воситасида амалга оширилиши керак.

293. Ямоқларни кесишда пичоқ узоқроқ масофада бўлиши керак (материал ушлаган қўлдан).

 

16-§ Шиналарни ўрнатиш учун меҳнат хавфсизлиги талаблари

294. Шиналарни демонтаж қилиш ва ўрнатиш ишлари махсус жиҳозлар, мосламалар ва асбоблар билан жиҳозланган жойда амалга оширилиши керак.

295. Ғилдиракларни ечиб олишдан олдин транспорт воситасини кўтариш мосламаси ёки махсус лифтга осиб қўйиш керак.

296.Юк кўтариш механизмидан фойдаланганда кўтарилмайдиган ғилдираклар остига махсус мослама, транспорт воситасининг осилган қисми остига кўтариш мосламаси қўйилиши керак.

297. Юк автомобили (тиркамали, ярим тиркамали) ва автобуслар ғилдиракларини олиб ташлаш, силжитиш ва ўрнатиш ишлари механизациялашган бўлиши керак.

298. Шинани ғилдирак дискидан чиқаришдан олдин камерадан ёки покришкадан ҳаво тўлиқ чиқарилиши керак. Шинани демонтаж қилиш махсус мосламада ёки кўтариб турадиган мослама ёрдамида амалга оширилиши керак.

299.Йўлда шиналарни ўрнатиш ва демонтаж қилиш кўтариш ва ўрнатиш воситаси билан амалга оширилиши керак.

300. Автотранспорт воситасидан ечиб олинган шиналарга ҳаво тўлдириш ишлари ушбу мақсадлар учун махсус ажратилган жойларда ҳалқаларни учиб кетишига йўл қўймайдиган хавфсизлик мосламалари ёрдамида амалга оширилиши керак.

301. Шиналарни монтаж ва демонтаж қилиш ва ўрнатишда шиналар редуктори ёпиқ ҳолатда бўлиши керак.

302. Тақиқланади:

болға билан дискни уриш;

шиналарни ўлчамига мос келмайдиган ғилдирак дискларига ўрнатиш;

шинага компрессор ёрдамида сиқилган ҳаво жўнатиш пайтида қулфлаш халқасини болға билан уриш;

шинани ишлаб чиқарувчи томонидан белгиланган ҳаво босими меъёридан ошиб кетиши;

шинадан бегона нарсаларни олиб ташлашда бурагич ёки пичоқни ишлатиш.

 

17-§ Автотранспорт воситаларидан фойдаланишда хавфсизлик талаблари

303. Автотранспорт воситаларини бошқаришда иш берувчи ҳайдовчилар учун белгиланган тартибда иш ва дам олиш давомийлиги, шу жумладан назорат воситаси (такограф)лардан фойдаланган ҳолда оптимал иш ва дам олиш режимини таъминлаши шарт.

304. Автотранспорт двигателини ишга туширишдан олдин, транспорт воситаси тўхташ тормози томонидан тормозланганлигини ва тишли узатгич (бошқарувчи) нейтрал ҳолатда эканлигига ишонч ҳосил қилиши лозим.

305. Автомобиль двигателини ишга тушириш стартер ёрдамида амалга оширилиши керак.

Истисно ҳолатларда (стартернинг ишламай қолиши), автомобиль двигателини ишга тушириш дастаги ёрдамида ишга тушириш мумкин. Автомобил двигателини ишга тушириш дастагидан фойдаланишда қуйидаги талабларга риоя қилиш керак.

бошланғич дастагини юқоридан пастга айлантиринг;

тутқични бош бармоғингиз билан ушламанг - бармоқлар бир томонда бўлиши керак.

Бошлаш дастагига таъсирни кучайтириш учун дастаклардан ёки бошқа қурилмалардан фойдаланиш тақиқланади.

306. Ташкилот ҳудуди бўйлаб транспорт воситаларининг тезлиги соатига 5 км / соат, тормозларни текшириш жойларида - 40 км / соат дан ошмаслиги керак.

307. Иш берувчи:

ёнғин хавфсизлиги қоидалари ва талабларини белгиловчи стандартлар ҳамда бошқа норматив ҳужжатларга мувофиқ ёнғин хавфсизлиги, шунингдек, тез тиббий ёрдам кўрсатиш ускуналари билан жиҳозланган техник жиҳатдан соз транспорт воситаларини ҳаракатланишини таъминлаши;

ҳайдовчи билан хавфсизлик бўйича ўқув машғулотларини ўтказган бўлиши лозим.

308. Агар транспорт воситасининг техник ҳолати ва қўшимча мосламалар йўл ҳаракати қоидаларининг талабларига жавоб бермаса, ҳайдовчини ҳаракатланиши тақиқланади.

309. Транспорт воситаси тўхтатилганда унинг ўз-ўзидан ҳаракатланишини олдини олиш учун контакт ўчирилиши ва транспорт воситаси тўхташ тормози билан тормозланган бўлиши лозим.

310. Транспорт воситаси йўлнинг қатнов қисмига чиқиш пайтида, аввал, ўтиш йўналишида ҳам, қарама-қарши йўналишда ҳам ҳаракат йўқлигини аниқланиши керак.

311. Автотранспорт воситасининг бир қисмини махсус мослама (домкрат) билан кўтаришдан олдин двигателни ўчириш, автотранспорт воситасини тўхташ тормози билан тормозлаш, йўловчиларни салон (корпус) ва кабинадан чиқариш, эшикларни ёпиш ва очилмаган ғилдираклар остига камида иккита тўсиқ (бошмак) қўйиш керак.

312. Қўйидагилар тақиқланади:

автомобиль-самосвалнинг кузовини кўтарилган ҳолатда  ҳаракатланиши;

автоуловни таъмирлашга рухсати бўлмаган шахсларни (ходимлар, йўловчилар) жалб қилиш;

кўтариш мосламасини (домкрат) тошлар ва ғиштларни устига жойлаштириш;

кўтариш мосламаси (домкрат) билан кўтарилган автотранспорт воситаси остида ҳар қандай ишни бажариш;

юк ортиш ва тушириш механизмлари жойлашган жойдан 5 м дан яқинроқ масофада транспорт воситаларига техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш бўйича ишларни бажариш.

313. Иссиқ транспорт воситаси двигателидаги радиатор қопқоғи шахсий ҳимоя воситаларидан фойдаланган ҳолда очилиши ёки мато (латта) билан ёпилиши керак. Қопқоқни эҳтиёткорлик билан очиш керак, бу буғ очгич томон интенсив чиқишига имкон бермайди.

314. Сутканинг қоронғу пайтида йўлнинг ёритилмаган қисмида тўхташ ва тўхташ пайтида ёки транспорт воситаси кўринмайдиган бошқа шароитларда, албатта ён томондаги ёки тўхтаб туриш чироқлари ёқилган бўлиши керак.

 

18-§ Газ ёқилғида ишлайдиган транспорт воситаларидан фойдаланишда хавфсизлик талаблари

315. Газ ёқилғиси билан ишлайдиган транспорт воситалари ҳаракатдан тўхтагандан сўнг, ҳар куни текширилиши ва газ таъминоти тизимининг мустаҳкамлиги ва хизматга яроқлилигини текшириш учун кўрикдан ўтказилиши керак.

316. Газ таъминоти тизимидаги носозликлар (оқиш) газ таъминоти тизимини таъмирлаш ва созлаш жойларида ёки ихтисослаштирилган устахонада бартараф қилиниши лозим.

317. Агар газ тизимидан газ оқиши ва чиқиши аниқланса, газ баллондаги газни чиқариб ташлаш ёки тўкиб ташлаш керак. Махсус жиҳозланган жойларда сиқилган табиий газ (бундан кейин - CТГ) ёки суюлтирилган нефть гази (бундан буён - СНГ) чиқариб ташланади.

318. Агар йўлда ҳаракатланиш пайтида газ сизиб чиқиши аниқланса ёки ҳиди сезилса, дарҳол транспорт воситасини тўхтатиш, двигателни ўчириш, газ тизимининг барча йўлларини ёпиш ва носозликларни бартараф этиш чораларини кўриш бўйича носозликлардан масъул шахсларни хабардор қилиш керак.

319. Газ ёқилғида ишлайдиган транспорт воситасининг двигателини қисқа  вақтга тўхтатганда, асосий газ чиқувчи винтелни очиқ қолдириш мумкин.

320. Кучли босимни олдини олиш учун  асосий ва сарфланадиган жўмракни аста-секин очиш керак.

321. Қўйидагилар тақиқланади:

двигателни ишлаб турган ҳолатида ёки ўт олдириш ёниқ турганида суюлтирилган нефть газини тўкиш ва  сиқилган табиий газни чиқариш;

газ ускуналари ёки арматураларни босим остида уриш;

газ ёқилғисида ишлайдиган транспорт воситасини очиқ олов мавжуд жойдан 5 м дан узоқ бўлмаган масофада тўхтатиш, шунингдек 5 м яқин масофада транспорт воситасидан фойдаланиш;

очиқ олов билан газ қувурлари, газ таъминоти тизимлари ва арматура уланишларининг маҳкамлигини текшириш;

ҳаво фильтри олиб ташланган ҳолда газ ёқилғиси билан ишлайдиган транспорт воситасидан фойдаланиш;

двигателнинг газ тизимидан газ чиққанда ишга тушириш;

бегона шахсларни газ қуйиш жойида бўлиши;

газ чиқариш ёки тушириш ҳудудида тутун ва очиқ оловдан фойдаланиш, шунингдек газни тушириш ёки тушириш билан боғлиқ бўлмаган ишларни бажариш.

322. Автомобилга бензин ёқилғисини қуйишдан олдин двигателни тўхтатиш, контактни ўчириш, оммавий ўчиргични "ўчириш" ҳолатига ўтказиш, механик асосий жўмракни ёпиш керак (агар мавжуд бўлса); баллонларда оқим клапанлари очиқ бўлиши керак.

323. Газ ёқилғисига ёқилғи қуйиш пайтида қуйидагилар тақиқланади:

газ тўлдириш шланги ва баллони ёнида туриш;

ёнилғи тизими бўғинлари мурувватини тортиш ва металл буюмлар билан тақиллатиш;

 шахсий ҳимоя воситаларидан фойдаланмасдан ишлаш;

синов муддати ўтган баллонларга тўлдириш.

324. Газ баллонлари газ билан тўлдирилгандан сўнг, аввал ёнилғи қуйиш устидаги жўмракни, сўнгра транспорт воситасидаги тўлдириш клапанини ёпиш керак.

325. Газ тўлдириш шлангини фақат жўмраклар ёпилганидан кейин ажратиб олиш лозим.

326. Агар ёнилғи қуйиш пайтида газни тўлдириш шланги қаттиқлашмаса, дарҳол газни тўлдириш устунидаги чиқиш жўмрагини, сўнгра транспорт воситасидаги тўлдириш клапанини ёпиш лозим.

 

19-§ Қиш мавсумида транспорт воситаларидан фойдаланишда

хавфсизлик талаблари

327. Ташқарида (очиқ ҳавода) транспорт воситаларига техник хизмат кўрсатиш, таъмирлаш ва техник ҳолатини текшириш пайтида ходимлар изоляция қилинган тиззалар билан жиҳозланган бўлиши керак.

328. Автотранспорт воситаларига ёқилғи қуйиш пайтида ёнилғи қуйиш шахсий ҳимоя воситаларидан фойдаланиб, қўллар ва тананинг терисига ёқилғи тўкилмаслиги учун эҳтиёт бўлиш керак.

329. Қўйидагилар тақиқланади:

кабина ва салонни иситиш тизими носоз бўлган транспорт воситаларини ҳаракатланишига йўл қўйиш;

металл ва темир буюмлар ва асбобларга шахсий ҳимоя воситаларидан фойдаланмасдан  қўллар билан ушлаш;

двигателни, автомобилнинг бошқа қисмларини, шунингдек очиқ олов билан ёнилғи тизими жиҳозларини иситиш (иситиш).

 

20-§ Автотранспорт воситаларини сақлашда  хавфсизлик талаблари

330. Автомобиллар иситиладиган ва иситилмайдиган хоналарда, иш берувчи томонидан тасдиқланган транспорт воситаларининг жойлашишига биноан очиқ жойларда сақланиши мумкин.

331. Таъмирлашни талаб қиладиган транспорт воситалари хизмат кўрсатадиган транспорт воситаларидан алоҳида сақланиши керак.

332. Автотураргоҳга олиб келинган барча транспорт воситаларининг контакти (ёнилғи таъминоти) ўчириб қўйилиши керак. Автомобиллар тўхтаб туриш тормозлари билан тормозланиши керак.

333. Газ билан ишлайдиган транспорт воситасини кечаси ёки узоқ муддатли тўхташ жойига қўйишда ёқилғи сарфлаш клапанларини ёпиш, двигатель тўлиқ тўхтагунча газ тармоғида қолган газни ёқиб тугатиш, кейин контактни ўчириш лозим.

334. Агар ёпиқ бинода босимли газ таъминоти тизимига эга транспорт воситаси бўлса, у ҳолда транспорт воситаси қўйилгандан сўнг, хонани узоқ шамоллатиш керак.

335. CНГ ёки ГОСда ишлайдиган транспорт воситалари гаражда сақланса, газ қувурларини иситиш фақат иссиқ сув, буғ ёки иссиқ ҳаво билан амалга оширилади.

336. Автотранспорт воситаларининг тўхтаб туриши учун мўлжалланган биноларда, шунингдек, соябон остидаги ёки платформаларда тўхташ жойларида қуйидагилар тақиқланади:

транспорт воситаларини таъмирлаш;

транспорт воситаларининг ёқилғи бакларини оғзини очиқ қолдириш;

қайта зарядланувчи батареяларни (бино ичида) зарядлаш;

автотранспорт воситалари қисмларини ёки бирикмаларини, шунингдек қўл
ва кийимларни бензин билан артиш ёки ювиш;

автоуловларни суюқ (газсимон) ёқилғи билан тўлдириш, шунингдек ёқилғини тўкиш ва газни чиқариш;

автотранспорт воситасини ишга туширишни ҳар қандай мақсадда амалга ошириш, бинодан чиқиб кетадиган транспорт воситаларидан ташқари,

ҳар қандай материаллар ва буюмларни сақлаш;

ёқилғини (бензин, дизель ёқилғиси) сақлаш, автоулов бакларидаги ёқилғи бундан мустасно;

чекиш, очиқ оловдан фойдаланиш.

 

 

IV. Меҳнатни муҳофаза қилиш қоидаларини бузганлик учун жавобгарлик

337. Меҳнатни муҳофаза қилишга доир қонун ҳужжатлари ҳамда мазкур Қоидаларга риоя қилиш учун жавобгарлик тегишли ишларни бажарувчи ташкилотлар зиммасига юклатилади.

338. Меҳнатни муҳофаза қилиш қоидаларига риоя қилмаган шахслар қонун ҳужжатларига мувофиқ жавобгарликка тортиладилар.

339. Ишларни бажариш билан боғлиқ ҳолда ходимларнинг саломатлигига етказилган зарарлар қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда қопланади.

Умумий таклифлар: 1

295