Давлат тилида матни бўлмаган лойиҳалар портал маъмурияти томонидан лойиҳа муаллифини огоҳлантирмасдан ўчирилади
ID Муаллиф Муҳокамага чиқариш санаси Якунланиш санаси Таклифлар сони
17368 Ўзбекистон Республикаси Мактабгача таълим вазирлиги 01/05/2020 16/05/2020 9

Муҳокама якунланди

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси Қарори
Мактабгача таълим ва тарбиянинг давлат стандартини тасдиқлаш ҳақида
ID-17368

ЛОЙИҲА

ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ВАЗИРЛАР МАҲКАМАСИНИНГ

ҚАРОРИ

 

 

 

Мактабгача таълим ва тарбиянинг

давлат стандартини тасдиқлаш ҳақида

 

Ўзбекистон Республикаси “Мактабгача таълим ва тарбия тўғрисида”ги қонуни ижросини амалга ошириш, илк ва мактабгача ёшдаги болаларга самарали таълим-тарбия бериш ҳамда қулай шарт-шароитлар яратиш мақсадида Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:

1. Мактабгача таълим ва тарбиянинг давлат стандарти иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Ўзбекистон Республикаси Мактабгача таълим вазирлиги, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Таълим сифатини назорат қилиш давлат инспекцияси ҳамда манфаатдор вазирликлар ва идоралар билан биргаликда ўзлари қабул қилган норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни
бир ой муддатда ушбу қарор талабларига мувофиқлаштирсин.

3. Мазкур қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг ижтимоий ривожлантириш масалалари бўйича ўринбосари А.А. Абдуҳакимов, Ўзбекистон Республикаси мактабгача таълим вазири А.В. Шин ва Таълим сифатини назорат қилиш давлат инспекцияси бошлиғи У.Н Ташкенбаев зиммасига юклансин.

 

 

Ўзбекистон Республикаси

Бош вазири

 

А.Арипов

 

 

 

Вазирлар Маҳкамасининг
20
20 йил «____» _______________ 
______-сон
қарорига
ИЛОВА

 

Мактабгача таълим ва тарбиянинг

ДАВЛАТ СТАНДАРТИ

 

1-боб. Асосий қоидалар

1. Мактабгача таълим ва тарбиянинг давлат стандарти (кейинги ўринларда давлат стандарти деб аталади) давлат стандартининг мақсад ва вазифаларини, асосий принципларини, таркибий қисмларини, давлат стандартларини жорий этиш ҳамда давлат стандартлари талабларига риоя этилишини назорат қилиш тартибини белгилайди.

Мактабгача таълим ва тарбиянинг давлат стандартини амалга оширишда жумладан, мактабгача таълим ва тарбиянинг давлат таълим дастурини, мактабгача ёшдаги болаларга мактабгача таълим ва тарбия бериш соҳасидаги ўқув-услубий қўлланмаларни, услубий тавсияларни ишлаб чиқишда, шунингдек мактабгача таълим ташкилотларини лойиҳалаштиришда, қуришда, жиҳозлашда ва уларнинг фаолиятини ташкил этишда инобатга олинади.

2. Давлат стандартини ишлаб чиқиш қуйидаги ҳужжатларга асосланади:

Ўзбекистон Республикаси Конституцияси;

Ўзбекистон Республикаси Мактабгача таълим ва тарбия тўғрисидаги Қонуни;

Ўзбекистон Республикаси Ёнғин хавфсизлиги тўғрисидаги Қонуни;

Ўзбекистон Республикаси “Аҳолининг санитария-эпидемиологик осойишталиги тўғрисида”ги Қонуни;

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 9 сентябрдаги «Мактабгача таълим тизимини тубдан такомиллатириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги ПҚ-3261-сон қарори;

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 8 майдаги “Ўзбекистон Республикаси Мактабгача таълим тизимини 2030 йилгача ривожлантириш Концепциясини тасдиқлаш тўғрисида”ги ПҚ-4312-сон қарори;

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2017 йил
21 ноябрдаги «Ўзбекистон Республикаси Мактабгача таълим вазирлиги тўғрисидаги низомни ҳамда Мактабгача таълим ташкилотлари раҳбар ва мутахассисларини қайта тайёрлаш ва уларнинг малакасини ошириш институти уставини тасдиқлаш ҳақида»ги 929-сон
қарори;

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2019 йил 13майдаги «Мактабгача таълим ташкилотлари фаолиятини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги 391-сон қарори;

O‘z DSt 1.0-98. «Ўзбекистон Республикаси стандартлаштириш давлат тизими. Асосий қоидалар»;

O‘z DSt 1.1-92. «Ўзбекистон Республикаси стандартлаштириш давлат тизими. Ўзбекистон Республикаси стандартларини ишлаб чиқиш, мувофиқлаштириш, тасдиқлаш ва рўйхатдан ўтказиш тартиблари»;

O‘z DSt 1.5-93. «Стандартлаштиришга доир норматив ҳужжатларни кўриб чиқиш, текшириш, ўзгартириш киритиш ва бекор қилиш тартиби»;

O‘z DSt 1157:2008. Ҳужжатларни унификациялаштириш тизими. Ташкилий-фармойиш ҳужжатлар тизими. Ҳужжатларни расмийлаштиришга бўлган талаблар.

O‘z DSt 1.8:2009. Асосий қоидалар. Тавсиялар.

3. Давлат стандартини бажариш Ўзбекистон Республикаси ҳудудида фаолият кўрсатаётган барча мактабгача таълим ташкилотлари учун мажбурийдир.

4. Мактабгача таълим ва тарбиянинг давлат стандарти камида беш йилда бир марта қайта кўриб чиқилади.

 

2-боб. Мактабгача таълим ва тарбиянинг давлат

стандартини мақсад ва вазифалари

 

5. Давлат стандартининг мақсади – мактабгача таълим тизимини мамлакатда амалга оширилаётган ислоҳотлар, хорижий мамлакатларнинг илғор тажрибалари ва замонавий ахборот-коммуникация технологияларига асосланган ҳолда ташкил этиш, болаларни соғлом ва ҳар томонлама етук вояга етказиш, таълим-тарбия жараёнига самарали таълим ва тарбия шакллари ҳамда усулларини жорий этиш ҳамда маънавий баркамол авлодни тарбиялашдан иборат.

6. Давлат стандартининг вазифалари қуйидагилардан иборат:

Мактабгача таълимнинг мазмуни ва сифатига қўйиладиган талабларни белгилаш;

миллий, умуминсоний ва маънавий қадриятлар асосида тарбиялашнинг самарали шакллари ва усулларини жорий этиш;

ўқув-тарбия жараёнига инновацион педагогик ва замонавий ахборот-коммуникация технологияларини жорий этиш;

таълим-тарбия фаолияти сифатини назорат қилишнинг ҳуқуқий асосларини такомиллаштириш;

мактабгача таълим ташкилотларида тўлақонли ва хавфсиз овқатлантиришни ташкил этишга бўлган гигиеник талабларни белгилаш;

мактабгача таълим ташкилотларини идоравий қурилиш меъёрларини тартибга солиш;

мактабгача таълим ташкилотларини ўйинлар, ўйинчоқлар, мебель, жиҳозлар ва бошқа техник, реабилитацион воситалар билан жиҳозлаш;

мактабгача таълим такилотларида ёнғин хавфсизлигини таъминлашга қўйиладиган талабларга мувофиқлигини таъминлаш.

 

3-боб. Мактабгача таълим ва тарбиянингдавлат

стандартини асосий принциплари

 

7. Давлат стандарти қуйидаги асосий принципларга асосланади:

тарбияланувчининг интилишлари, қобилияти ва қизиқишлари устуворлиги;

ҳар бир боланинг, шу жумладан жисмоний ёки психик ривожланишида нуқсони бўлган боланинг мактабгача таълим ва тарбия олишга бўлган ҳуқуқини амалга ошириш ва имкониятининг тенглиги;

давлат стандартининг таълим соҳасидаги давлат ва жамият талабларига мослиги;

мактабгача таълимнинг бошқа таълим турлари ва босқичлари билан узлуксизлиги ва таълим мазмунининг узвийлиги;

мактабгача таълим мазмунининг республикадаги барча ҳудудларда бирлиги ва яхлитлиги;

мактабгача таълимнинг мазмуни, шакли, воситалари ва усулларини танлашда инновация технологияларига асосланилганлиги;

хорижий мамлакатларнинг таълим соҳасида меъёрларни белгилаш тажрибасидан миллий хусусиятларни ҳисобга олган ҳолда фойдаланиш.

 

 

4-боб. Мактабгача таълим ва тарбиянинг давлат

стандартини таркибий қисмлари

 

8. Давлат стандартининг таркибий қисмлари қуйидагилардан иборат:

Илк ва мактабгача ёшдаги болалар ривожланишига қўйиладиган давлат талаблари 1-илова;

Мактабгача таълим ташкилотининг давлат ўқув дастури 2-илова;

Давлат мактабгача таълим ташкилотларини, давлат кўптармоқли ихтисослаштирилган мактабгача таълим ташкилотларини ўйинлар, ўйинчоқлар, мебель, жиҳозлар ва бошқа техник, реабилитацион воситалар билан жиҳозлаш меъёрлари ва таъминлаш тартиби 3-илова.

Ўзбекистон Республикаси мактабгача таълим ташкилотларида тўлақонли ва хавфсиз овқатлантиришни ташкил этишдаги  гигиеник талаблар, мактабгача таълим ташкилотларида қурилиш-лойиҳалаш ишлари ҳамда мактабгача таълим ташкилотларида ёнғин хавфсизлигини таъминлашга қўйиладиган талаблар амалдаги қонун ҳужжатлари асосида амалга оширилади.

 

5-боб. Мактабгача таълим ва тарбиянинг давлат

стандартини жорий этиш тартиби

 

9. Ўзбекистон Республикасида давлат стандартини жорий этиш, мувофиқлаштириш, унга методик раҳбарлик қилиш Ўзбекистон Республикаси Мактабгача таълим вазирлиги томонидан амалга оширилади.

10. Мактабгача таълим ва тарбиянинг давлат стандарти 2020-2021 ўқув йилидан бошлаб амалиётга жорий этилади.

11. Давлат стандартига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш белгиланган тартибда Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан амалга оширилади.

 

6-боб. Мактабгача таълим ва тарбиянинг давлат стандарти
талабларига риоя этилишини назорат қилиш

 

12. Давлат стандарти талабларига риоя қилиш устидан назоратни амалга оширишнинг мақсади – давлат стандарти белгиланган талабларни бажариш даражасини аниқлаш, зарурий чора-тадбирларни амалга ошириш асосида таълим-тарбия сифатини таъминлашдан иборат.

13. Мактабгача таълим ташкилотларида Давлат стандарти талабларига риоя қилиш устидан назорат Ўзбекистон Республикаси Мактабгача таълим вазирлиги томонидан қуйидаги тартибда амалга оширилади:

илк ва мактабгача ёшдаги болалар ривожланишига қўйиладиган давлат талаблари бажарилишини таҳлил қилиш;

мактабгача таълим ташкилотининг давлат ўқув дастуринининг бажарилишини таҳлил қилиш;

мактабгача таълим ташкилотларида тўлақонли ва хавфсиз овқатлантиришни ташкил этишга бўлган гигиеник талаблар риоя этилишини таҳлил қилиш;

мактабгача таълим ташкилотларини идоравий қурилиш меъёрларига риоя этилишини таҳлил қилиш;

мактабгача таълим ташкилотларини ўйинлар, ўйинчоқлар, мебель, жиҳозлар ва бошқа техник воситалар билан жиҳозлашини таҳлил қилиш;

мактабгача таълим такилотларида ёнғин хавфсизлигини таъминлашга қўйиладиган талабларига риоя этилишини таҳлил қилиш.

14. Мактабгача таълим ташкилотларида таълим сифатини назорат қилишнинг турлари қуйидагилардан иборат:

Мактабгача таълим ташкилотларидаги ички назорат – мактабгача таълим ташкилоти раҳбари ҳамда мактабгача таълимни бошқариш бўйича юқори турувчи Мактабгача таълим ташкилот сиёсатини амалга оширувчи идора томонидан амалга оширилади;

ташқи назорат – Ўзбекистон Республикасининг қонун ҳужжатларида белгиланган Мактабгача таълим ташкилотлари фаолиятини текшириш ваколатига эга бўлган давлат органлари ва ташкилотлари томонидан амалга оширилади;

давлат-жамоатчилик назорати – қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда ҳудудий мактабгача таълим бошқаруви органлари ва бошқа ташкилотлар ҳамкорлигида амалга оширилади;

миллий ва халқаро даражада баҳолаш – Ҳукуматнинг тегишли қарори ҳамда халқаро шартномалар талаблари асосида мактабгача таълим бошқаруви органлари, бошқа ташкилотлар ва халқаро ташкилотлар ҳамкорлигида амалга оширилади.

15. Давлат таълим стандарти талабларининг бажарилмаганлиги учун жавобгарлик қонун ҳужжатларига мувофиқ мактабгача таълим ташкилоти директорига юкланади.

 

 

Мактабгача таълим ва тарбиянинг давлат стандартига

1-илова

 

Илк ва мактабгача ёшдаги болалар ривожланишига қўйиладиган

ДАВЛАТ ТАЛАБЛАРИ

 

Мазкур Ўзбекистон Республикасининг илк ва мактабгача ёшдаги болалар ривожланишига қўйиладиган давлат талаблари (бундан буён матнда Давлат талаблари деб юритилади) Ўзбекистон Республикасининг «Мактабгача таълим ва тарбия тўғрисида»ги Қонуни, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2017 йил 21 ноябрдаги 929-сон «Ўзбекистон Республикаси Мактабгача таълим вазирлиги тўғрисидаги низомни ҳамда Мактабгача таълим ташкилотлари раҳбар ва мутахассисларини қайта тайёрлаш ва уларнинг малакасини ошириш институти уставини тасдиқлаш ҳақида»ги қарорига асосан илк ва мактабгача ёшдаги болаларни (бундан буён матнда болалар деб юритилади) ҳар томонлама ривожлантириш, таълим-тарбия бериш, мактаб таълимига тайёрлаш бўйича давлат талабларини белгилайди.

 

1-боб. Умумий қоидалар

 

1. Давлат талаблари Ўзбекистон Республикаси ҳудудида мулкчилик шакли ва идоравий тасарруфидан қатъий назар, қуйидаги таълим ташкилотларига қўлланилади:

давлат мактабгача таълим ташкилотлари;

нодавлат мактабгача таълим ташкилотлари;

мактабгача ёшдаги гуруҳлари мавжуд бўлган «Меҳрибонлик» уйлари.

2. Мактабгача таълим турлари учун кадрлар тайёрловчи ўрта махсус, касб-ҳунар ва олий таълим ташкилотлари, мактабгача таълим турлари бўйича педагогик кадрларни малакасини ошириш ва қайта тайёрлашни амалга оширадиган ташкилотлар, мактабгача ёшдаги болалар тарбия олаётган оилалар мазкур Давлат талабларига риоя қилишлари лозим.

 

2-боб. Давлат талабларининг мақсад, вазифа

ва асосий тамойиллари

 

3. Давлат талабларида қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:

мактабгача таълим– мактабгача ёшдаги болалар қизиқиши, иқтидори, индивидуал руҳий ва жисмоний хусусиятлари, маданий эҳтиёжларини инобатга олган ҳолда ҳамда болада маънавий меъёрларни шаклланиши, ҳаётий ва ижтимоий тажриба эгалланишини кўзда тутган ҳар томонлама ривожлантиришга қаратилган яхлит жараён;

ривожланиш – инсон танаси тузилиши, руҳияти ва хулқида биологик жараёнлар ҳамда атроф муҳит таъсирида рўй берадиган ўзгаришлар;

ривожланиш соҳаси – бола ривожланишидаги аниқ бир йўналишлар;

кичик соҳа – соҳанинг кичик гуруҳлари. Асосий соҳаларнинг кичик соҳаси ривожланишнинг маълум бир томонларини ўз ичига қамраб олади ва уларнинг аниқ бир йўналишини кўрсатиб беради;

кутилаётган натижа – болаларда кутилаётган билим, кўникма ва малакалар кўрсаткичи;

бола компетенцияси – маълум бир ёш даврига хос бўлган вазифаларни мақсадли бажариш учун етарли бўлган боланинг билими, кўникмаси ва малакалари ҳамда қадриятлари;

интеграция – бола таълими ва ривожланишидаги мазмун таркибий қисмлари ўртасидаги боғлиқлик;

инклюзив таълим – болаларнинг алоҳида таълим эҳтиёжлари ва индивидуал имкониятларини инобатга олган ҳолда таълим ва тарбия олинишини тенг таъминловчи жараён;

«Мен» концепцияси – болани ўзи ҳақидаги англанган тасаввурлари тизими, унинг рефлексив фаолиятини бир қисми;

рефлексив фаолият – болада ўз тушунчалари ва хатти-ҳаракатларини англаш ва мустақил таҳлил қилиши асосида хулосалар шаклланиши жараёни.

4. Давлат талабларининг мақсади – мамлакатда ўтказилаётган ижтимоий-иқтисодий ислоҳотларни, хорижий мамлакатлар илғор тажрибаси ҳамда илм-фан ютуқлари ва замонавий информацион коммуникатив технологияларни инобатга олган ҳолда мактабгача таълим тизимида маънан мукаммал ва интеллектуал ривожланган шахсни тарбиялашдир.

5. Давлат талабларининг вазифалари қуйидагилар ҳисобланади:

мактабгача ёшдаги болаларнинг ривожланиши, таълим-тарбияси мазмуни ва сифатига қўйиладиган талабларни белгилаш;

миллий, умуминсоний ва маънавий қадриятлар асосида болаларга таълим-тарбия бериш, ривожлантиришнинг самарали шакллари ва усулларини жорий этиш;

таълим-тарбия жараёнига педагогик ва замонавий ахборот-коммуникация технологияларини жорий этиш;

кадрларни мақсадли ва сифатли тайёрлаш учун таълим, фан ва ишлаб чиқаришнинг самарали интеграциясини таъминлаш.

6. Давлат талаблари қуйидаги тамойиллар асосида татбиқ этилади:

боланинг ноёблиги;

«Мен» концепцияси ва шахсий таълимини яратишда боланинг фаол роли;

боланинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ва таъминлашнинг муҳимлиги;

бола таълими ва ривожланишида катталарнинг асосий роли;

болалар ривожланишида индивидуал фарқланишлар мавжудлиги сабабли, ҳар бир болага мослашувчан бўлиб, индивидуал вариативлик асосида ёндашиш.

 

3-боб. Давлат талабларининг таркиби

 

7. Давлат талаблари ривожланиш соҳалари интеграциясини кўзда тутади ва бола ривожланишига кўмаклашади.

Давлат талаблари туғилгандан 7 ёшгача бўлган болаларнинг бешта асосий ривожланиш соҳаларига бўлинган. Ҳар бир ривожланиш соҳаси ўз ўрнида кичик соҳаларга бўлинган бўлиб, улар ҳар бир ёш гуруҳига мос бир нечта талаблардан (кутилаётган ривожланиш кўрсаткичларидан) иборат.

8. Давлат талаблари боланинг қуйидаги ривожланиш соҳалари бўйича белгиланади:

жисмоний ривожланиш ва соғлом турмуш тарзининг шаклланиши;

ижтимоий-ҳиссий ривожланиш;

нутқ, мулоқот, ўқиш ва ёзиш малакалари;

билиш жараёнини ривожланиши;

ижодий ривожланиш.

9. «Жисмоний ривожланиш ва соғлом турмуш тарзининг шаклланиши» соҳаси қуйидаги кичик соҳаларга бўлинади:

йирик моторика;

майда моторика;

сенсомоторика;

соғлом турмуш тарзи ва хавфсизлик.

10. «Ижтимоий-ҳиссий ривожланиш» соҳаси қуйидаги кичик соҳаларга бўлинади:

«Мен» концепцияси;

ҳиссиётлар ва уларни бошқариш;

ижтимоийлашув, катталар ва тенгдошлар билан мулоқот.

11. «Нутқ, мулоқот, ўқиш ва ёзиш малакалари» соҳаси қуйидаги кичик соҳаларга бўлинади:

нутқ ва тил;

ўқиш малакалари;

қўл бармоқлари майда моторикаси.

12. «Билиш жараёнининг ривожланиши» соҳаси қуйидаги кичик соҳаларга бўлинади:

интеллектуал-англаш малакалари;

элементар математик малакалар;

тадқиқий-билиш ва самарали рефлексив фаолият.

13. «Ижодий ривожланиш» соҳа қуйидаги кичик соҳаларга бўлинади:

дунёни бадиий тасаввур этиш;

бадиий-ижодий қобилиятлар.

14. Давлат талаблари асосидаги ёш даврлари қуйидаги босқичларни ўз ичига олади:

гўдаклик (туғилгандан 1 ёшгача);

эрта ёшдаги болалик (1 ёшдан 3 ёшгача);

кичик мактабгача ёш (3 ёшдан 4 ёшгача);

ўрта мактабгача ёш (4 дан 5 ёшгача);

катта мактабгача ёш (5 ёшдан 6 ёшгача);

мактабга тайёрлов ёши (6 ёшдан 7 ёшгача).

15. Илк ёшдаги болалар ривожланишига қўйиладиган талаблар мазкур Давлат талабларининг 1-иловасида белгиланган.

16. Мактабгача ёшдаги болалар ривожланишига қўйиладиган талаблар мазкур Давлат талабларининг 2-иловасида белгиланган.

 

4-боб. Якуний қоидалар

 

17. Мазкур Давлат талаблари бузилишида айбдор бўлган шахслар қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгар бўлади.

 

 

Ўзбекистон Республикасининг
илк ва мактабгача ёшдаги болалар ривожланишига қўйиладиган
Давлат
талабларига
1-ИЛОВА

 

Илк ёшдаги болалар ривожланишига қўйилаётган талаблар

 

ЖИСМОНИЙ РИВОЖЛАНИШ ВА СОҒЛОМ ТУРМУШ ТАРЗИНИ ШАКЛЛАНИШИ

Кичик соҳа: Йирик моторика

Талаб: Бола ўз танаси ва унинг аъзоларини бошқаради, мақсадли тўғри ҳаракатланади

0-1 ёш

1-2 ёш

2-3 ёш

КУТИЛАЁТГАН НАТИЖАЛАР

боши ва кўкрагини кўтаради;

орқасидан қорнига ва қайта ўгирилади;

ёрдамсиз ўтиради;

оёқларини излайди ва топиб, оғзига тортади;

турли йўналишларда эмаклайди;

тўрт оёқлаб ҳаракатланади;

тиргакка суянган ҳолда оёқда туради;

катталар ёрдамида ва ёрдамисиз оёқда туради;

юра бошлайди;

кичик тўсиқлар устидан хатлаб ўтади.

катталар ёрдамисиз турли йўналишларда юради;

тиззасига ўтиради;

югуради;

энгашиб ўйинчоқларни олади;

зинапоядан юқорига қадама-қадам кўтарилади.

бир оёқда туриб мувозанатни сақлайди;

мустақил зинапоядан кўтарилади ва тушади;

тепаликдан сирғаниб тушади;

икки оёқлаб бир жойда сакрайди, олдинга силжиб сакрайди;

кичик тўсиқлар устидан сакраб ўтади;

ёпиқ эшикни очади, эшикдан киради ва чиқади;

уч оёқли велосипедда учади.

БОЛАНИ РИВОЖЛАНТИРИШ БЎЙИЧА ФАОЛИЯТ

болани севимли ўйинчоғи яқинига эмаклаб келишини рағбатлантириш;

бола ўтирган ҳолатдан ётган ҳолатга тушиши ва кўтарила олиши учун юмшоқ жойни таъминлаш;

болани қориндан орқасига айланишига ва қорнига ўгирилишига рағбатлантириш;

«мен томон эмакла», «ўтир» кўрсатмалари орқали бола билан ҳамкорликда ўйинлар ташкил қилиш;

бола хатлаб ўта олиши учун уни «паст предметлар» билан таъминлаш;

вазифани мураккаблаштириш мақсадида предметлар сонини (масалан, кубикларни)
аста-секин кўпайтириб бориш;

бола қизиқаётган предметига эмаклаб ёки хатлаб етишиши учун имконият яратиш.

болага тортиш, чўзиш, кўтариш имконини берувчи предметларни таклиф қилиш;

бола билан қўл ва оёқларни ҳаракатлантириб ва хиргойи қилиб ўйнаш;

бола эркин ҳаракатланиши учун хавфсиз ва мустаҳкам муҳит яратиш;

болага аравача, отчалар, кубиклар, йирик ўйинчоқ машиналар билан ўйнашни ўргатиш;

бола билан тўғри йўналишда юриш, югуриш, эмаклаш, предметларни отиш/илиб олиш имкониятини берадиган ўйинлар ўйнаш;

эрталабки бадантарбияни очиқ ҳавода ташкиллаштириш.

боланинг ҳаракат тажрибасини турли хил жисмоний машқлар билан бойитиш;

бола билан йўналишини топиши ва бўш жойда ҳаракатланиши учун ҳаракатли ўйинлар ўтказиш;

болага кичик тепаликка чиқиш ва тушишида кўмаклашиш;

болаларни ҳаракат фаоллигини ташкиллаштиришда жамоавий шаклларга жалб этиш;

таниш ҳаракатларни биргаликда осон ва эркин, бир маромда ва келишган ҳолда бажариш;

полда турли катаклар, йўлакчалар, доирачалар чизиш ҳамда болага қувонч ва хурсандчилик бағишлайдиган машқлар бажариш.

Кичик соҳа: Майда моторика

Талаб: Бола қўли ва бармоқларини турли мақсадларда мувофиқлаштиради ва ишлатади

0-1 ёш

1-2 ёш

2-3 ёш

КУТИЛАЁТГАН НАТИЖАЛАР

предметларни ушлайди;

предметларни бир қўлидан иккинчи қўлига олади;

бир вақтда бир неча предметларни қўлида ушлайди;

бармоқлари билан турли ўйинчоқларни айлантиради;

оддий ўйинчоқларни бўлакларга ажратади ва йиғади;

қарсак чалади;

қўлини силкитади.

кўпинча бир неча варақни ўтказиб, китоб бетларини варақлайди;

предметларни теради ва бирлаштиради (пирамида ва ҳоказо);

предметларни бураб қўяди ва бураб олади;

«бармоқлар ўйини»ни ўйнайди.

5 – 7 ҳалқали пирамидани бўлакларга ажратади ва йиғади;

тешик шаклига мос келадиган ясси ва ҳажмли шаклдаги предметларни жойлаштиради;

ҳалқага арқонни ўтказади;

катта ҳажмли содда мозайкаларни йиғади;

осон қурилиш конструкцияларини қуради;

катталар ёрдамида йирик мунчоқларни ипга ўтказади.

БОЛАНИ РИВОЖЛАНТИРИШ БЎЙИЧА ФАОЛИЯТ

ҳар бир ҳаракатни аниқ тушунтирган ҳолда ҳаракатни кўрсатиш;

қурилмалар билан ўйнаш;

болага ўйинчоқлар бериб, уларни ўрганиб чиқишига имконият бериш;

болага хавфсиз предметлар, шақилдоқлар, кичик пирамидалар ва бошқа предметларни катталар назорати остида танлаши ва саралаши учун бериш.

болага, очиш/ёпиш мумкин уй-рўзғордаги ўйинчоқ ва предметларни тақдим этиш (синмайдиган қопқоқли банкалар, кастрюллар).

бола билан мунтазам шуғулланиш: ҳамкорликда ҳайвонларни, уй-рўзғор буюмларини (ликопча, пиёла, қошиқ) лойдан ёки пластилиндан ясаш, ушбу барча предметларни чизиш;

қумдонда бола билан ўйнаш, қумдонда кичкина ўйинчоқларни бекитиш мумкин, бола эса уларни ўзи қидиради;

қўллар майда моторикасининг сенсомотор мувофиқлигини ривожлантириш учун боғлаш ўйинларини ўтказиш

болага кубикларни йиғиш, қулфларни ёпиш ва очиш имкониятини бериш ва ҳ.к.

Кичик соҳа: Сенсомоторика

Талаб: Бола сезги органлари ёрдамида ўз ҳаракатларини бошқаришга қодир

0-1 ёш

1-2 ёш

2-3 ёш

КУТИЛАЁТГАН НАТИЖАЛАР

муҳитни қўллари ва оғзи билан ўрганади;

предметларни бир-бирига уради;

қарсак чалади;

қизиқтираётган объектга интилади.

ёқтирган таоми ва бошқа буюмларга қўлини чўзади;

ликопчани (пиёла) ушлайди ва ундан ичади;

сувни бир идишдан бошқасига тўкади;

икки қўли билан коптокни ирғитади;

коптокни думалатади ва отади;

оёғи билан коптокни итаради;

ипга боғланган аравача ёки машинани бошқаради.

коптокни бошқаларга думалатади;

катталарга коптокни отади;

тортилган арқон устидан коптокни отади;

пирамидани ранги, шакли ва катталигига қараб йиғади;

таниш сабзавот ва меваларнинг таъмини аниқлаши мумкин;

паст ва баланд овозларни ажратади;

қўл ва оёқларини бир маромда уйғун ҳаракатлантиради.

БОЛАНИ РИВОЖЛАНТИРИШ БЎЙИЧА ФАОЛИЯТ

овқатланиш ва тамадди қилишнинг аниқ вақтини белгилаб қўйиш

болага қути бериш ва ўйинчоқларини унга йиғишини илтимос қилиш;

болага севимли таомларини таклиф қилиш;

болага у кўраётган нарсаси ва ҳаракат ўртасидаги боғлиқликни англашига кўмаклашиш (қара, копток думалаяпти, бор, уни тутиб ол);

боланинг ҳар бир муваффақиятини рағбатлантириш.

болага бир неча таомдан бирини танлаш имконини бериш;

болани кун мобайнида мустақил пиёладан ичишини рағбатлантириш;

болага сезгиси билан ҳаракатларни бирлаштирувчи жисмоний машқлар имконини таклиф қилиш (соялар ўйини, оёқлар билан чизиш, сигнал бўйича ҳаракат);

турли материал ва турли шаклдаги предмет ва ўйинчоқларни таклиф этиш ва уларни номини айтиш.

бола билан доимий мулоқотда бўлиш, у билан ўйнаш, у кубларни, пирамидаларни, матрешкаларни қисмларга ажратиш, йиғиш, предметларни қутиларнинг мос келадиган тешигига киргизиш;

салатлар тайёрлаётганда, болага сабзавотларни татиб кўриб, таъми ва ҳидига қараб аниқлаш имконини бериш;

«Секин ва баланд», «Нима жаранглаётганини аниқла!, «қадам ташлаймиз ва рақсга тушамиз», «Нимани эшитяпсан?» каби ўйинларни ўйнаш.

ЖИСМОНИЙ РИВОЖЛАНИШ ВА СОҒЛОМ ТУРМУШ ТАРЗИНИ ШАКЛЛАНИШИ

Кичик соҳа: Соғлом турмуш тарзи ва хавфсизлик

Талаб: Бола саломатликни сақлаш кўникмаларини намоён қилади, хавфсиз соғлом овқат ва ҳаётни сақлаш қоидалари ҳақида тушунчага эга

туғилгандан-1 ёш

1-2 ёш

2-3 ёш

КУТИЛАЁТГАН НАТИЖАЛАР

яхши иштаҳа ва уйқуга эга;

қошиқ билан мустақил ейишга ҳаракат қилади;

қўлининг барча бармоқларини қўллаб губкани сиқади;

юзи, оғзи ва қўлларини артади;

бутилкадан ичади;

чўмилаётганда сувни сачратади.

катталар ёрдамида тишларини тиш чёткаси билан тозалайди;

мустақил юзи, оғзи ва қўлларини артади;

кийимини ечишга ҳаракат қилади;

стол ва полларни артишга тақлид қилади.

қўлини совун билан ишқалайди, кўпигини ювади ва сочиққа артади;

мустақил қошиқ билан таомланади;

қўл сочиғидан (салфеткадан) овқатланиш жараёнида фойдаланади;

сув муолажаларига ижобий муносабат билдиради.

БОЛАНИ РИВОЖЛАНТИРИШ БЎЙИЧА ФАОЛИЯТ

бола билан биргаликда жўмракдан оқаётган сувни кузатиш;

қўл ювиш жараёнини кўрсатиш;

болага совун бериш, ундан қандай фойдаланишни кўрсатиш, ҳидлаб кўриш имкониятини бериш, рангига боланинг эътиборини қаратиш;

чўмилиш вақтида губка, майда ўйинчоқлар ва кўпик билан ўйинлар ташкил қилиш.

болага қандай қилиб тишни тозалаш ва оғизни чайиш кераклигини кўрсатиш;

боланинг уринишларини рағбатлантириш;

сув нимага кераклигини тушунтириш;

жараён вақтида турли шеърлардан фойдаланиш;

чётка билан ишқалангандан сўнг кир жой қандай тозаланишини намойиш қилиб бериш.

болаларни мустақил ҳаракатга ўргатиш;

болаларни тўғри овқатланишга ўргатиш;

болага организм учун нима фойдали, нима зарар эканлигини тушунтириш;

саломатликни сақлаш ва мустаҳкамлашда шахсий намуна кўрсатиш

Кундалик ҳаётда, жамиятда, табиатда хавфсиз юриш-туриш асосларини шаклланиши.

Туғилгандан 3 ёшгача

Бола ҳали жуда кам тажрибага эга бўлганлиги сабабли:

болани қаровсиз қолдирмаслик ва травматизмни олдини олиш;

ўйин ва мустақил ҳаракат мобайнида доимий равишда боланинг кайфиятини кузатиш;

сокин ва дўстона оҳангда гапириш;

болага ўйинчоқ танлашда ишлаб чиқарувчининг тавсияларига риоя қилиш лозим.

ИЖТИМОИЙ-ҲИССИЙ РИВОЖЛАНИШ

Кичик соҳа: «Мен» концепцияси

Талаб: Бола ўзини ўз хусусиятларига эга, ижобий шахс сифатида қабул қилади. Бола мустақил ва ўзига жавоб беради

0-1 ёш

1-2 ёш

2-3 ёш

КУТИЛАЁТГАН НАТИЖАЛАР

ўз исмига муносабат билдиради, ишора ва товушлар билан жавоб беради;

айрим тана аъзоларини кўрсатади(боши, қўли, оёғи, бурни);

кўзгуда ўз аксига кулади;

катталар эътиборини турлича ўзига тортади;

истаган натижага эришганда хурсандчиликни ифодалайди ёки норозилик билдиради, инжиқланади.

кўзгуда, расмда ўзини танийди, ўз исмини билади;

катталар талаби билан унинг истаги тўғри келмаганда эътироз билдиради;

катталар томонидан ўзининг ҳаракатларига билдирилган рағбат ва танбеҳни фарқлайди.

ўзи ва буюмлари ҳақида сўзлайди (бу меники);

ҳамма ишни ўзи бажаришга интилади;

ўзи бажарган ишга севинади;

ўз нарсаларини танийди;

ўзини аниқ бир жинсга мансублигини билади;

бирор бир ишни мустақил бажаради.

БОЛАНИ РИВОЖЛАНТИРИШ БЎЙИЧА ФАОЛИЯТ

болани исми билан чақириш;

боланинг тана аъзоларини кўрсатинг ва номини айтиш;

болага кўпроқ табассум билан қараш, у билан биргаликда кўзгуга қараш;

турли вазиятларда боланинг ҳиссиётларини таърифлаб ўтиш («Зарина айиқча келганига хурсанд бўляпти», «Шаҳзода чарчади, уйқуси келяпти);

боланинг ҳаракатларига кўра муносабатни билдириш.

болага ўзини ижобий баҳолашида кўмаклашиш: «мен – яхши», мен тиришқоқ»;

болани бошқалар билан бўлашишга ўргатишни бошлаш;

«ўғил болалар – кучли», «қиз болалар – мулойим» каби стереотиплардан қочиш;

«ман этилади» ва «...мумкин эмас» ибораларидан воз кечиш; болага нотўғри ҳаракатлар оқибатини тушунтирган ҳолда уни йўналтириш («қум кўзингга тушса, кўзинг оғрийди»).

болани бошқалар билан мулоқотда ўзини таништиришга одатлантириш;

болани ютуқлари учун албатта мақташ, ютуқлар кичикроқ бўлса ҳам;

бола бош бўладиган ҳолатларни ташкиллаштириш;

танбеҳ беришдан ўзини тийиш.

ИЖТИМОИЙ-ҲИССИЙ РИВОЖЛАНИШ

Кичик соҳа: Ҳиссиётлар ва уларни бошқариш

Талаб: Бола бошқаларнинг ҳис-туйғуларини фарқлаши ва ўзиникини ифодалашга қодир

0-1 ёш

1-2 ёш

2-3 ёш

КУТИЛАЁТГАН НАТИЖАЛАР

атрофдагилар кайфиятини сўзлашув оҳангига қараб аниқлайди (онам хурсанд бўляпти, бобомнинг жаҳли чиқяпти);

қарсак чалади, хурсанд бўлади, бирон-бир товуш ёки ҳаракати атрофдагиларга таъсир қилишини англаса, ушбу товуш ва ҳаракатларни қайтаради.

катталарнинг унга муносабатидан ўз ҳиссиётларини, таассуротларини намоён қилади;

ҳайрат, завқ, қўрқинчни ифодалайди;

мустақил ўйин ҳаракатлари билан боғлиқ бўлган қувончни (хафаликни) кўрсатади.

мулоқотда очиқ, ижобий эмоционал руҳият устун, атрофдагиларга асоссиз тажовузкорлик кўрсатмайди;

бошқаларга ачинади, қайғуради;

бошқа одамнинг эмоционал ҳолатини тушуна бошлайди ва шунга мос муносабат билдиради.

БОЛАНИ РИВОЖЛАНТИРИШ БЎЙИЧА ФАОЛИЯТ

боланинг ҳар бир ютуғини мақташ ва қўллаб-қувватлаш;

ўйинчоқларга овоз бериб, турли ҳиссиёт ва ҳаракатларни таниш имкониятини бериш;

оилада эмоционал ижобий ҳолатни яратиш ва ҳар куни бола билан ўйнаш;

ўйин вақтида болага ўзига ишонч ҳиссини ошириш учун яқин туришга ҳаракат қилиш ва барча биргаликда бажарилаётган ҳаракатларни болага аниқ ва лўнда тушунтириш;

баланд товуш ва шовқинларни чеклаш.

бола билан у билан боғлиқ бўлган турли вазият ва ҳиссиётларни муҳокама қилиш;

болага рад жавобини берилиши сабабини тушунтириш;

боланинг жаҳли чиқганда, хафа бўлганда ёки ўзини ёмон ҳис этганда ёнида бўлиш.

бола билан суҳбатда ҳиссиётларни таърифловчи сўзларни қўллаш;

мультфильм қаҳрамонларининг ёрқинлигини таҳлил қилиш; ҳиссиётларни ифодаловчи сўзли ўйинлардан фойдаланиш, кайфият ва ҳис туйғулар ҳақидаги ҳикоялар ва шеърларни ўқиш.

ИЖТИМОИЙ-ҲИССИЙ РИВОЖЛАНИШ

Кичик соҳа: Ижтимоийлашув, катталар ва тенгдошлар билан мулоқот

Талаб: Бола тенгдошлари ва катталар билан мулоқот малакаларини ривожлантиришга қодир

0-1 ёш

1-2 ёш

2-3 ёш

КУТИЛАЁТГАН НАТИЖАЛАР

саломлашади, муносабат билдиради, хайрлашаётганда қўлини силкитади;

бошқа бола ҳаракатини кузатади, кулади ёки боғланишсиз гапиради;

катталарнинг кўп мурожаатларига жавоб беради, бироқ баъзиларини эътиборга олмайди.

катталар ҳаракатига тақлид қилишга интилади;

товуши ёки ҳаракати билан бошқа боланинг диққатини ўзига тортади;

бошқа болалар билан ўйинда қатнашади;

тури ҳаракатларни бажариб, ҳайвонлар ҳаракатини ўхшатиб ҳаракатли ўйинларда иштирок этади.

катталар ҳаракатига тақлид қилади;

катталарни бирга ўйнашга жалб қилишга интилади;

тенгдошлари ёнида ўйнайди;

бошқа болалар билан ўйинчоқларини бўлишади.

БОЛАНИ РИВОЖЛАНТИРИШ БЎЙИЧА ФАОЛИЯТ

болага ҳаракатлар намунасини кўрсатиш (саломлашиш, хайрлашиш);

болани катталар мурожаатига жавоб бергани учун мақташ;

очиқ ҳавода бошқа болалар билан биргаликда сайр ташкиллаштириш;

ҳаракатларни сўзлар билан қўшиб олиб бориш.

болага ўйин ёки ҳаракатнинг умумий қоидаларини тушунтириш (биз қумни ўйнаймиз, лекин қумни сочмаймиз);

тенгдошлар билан биргаликдаги фаолиятга жалб қилиш

бола билан ўйин мобайнида бошқалар билан ҳамкорлик қилишни шахсий намуна асосида намойиш этиш;

мулоқот жараёнида чегара белгилаш;

болани бошқа болалар билан таққосламаслик.

НУТҚ, МУЛОҚОТ, ЎҚИШ ВА ЁЗИШ МАЛАКАЛАРИ

Кичик соҳа: Нутқ ва тил

Талаб: Бола нутқни тинглаш ва тушунишга, гапириш ва мулоқот қилишга қодир

0-1 ёш

1-2 ёш

2-3 ёш

КУТИЛАЁТГАН НАТИЖАЛАР

ба-ба, ма-ма, бу-бу ва бошқа бўғинларни талаффуз қилади;

болалар қўшиқлари, овутмачоқлар, эртаклар, қисқа ва содда ҳикояларни тинглайди;

номи тилга олинган объект томон қарайди (ойиси қани…);

ёрқин расмли китобчаларни кўришга қизиқиш билдиради.

кундалик ҳаётда бажариладиган ҳаракатларни англатувчи сўзлар маъносини тушунади;

ўриндош сўзларни қўллайди, катталар кетидан енгил сўзларни қайтаради;

катталар нутқига тақлид қилади;

китобларни ўрганади.

истак ва илтимосни ифода этади;

катталар нутқини тўғри тушунади;

катталарнинг оддий топшириқларини бажаради;

ҳаракатларни нутқ билан бирга олиб боради;

сўзлардан фойдаланади;

китоб ўқиб беришларини сўраши мумкин;

расмлар бўйича китобни танийди.

БОЛАНИ РИВОЖЛАНТИРИШ БЎЙИЧА ФАОЛИЯТ

болани парваришлаш жараёнида (эмизиш, чўмилтириш, ухлашга ётқизиш) у билан гаплашиш, тана аъзолари, кийим, буюмлар номини айтиш;

болага турли ҳикоялар, эртаклар айтиб бериш, биргаликда ёрқин китобларни томоша қилиш ва болани диққат билан тинглашга қизиқтириш;

бола билан мулоқот мобайнида унга саволлар бериш ва маъноси бўйича тўғри жавобни такрорлашга ундаш.

болага китоб ўқиб, турли ҳикоя ва эртакларни сўзлаб бериш;

сайр давомида кўрган нарсаларни муҳокама қилиш (кучук югуряпти, болакай мактабга кетяпти);

бола билан бирга китоб дўконлари ва кутубхоналарга бориш;

телевизор кўриш ва электрон техника қўллашни чегаралаш.

бола билан мулоқот вазиятларини яратиш, саволлар бериш;

болага топшириқлар бериш, масалан, «қиём учун ликопча олиб кел», «қизил қаламни ол», «кичик айиқчага қўшиқ айтиб бер»;

боланинг сўз бойлигини турли дидактик ўйинлар, кузатув ва томошалар орқали бойитиб бориш;

китоб харид қилишда болага танлаш имконини бериш.

НУТҚ, МУЛОҚОТ, ЎҚИШ ВА ЁЗИШ МАЛАКАЛАРИ

Кичик соҳа: Қўл бармоқлари майда моторикаси

Талаб: Бола асосий ҳаракатларни эгаллаган, қўлларнинг майда моторли кўникмасига эга

0-1 ёш

1-2 ёш

2-3 ёш

КУТИЛАЁТГАН НАТИЖАЛАР

турли юзаларда бармоқлари билан гуашь(бўёқ) ёрдамида чизади (ойна, целлофан, қоғозда).

ишлатаётган буюмларини бармоқлари билан ушлайди; (қалам, мўйқалам, маркер) бетартиб чизиқларни чизади.

турли эркин чизиқлар ва ноаниқ айланалар чизади;

турли юзаларда турли шакллар чизади;

ўз исмининг ёзувини танийди.

БОЛАНИ РИВОЖЛАНТИРИШ БЎЙИЧА ФАОЛИЯТ

болани расм яратиш учун бармоқларидан фойдаланишга рағбатлантириш.

болага йирик ҳарфларни таклиф этиш, ушбу ҳарфларни қум орасига бекитиб биргаликда излаш;

ҳарфлар шаклидаги печеньеларни харид қилиш;

стикерли китоблардан фойдаланиш;

бола соч ўришга ўрганиши учун сочли қўғирчоқлардан фойдаланиш.

болага ечиниш ва кийиниш кетма-кетлигини кўрсатиш;

бола билан турли топшириқли ўйинлар ўйнаш: столга қошиқларни қўйиш, нон идишни олиб келиш;

бола билан чизиш, қирқиш, ёпиштириш ва елимлаш;

қум, хамир ва шакллар билан ўйнаш;

болани кичик ютуқлари учун доим рағбатлантириш.

БИЛИШ ЖАРАЁНИНИНГ РИВОЖЛАНИШИ

Кичик соҳа: Интеллектуал-англаш малакалари

Талаб: Бола қизиқувчан, интилувчан, фаол, билишга қизиқиш билдиради ва унга эҳтиёжи мавжуд

0-1 ёш

1-2 ёш

2-3 ёш

КУТИЛАЁТГАН НАТИЖАЛАР

ўз ўйинчоқларини текшириш(ўрганиш)ни бошлайди: оғзига солади, улоқтиради, бўлакларга бўлади, тақиллатиб кўради, иккитасини бир-бирига уради ва чиқаётган товушни тинглайди;

бирор бир товушни атроф-муҳит билан боғлайди (масалан, мушукни «мяу» билан, кучукни «вов» билан)

атрофидаги объектларни кузатади.

расмдаги предметларни танийди;

табиат ҳодисаларини қисқа муддат ичида кузатади;

айрим сабзавот ва меваларни билади ва фарқлайди;

ҳашаротлар (чувалчангларни тегиб кўради, чумолини кузатади), ҳайвонлар (уй ҳайвонларига қарайди, уларни кўрсатади), ўсимликлар (гулларни юлади, баргларни тўплайди) билан қизиқади.

тана аъзоларини кўрсатади ва уларнинг функциясини билади;

предметларнинг тактил хусусиятларини билади (юмшоқ, қаттиқ, дағал, силлиқ);

предметли расмлар орқали жонли табиат объектларининг номини билади (ҳайвонлар, ўсимликлар, қушлар);

табиатнинг айрим ҳодисаларини фарқлайди (ёмғир, қор).

БОЛАНИ РИВОЖЛАНТИРИШ БЎЙИЧА ФАОЛИЯТ

болага турли объектларни бошқариш имконини бериш;

болани бир-бирига мос ўйинчоқларни жамлашга қизиқтириш – қўғирчоқ кийими қўғирчоққа мос келиши

болага атрофдаги янги нарсаларни кўрсатиш ва унинг муносабатини кузатиш;

янги объектларни қўллаган ҳолда бола билан ўйнаш;

турли ҳайвонлар турли товушлар чиқаришини намойиш қилиш.

бола билан тоза ҳавода, фермада (уй ҳайвонлари), ҳайвонот боғида сайр қилиш;

об ҳаво ва ҳиссиётлар ҳақида сўзлашиш;

ёмғир ёки қор вақтида бола билан қор парчалари ёки ёмғир томчиларини кузатиш;

кўлмакка сакраш, қордан шакл ясаш;

варрак учириш

бирор бир объектни узоқ кузатиш.

турли фактурали предметларни ушлаб кўришни ва номини айтишни таклиф қилиш;

барглар, чўплар, тошлар йиғиш

ҳудудда қуш ва ҳашаротларни, аквариумда балиқларни, ариқда ёки кўлмакда сув ҳаракатини кузатиш;

табиат ҳодисаларини кузатиш, қор, кўлмак, қуёшли қуёнчалар, қум, сув ва соя билан ўйнаш.

БИЛИШ ЖАРАЁНИНИНГ РИВОЖЛАНИШИ

Кичик соҳа: Элементар математик малакалар

Талаб: Бола бошланғич математик малакаларга эга

0-1 ёш

1-2 ёш

2-3 ёш

КУТИЛАЁТГАН НАТИЖАЛАР

предметларни катта ва кичикка ажратади.

миқдорни «битта», «кўп»га ажрата олади.

предметларни ранги ва шаклига қараб фарқлайди;

предметларни кичигидан каттасига қараб бир қатор қилиб жойлаштиради;

шаклларни ўзига мосини топади (Сеген доскаси).

БОЛАНИ РИВОЖЛАНТИРИШ БЎЙИЧА ФАОЛИЯТ

турли ўлчамдаги кубикларни олинг ва уларни катта ва кичикка ажратишни кўрсатиш;

болага рақамлар ёзилган карточкаларни кўрсатиш;

болани сенсор тажрибасини бойитиш мақсадида қўлини ушлаб турли шакллар устидан юргизиш (боши думалоқ, кўзи кичкина).

болага предметларнинг ҳажми, оғирлиги ва узунлигини таърифлаб бориш;

болага сайр даврида элементар математик саволлар бериш: биз қанча зинапояни босиб ўтдик? Сенда нечта ўйинчоқ бор?

болани математик билимларини ривожлантириш бўйича фаолиятга жалб қилиш (менга битта пиёла олиб кел, иккита печенье бер).

бола диққатини бир-биридан фарқ қиладиган ўлчамдаги предметлар ва уларнинг номланишига қаратиш (катта-кичик);

предметларни шакли бўйича ажратиш ва номини тўғри айтиш малакасини шаклланишига кўмаклашиш (кубик, ғишт, шар);

болада атроф-оламни амалий ўзлаштириш тажрибасини ортишига кўмаклашиш;

ётоқхона, меҳмонхона, ўйин хонаси ва бошқа хоналарни ажратишга ўргатиш;

бола билан биргаликда зинапояларни, қарсак ва бошқаларни санаш.

БИЛИШ ЖАРАЁНИНИНГ РИВОЖЛАНИШИ

Кичик соҳа: Тадқиқий-билиш ва самарали рефлексив фаолият

Талаб. Бола ўзининг табиий муҳитига қизиқишини намоён қилади, фанни ўрганишда фаол

0-1 ёш

1-2 ёш

2-3 ёш

КУТИЛАЁТГАН НАТИЖАЛАР

ўйинчоқлар ва предметлар билан тажриба ўтказа бошлайди (ушлайди, чиқаради, бир-бирига жойлаштиради, босади, очади);

бўш пиёлани олади ва унга сув ёки шарбат қуйиб беришни сўрайди;

предметлар ёки инсонларнинг кўздан ғойиб бўлиши ва пайдо бўлишига муносабат билдиради.

бошқаларнинг ҳаракатини ёки тушиб кетган предметни кузатади;

қувонч ёки қониқиш ҳиссини бахш этувчи ҳаракат ва товушларга эришиш учун предметлар билан ҳаракатланади;

ҳаракатларга тақлид қилади ёки бошқалар
имо-ишорасини такрорлайди.

яқин атрофидаги предметларни фарқлайди (ўйинчоқлар, идиш-товоқлар, кийим, пойафзал, мебель);

айрим уй ва ёввойи ҳайвонларни билади;

айрим сабзавот ва меваларни фарқлайди

катталар ёрдамида қурилмалар қуради;

ўз қурилмаси атрофида ўйин ташкиллаштиради;

предметларни тегишли муҳитга жойлаштиришни билади (жирафни ҳайвонот боғига, машинани гаражга).

БОЛАНИ РИВОЖЛАНТИРИШ БЎЙИЧА ФАОЛИЯТ

болани ўйинчоқлар билан ўйнашдаги мустақиллигини қўллаб-қувватлаш;

болага тажриба ўтказиш учун турли материалларни турли миқдорда бериш;

пиёлани олиш,болага ичи бўшлигини кўрсатиш, бирор бир суюқлик билан тўлдириш ва болага ичи тўлганлигини тушунтириш.

бола билан хиргойи қилиб, товушлар чиқариб, имо ишоралар билан ўйнаш; болага шакли, ранги, оғирлиги турлича бўлган ўйинчоқ ва предметларни бериш;

бола ҳаракатига муносабат билдириш;

ўзгаришлар жараёнини кўрсатиш (пуфлаш, совун кўпикларини чиқариш);

у билан тўкилган барглар устида юриш, ойналарда тажрибалар кўрсатиш.

яқин атрофдаги предметларни номини тўғри айтиш (ўйинчоқлар, идиш-товоқлар, кийим-кечак, пойафзал, мебель);

предметлар ранги, ҳажми ва қандай материалдан қилинганлигини кўрсатиш ва тушунтириш (қоғоз, дарахт, мато, лой);

ҳайвонлар ҳақида оддий далилларни келтириш;

мустақил қуриш истакини қўллаб- қувватлаш.

ИЖОДИЙ РИВОЖЛАНИШ

Кичик соҳа: Дунёни бадиий тасаввур этиш

Талаб: Бола турли хил санъат воситаларидан фойдаланиб, дунёни ҳис этиш ва тушунишини намойиш этади

0-1 ёш

1-2 ёш

2-3 ёш

КУТИЛАЁТГАН НАТИЖАЛАР

мутолаа давомида расмли болалар эртаги ва мусиқани тинглайди;

шеърларни тинглаганда катталар кетидан ҳаракатларни қайтаради (бошини қимирлатади, қарсак чалади);

ёрқин рангдаги расмларга эътиборини қаратади.

мусиқа, товушларга муносабат билдиради;

болалар китобларини варақлайди ва ундаги таниш эртак қаҳрамонларини билади;

кийимдаги расмларга эътиборини қаратади;

мультфильм томоша қилади

расм чизиш учун рангларни танлайди.

севимли китоби ва расмларни танийди;

эртаклардаги жараёнга ўз ҳиссиётларини билдиради;

бўёқ ва мўйқалам ҳақида базавий тушунчага эга;

лой ва пластилиндан фойдаланади;

севимли қўшиқларини тинглайди;

болалар мусиқий инструментларини чалади;

театрга қизиқиш билдиради;

ўзига мослаб кийим танлайди.

БОЛАНИ РИВОЖЛАНТИРИШ БЎЙИЧА ФАОЛИЯТ

болага китобнинг бир қисмини эмас, балки расмларни намойиш этган ҳолда бирор бир тўлиқ воқеани ўқишга ҳаракат қилиш;

болага эмоционал, ҳайвонларга тақлид қилиб, ўқиш;

болани ижобий ҳиссиётларга ундаб ўқиш;

болага турли хавфсиз ижодкорлик предметларини бериш;

мумтоз мусиқани қўйиш.

болага томоша қилиш учун мўлжалланган предметларни ўзига жамлаган иш жойини ташкил қилиб бериш;

болага чиройли манзаралар тасвирланган дискларни намойиш этиш ва уларни бола қўли етадиган жойда сақлаш;

болалар байрами ва тадбирларида иштирок этиш.

болага ҳайвонларни ўхшатиб, ҳис-туйғу билан ўқиш;

боланинг мусиқа билан боғлиқ фаолиятини қўллаб-қувватлаш (фонли классик мусиқа, болалар қўшиқлари);

мастер класс, байрам, халқ сайлларида иштирок этишни давом эттириш.

ИЖОДИЙ РИВОЖЛАНИШ

Кичик соҳа: Бадиий-ижодий қобилиятлар

Талаб: Бола атрофдаги борлиқни ижодий ўзгартириш малакасига эга

0-1 ёш

1-2 ёш

2-3 ёш

КУТИЛАЁТГАН НАТИЖАЛАР

мусиқа тинглаш мобайнида танаси билан рақс ҳаракатларини бажаришга интилади;

чиройли предмет ва нарсаларга эътибор қаратади.

катталар ёрдамида овутмачоқлар ёдлайди;

чизилган тасвирларни бармоқлари билан юргизиб чиқади;

содда тасвирий шаклларни қўли ва бармоқлари билан чизади;

қум ёк лойни эзғилайди;

содда рақс ҳаракатларини бажаради (қарсак чалади, оёқлари билан ҳаракатланади ва ҳоказо);

аввал тинглаган мусиқаларни танийди.

ўз ёшига монанд шеърларни айтади;

овутмачоқ ва тўртликларни айтаётганида имо ишоралар билдиради;

намуна асосида тегишли рангларни танлайди;

оддий санъат шаклларини бўяйди;

лой ёки пластилиндан шакллар ясайди;

сўралган объектни кубиклардан ясайди;

содда пазл ва мозаикани йиғади;

мусиқа тинглаганда рақсга тушади;

бошқа болалар билан биргаликда қўшиқ айтади;

ритмга мос ҳаракатланади;

мусиқа асосида сўралган ҳаракатларни бажаради.

БОЛАНИ РИВОЖЛАНТИРИШ БЎЙИЧА ФАОЛИЯТ

болага қувноқ мусиқалар қўйиш ва биргаликда рақсга тушиш;

мусиқага монанд қандай қарсак чалишни кўрсатиш;

мусиқага монанд оёқ ва қўллар билан қандай ҳаракатланишни кўрсатиш;

алла айтиш;

болани чиройли дид билан кийинтириш ва кийим деталларига боланинг диққатини қаратиш.

бола тасаввурини ривожлантирувчи муҳит яратиш;

боланинг мусиқий фаоллигини ривожлантирувчи болалар қўшиқларини эшиттириш;

болани таом тайёрлаш, хоналарни байрамга тайёрлаш жараёнига жалб қилиш;

турли табрикномаларни томоша қилиш, дўкон ва салонларда композиция яратаётган ишчилар фаолиятини кузатиш

болага мустақил ишлаши учун турли табиий материаллар, бўёқ, елим, қалам ва пластилин ва ҳоказолардан ташкил топган иш жойини ташкиллаштириш;

болани чизишга рағбатлантириш;

бола атрофидаги ўйинчоқлар, предмет ва материалларни вақти-вақти билан ўзгартириб туриш;

болани тасаввурини қўллаган ҳолда бирор бир эртак қаҳрамони бўлишга ундаш.

 

 

 

 

 

Ўзбекистон Республикасининг
илк ва мактабгача ёшдаги болалар ривожланишига қўйиладиган
Давлат
талабларига
2-ИЛОВА

 

Мактабгача ёшдаги болалар ривожланишига қўйилаётган талаблар

 

ЖИСМОНИЙ РИВОЖЛАНИШ ВА СОҒЛОМ ТУРМУШ ТАРЗИНИ ШАКЛЛАНИШИ

Кичик соҳа: Йирик моторика

Талаб: Бола ўз тана аъзоларини бошқаради, мақсадли тўғри ҳаракатланади

3-4 ёш

4-5 ёш

5-6 ёш

6-7 ёш

КУТИЛАЁТГАН НАТИЖАЛАР

турли усуллар билан юради (тўғри, эркин, кўрсатилган йўналишда);

колонна, доира бўлиб сафлана олади;

мувозанатни сақлаб югуради;

спорт зинасида юқори ва пастга ҳаракатланади;

бир жойда икки оёқлаб сакрайди;

олдинга силжиб сакрайди;

айлана ёйи тагидан эмаклаб ўтади;

бадантарбия вақтида машқларни такрорлайди;

уч оёқли велосипедда учади.

оёқ учида, товонида, оёқ кафтларининг ён томони билан ва тиззаларини юқори кўтариб юради;

арқон устида мувозанат сақлаб юради;

тиззаларини юқори кўтариб югуради;

паст тўсиқлар устидан сакраб ўтади;

арқонда сакрашга ҳаракат қилади;

гимнастика скамейкаси устида қўли билан тортилиб қорнида сурилади;

гимнастика нарвонида ҳаракатланади;

самокатда учади.

оёқларини учидан товонига алмаштириб юради;

тўсиқларни айланиб ёки хатлаб ўтади;

гимнастика скамейкасида мувозанатни сақлаган холда, қадамба қадам юради;

қия доска устида тўғри ва ёни билан юради;

югуришнинг ҳар хил турларини бажаради (илонизи, зигзаг, мокисимон, тўсиқларни енгиб ўтиб);

турли усуллар билан сакрайди;

бир неча предмет оралаб эмаклайди;

қорнида ётиб, қўллари билан тортилиб эмаклайди;

гимнастика нарвонига ўрмалаб чиқади.

бир, икки, тўртта бўлиб сафланади, доира бўлиб, қатор бўлиб юради;

юришда турли топшириқларни бажаради;

енгил югуради (шиддат билан, тўсиқларни енгиб ўтиб, йўналиш ва мувозанатни сақлаган ҳолда);

бир жойда айланиб сакрайди, оёқларини ўнгга ва чапга алмаштириб сакрайди;

арқонда турли усулларда сакрайди;

арқонли нарвон, йўғон арқонда юқорига кўтарилади;

икки оёқли велосипедда учади.

ЖИСМОНИЙ РИВОЖЛАНИШ ВА СОҒЛОМ ТУРМУШ ТАРЗИНИ ШАКЛЛАНИШИ

Кичик соҳа: Майда моторика

Талаб: Бола қўли ва бармоқларини турли мақсадларда ишлатади

3-4 ёш

4-5 ёш

5-6 ёш

6-7 ёш

КУТИЛАЁТГАН НАТИЖАЛАР

халқага арқонни кирғизади;

майда предметларни маълум бир тартибда тахлайди;

мустақил равишда ўйинчоқларни қутига жойлаштиради ва ундан олади;

катталар ёрдамида йирик ҳажмдаги мунчоқларни ипга ўтказади;

буюмларни бир идишдан иккинчисига жойлаштиради.

мустақил тугмачаларини қадайди ва ечади, кийими ва пойабзали илгакларини ўзи тақади;

намуна асосида ипга майда, ўрта, ва йирик мунчоқларни теради;

қулфларни очади ва ёпади, калитдан фойдаланади;

майда буюмларни бурайди ва бир бирига улайди (конструктор қисмлари);

конструкторнинг катта ва кичик қисмларидан ҳар хил предметлар ясайди;

намуна асосида тўғри чизиқ ва айлана чизади;

кўрсатилган чизиқ бўйича қоғоз, мато ва салфеткани буклайди;

кўрсатилган чизиқ бўйлаб қоғозни қайчи билан қирқади.

юзаларда турли чизиқлар чизади (асфальтда классик ўйини);

кичик, ўрта ва катта ўйинчоқларни қутига ҳажмига қараб жойлаштиради;

мураккаб конструкцияларни жамлайди;

қопчадаги ўйинчоқни пайпаслаб номини айта олади;

тўғри чизиқ бўйлаб қоғозни мустақил қирқади.

тасаввурдаги предметларни қўллари билан (гул, қуш, капалак, қаср) кўрсатади;

арқонлардан турли тугунларни тугади;

ўйин фаолияти мобайнида майда ўйинчоқлар билан ўйнайди;

белгиланган чизиқлар бўйлаб қоғозни батартиб йирта олади;

майда қисмли мозаика ва пазлларни йиғади.

ЖИСМОНИЙ РИВОЖЛАНИШ ВА СОҒЛОМ ТУРМУШ ТАРЗИНИ ШАКЛЛАНИШИ

Кичик соҳа: Сенсомоторика

Талаб: Бола сезги органлари ёрдамида ўз ҳаракатларини бошқаришга қодир

3-4 ёш

4-5 ёш

5-6 ёш

ёш

КУТИЛАЁТГАН НАТИЖАЛАР

катта коптокларни масофага, икки қўл билан, ўтириб, туриб ирғитади;

белгиланган нишонга предметни ирғитади;

бошқа болага коптокни ирғитади ёки отади;

силлиқ ва нотекис текстуранинг фарқига боради;

таъмни аниқлайди;

қўғирчоқли аравачани итаради.

коптокни ерга ўнг ва чап қўли билан галма-гал уради;

галма гал чап ва ўнг томон айланади;

турли текстура ва юзанинг фарқига боради;

матрап билан майда учаётган, сузаётган предметларни тутади;

совун кўпикларини учиради.

коптокни осмонга ирғитиб, тутиб олади;

узатилган коптокни турли усуллар билан илиб олади;

коптокни клюшка билан тўсиқларора олиб ўтади;

қумли халтачани нишонга отади;

бошқа болага коптокни икки қўллаб асосий вазиятдан узатади;

турли анализаторлар орқали предметни тадқиқ қилади (кўзи боғланган холда, таъмига қараб, пайпаслаб).

пастдан, боши узра коптокни ирғитади;

коптокни ер бўйлаб илонизи қилиб ирғитади;

чанада, роликда, икки оёқли велосипедда учади;

копток билан нишонни уриб туширади (боулинг);

гардишни қўлида, оёғида, белида айлантиради;

ҳалқаларни ҳалқа устунига отиб туширади.

ЖИСМОНИЙ РИВОЖЛАНИШ ВА СОҒЛОМ ТУРМУШ ТАРЗИНИ ШАКЛЛАНИШИ

Кичик соҳа: Соғлом турмуш тарзи ва хавфсизлик

Талаб: Бола соғлиқни сақлаш малакаларини намоён қилади. Бола хавфсиз соғлом таом ва ҳаёт хавфсизлиги қоидалари ҳақида тушунчага эга

3-4 ёш

4-5 ёш

ёш

6-7 ёш

КУТИЛАЁТГАН НАТИЖАЛАР

мустақил қўли, юзини ювади, тишини тозалайди, сочиқдан фойдаланади;

тароқ ва дастрўмол ёки салфеткадан фойдаланади;

овқат вақтида мустақил қошиқ билан фойдаланади, овқатдан сўнг оғзини чаяди;

хонада тартибни сақлайди, ўзидан кейин ўйинчоқларни йиғиштиради;

мустақил ҳожатхонага боради;

хавфли бўладиган предметларни фарқига боради.

витаминлар ва соғлом овқатланиш фойдасини билади;

овқатланиш олдидан қўлини ювади;

санчқидан тўғри фойдаланади;

ўз ташқи кўринишини тартибга келтиради;

ҳожатхонадан сўнг ўз-ўзига хизмат қилади;

ёрдам сўрай олади;

хавфли бўлган предметлар, жойлар ва моддалар номини билади (зинапоя, болохона, очиқ ойна, иссиқ сув, олов, дори, ўткир асбоблар, электр);

нотаниш инсонлар билан кетиш мумкин эмаслигини тушунтиради;

қандай қилиб гавдани тўғри тутиш кераклигини тушунтириб бера олади.

шахсий гигиенага риоя қилади;

стол атрофида овқатланиш маданиятига риоя этади;

витаминлар ва уларни таомдаги фойдасини билади;

саломатлик ҳақида қайғуриш муҳимлигини англайди;

асосий тана аъзолари ва уларнинг функцияларини билади;

пиёдалар учун асосий йўл қоидаларини билади;

сув ичиш фойдасини англайди ва мустақил сув ичиш режимини бажаради;

хавфсиз хатти-ҳаракатнинг асосий қоидаларини билади ва уларга риоя қилади;

ёрдам зарур бўлганда катталарга мурожаат қилиш кераклигини билади;

хавфли фаолиятлар номини айтиб беради: хавфли жойларда ўйнаш ( машина қатнови йўлакларида, қурилиш яқинида, нотаниш сув ҳавзаларида, кўл, оқар сувларда чўмилиш), велосипедда машина қатнови йўлларида.

ўзининг ташқи кўринишига этибор беради;

жисмоний машқларни мустақил бажаради;

табиат бурчагидаги ўсимликлар ва жонзотларни парваришлайди;

саломатликка зарарли бўлган хулқ шаклларини англайди (чекиш, ичкиликбозлик, олов билан ўйнаш ва ҳоказо);

боғчада, кўчада, транспортда юриш қоидаларига риоя қилади;

пиёдалар ва велосипедчилар учун йўл қоидаларини билади;

ёнғин хавфсизлиги -101; миллий гвардия- 102; тез ёрдам -103; газ хизмати -104 телефон рақамларини билади;

хавфли вазиятларда қандай йўл тутишни билади ва тушунтиради

супермаркетда, шаҳарда, қишлоқда, далада йўқолиб қолса, ўзини қандай тутиш кераклигини билади.

ИЖТИМОИЙ-ҲИССИЙ РИВОЖЛАНИШ

Кичик соҳа: «Мен» концепцияси

Талаб: Бола ўзини ўзига хос хусусиятлари билан, ижобий шахс сифатида қабул қилади, мустақил ва ўз хатти-ҳаракатига жавоб беради

3-4 ёш

4-5 ёш

5-6 ёш

6-7 ёш

КУТИЛАЁТГАН НАТИЖАЛАР

ўзи ҳақида – «мен» деб биринчи шахс номидан гапиради;

ўзи ҳақида сўзлайди (исми, фамилияси, ёши, жинси ва бошқаларни билади);

ўз яқин инсонларига мурожаат қилади ва ёрдам сўрайди;

ўзига дўст танлайди ва у билан ўйнайди;

ўз оиласи ва яқинларига қизиқиш билдиради;

ўз эҳтиёжларини билдиради;

ортиб бораётган ўзига ишончни билдиради.

ўз хоҳиш истаклари, қизиқишларини билдиради;

ўйин давомида ролларни бажаради;

ўз ҳатти ҳаракатларига жавоб беради («буни мен қилдим»);

катталар илтимосини (топшириқни) бажаради;

машғулот давомида диққатни жамлайди;

ютуққа мотивация билдиради;

омадсизлик, мағлубиятда қайғуради;

турли ҳиссиётлар ва кайфиятларни намойиш этади;

ўз ўйини учун жой ҳозирлайди.

ўзига юклатилган мажбуриятларни қабул қилади ва бажаради;

ўзининг қайси миллатга мансублигини билади;

ўзининг ҳохиш-истаклари ва қизиқишларини аниқ белгилайди;

ўз ҳиссиётларини намоён қилади;

ўз ўзини баҳолашга қодир;

мустақил ўзига фаолият турини танлайди;

ғоялар таклиф этади, ташаббускор

хайрихоҳ ва очиқкўнгил.

мустақилликка интилади;

ўзининг оилавий, гендер мансублигига ижобий ҳис туйғуларни англайди ва фарқлай олади;

ўзининг миллати, тили ва ўз маданиятининг муҳим элементларини билади;

ўзига юклатиган мажбуриятлар асосида фаолиятни ташкил қилади;

шахсий қарорларини қабул қилишга қодир;

бошқаларга намуна бўлишга ҳаракат қилади.

ИЖТИМОИЙ-ҲИССИЙ РИВОЖЛАНИШ

Кичик соҳа: Ҳиссиётлар ва уларни бошқариш

Талаб: Бола ўзининг ва ўзгаларнинг ҳиссиётларини англашга ва ўзининг ҳиссиётларини мослаштиришга қодир

3-4 ёш

4-5 ёш

5-6 ёш

6-7 ёш

КУТИЛАЁТГАН НАТИЖАЛАР

эртак, ҳикоя, мультфильмлар қаҳрамонларига ҳамдардлик билдиради;

қувонч, қайғу каби ҳиссий ҳолатни тушунади;

ўз кечинмалари ва ҳиссиётларини намоён этади («менга ёқади», «мен ёқтирмайман»);

бошқа боланинг ҳиссиётларини аниқлайди ва сўз билан ифода этади;

бошқаларга ҳамдардлик билдиради;

сюжетли-ролли ўйинларда иштирок этади;

ўз оиласи ҳақида сўзлар экан, нима ёқиши ва ёқмаслиги ҳақида гапиради.

болалар билан ўйин давомида самимий муносабат билдиради; ва ўз ўйинчоқлари билан ўртоқлашади;

катталар билан эслатмасиз саломлашади ва хайрлашади;

ўз ҳаракатларига баҳо беради;

катталарга мурожаат қилади ва ўз фикрини баён қилади;

совға ва байрамларга қувонади.

асосий ҳиссиётлар сабабини тушунади;

кимнидир хафа қилса, ўзини айбдор хис қилади;

яхши ёки ёмон хулққа баҳо бера олади;

ўйин мобайнида ғолибликдан қувонишни билади;

яқин инсонлари ва дўстлари билан ўз ҳиссиётлари ва кечинмалари билан ўртоқлашади;

қўрқув ва хавфни тушунади;

тушунарли асарларни қизиқиш билан тинглайди ва уларга ҳиссиётларини намоён этади.

ўз ҳиссиётлари назорат қилади;

турли ижтимоий вазиятларга эмоционал муносабат билдиради;

ўз ҳиссий ҳолатини изоҳлаб бериши мумкин;

бошқа инсонлар ёки бадиий асарлар қаҳрамонлари ҳиссиёти ҳақида гапиради;

ўзини ёмон ҳис этаётганларга ҳамдардлик билдиради ва юпатади.

ИЖТИМОИЙ-ҲИССИЙ РИВОЖЛАНИШ

Кичик соҳа: Ижтимоийлашув, катталар ва тенгдошлар билан мулоқот

Талаб: Бола тенгдошлари ва катталар билан мулоқот малакаларини ривожлантиришга қодир

3-4 ёш

4-5 ёш

5-6 ёш

6-7 ёш

КУТИЛАЁТГАН НАТИЖАЛАР

ўз оила аъзоларини билади;

катталар ҳаракатига тақлид қилади;

ўз ҳаракатлари натижасига эришишда қатъийлик билдиради;

катталар ва болалар билан биргаликда ўйнайди;

болалар салбий ҳаракатига ўз муносабатини билдиради;

жамоавий ўйин фаолиятида қатнашади;

тенгдошларига яхшилик истайди.

ўйин фаолияти давомида мулоқотга киришади;

ўйинда ўзаро ҳаракатда бўлиб, ижтимоий ролни қабул қилади;

гуруҳ қоидаларини бажаради (ўйинчоқларни жойига тахлайди, кийимларини тартибга солади ва ҳоказо);

ўз оила аъзоларига самимий муносабат билдиради ва уйида маълум бир қоидаларга риоя қилади;

ўз дўстлари ҳақида сўзлаб бериши мумкин;

катталар ҳаракатлари ва хулқ моделини имитация қилган ҳолда уларга тақлид қилади;

катталар назоратисиз топшириқларни бажара олади.

мулоқот давомида ўз фикрини, ҳиссиётларини ва таассуротларини намоён этади;

оила ва гуруҳда ташкил этилган меҳнат фаолиятида иштирок этади;

ўз суҳбатдошига илтимос ёки маълумотни айта олади;

мустақил, катталардан бевосита мустақилликни эркин намоён этади,

ёрдам кўрсатишга тайёр;

таниш инсонлар билан осон мулоқотга киришади;

тушунчаларда ёритилган ижтимоий ҳулқ қоида ва меъерларига бўйсунади (мумкин, маън этилади, яхши, ёмон, керак);

бошқа болалар билан доимий дўстона муносабатларни қўллаб-қувватлайди.

катталар ва тенгдошлар билан осон мулоқотда бўлади;

қийин вазиятларда амалий ечим қидиради;

бошқалар хатти-ҳаракатига ўз таассуротларини билдиради;

ўзгалар ютуғига қувонганлигини намоён этади;

низоларни ҳал этишда бир неча методлардан фойдаланади (тинчлантиради, ўз ўйинчоғини беради, мулойим сўзлар айтади);

ўйинлар ўйлаб топади, сюжетли ролли ўйинлар, турли эртакларни саҳналаштиришда иштирок этади.

НУТҚ, МУЛОҚОТ, ЎҚИШ ВА ЁЗИШ МАЛАКАЛАРИ

Кичик соҳа: Нутқ ва тил

Талаб: Бола нутқни тинглайди ва англайди, сўзлашади ва мулоқот қилади

3-4 ёш

4-5 ёш

5-6 ёш

6-7 ёш

КУТИЛАЁТГАН НАТИЖАЛАР

ўзининг айрим ҳаракатларини сўзлар билан шарҳлайди;

расмда кўрган нарсаси ҳақида сўзлайди;

катталарнинг турли саволларига жавоб беради (яқин атрофига тегишли);

мулоқот даврида фаоллик билдиради;

бирор бир парчани тинглаб, таниш асарнинг номини айтади;

кичик шеърни ёддан айтади;

катталар томонидан айтилган таниш ҳикоя, эртакни давом эттиради ёки тугаллайди;

дидактик ўйинлар ўйнайди.

бошланган ҳикояни давом эттира олади;

воқеа-ҳодисалар тўғрисида муҳокама даврида саволлар беради ва ўз фикрини баён этади;

берилган саволни тушунади ва унга жавоб беради;

мулоқотда феъл ва сифатларни фаол қўллайди;

от ва феълларни қўллаган холда мураккаб бўлмаган гаплар тузади (шифокор касалларни даволайди, сотувчи сабзавотларни сотади);

«кўп», «битта» маънода сўзларни ишлатади;

турли оҳангдаги сўзларни имо-ишоралар ёрдамида нутқида ишлатади;

дидактик ва сўз ўйинлари ўйнайди.

кузатаётган ҳодиса ва воқеаларни тушунтириб беради;

умумлаштирувчи сўзларни тўғри қўллайди (мева, сабзавот, дарахтлар, қушлар, идиш-товоқ);

ўзига нисбатан предметлар жойлашувини таърифлайди (олдимда, столда);

сўзларни мазмунига кўра тўғри қўллайди;

нутқида маъносига монанд асосий сўз туркумларини қўллайди;

бир негизли сўзларни (намуна асосида) туза олади (мушук-мушукча-мушукли);

грамматик содда ва мураккаб гаплар тузади;

суҳбатлаша олади;

катталар ёрдамида ижодий ҳикоя тузади;

барча товушларни тўғри ва аниқ талаффуз қилади;

хорижий тилни билиши:

саломлашиш ва хайрлашиш сўзларини қўллайди;

10гача саноқни билади;

Асосий ранглар номини билади (оқ, сариқ, қизил, яшил, кўк, қора).

ўз она тилида эркин сўзлашади; сўз туркумларини ёшига монанд мустақил, грамматик тўғри қўллайди;

гапдан синоним ва антонимларни топа олади ва берилган сўзларга уларни мослайди;

кўп маъноли сўзларни турли маъноларини фарқлайди;

турли гапларни тузади;

шахсий тажрибасига таяниб, расм юзасидан тасвирий ҳикояни мустақил тузади;

турли жанрдаги бадиий асарларни ифодали ҳикоялайди;

гуруҳ муокамасида мулоқотга киришиб ва тинглаб иштирок этади;

қофиялар тузади, топишмоқлар топади;

нутқида хорижий сўзларни қўллайди;

кичик шеърларни, қофияларни сўзлаб бериши мумкин;

йил фасллари номини билади (баҳор, ёз, куз, қиш).

НУТҚ, МУЛОҚОТ, ЎҚИШ ВА ЁЗИШ МАЛАКАЛАРИ

Кичик соҳа: Ўқиш малакалари

Талаб: Бола китоб ва ўқишга қизиқиш билдиради

3-4 ёш

4-5 ёш

5-6 ёш

6-7 ёш

КУТИЛАЁТГАН НАТИЖАЛАР

китоб ҳақида тушунчага эга;

катталардан китоб ўқиб беришларини сўрайди;

ўз ёшига мос китобларни томоша қилади;

китобдаги расмлар ва сўзлар орасидаги боғлиқликни аниқлайди;

расмлардан таниш эртак қаҳрамонларини танийди.

тинглаган ҳикоясига муносабатини билдиради ва катталарга савол беради;

расмлар асосида тинглаган асарини асосий ўринларини гапириб бера олади;

бадиий асардан парча тинглагандан сўнг асар номини айта олади;

ўз ёшига мос шеърларни ёддан билади;

китобни эҳтиётлаб фойдаланади.

сўздаги биринчи товушни билади;

китобни мустақил томоша қилади;

товушларни фарқлайди;

сўзларни бўғинга бўлади;

сўзларга қофия келиштиради;

нутқнинг диалогик шаклини қўллайди, саволлар беради;

шеърларни ёд олади ва ифодали ўқийди;

севимли бадиий адабиёт, эртак ва ҳикоя муаллифлари ва уларнинг номини билади;

ифодалиликнинг оҳанг воситаларини тўғри қўллайди;

ҳарфларга тегишли сўзларни топади.

бошқа болаларга эслаб қолган китоб мазмунини сўзлаб беради;

содда ва мураккаб гапларни нутқида қўллайди;

сўзларни бўғинларга бўлади;

бўғинли карточкалар ёрдамида бўғинлардан сўзлар тузади;

сўз, товуш, бўғин, гап ҳақида тушунчага эга;

пешлавҳа, китоб номлари, расм тагидаги ёзувлар ва ҳоказоларни ўқийди;

болалар адабиёти жанри номини билади (эртак, шеър, ҳикоя);

машҳур ёзувчи ва шоирлар номини билади.

НУТҚ, МУЛОҚОТ, ЎҚИШ ВА ЁЗИШ МАЛАКАЛАРИ

Кичик соҳа: Қўл бармоқлари майда моторикаси

Талаб: Болада ёзув малакаси шаклланади

3-4 ёш

4-5 ёш

5-6 ёш

6-7 ёш

КУТИЛАЁТГАН НАТИЖАЛАР

2-3 объектдан расм тузади;

варақ сатҳида тўғри чизиқлар чизади;

ҳарфларга қизиқиш билдиради, айрим ҳарфларни шаклини билади ва фарқлайди;

йирик мунчоқларни ипга теради;

ёзишга ҳаракат қилади.

чизиқ, белги, илгакларни содда намуналарини қайта чиза олади;

предметларнинг мураккаб бўлмаган шаклларини чизади;

расмларни устидан юргизиб чизади ва бўяйди;

шаблонларни штрихлайди;

майда қисмлардан иборат конструкторни йиғади;

ўрта мунчоқларни ипга теради;

аниқ белгиланган чизиқ асосида қоғозни қайчи билан қирқади;

белгиланган чизиқ асосида қоғозни текис йиртади;

икки қўли билан қоғозни бурайди.

чизиқ, илгак ва гажакча ёзади;

қоғозни турли усулда тахлайди (оригами);

намуна асосида босма ҳарфларни ёзишни бошлайди;

бармоқлари ёрдамида машқлар бажаради;

расмларни текис штрихлайди;

турли сатҳларда чизади (нам қумда, асфальтда, доскада);

соч ўради;

мозаика йиғади.

қоғозда тўғри чизиқлар, сўзлар ва қисқа гапларни ёзади;

дафтардаги ёзув қаторларини аниқлай олади;

расмларни тўғри жойлаштиради;

қўлни узмасдан нуқта-чизиқчаларни бирлаштириб расм чизади;

матодаги расмни тўқийди;

«ўзига» ва «ўзидан» ҳаракатлари йўналишини тушунади;

турли материаллардан мураккаб намуналарни қирқади.

БИЛИШ ЖАРАЁНИНИНГ РИВОЖЛАНИШИ

Кичик соҳа: Интеллектуал-билиш малакалари

Талаб: Бола қизиқувчан, интилувчан, фаол, билишга қизиқиш билдиради ва унга эҳтиёжи мавжуд

3-4 ёш

4-5 ёш

5-6 ёш

6-7 ёш

КУТИЛАЁТГАН НАТИЖАЛАР

битта белги асосида предметларни ажратади;

олти рангни фарқлайди ва ажратади;

бир хил пойини топади;

расмлардаги предметларни танийди ва номини айтади;

жонли объектларга қизиқиш билдиради;

предметлар ясалган материални фарқлайди (қоғоздан, тахтадан, темирдан);

хонани кузатади ва ўзи турган жойни аниқлайди;

атроф-муҳитга қизиқиш билдиради.

расмларни солиштиради;

2-3 белги асосида гуруҳларга ажрата олади;

жонзодларни асосий эҳтиёжларини таърифлайди ва таққослайди (ҳайвонлар: овқат ейди, нафас олади, ҳаракатланади ва ҳоказо);

ҳаёт учун сув, ҳавонинг аҳамиятини таърифлайди;

кун қисмларини нутқида тўғри қўллайди ва билади (эрталаб, пешин, кечқурун, кечаси);

йил фаслларини тавсифлайди;

атроф оламга фаол қизиқиш билдиради.

расм асосида сюжетни эслаб қолади ва гапиради;

кетма-кетликни сақлаган ҳолда фикр юритади, мулоҳаза қилади;

турли ҳайвонларнинг яшаш жойларини айтади (балиқ сувда яшайди, бўри ўрмонда);

географик тушунчаларни билади (ер, денгиз, тоғ, дарё);

оддий сабаб ва оқибат алоқаларни тушунади (ёмғир ёғяпти – панага ўтиш керак);

синаш ва хатоларни таҳлил қилиш йўли билан амалий вазифалар ечимини топишга ҳаракат қилади (машинани юрғизиш учун калитни бураш керак);

объектларни тизимга солад.

атроф-олам ҳақида мустақил маълумот излайди;

кузатувлар асосида хулоса қилади ва умумлаштиради;

йил фасллари ва воқеа-ҳодиса кетма-кетлигини айтади;

расмлар бўйича кетма-кетликни сақлаган ҳолда фикр юритади, мулоҳаза қилади;

ўз мамлакати ва унинг рамзлари ҳақида тушунчага эга;

ўз халқининг айрим миллий анъаналари ва одатларини билади;

болалар энциклопедиясидан фойдалана олади (керакли маълумотни топа олади);

ички ва ташқи белгиларга кўра предметларни гуруҳларга ажратади (ранги, шакли, ҳажми, вазни, ҳаракатланиш тезлиги, вазифасига қараб).

БИЛИШ ЖАРАЁНИНИНГ РИВОЖЛАНИШИ

Кичик соҳа: Элементар математик малакалар

Талаб: Бола элементар математик малакаларга эга

3-4 ёш

4-5 ёш

5-6 ёш

6-7 ёш

КУТИЛАЁТГАН НАТИЖАЛАР

предметларни 1-2 та белгиси бўйича гуруҳларга бўлади;

атроф-муҳитдан «битта» ва «кўп» ни топади;

предметларни катталигига қараб теради;

геометрик шаклларни фарқлайди (доира, квадрат, учбурчак), шакллар (куб, шар);

кўпликни таққослайди;

«узун» ва «қисқа» тушунчалари маъносини билади;

«ярим», «яримтача» тушунчаларни билади;

саноқ ва сонлар қаторидаги боғлиқликни тушунади;

механик тарзда 5гача санайди.

геометрик шаклларга ўхшаш предметларни топади;

геометрик фигура ва шаклларни номини билади;

миқдорий алоқаларини белгилайди;

соннинг миқдорий таркибини билади;

математик тушунчалардан фойдаланади (кўп, кам, жами, шунча);

кетма кетликда санайди;

кўпликларни таққослайди «кўпроқ», «камроқ», «тенг»;

бўшлиқда йўналиш олишни билади (олдинда, орқада, тепада, пастда, яқин, узоқ);

бутун ва унинг қисмлари тушунчасини тушунади.

геометрик шаклларни билади ва уларни предметлар орасидан ажратади; предметларни узунлиги, эни, қалинлиги ва баландлигига кўра таққослайди;

предметлар гуруҳини таққослайди;

мулоқот даврида математик терминологияни қўллайди;

белгилар тизимини тушунади (сон ва белгиларни қўллаган холда +, -, =);

1дан 10гача бўлган сонларни тўғри ва тескари санайди;

предметларни сони ва саноғига қараб таққослайди;

предметлар тенглиги ва тенгмаслиги гуруҳларини аниқлайди ва уларни бир бири билан таққослайди.

ҳаётда сон ва саноқнинг аҳамиятини тушунади;

геометрик шакллар ва фигураларни билади;

20гача бўлган айрим математик ҳаракатларни бажаради;

10гача қўшиш ва айиришли содда математик вазифаларни ечади (сон ва белгиларни қўллаган холда +, -, =);

сон қатори ҳақида тушунчага эга

гуруҳларни тенг ёки тенг эмаслигини таҳлил қилади (қанчага кўп? қанчага кам?);

ҳажми, баландлиги ва қалинлигига қараб предметларни кетма кет жойлаштиради;

шартли белги асосида суюқ, сочилувчан ва қаттиқ материални ўлчайди.

БИЛИШ ЖАРАЁНИНИНГ РИВОЖЛАНИШИ

Кичик соҳа: Тадқиқий-билиш ва самарали рефлексив фаолият

Талаб: Бола ўзининг табиий муҳитига қизиқишини намоён қилади, фанни ўрганишда фаол

3-4 ёш

4-5 ёш

5-6 ёш

6-7 ёш

КУТИЛАЁТГАН НАТИЖАЛАР

катталар билан биргаликда тадқиқотларда қатнашади (эритиш, бўяш, чўктириш, сув сатҳига чиқариш ва ҳоказо);

табиатдаги айрим ўзгаришларни фарқлайди (қор, ёмғир, дўл, иссиқ, шамол ва ҳоказо);

айрим ҳашарот ва қушларни танийди ва номини айтади;

айрим жониворлар болаларини номини тўғри айтади;

«сюжет» асосида қурилмалар яратади;

сув ва қум билан ўйнайди;

жонли объектларни кузатади.

катталар билан биргаликда тадқиқотларда иштирок этади (эритиш, яхлатиш, магнетизм, бўяш, қиздириш, қайнатиш ва ҳоказо);

йил фаслларига хос табиат ҳодисаларини билади;

нима учун овқатланиш, нафас олиш, ўқиш кераклигини билади;

организмнинг маълум бир органлари функциясини билади;

айрим жисмоний жараёнлар муҳимлигини тушунади;

конструктор, пазл, мозаика, Legoдан конструкциялар яратади.

табиат ҳодисаларини турли омилларга боғлиқлигини тушунади;

табиатдаги ўзгаришлар сабабини тушунтириб бера олади (масалан, қор эриши);

инсонларни атроф-оламга таъсирини тушунади (экин экиш, ҳосил йиғиш);

табиий материаллардан қўл ишларини яратишни билади, иш босқичларини белгилайди;

мустақил қуриб ясаши мумкин;

жонли ва жонсиз табиатни фарқлайди;

инсонлар ҳаётида табиатнинг аҳамиятини англаб етади.

қурилмани мустақил ўлчайди (баландлиги, узунлиги, кенглиги бўйича);

шахсий қизиқиши ва кузатувларига боғлиқ саволлар беради;

шахсий тахминлари ҳақида гапиради, аввалги ва ҳозирги тажрибасини умумлаштиради ва тушунтиради;

тадқиқотда ечимини талаб этаётган муаммони белгилайди;

турли ресурсларни қўллаган холда шахсий кузатувларни тасдиқлайди ва таърифлайди;

атроф-муҳитни яхшилашда иштирокнинг муҳимлигини тушунади (масалан, ахлат чиқиндиларини ташлаш, уларни ажратиш, дарахт ва гуллар экиш, сув, электр энергияси ва қоғозни асраш).

ИЖОДИЙ РИВОЖЛАНИШ

Кичик соҳа: Дунёни бадиий тасаввур этиш

Талаб: Бола турли хил санъат воситаларидан фойдаланиб, дунёни ҳис этиш ва тушунишини намойиш этади

3-4 ёш

4-5 ёш

5-6 ёш

6-7 ёш

КУТИЛАЁТГАН НАТИЖАЛАР

иллюстрация, ўйинчоқ, халқ амалий санъати асарларини ўрганишда эмоционал таъсирланади;

табиат объектларида, ўйинчоқ, болаларнинг ўз кийимларида ранглар жилосини англайди;

таниш қўшиқларни билади;

диққат билан товуш, оҳангларни тинглайди;

тасвирий санъат элементларидан фойдаланади.

Ўзбекистон халқ амалий санъати ҳақида илк тушунчага эга (сўзана, керамика);

санъатга тегишли касбларнинг айримлари ҳақида тушунчага эга (рассом, бастакор, актёр);

айрим санъат турлари ва жанрларини фарқлайди (қўшиқ, рақс, мусиқа, шеърият, топишмоқ, расм, ҳайкалтарошлик);

айрим архитектура қурилмалари ҳақида тушунчага эга (яшаш жойи ва жамоат жойи);

қўшиқ ва наволарда юқори ва паст товушларни фарқлайди;

айрим мусиқий асбобларнинг чалинишини фарқлайди (пианино, дутор, доира);

мусиқага монанд рақсга тушиши мумкин.

мусиқий асарга ҳиссий муносабат билдиради;

мусиқага монанд ҳаракатлар ўйлаб топиши мумкин;

бадиий асарлар қаҳрамонлари ролини ўйнаши мумкин;

амалий санъат турлари ҳақида бирламчи тушунчага эга;

шахсий лойиҳалар яратишда ғоялар билдиради;

мусиқада услубларни фарқлайди;

кичик сценарийлар тузиб, саҳна кўринишлари ташкиллаштира олади;

табиий материаллардан қўл ишлари ясайди;

кийимларни безаши, гулдасталар тузиши, содда рецепт асосида таом тайёрлаши мумкин.

шеърни ифодали ўқиб бера олади;

таниш асарларни мустақил сўзлаб беради, уларни саҳналаштиришда иштирок этади;

шеърий ва насрий бадиий асарларга муносабат билдиради;

мусиқий асарнинг ҳарактерини аниқлашга қодир;

болалар шоири, ёзувчиси ва бастакорлари ҳамда уларнинг асарларини билади;

тасвирий санъат турларини фарқлайди.

ИЖОДИЙ РИВОЖЛАНИШ

Кичик соҳа: Бадиий-ижодий қобилиятлар

Талаб: Бола атрофдаги борлиқни ижодий ўзгартириш малакасига эга

3-4 ёш

4-5 ёш

5-6 ёш

6-7 ёш

КУТИЛАЁТГАН НАТИЖАЛАР

тасвирий материаллар номини билади ва тўғри қўллайди;

содда композициялар, алоҳида буюмларни чизади;

тасвирланаётган предметларга мос рангларни танлайди ва бўяйди;

болалар мусиқий асбобларида(бубен, най, ксилофон) чалишга тақлид қилади;

болалар гуруҳи билан қўшиқ айтади;

рақсга тушади (жуфтликда айланади, оёқлари билан депсинади, предметлар билан мусиқага монанд ҳаракатланади);

пластилиндан берилган содда шаклларни ясайди;

тайёр шакллардан тасвирлар яратади, турли шаклдаги қоғозларни ясатади;

қумдан турли шакл ва пирамидалар қуради.

предметлар шаклини аниқ кўрсатган холда қисмларга бой тасвирлар чизади;

сюжетли расм, предмет ва персонажлар чизади;

шаклларни турли техника асосида бўяйди;

лой, хамир ва пластилиндан ясайди;

фаолияти бошида кўз олдига келтириб тасаввур қилади;

хорда ва яккахон қўшиқ айтади;

рақс ҳаракатларини ҳиссиётларни намоён этиш ва мулоқот воситаси сифатида қабул қилади;

мусиқий асбобларда чалади (қўнғироқча, доира, металлофон, учбурчак);

катталар ёрдамида бармоқлар театри саҳна кўринишларида иштирок этади.

мураккаб предметлар чизади ва уларни декоратив нақшлар билан ясатади (чойнак, гилам, рўмол, лаган);

хотира ёки тасаввурига кўра сюжет яратади;

қоғоздан ва табиат материаллардан аппликация-ҳажмли оранжировкалар яратади (силуэтлар, откриткалар, китоб ёрлиқлари);

муҳит ёки шахсий лойиҳаларини ясатади;

қоғоз буклаш, йиртиш, қирқиш йўли билан шаклларни ҳаракати ва пропорцияларини ёритган ҳолда кичик сюжетли композициялар яратади;

тенгдошлари билан ижодий ўйинлар яратиши мумкин;

шахсий ишларида турли ифода воситаларини қўллайди;

жамоавий лойиҳаларда ғоялар таклиф этади.

турли предметлардан композициялар яратади;

индивидуал ва жамоада қўшиқ айта олади;

рақсда ҳаракатларига жило берган холда шахсий намуна яратиши мумкин;

мусиқий асбобларда яккахон ёки оркестрда жўр бўлиб чалиши мумкин;

ғоя яратади ва татбиқ этади;

мақсадга эришишда ўриндош сифатида турли предметлар қўллайди;

турли спектаклларда роль ижро этиб иштирок этади;

оламни ўзгартиришда инсоннинг яратувчи ролини англайди;

буюмларни иккиламчи қўллашда ғоялар таклиф этиши мумкин.

 

 

Мактабгача таълим ва тарбиянинг давлат стандартига

2-илова

 

Мактабгача таълим ташкилотининг

ДАВЛАТ ЎҚУВ ДАСТУРИ

 

1-боб. Умумий қоидалар

 

Мактабгача таълим ташкилотининг давлат ўқув дастури Ўзбекистон Республикасининг илк ва мактабгача ёшидаги болаларни ривожлантириш борасидаги Давлат талабларига мувофиқ ишлаб чиқилган меъёрий-ҳуқуқий ҳужжат бўлиб, унда мактабгача таълим ташкилотининг мақсад ва вазифалари, ўқув-тарбиявий фаолиятнинг асосий ғоялари ифодаланган, шунингдек, боланинг таълимнинг кейинги босқичига ўтишидаги асосий компетенциялари белгиланган.

Давлат ўқув дастури Ўзбекистон Республикаси ҳудудида жойлашган қуйидаги таълим ташкилотларида қўллаш учун мажбурий:

давлат мактабгача таълим ташкилотлари;

мактабгача таълим соҳасида хизмат кўрсатувчи нодавлат ташкилотлари;

мактабгача гуруҳларга эга бўлган «Меҳрибонлик» болалар уйлари;

мактабгача ва бошланғич таълимни назорат қилувчи бошқарув органлари.

 

1.1. Мактабгача таълим ташкилотларида

давлат ўқув дастурини қўллаш

 

Давлат ўқув дастури вариатив ўқув дастурларини яратишда мажбурий таянч ҳужжат ҳисобланади.

Таълим ташкилотлари Мактабгача таълим вазирлиги томонидан тасдиқланган вариатив ўқув дастурларидан фойдаланиш ҳуқуқига эга.

Таълим ташкилоти Давлат ўқув дастури асосида ўзининг ишчи ўқув дастурини ишлаб чиқиш ҳуқуқига эга. Таълим ташкилотининг ишчи ўқув дастури ташкилот педагоглари томонидан ота-оналарни жалб этган ҳолда тузилади ва амалдаги қонунчилик тартиби билан тасдиқланади.

 


1.2. Мактабгача таълим ташкилотининг

 мақсад ва вазифалари

 

Мактабгача таълим ташкилотнинг мақсад ва вазифалари қуйидагилардан иборат:

боланинг индивидуал эҳтиёжларини ҳисобга олган ҳолда илк ва мактабгача ёшдаги болаларни ривожланишига оид Давлат талаблари асосида ҳамда Давлат ўқув дастурига мувофиқ унинг ҳар томонлама ва баркамол ривожланиши учун қулай шарт-шароитлар яратиш;

мактабгача ёшдаги болаларнинг ўқув-тарбиявий фаолиятини ташкил қилиш ва амалга ошириш;

болаларнинг илк ривожланиши масалаларида ота-оналар ва жамиятга тегишли билимлар беришни ташкил этиш ва амалга ошириш;

болаларнинг илк ривожланиши масалаларида оила ва жамият билан ўзаро ҳамкорликни ташкил қилиш ва амалга ошириш.

 

2-боб. Мактабгача таълим ташкилотида

таълим жараёнининг мақсад ва тамойиллари

 

2.1. Мактабгача таълим ташкилоти таълим жараёнининг мақсадлари

 

Ўқув-тарбиявий жараённинг мақсади болаларда умумий компетенциялар ва ривожланиш соҳалари компетенцияларини шакллантириш учун тегишли шароитлар яратишдан иборатдир.

 

2.2. Мактабгача таълим ташкилотида таълим

 жараёнини ташкил қилиш тамойиллари

 

Мактабгача таълим ташкилотида таълим жараёнининг тамойиллари қуйидагилардан иборат:

бола ҳуқуқлари, унинг ўзига хос ривожланиш хусусияти ва салоҳиятини ҳисобга олиш;

таълим жараёнида барча турдаги ривожланиш соҳаларининг ўзаро боғлиқлиги;

боланинг саломатлигини асраш ва мустаҳкамлаш, унинг эҳтиёжлари, шу жумладан, ҳаракатланиш эҳтиёжларини қондириш;

боланинг ижодий қобилиятларини қўллаб-қувватлаш;

ўйин орқали таълим бериш ва ривожлантириш;

боланинг ривожланиши ва ижтимоий мослашиши учун қулай муҳит яратиш;

бола учун хавфсиз муҳитни таъминлаш;

Мактабгача таълим ташкилотининг оила, маҳалла ва мактаб билан ҳамкорлиги;

миллий маданий анъаналар қадриятини ошириш ва бошқа миллатлар маданиятига ҳурмат, бошқа миллатлар маданиятининг ўзига хос хусусиятларини ҳисобга олиш;

Боланинг мактабгача таълим ташкилотидаги ривожланишини қўллаб-қувватлаш жамоавий иш ҳисобланади ва унинг амалга оширилиши учун мактабгача таълим ташкилоти раҳбари жавобгар бўлади.

 

2. 3. Қўшимча таълим хизматларини ташкил қилиш

 

Қўшимча таълим хизматлари мактабгача таълим ташкилоти томонидан имкониятлардан келиб чиққан ҳолда болалар ва аҳоли эҳтиёжларига мос равишда ташкил этилади.

Қўшимча таълим хизматлари факультатив ҳисобланади ва уларни ташкил қилишда кўнгиллилар (волонтёрлар), ота-оналар ва ҳомийлар иштирок этиши мумкин.

 

2.4. Алоҳида эҳтиёжга эга бўлган болалар учун

мўлжалланган таълим фаолияти

 

Мактабгача таълим ташкилотида алоҳида эҳтиёжга эга бўлган болаларни қўллаб-қувватлаш жамоавий иш ҳисобланади ва уни амалга ошириш учун мактабгача таълим ташкилоти раҳбари жавобгар бўлади. 

Зарурат туғилганда, педагоглар таркиби ва мактабгача таълим ташкилоти раҳбарияти, тор ихтисослик мутахассисларини жалб этган ҳолда, бола (унинг ривожланиши) учун ўқув-тарбиявий фаолиятнинг индивидуал режасини тузади.

 

2.5. Ота-оналар билан ҳамкорлик

 

Боланинг ҳар томонлама ривожланишини таъминлаш учун мактабгача таълим ташкилоти ота-оналар билан ўзаро ҳамкорликнинг қуйидаги шаклларини ташкил қилиши мумкин:

ота-оналарнинг мактабгача таълим ташкилоти борасидаги фикрларини ҳисобга олиш; 

илк ривожланиш масалаларида ота-оналарга билим бериш;

ота-оналарни ўқув-тарбиявий жараёнда фаол қатнашишга жалб этиш;

ота-оналарнинг ташкилот ҳаётида иштирок этиш борасидаги ташаббусларини қўллаб-қувватлаш.

 

3-боб. Мактабгача ёшдаги болаларга таълим беришда
компетенциявий ёндашув

 

Мактабгача ёшдаги болаларга таълим беришда компетенциявий ёндашув ўсиб бораётган бола шахсини ҳаётга тайёрлаш, унда ҳаётий муҳим масалаларни ҳал қилиш учун зарур бўлган, ахлоқий меъёр ва қадриятларни ўзлаштириш, бошқа инсонлар билан мулоқот қилиш, «Мен» образини қуриш билан боғлиқ бўлган фаолият усулларини шакллантиришга тайёргарликни кўзда тутади. 

Бошланғич муҳим компетенциялар боланинг фаолият ва ахлоқ субъекти сифатидаги яхлит ривожланишини талаб этади.

Компетенция боланинг билим, кўникма, малака ва қадриятлари мажмуидир. Бошланғич компетенциялар, ривожланиш соҳасидан қатъи назар, бола шахси шаклланиши учун асос бўлиб хизмат қилади.

 

3.1. Мактабгача ёшдаги (6-7 ёш) боланинг умумий
муҳим компетенциялари

 

Коммуникатив компетенция – мулоқот воситаларидан турли вазиятларда фойдалана билиш кўникмаси.

Ўйин компетенцияси – боланинг ўйин жараёни ва уни ташкил қилишда тажриба, билим ва кўникмалардан ижодий фойдаланиши. Ўқув-тарбиявий фаолият учун асос ҳисобланади.

Ижтимоий компетенция – ҳаётий вазиятларда катталар ва тенгдошлар билан мулоқотда ахлоқ қоидалари ва меъёрларига риоя қилган ҳолда ўзини тутиш маҳорати.

Билиш компетенцияси – атрофдаги оламни онгли равишда идрок қилиш ва олинган билим, кўникма, малака ва қадриятлардан ўқув ва амалий вазифаларни ҳал қилиш учун фойдаланиш.

 


3.2. Боланинг ривожланиш соҳалари компетенциялари

 

Боланинг компетенциялари бола ривожининг қуйидаги соҳаларида белгиланади:

жисмоний ривожланиш ва соғлом турмуш тарзининг шаклланиши;

ижтимоий-ҳиссий ривожланиш;

нутқ, мулоқот, ўқиш ва ёзиш малакалари;

билиш жараёнининг ривожланиши;

ижодий ривожланиш.

 

3.2.1. «Жисмоний ривожланиш ва соғлом турмуш тарзини шакллантириш» соҳаси компетенциялари

 

«Жисмоний ривожланиш ва соғлом турмуш тарзининг шаклланиши» соҳасидаги ўқув-тарбиявий фаолият якунланганидан сўнг 6-7 ёшли бола:

ўз имкониятлари ва ёши билан боғлиқ жисмоний ривожланиш меъёрларига мос равишда жисмоний фаоллик кўрсатади;

турли ҳаракатчанлик фаоллигини уйғун равишда ва мақсадли бажаришни билади; 

турли ҳаётий ва ўқув вазиятларида майда моторика кўникмаларидан фойдаланади;

ўз ҳаракатларини ҳиссиёт ва сезги органлари ёрдамида бошқаради;

шахсий гигиена малакаларини қўллайди;

соғлом турмуш тарзи ва овқатланиш асосларини билади;

хавфсиз ҳаётий фаолият асослари қоидаларига риоя қилади.

 

3.2.2. «Ижтимоий-ҳиссий ривожланиш»
соҳаси компетенциялари

 

 «Ижтимоий-эмоционал ривожланиш» соҳасидаги ўқув-тарбиявий фаолият якунига етганидан сўнг 6-7 ёшли бола:

ўз «Мен»и ва бошқа инсонларнинг ҳаётий фаолият муҳитидаги роли тўғрисида тасаввурга эга бўлади;

ўз ҳиссиётларини бошқаради ва уларни вазиятга мос равишда ифодалайди;

ўзгаларнинг ҳиссиётларини фарқлайди ва уларга мос равишда жавоб беради;

катталар ва тенгдошлар билан вазиятга мос равишда мулоқот қилади;

мураккаб вазиятлардан конструктив чиқиш йўлларини топади.

 

3.2.3. «Нутқ, мулоқот, ўқиш ва ёзиш малакалари»
соҳаси компетенциялари

 

 «Нутқ, мулоқот, ўқиш ва ёзиш малакалари» соҳасидаги ўқув-тарбиявий фаолият якунига етганидан сўнг 6-7 ёшли бола:

нутқни эшитади ва тушунади;

ўз нутқида тўғри талаффуз, қулай грамматик шакллар ва хилма-хил гап конструкцияларидан фойдаланади; 

иккинчи тилни ўрганишга қизиқиш намоён қилади;

иккинчи тилни эгаллаш бўйича дастлабки билимларини кўрсатади;

бадиий адабиёт асарларига қизиқиш намоён қилади;

сўзнинг луғавий, бўғинли ва фонетик тузилиши тўғрисида тасаввурга эга бўлади;

турли маъно шаклларини мустақил равишда тузиш ва сўзлаб беришни билади;

ёзишнинг дастлабки малакалари ва воситаларидан фойдаланишни билади.

 

3.2.4. «Билиш жараёнининг ривожланиши»
соҳаси компетенциялари

 

Билиш жараёнининг ривожланиши соҳасидаги ўқув-тарбиявий фаолият якунига етганидан сўнг 6-7 ёшли бола:

билим олишга фаол қизиқишни намоён этади;

ўқув ва ҳаётий фаолият учун ахборотни мустақил равишда топади ва ундан фойдаланади;

предметлар, воқеалар ва кўринишлар ўртасидаги оддий алоқаларни тушунади ва уларни яхлит бир бутунлик сифатида идрок қилади;

рақамлар, ҳисоб-китобни билади ва уларни ҳаётда қўллайди;

макон, шакл ва вақтга мос равишда иш тутади;

элементар математик ҳисоблашларни амалга оширади;

атроф-муҳитдаги воқеа-ҳодисалар ва кўринишларни кузатади ҳамда тадқиқ қилади;

атроф-муҳитга нисбатан эҳтиёткорона ва ғамхўр муносабатни намоён этади.

 

3.2.5. «Ижодий ривожланиш» соҳаси
компетенциялари

 

«Ижодкорлик» соҳасидаги ўқув-тарбиявий фаолият якунига етганидан сўнг 6-7 ёшли бола:

санъат ва маданиятга қизиқиш намоён қилади;

миллий анъаналарни қадрлайди ва уларни кундалик ҳаётнинг бир қисми сифатида идрок этади;

санъатнинг муайян турини афзал кўришини мустақил равишда ифодалайди;  

олинган билим ва кўникмалардан турли ҳаётий вазиятларда ўз ижодий режаларини тузиш ва татбиқ қилиш учун фойдаланади;

инсоннинг дунёни ўзгартиришдаги яратувчанлик ролини тушунади.

 

4-боб. Ўқув-тарбиявий фаолият

 

Ўқув-тарбиявий фаолият «Ўзбекистон Республикасининг илк ва мактаб ёшидаги болаларни ривожлантиришга оид давлат талаблари» асосида амалга оширилади.

Мактабгача таълим ташкилоти ўқув ва тарбиявий фаолиятини ўқув йиллари бўйича ташкил қилади.

Ўқув йили 2 сентябрда бошланади ва 31 майгача давом этади.

1 июндан 31 августгача МТТда ёзги соғломлаштириш даври ташкил этилади.

 

4.1. Ўқув-тарбиявий фаолиятни режалаштириш

 

Ўқув-тарбиявий фаолият гуруҳнинг кундалик иш тартибига таянади ва унда педагог томонидан режалаштирилган кундалик ҳаракатлар, болалар ўйинлари, бўш вақт ва ўқув-тарбиявий фаолият турлари навбатма-навбат амалга оширилади.

Ўқув-тарбиявий фаолият таълим ва ижтимоий эҳтиёжлар (саломатлик, овқатланиш ва хавфсизлик)ни қондириш мақсадида боланинг ёши ва индивидуал ривожланишига асосланувчи ўқув режасига мувофиқ олиб борилади. Ўқув-тарбиявий фаолият бола ҳаёти ва унинг атрофини ўраб турган муҳитдан келиб чиқувчи ягона бир бутун мавзуга бирлаштирилади.

Ўқув-тарбиявий фаолиятни режалаштириш таълим шароитларига боғлиқ ҳолда интеграция, хилма-хиллик ва мослашувчанлик тамойилларидан таркиб топади.

Ўқув-тарбиявий фаолиятда қуйидаги режалаштириш турлари мавжуд:

йиллик мавзувий;

ҳафталик.

Режалаштиришда фаолиятнинг мақсадлари, мавзуси, мазмуни ва турлари ифодаланади. Фаолият турини танлашда нафақат ўқув-тарбиявий фаолиятнинг умумий мақсадлари, балки ривожланиш соҳалари бўйича мақсадлар, фаолият мазмуни ва турларини интеграциялаш ҳам ҳисобга олинади.

Режалаштиришда кун тартибини ҳисобга олиш зарур. Кун тартиби иш суръатини белгилайди ва болага бир фаолиятдан бошқасига осон ўтишда ёрдам бериши лозим. Шуни ёдда тутиш жоизки, ўйин мактабгача ёшдаги болаларнинг асосий фаолияти ҳисобланади. Кун тартибини тузишда кундузги уйқу, дам олиш вақти ва сайрга чиқиш вақти ҳисобга олинади.

Йиллик мавзувий режа.

Йиллик мавзувий режада ҳар бир ёш гуруҳи учун ой мавзулари ва ҳафта мавзулари акс эттирилади. Мактабгача таълим ташкилоти ҳудуд ёки бошқа хусусиятларни ҳисобга олган ҳолда ўзининг йиллик мавзувий режасини тузишга ҳақли. Мазкур мавзувий режа мактабгача таълим ташкилотининг “Педагогик кенгаши”да тасдиқланади.

Ҳафталик режа

Ҳафталик режа йиллик мавзувий режага асосланади ва ҳафтанинг кичик мавзулари, шунингдек, мазкур мавзу бўйича ўтказиладиган тадбирларни ўз ичига олади.

Ҳафталик режа барча ривожланиш соҳалари бўйича мақсадларни белгилаш, тегишли марказларни тайёрлаш, машғулотларни ҳафта мавзусига мос равишда тақсимлашга йўналтирилган. Ҳафта мавзуси барча эркин фаолият марказлари орқали ўтиши лозим. Ҳафталик режада гуруҳдаги ва сайр вақтидаги дидактик ва ҳаракатли ўйинлар режалаштирилади. Болалар билан олиб бориладиган ишнинг мазмуни ва изчиллиги фаолият тури (фаол фаолият / пассив фаолият; индивидуал фаолият / кичик гуруҳда / катта гуруҳда; тарбиячи раҳбарлиги остида ўтадиган фаолият / бола раҳбарлиги остида ўтадиган фаолият) ва уни ўтказиш жойи (хона ичидаги фаолият / кўчадаги фаолият)ни ҳисобга олган ҳолда режалаштирилиши керак.

Ҳафталик режа хилма-хил ва мослашувчан бўлиши лозим. Бошқача айтганда, об-ҳаво ўзгариши ва боланинг қизиқувчанлигини ҳисобга олган ҳолда, режалаштирилаётган фаолият бошқасига алмаштирилиши ёки фаоллик вақти бироз кўпроқ ёхуд камроқ вақтга мўлжалланиши мумкин. Масалан, агар тарбиячи баҳорги гуллаган боғга боришни режалаштирган бўлса-ю, об-ҳаво жуда ёмғирли бўлса, бу тадбирни хонада ўтказишнинг имкони бўлган бошқа тадбирга алмаштириши мумкин.

Ҳафталик режа – бу тарбиячининг иш журнали ва машғулотлар ишланмасидан ташкил топади. Тарбиячининг иш журнали қуйидаги бўлимларни ўз ичига олади:

титул варағи;

гуруҳнинг илиқ ва совуқ даврдаги кун тартиби;

эрталабки бадантарбия комплекси;

гуруҳда сентябрдан августгача бўлган таълим жараёнини режалаштириш таркибига эрталабки суҳбат, сайр, куннинг иккинчи ярми киради;

ҳафталик иш таҳлили;

иловалар.

Машғулотлар конспектларида мақсад, фаолиятнинг қисқача таърифи, зарурий жиҳозлар ифодаланади. Мазкур конспектлар тавсиявий характерга эга ва тарбиячи томонидан ижодий ўзгартирилиши мумкин.

 

5-боб. Боланинг ривожланиш соҳалари бўйича ютуқлари

 

Мазкур дастур бола ривожига индивидуал ёндашув, унинг шахсини ҳурмат қилиш, унинг манфаатлари эҳтиёжлари ва ривожланиш даражасини ҳисобга олиш, ҳиссий қулайлик борасида ғамхўрлик қилиш, эркин ижодий ўз-ўзини кўрсатиши учун шароитлар яратишга интилишни кўзда тутади. Шу сабабли, режалаштириш билан бир қаторда, бола ривожланишини кузатиб бориш педагог фаолиятида муҳим аҳамият касб этади. Педагог болани ва унинг ўзини тутиши сабабларини яхшироқ тушуниш, бола ривожини, унинг ички дунёсини кўриш, қўллаб-қувватлаш, ривожланиш йўлларини белгилаш, эҳтиёж ва манфаатларини аниқлаш учун бола ҳаётини систематик кузатиб боради. Педагогик кузатувлар асосида таълим фаолиятини режалаштириш ишлаб чиқилади ва такомиллаштириб борилади. Боланинг индивидуал ривожланишини кузатиш учун Ўзбекистон Республикасининг илк ва мактаб ёшидаги болалар ривожланишига оид Давлат талабларида акс эттирилган соҳалар ва соҳа остилари ҳамда кутилаётган натижалар олинган (малака ва кўникмалар).

Боланинг ривожланиш харитаси 3 дан 7 ёшгача бўлган даврни ўз ичига олади, ҳар бир бола учун индивидуал тарзда йилига уч марта тўлдирилади. Мактабгача таълим ташкилотидан чиқишда 6-7 ёшдаги боланинг мактабга тайёрлик харитаси тўлдирилади (фақатгина мактабгача ташкилот битирувчилари учун).

Мактабга тайёрлик деганда болада умумий компетенцияларни ва ривожланиш соҳалари компетенцияларининг шаклланганлиги тушунилади. Бу харита мактабгача таълим ташкилотининг ҳар бир битирувчиси учун тўлдирилади. Унда Давлат дастурига мувофиқ ривожланишнинг бешта соҳаси (бола компетенциялари) бўйича кутилаётган натижалар ифодаланади.

Тарбиячига у ёки бу натижа қандай даражада акс этаётганини белгилаш таклиф этилади. Ривожланишнинг бешта соҳаси (бола компетенциялари) умумлаштирилади ва тавсия ҳамда таклифлар кўринишида ота-оналар эътиборига ҳавола этилади.

 

6-боб. Ривожлантирувчи муҳитни ташкил қилиш

 

Мактабгача таълим ташкилотида ривожлантирувчи муҳитни ташкил этишда болаларнинг ўзига хос белгиларга эга бўлган ёшга доир хусусиятлари ва эҳтиёжларини ҳисобга олиш муҳим аҳмият касб этади.          

Ривожлантирувчи муҳит мазмуни:

мактабгача таълим ташкилотининг кўргазмали-ривожлантирувчи муҳити мазмуни маданий-тарихий қадриятлар: миллий ва минтақавий анъаналар; табиат, иқлимдан келиб чиқувчи хусусиятларга мос бўлиши лозим;

муҳит мазмуни бирламчи дунёқараш асосларини шакллантириш, боланинг муваффақиятли ижтимоий мослашувига ёрдам бериши лозим.

 

7-боб. Иловалар

 

Илова 1

 

1.1. МТТ таълим дастурини тузиш бўйича тавсиялар

 

Таълим дастури (қуйида – Дастур) – МТТ Давлат ўқув дастурига асосан муайян ёш гуруҳида ташкил этиладиган таълим жараёнини амалга оширишга хизмат қилувчи муҳим ҳужжат бўлиб, у қўйилган мақсадларга эришишни таъминлаши лозим. 

Дастур – муҳим восита бўлиб, унинг ёрдамида тарбиячилар (мутахассислар) Ўзбекистон Республикасида илк ва мактабгача ёшдаги болалар ривожига оид Давлат талабларига мувофиқ муайян ёш гуруҳидаги болалар учун энг мақбул ва самарали шакллар, методлар ва таълим жараёнини ташкил қилиш йўлларини белгилайдилар. 

Дастур мажбурий қисм ва таълим жараёни иштирокчилари томонидан шакллантириладиган қисмдан ташкил топади. Ҳар икки қисм илк ва мактабгача ёшдаги болалар ривожига оид Давлат талабларини амалга ошириш нуқтаи назаридан ўзаро бир-бирини тўлдирувчи ҳамда зарурий ҳисобланади.

Дастурнинг мажбурий қисми барча бешта таълим соҳаси: жисмоний ривожланиш ва соғлом турмуш тарзини шакллантириш; нутқ, мулоқот, ўқиш ва ёзиш кўникмалари; билиш жараёнининг ривожланиши; ижтимоий-ҳиссий ривожланиш ҳамда ижодий ривожланишни амалга оширишга комплекс ёндашувни кўзда тутади.  

Дастур тарбиячи (мутахассис) илк ва мактабгача ёшдаги болалар ривожига оид Давлат талаблари асосида болалар ривожланишининг муайян шароитлари, эҳтиёжлари ва хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда таълимнинг индивидуал педагогик моделини қандай яратаётганини кўрсатиб бериши лозим.

Дастур учта асосий бўлимни қамраб олади:

мақсадли– бу тушунтириш хати ҳамда дастур ўзлаштирилишининг режалаштирилаётган натижаларини ўз ичига оладиган бўлим;

мазмунли–бу Дастурнинг умумий мазмунини ифодаловчи ва болалар шахсининг тўлақонли ривожланишини таъминловчи бўлим;

ташкилий – бу Дастурнинг моддий-техник таъминоти таърифини, таълим ва тарбиянинг методик материаллар ва воситалар билан таъминланганлигини, кун тартибини, шунингдек, тадбирлар, байрамлар, ривожлантирувчи муҳитни ўз ичига олувчи бўлим.

Дастур МТТнинг педагогик кенгашида муҳокама қилинади ва директор буйруғи билан тасдиқланади.

 

Ўқув дастурининг намунавий тузилмавий элементлари:

1. Титул варағи

 

Давлат мактабгача таълим ташкилоти номи

 

Педагогик кенгаш томонидан қабул қилинди:

Баён №___  сана_______________

Тасдиқланди:

МТТ директори: №___ «____»

Ф.И.Ш

 

 

                      №    Давлат мактабгача таълим ташкилоти

 

                                      ДАСТУРИ

 

 

 

Тузувчи

Фамилия,исм, шарифи_________

Тоифаси  ________________

Педагогик стажи __________

Лавозими ___________________

20___й.

 

 

 

 

2. Мундарижа саҳифалар кўрсатилган ҳолда Дастурнинг барча қисмлари, параграфлар, бўлимлар номи, адабиётлар ва иловалар рўйхати, матнда мавжуд бўлган барча сарлавҳаларни ўз ичига олади. Уларнинг таърифи иш мазмунига тўлиқ мос келиши, қисқа, аниқ ва изчил бўлиши ҳамда унинг ички мантиқий қонуниятларини аниқ ифодалаши лозим.

3. Мақсадли бўлим таркибига тушунтириш хати киради ва унда Дастур ишлаб чиқилишига асос бўлган меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатлар, шунингдек, таълим жараёнини ташкил қилишнинг турли шакллари, методлари ва йўллари кўрсатилиши муҳим аҳамият касб этади.

Шунингдек, қуйидагилар ҳам таърифланиши лозим:

дастур бўйича таълим олаётган тарбияланувчиларнинг ёшга оид, руҳий ва индивидуал хусусиятлари;

дастурнинг мақсади;

дастурнинг вазифалари;

дастурни амалга ошириш муддати;

асосий тамойиллар;

бола шахсининг асосий тавсифлари.

Дастурнинг мақсадли йўналишлари таърифи мактабгача таълим ташкилотининг Давлат ўқув дастури ҳамда Ўзбекистон Республикасида илк ва мактабгача ёшдаги болалар ривожига оид Давлат талабларининг мақсадли йўналишларига мос келиши лозим.

4. Мазмунли бўлимга бола ривожининг бешта таълим соҳаси йўналишларига мос равишдаги таълим фаолиятининг таърифи киради: таълим соҳасининг вазифалари, таълим фаолиятининг мазмуни, таълим фаолиятининг натижалари, минтақавий таркибий қисм (компонент), таълим соҳасини амалга ошириш бўйича таълим фаолиятини ташкил қилиш шакллари.

Комплекс-мавзувий режалаштириш (барча бешта таълим соҳасини амалга оширишни ҳисобга олган ҳолда). Мазкур кичик бўлимнинг таърифи интегратив моделни кўзда тутади ва у ҳафта мавзусини фаолиятнинг турли кўринишларида, шаклларида, таълим жараёнининг барча иштирокчилари билан биргаликда очиб беради. Дастурда ифодаланган комплекс-мавзувий режалаштиришнинг таркибий қисми жадваллар кўринишида тақдим этилиши мумкин. Комплекс-мавзувий режада дастурдаги бўлимлар ва мавзуларни ўрганиш кетма-кетлиги очиб берилади. Таълим фаолиятининг тақсимоти, болалар билан ишлаш шакллари ва якуний тадбирлар кўрсатилади.

5. Ташкилий бўлим. Мазкур бўлимда кун тартиби, ўқув йили тузилмаси, таълим фаолияти жадвали (меъёрий ҳужжатларга мувофиқ), ёшни ҳисобга олган ҳолда ривожлантирувчи муҳитни ташкил қилиш, тарбияланувчиларнинг ёши ва индивидуал хусусиятлари, уларнинг таълим эҳтиёжлари ва қизиқишларини ҳисобга олган равишда Дастурни амалга оширишининг турли шакллари, метод ва воситаларининг қисқача таърифи берилади. Шунингдек, турли хил фаолиятнинг ўзига хос руҳий-педагогик хусусиятлари, тарбияланувчиларнинг оилалари билан ўзаро ҳамкорлик турлари ифодаланиши мумкин. 

6. Дастурни амалга ошириш шартлари:

моддий-техник таъминот;

ўқув-методик таъминот (дастурлар, технологиялар, ўқув қўлланмалари, илмий-методик ва ўқув-методик адабиёт, болалар, ота-оналар учун мўлжалланган адабиёт, интернет-ресурслар, таълимий CD-дисклар,  дидактик материал, ҳужжатлар).

7. Фойдаланилаётган адабиётлар рўйхати.

8. Дастурга иловалар, уларда қуйидаги материаллар (ҳужжатлар тўплами) берилиши мумкин:

машғулотлар ишланмалари, хордиқ, байрамлар сценарийлари ва ҳ.к;

тарбиячи ишининг чуқурлаштирилган йўналиши бўйича иш дастури (режаси);

ўйинлар ва ўйинли машқлар таърифи;

педагоглар ва ота-оналар учун маҳорат мактаби сценарийлари;

ҳар бир ёш бўйича илова қилиб юбориладиган методик жилд-тўпламлар;

ота-оналар учун тарбияланувчиларнинг оилалари билан ҳамкорликнинг турли шакллари сценарийлари  (маслаҳатлар, давра суҳбатлари, тренинглар, практикумлар, семинарлар).

 

 

Илова 2

 

Болалар тўлиқ кун мобайнида бўладиган гуруҳнинг намунавий кун тартиби

 

1

Кун тартиби

3-4 ёш

4-5 ёш

5-6 ёш

6-7 ёш

2

Болаларни қабул қилиш, мустақил фаолият, ўйинлар, эрталабки  бадантарбия

7.00 – 8.20

7.00 – 8.25

7.00 – 8.30

7.00 – 8.30

3

Нонуштага тайёргарлик, нонушта

8.20- 8.50

8.25 – 8.50

8.30 -8.50

8.30 – 8.50

4.

Мустақил фаолият, ўйинлар

8.50 – 9.00

8.50 – 9.00

8.50 – 9.00

8.50 – 9.00

5.

Ўйинли таълим  фаолияти

9.00-9.40

9.00-9.50

9.00- 10.00

9.00 – 10.50

6.

Дидактик ўйинлар, мустақил фаолият

9.40-10.00

9.50-10.00

10.00 - 10.35

------------

7.

Сайрга тайёргарлик, сайр

10.00-12.00

10.00-12.10

10.35-12.25

10.50 –12.35

8.

Сайрдан қайтиш, ўйинлар

12.00-12.20

12.10-12.30

12.25-12.40

12.35 –12.45

9.

Тушликка тайёргарлик, тушлик

12.20 -12.50

12.30-13.00

 12.40-13.10

12.45-13.10

10.

Ухлашга тайёргарлик, кундузги уйқу

12.50-15.00

13.00-15.00

13.10-15.10

13.10-15.10

11.

Уйқусиз вақт

 

 

 

Эркин фаолият

13.00 – 15.10

12.

Тетиклаштирувчи гимнастика, ҳаво ва сув муолажалари

15.00-15.10

15.00-15.10

15.00-15.10

15.00-15.10

 

13.

Иккинчи тушликка (полдник) тайёргарлик, иккинчи тушлик

15.15-15.30

15.15-15.30

15.20-15.30

15.20-15.30

14.

Қўшимча таълим, бадиий адабиёт ўқиш, мустақил ўйин фаолияти 

15.30-16.30

 

15.30-16.30

 

15.30-16.30

15.30-16.30

15.

Сайр, мустақил ўйин фаолияти 

16.30-17.45

16.30-17.45

16.30-17.45

16.30-17.45

16.

Болаларнинг уйга кетиши

17.45-18.00

17.45-18.00

17.45-18.00

17.45-18.00

 

Изоҳ: ҳар бир МТТ болаларнинг ташкилотда бўлиш соатлари миқдоридан келиб чиққан ҳолда ва санитария-гигиена талабларига мувофиқ равишда ўз кун тартибини ишлаб чиқиши мумкин. Шуни ёдда тутиш лозимки, ўйин-таълим фаолияти кундузги уйқуни ҳисобга олган ҳолда камида 15% ни, кундузги уйқуни ҳисобга олмаганда камида 38% ни, болаларнинг очиқ ҳавода бўлиши камида 38% ни, мустақил ўйин фаолияти камида 24% ни, соғлом турмуш тарзини шакллантириш (санитария-гигиена кўникмалари) камида 20% ни, ота-оналарни болалар ривожи тараққиёти тўғрисида хабардор қилиш камида 3% ни ташкил этади.

 

Қисқа муддатли гуруҳларнинг намунавий кун тартиби

 

8:30-12:00 (3,5 соат) 1-смена

  1.  

Қабул қилиш, назорат ўтказиш, эрталабки гимнастика

8:00-8:40

 

  1.  

Эрталабки учрашув

8:40-9:00

 

  1.  

Ўйинли таълим фаолияти

9:00-10:30

 

  1.  

Ўйин, мустақил машғулотлар, лойиҳавий фаолият

10:30-11:00

 

  1.  

Иккинчи нонушта

11:00-11:15

 

  1.  

Сайр, болаларнинг уйга кетиши

11:35-12:00

 

  1.  

Педагоглар учун тушлик танаффус

12:00-13:00

 

  1.  

Педагогларнинг иккинчи сменага тайёргарлиги

13:00-13:30

 

13:30-17:00 (3,5 соат) 2-смена

  1.  

Қабул қилиш, назорат ўтказиш,

13:40-14:00

 

  1.  

Болаларни кутиб олиш

14:00-15:30

 

  1.  

Ўйинли таълим фаолияти

15:30-16:00

 

  1.  

Ўйин, мустақил машғулотлар, лойиҳавий фаолият

16:00-16:20

 

  1.  

Иккинчи тушлик

16:20:16:35

 

  1.  

Сайрга тайёргарлик             

16:35-17:00

 

  1.  

Сайр, болаларнинг уйга кетиши

17:30-17:40

 

 

Изоҳ:ўйинли таълим фаолияти камида 43%, коммуникатив ва мустақил фаолият, очиқ ҳавода бўлиш,  соғлом турмуш тарзини шакллантириш (санитария-гигиена кўникмалари) – 49%, ота-оналарни болалар ривожи тараққиёти тўғрисида хабардор қилиш – 8% ни ташкил этади.

 

Илова 3

Намунавий ўқув режаси

 

 

3 дан 4 ёшгача бўлган гуруҳларда ўтказиладиган машғулотларнинг тахминий сони

 

 

 

Т/р

 

Машғулотлар номи

Ўқув йили мобайнида

Соғломлаштириш даври мобайнида

 

ҳафта мобайнида

ой мобайнида

ўқув йили мобайнида

ҳафта мобайнида

ой мобайнида

Соғломлаштириш даври мобайнида

 

1.

Атрофдаги олам билан таништириш

1

4

36

1

4

12

 

экспериментлар – амалий тажриба

 

2.

Табиат билан таништириш

1

4

 

36

 

ўйинлар- викториналар

1

3

 

 

3.

Бадиий адабиёт

 

4.

Нутқни ривожлантириш

1

4

36

1

4

12

 

5.

Сенсортарбия

1

4

36

 

ўйинлар

 

 

1

 

3

 

6.

Элементар математика

 

7.

Расм чизиш

2

8

72

1

4

12

 

8.

Аппликация

1 чередуется

2

36

 

1

 

4

 

12

 

 

9.

Конструкциялар тузиш

2

 

10.

Пластилин, лойдан ясаш

1

4

36

1

4

12

 

11.

Жисмоний тарбия

2(ундан биттаси тоза ҳавода)

8

72

ҳордиқ

1

3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

12.

Мусиқа

2

8

72

ҳордиқ

1

3

 

Жами:

12

48

432

5

24

72

 

 

4 дан 5 ёшгача бўлган гуруҳларда ўтказиладиган машғулотларнинг тахминий сони

 

 

 

Т/р

 

 Машғулотлар номи

Ўқув йили мобайнида

Соғломлаштириш даври мобайнида

 

ҳафта мобайнида

ой мобайнида

ўқув йили мобайнида

ҳафта мобайнида

ой мобайнида

Соғломлаштириш даври мобайнида

 

1.

Атрофдаги олам билан танишиш

1

4

36

1

4

12

 

 Экспериментлар– амалий тажриба

 

2.

Табиат билан танишиш

1

4

36

1

4

12

 

3.

Нутқни ривожлантириш

2

8

72

1

4

12

 

4.

Бадиий адабиёт

1

4

36

викториналар

1

3

 

5.

Элементар математика

1

4

36

мантиқий ўйинлар

 

1

 

3

 

мантиқий фикрлаш

 

6.

Расм чизиш

2

8

72

1

4

12

 

7.

Аппликация

1 навбатма-навбат

2

36

1

4

12

 

8.

Конструкциялар тузиш

2

 

9.

Пластилин, лойдан ясаш

1

4

36

1

4

12

 

10.

Жисмоний тарбия

2(ундан биттаси тоза ҳавода)

8

72

спорт ўйинлари

1

3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

11.

Мусиқа

2

8

72

ҳордиқ

1

3

 

Жами:

14

56

504

6

28

84

 

 

5 дан 6 ёшгача бўлган гуруҳларда ўтказиладиган машғулотларнинг тахминий сони

 

 

 

Т/р

 

 Машғулотлар номи

Ўқув йили мобайнида

Соғломлаштириш даври мобайнида

 

ҳафта мобайнида

ой мобайнида

ўқув йили мобайнида

ҳафта мобайнида

ой мобайнида

соғломлаштириш даври мобайнида

 

1.

Атрофдаги олам билан танишиш

2

8

72

1

4

12

 

экспериментлар – илм-фан

 

2.

Табиат билан танишиш

1

4

36

1

4

12

 

3.

Нутқни ривожлантириш

2

 

8

72

1

4

12

 

4.

Бадиий адабиёт

1

4

36

викториналар

1

3

 

5.

Иккинчи тилни ўрганиш

2

4

36

ўйинлар

ўйинлар

ўйинлар

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

6.

Элементар математика

1

4

36

мантиқий ўйинлар

 

1

3

 

мантиқий фикрлаш

 

7.

Расм чизиш

2

8

72

1

4

12

 

8.

Аппликация

1 навбатма-навбат

2

36

1

4

12

 

9.

Конструкциялар тузиш

2

 

10.

Пластилин, лойдан ясаш

1

4

36

1

4

12

 

11.

Жисмоний тарбия

 

2(ундан биттаси тоза ҳавода)

8

72

спорт ўйинлари

1

3

 

12.

Мусиқа

2

8

72

ҳордиқ

1

3

 

Жами:

17

64

576

6

28

84

 

 

6 дан 7 ёшгача бўлган гуруҳларда ўтказиладиган машғулотларнинг тахминий сони

 

 

 

Т/р

 

 Машғулотлар номи

Ўқув йили мобайнида

Соғломлаштириш даври мобайнида

 

ҳафта мобайнида

ой мобайнида

ўқув йили мобайнида

ҳафта мобайнида

ой мобайнида

соғломлаштириш даври мобайнида

 

1.

Атрофдаги олам билан танишиш

2

8

72

1

4

12

 

экспериментлар – илм-фан

 

2.

Табиат билан танишиш

1

4

36

1

4

12

 

3.

Нутқни ривожлантириш

1

4

36

1

4

12

 

4.

Саводхонликка ўргатиш

1

4

36

ўйинлар

 

1

3

 

5.

Бадиий адабиёт

1

4

36

викториналар

1

3

 

7.

Иккинчи тилни ўрганиш

2

4

36

1

4

12

 

8.

Элементар математика

2

8

72

мантиқий ўйинлар

 

1

3

 

мантиқий фикрлаш

 

9.

Расм чизиш

2

8

72

1

4

12

 

10.

Аппликация

1 навбатма-навбат

2

 

36

1

4

12

 

11.

Конструкциялар тузиш ва қўл меҳнати

 

2

 

12.

Пластилин, лойдан ясаш

1

4

36

1

4

12

 

13.

Жисмоний тарбия

 

2 (ундан биттаси тоза ҳавода)

8

72

спорт ўйинлари

1

3

 

14.

Мусиқа

2

8

72

ҳордиқ

1

3

 

Жами:

18

68

612

7

33

99

 

                                           

 

 

 

Болалар билан қисқа муддатли гуруҳларда ўтказиладиган машғулотларнинг тахминий сони

 

Фаолият турлари

Ўтказиш даврийлиги

1.

Болаларнинг эркин, мустақил фаолияти

Ҳар куни

4.

Ўйин фаолияти

Ҳар куни

5.

Тасвирий фаолият

Ҳафтасига икки марта

6.

Ўрганувчи тадқиқий фаолият (атрофдаги оламни англаш)

Ҳафтасига икки марта

7.

Табиат билан танишув

Ҳафтасига 1 марта

8.

Математика

Ҳафтасига икки марта

9.

Мусиқа

Ҳафтасига икки марта

10.

Жисмоний маданият

Ҳафтасига икки марта

11.

Нутқни ривожлантириш

Ҳафтасига 1 марта

12.

Саводхонликка ўргатиш

Ҳафтасига 1 марта

Жами

15 соат

 

                                                                                                                                     

 

Илова 4

Йиллик мавзувий (тематик) режа

 

     Ойлар

Ой мавзуси

Ой ҳафталари

Ҳафта мавзулари

Ёш гуруҳлари

Кичик гуруҳ

Ўрта гуруҳ

Катта гуруҳ

Тайёрлов гуруҳи

Сентябрь

Ўзбекистонменинг Ватаним

1-ҳафта

Мен ва болалар боғчаси

Мен ва болалар боғчаси

Менинг қадрдон Ўзбекистоним

Менинг қадрдон Ўзбекистоним

2- ҳафта

Менинг шаҳрим

Менинг шаҳрим – менинг  маҳаллам

Менинг шаҳрим – менинг  маҳаллам

Менинг шаҳрим – менинг  маҳаллам

3- ҳафта

Мен ва менинг оилам

Мен ва менинг оилам

Мен ва менинг оилам

Мен ва менинг оилам

4- ҳафта

Мен ва менинг дўстларим

Мен ва менинг дўстларим

Мен ва менинг дўстларим

Мен ва менинг дўстларим

Октябрь

Куз бўёқлари

1- ҳафта

Олтин куз

Олтин куз

Мавсумий ўзгаришлар. Кўчманчи қушлар.

Мавсумий ўзгаришлар. Кўчманчи қушлар.

2- ҳафта

Сабзавот ва мевалар

Табиат омборхонаси: сабзавотлар, мевалар, резавор мевалар

Табиат омборхонаси: сабзавотлар, мевалар, резавор мевалар

Табиат омборхонаси: сабзавотлар, мевалар, резавор мевалар

3- ҳафта

Нон ҳаммасига саркор

Нон ҳаммасига саркор

Нон ҳаммасига саркор

Нон ҳаммасига саркор

4- ҳафта

Ўзбекистоннинг оқ олтини

Ўзбекистоннинг оқ олтини

Ўзбекистоннинг оқ олтини

Ўзбекистоннинг оқ олтини

Ноябрь

Транспорт, кўча ҳаракати қоидалари (КҲҚ)

Ҳаётий фаолият хавфсизлиги асослари

(ҲФХА)

1- ҳафта

Транспорт билан танишув

Ер усти транспорти

Ҳаво, сув ва ер усти  транспорти

Ҳаво, сув ва ер усти  транспорти

2- ҳафта

Рангли светофор       

Рангли светофор       

Эҳтиёткор пиёда ҳафтаси

Эҳтиёткор пиёда ҳафтаси

3- ҳафта

Тез ёрдам ва ўт ўчириш ёрдами

Шошилинч (тезкор) ҳаракат хизматлари

Шошилинч (тезкор) ҳаракат хизматлари

Шошилинч (тезкор) ҳаракат хизматлари

4- ҳафта

Бизнинг яхши ишларимиз

Барча касблар муҳим

Бизнинг яхши ишларимиз

Бизнинг яхши ишларимиз

Декабрь

Қиш

1- ҳафта

Қиш

Қиш.

Қиш. Конституция куни

Қиш. Конституция куни

2- ҳафта

Соғлом танда – соғлом руҳ

Соғлом танда – соғлом руҳ

Соғлом танда – соғлом руҳ

Соғлом танда – соғлом руҳ

3- ҳафта

Кийим-бош

Мавсумий кийим-бошва пойафзал

Мавсумий кийим-бош ва пойафзал

Мавсумий кийим-бош ва пойафзал

4- ҳафта

Янги йил нима?

Янги йил нима?

Янги йил нима?

Янги йил нима?

Январь

Болалар боғчаси

1- ҳафта

Қишки ўйин-кулгилар

Қишки ўйин-кулгилар

Қишки ўйин-кулгилар

Қишки ўйин-кулгилар

2- ҳафта

Ватан ҳимоячилари куни

Ватан ҳимоячилари куни

Ватан ҳимоячилари куни

Ватан ҳимоячилари куни

3- ҳафта

Мен ва менинг баданим

Мен ва менинг баданим

Мен ва менинг баданим

Мен ва менинг баданим

4- ҳафта

Хушмуомалалик алифбоси

Хушмуомалалик алифбоси

Хушмуомалалик алифбоси

Хушмуомалалик алифбоси

Февраль

Ғаройиб дунё

1- ҳафта

Бизнинг иноқ мамлакатимиз

Бизнинг мамлакатимиз – дўстлик ва тинчлик мамлакати

Қўшни мамлакатлар

Қўшни мамлакатлар

2- ҳафта

Ҳайвонлар ва қушлар билан дўстлашамиз

Ҳайвонлар ва қушлар билан дўстлашамиз

Дунё мамлакатлари

Дунё мамлакатлари

3- ҳафта

Ўсимлик-лар билан дўстлаша-миз

Ўсимликлар билан дўстлашамиз

Ўзбекистоннинг буюк арбоблари

Ўзбекистоннинг буюк арбоблари

4- ҳафта

Китоб билан дўстлаша-миз

Китоб билан дўстлашамиз

Китоб тарихи

Китоб тарихи ва инсон

Март

Гўзал баҳор

1- ҳафта

Онамнинг куни

Онамнинг куни

Онамнинг куни

Онамнинг куни

2- ҳафта

Мавсумий ўзгаришлар.

Мавсумий ўзгаришлар.

Мавсумий ўзгаришлар.

Мавсумий ўзгаришлар.

3- ҳафта

Наврўз байрами

Наврўз байрами

Халқ манбалари. Наврўз байрами

Халқ манбалари. Наврўз байрами

4- ҳафта

Ҳашаротлар

Ҳашаротлар

Ҳашаротлар

Ҳашаротлар

Апрель

Ер сайёраси – умумий уйимиз

1- ҳафта

Гуллаб-яшнаётган баҳор

Гуллаб-яшнаётган баҳор

Гуллаб-яшнаётган баҳор

Гуллаб-яшнаётган баҳор

2- ҳафта

Коинот сирлари

Коинот сирлари

Коинот сирлари

Коинот сирлари

3- ҳафта

Ер сайёраси куни

Қушлар ҳовлиси

Ер сайёраси куни

Ер сайёраси куни

4- ҳафта

Ўйинчоқларга ғамхўр муносабат

Шаҳарга ғамхўр муносабат

Сайёрани сақла!

Сайёрани сақла!

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Май

Асбоблар ва анжомлар

1- ҳафта

Мен ва менинг уйим

Мен ва менинг уйим

Мен ва менинг уйим. Хотира куни

Мен ва менинг уйим. Хотира куни

2- ҳафта

Мебель

Мебель

Мебель

Мебель. Миллий ҳунармандчилик

3- ҳафта

Идишлар

Маиший асбоблар

Идишлар. Миллий нақшлар

Идишлар. Миллий нақшлар

4- ҳафта

Бизнинг ёрдамчиларимиз  маиший асбоблар

Бизнинг ёрдамчиларимиз  маиший асбоблар

Бизнинг ёрдамчиларимиз  маиший асбоблар

Бизнинг ёрдамчиларимиз  маиший асбоблар

 

Илова 5

 

Ҳафталик иш режаси

Ой мавзуси: «Ўзбекистон – қадрдон юртим!»

 

Гуруҳ

 

Мавзу                                       

Тайёрлов гуруҳи          

 

 

МЕНИНГ ШАҲРИМ. МЕНИНГ МАҲАЛЛАМ

Давр

Сентябрнинг 2-ҳафтаси

Ривожлани ш ожланиш соҳалари бўйича мақсадлар

жисмоний ривожланиш ва соғлом турмуш тарзини шакллантириш

Колоннада бир, икки, тўрт киши бўлиб юриш

ижтимоий-ҳиссий (эмоционал) ривожланиш

Ўз ҳиссиётларини назорат қилишни ўрганиш

нутқ, мулоқот, ўқиш ва ёзиш кўникмалари

Боланинг оғзаки нутқини мустаҳкамлаш

билиш (англаш) орқали ривожланиш

Ватан, маҳалла тўғрисидаги билимларни мустаҳкамлаш

ижодий ривожланиш

Ҳамкорликдаги фаолиятга ижобий муносабатни шакллантириш, ритм ҳиссини, мусиқани ҳис этиш фазилатини, ҳаракатларда ритмик ифодалиликни тарбиялаш

Мавзулар мажмуи (тематика)

Ўзбекистон –қадрдон юртим!

   Ривожланиш марказлари

Ўқув-тарбиявий фаолият

Душанба

Сешанба

Чоршанба

Пайшанба

Жума

Ресурслар, изоҳ

Эрталабки доира

Дам олиш кунларини қандай ўтказгани ҳақида суҳбат

 

Қандай кайфиятда келдинг?

 

Об-ҳаво ҳақида суҳбат

 

Қурилиш ва конструкциялаш маркази

Менинг бўлажак уйим

 

Замонавий шаҳар

Маҳалла кўчалари (узун-қисқа)

 

Қурилиш блоклари, лего, конструктор

Сюжет-ролли ўйинлар ва драмалаштириш маркази

«Бувижонимникида меҳмонда»

 

 

 

«Сартарошхона»

Ниқоблар, кийим-бош, атрибутлар

Тил ва нутқ

«Менинг шаҳрим, менинг маҳаллам» номли сюжетли расм бўйича суҳбат

 

Шаҳар паркларига экскурсия (АКТ – слайдлар ёрдамида

 

 

Сюжетли расмлар, АКТ материаллар

Илм-фан ва табиат маркази

Лой, тош ва қумнинг хусусиятлари

 

 

«Кимнинг уйи мустаҳкамроқ?»

 

Лой, қум, тош, махсус идишлар, шарлар

Санъат маркази

Очиқ ҳавода ўз фикри бўйича расм чизиш

 

 

 

 

«Обод маҳалла» мавзусида оригами ва аппликация

 

А-4 қоғоз, рангли қоғоз, бўёқлар, табиий материаллар

 

Мусиқа ва ритмика маркази

«Шаҳрисабз» қўшиғини тинглаш

 

«Салом нима дегани» қўшиғи садолари остида куйлаш ва ритмик ҳаракатланиш

 

 

Мусиқа маркази, мусиқали дисклар

Катта гуруҳларда ишлаш

 

 

 

 

 

 

               

 

 

Илова 6

 

3 дан 7 ёшгача бўлган боланинг ривожланиш харитаси

 

Боланинг ривожланиш харитасини тўлдириш учун уч циклдан иборат бўлган кузатув олиб борилади: дастлабки (ўқув йили бошида), оралиқ ва якуний.

Дастлабки кузатув ўқув йили бошида ўтказилади (тахминан сентябрь ойи мобайнида). Бу босқичда ҳар бир боланинг бошланғич имкониятлари аниқланади, унинг шу давргача эришган ютуқлари белгиланади. Тарбиячи таълим соҳаларини ўзлаштириш бўйича мавжуд бўлган муаммоларга ҳам эътибор қаратади, боланинг қандай сифатлари қўллаб-қувватлашни талаб этишини, ҳар бир бола учун қандай вазифалар долзарблигини аниқлайди. Кейин боланинг айни даврдаги ёшини ҳисобга олган ҳолда унинг ривожланиш соҳалари бўйича ютуқлари харитаси тўлдирилади.          

Оралиқ кузатув биринчи ярим йиллик охирида (декабрь, январь) ўтказилади. Бу мониторингни ўтказишдан мақсад болага нисбатан танланган методиканинг тўғрилигини аниқлаш, ривожланиш динамикасини белгилашдан иборат. Мазкур кузатув натижаларига кўра, тарбиячи, бошқа мутахассислар билан ҳамкорликда, зарурат туғилган ҳолатларда педагогика жараёнига тузатишлар киритиши мумкин.   Ўқув йили охирида (одатда май ойида) тарбиячи якуний кузатув ўтказади. Мазкур кузатув асосида йил бошида қўйилган вазифалар қандай ҳал қилингани баҳоланади, мазкур бола ривожида кутилаётган янги натижаларни ҳисобга олган ҳолда кейинги педагогик жараёндан кўзда тутиладиган мақсадлар белгиланади.

Кузатув ўтказишда қуйидаги тамойилларга таяниш лозим:

кузатув бола учун одатий шароитда амалга оширилади ва болага ёрдам беришга йўналтирилган бўлади;

бола ривожи борасида янада холис тасаввур ҳосил қилиш учун кузатув камида икки ҳафта (ёки ой) мобайнида олиб борилади;

тарбиячи бола тўғрисидаги маълумотларни ота-оналар ёки ташкилотнинг бошқа ходимлари билан суҳбатлар жараёнида олиши мумкин;

тарбиячи боланинг мойилликлари, қизиқишларига, унинг мулоқот қилиш ва билим олиш хусусиятларига эътибор қаратиши лозим.

Ўқув йили охирида тарбиячи якуний педагогика кенгашига болалар томонидан ўқув дастури ўзлаштирилишининг сифат даражаси тўғрисида ҳисобот ёзади ва унда болалар томонидан тегишли натижаларга эришилмаган бандлар ҳамда улар  нега бажарилмаганлиги сабабларига тўхталиб ўтади (баъзи методикалар ўзлаштирилмагани, тарқатма материаллар, адабиётларнинг етарли бўлмагани, гуруҳ техника воситалари билан етарли даражада таъминланмагани, боланинг бетоб бўлгани ва дарсларни ўтказиб юборгани, ота-оналарнинг фаол бўмагани ва ҳ.к.). Ушбу натижалар асосида сабабларни бартараф этиш борасидаги ишлар режалаштирилади ва мазкур гуруҳ учун келаси йилга мўлжалланган вазифалар белгиланади. 

Кейинчалик педагог (тарбиячи) бола ютуқлари харитасини йилига камида 3 марта тўлдиради ва эришилган натижани тегишли белги (✔) билан белгилайди. Кузатув ривожланишнинг барча соҳалари бўйича олиб борилади. Агар у ёки бу билим олиш соҳасида индикатор «ишламаса», педагог (тарбиячи)  дафтар ҳошияларига тегишли белгилар қўйиши лозим. Бу бола ривожланишини кузатиш кундалигини юритишда ёрдам беради. Мазкур ташҳис (диагностика) асосида педагог (тарбиячи) руҳшунос (психолог), логопед, жисмоний тарбия бўйича йўриқчи ва бошқалар билан ҳамкорликда боланинг ютуқларини ажратади, шунингдек, таълим соҳаларини ўзлаштиришнинг салбий томонларини аниқлайди. Олинган натижаларга мос равишда таълим жараёнига тузатишлар киритилади, шунингдек, индивидуал иш режалаштирилади ва уни амалга ошириш борасидаги вазифалар белгиланади. Ўқув йили охирида (одатда май ойида) ушбу харита бўйича якуний кузатув ўтказилади.      

 

 3 дан 5 ёшгача бўлган боланинг ривожланиш харитаси

 

Боланинг фамилияси, исми     ________________________________________________

Туғилган санаси                      ________________________________________________

МТТга қабул қилинган сана   ________________________________________________

Кузатув бошланган сана         _________________________________________________

Кузатув бошидаги ёши           _________________________________________________

Кузатув якуни санаси             _________________________________________________

 

 

 

Ёши

 

 

 

4-йил

5-йил

 

3 ёшу 3ой

3 ёшу 6 ой

3 ёшу 9 ой

4 ёш

4 ёшу 3 ой

4 ёшу 6 ой

4 ёшу 9 ой

5 ёш

ҳошия

 

1

Жисмоний ривожланиш ва соғлом турмуш тарзини шакллантириш

 

 

1.1

Йирик  моторика

 

 

1

Турли усулларда юради (тўғри, эркин, белгиланган йўналишда)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2

Мувозанатни сақлаган ҳолда югуради

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4

БИЛИШ ЖАРАЁНИНИНГ РИВОЖЛАНИШ

 

 

4.1

Интеллектуал-билим олиш кўникмалари

 

 

1

Предметларни бир белги бўйича саралайди

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2

Олти хил рангни фарқлайди ва ажратади

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Илова 7

 

6-7 ёшдаги боланинг мактабга тайёрлик картаси

 

Ривожланишнинг кутилаётган натижаси

доимо

кўпинча

баъзан

ҳеч қачон

1

Жисмоний ривожланиш ва соғлом турмуш тарзини шакллантириш

1.1

ўз имкониятлари ва ёши билан боғлиқ жисмоний ривожланиш меъёрларига мос равишда жисмоний фаоллик кўрсатади

 

 

 

 

1.2

турли ҳаракатчанлик фаоллигини уйғун равишда ва мақсадли бажаришни билади

 

 

 

 

1.3

турли ҳаётий ва ўқув вазиятларида майда моторика кўникмаларидан фойдаланади

 

 

 

 

1.4

ўз ҳаракатларини ҳиссиёт ва сезги органлари ёрдамида бошқаради

 

 

 

 

1.5

шахсий гигиена кўникмаларини қўллайди

 

 

 

 

1.6

хавфсиз ҳаётий фаолият асослари қоидаларига риоя қилади

 

 

 

 

2

Ижтимоий-ҳиссий ривожланиш

2.1

ўз «Мен»и ва бошқа инсонларнинг ҳаётий фаолият муҳитидаги роли тўғрисида тасаввурга эга бўлади

 

 

 

 

2.2

ўз ҳиссиётларини бошқаради ва уларни вазиятга мос равишда ифодалайди

 

 

 

 

2.3

ўзгаларнинг ҳиссиётларини фарқлайди ва уларга мос равишда жавоб беради

 

 

 

 

2.4

катталар ва тенгдошлар билан вазиятга мос равишда мулоқот қилади

 

 

 

 

2.5

мураккаб вазиятлардан амалий чиқиш йўлларини топади

 

 

 

 

3

Нутқ, мулоқот, ўқиш ва ёзиш кўникмалари

3.1

нутқни эшитади ва тушунади

 

 

 

 

3.2

ўз нутқида тўғри талаффуз, қулай грамматик шакллар ва хилма-хил гап конструкцияларидан фойдаланади

 

 

 

 

3.3

иккинчи тилни ўрганишга қизиқиш намоён қилади

 

 

 

 

3.4

иккинчи тилни эгаллаш бўйича дастлабки билимларини кўрсатади

 

 

 

 

3.5

бадиий адабиёт асарларига қизиқиш намоён қилади

 

 

 

 

3.6

сўзнинг луғавий, бўғинли ва фонетик тузилиши тўғрисида тасаввурга эга бўлади

 

 

 

 

3.7

турли маъно шаклларини мустақил равишда тузиш ва сўзлаб беришни билади

 

 

 

 

3.8

ёзишнинг дастлабки кўникмалари ва воситаларидан фойдаланишни билади

 

 

 

 

4

Билим олиш жараёнининг ривожланиши

4.1

билим олишга фаол қизиқишни намоён этади

 

 

 

 

4.2

ўқув ва ҳаётий фаолият учун ахборотни мустақил равишда топади ва ундан фойдаланади

 

 

 

 

4.3

предметлар, воқеалар ва кўринишлар ўртасидаги оддий алоқаларни тушунади ва уларни яхлит бир бутунлик сифатида идрок қилади

 

 

 

 

4.4

рақамлар, ҳисоб-китобни билади ва уларни ҳаётда қўллайди

 

 

 

 

4.5

макон, шакл ва вақтга мос равишда иш тутади

 

 

 

 

4.6

элементар математикҳисоблашларни амалга оширади

 

 

 

 

4.7

атроф-муҳитдаги воқеа-ҳодисалар ва кўринишларни кузатади ҳамда тадқиқ қилади

 

 

 

 

4.8

атроф-муҳитга нисбатан эҳтиёткорона ва ғамхўр муносабатни намоён этади

 

 

 

 

5

Ижодкорлик

5.1

санъат ва маданиятга қизиқиш билдиради

 

 

 

 

5.2

миллий анъаналарни қадрлайди ва уларни кундалик ҳаётнинг бир қисми сифатида идрок этади

 

 

 

 

5.3

миллий анъаналарни қадрлайди ва уларни кундалик ҳаётнинг бир қисми сифатида идрок этади

 

 

 

 

5.4

олинган билим ва кўникмалардан турли ҳаётий вазиятларда ўз ижодий режаларини тузиш ва татбиқ қилиш учун фойдаланади

 

 

 

 

5.5

инсоннинг дунёни ўзгартиришдаги яратувчанлик ролини тушунади

 

 

 

 

 

МТТдаги болаларнинг мактабга тайёрлигига оид мазкур харита таълим жараёнининг муваффақиятлилиги ва самарадорлигини аниқлаш, педагогларнинг профессионал малакасини ошириш, таълим жараёни ҳолати сифатини бошқариш имконини беради. 

Ўқув йили якунига етганидан сўнг мактабга тайёрлов гуруҳи бўйича ўтказилган мониторингга асосан амалга оширилган ишлар самарадорлиги аниқланади, кутилаётган натижалар билан таққослаш ишлари ўтказилади, муаммолар, уларни ҳал қилиш йўллари ҳамда мактабгача таълим ташкилотининг кейинги ўқув йилига мўлжалланган устувор вазифалари белгиланади.

 

 

 

Мактабгача таълим ва тарбиянинг давлат стандартига

3-илова

 

Мактабгача таълим ташкилотларини ўйинлар, ўйинчоқлар, мебель, жиҳозлар ва бошқа техник воситалар билан жиҳозлаш МЕЪЁРЛАРИ

 

1. Умумий типдаги мактабгача таълим ташкилотларини ўқув-таълимий воситалар, дидактик қўлланмалар, кўргазмали материаллар, ўйин, ўйинчоқлар, мебель, спорт анжомлари, жиҳозлар ва бошқа техник воситалар билан таъминлашнинг энг кам рўйхати

 

Жиҳоз номи

Ўлчов бирлиги

Илк ёш гуруҳи

(2-3 ёш)

Кичик гуруҳ

(3-4 ёш)

Ўрта гуруҳ

(4-5 ёш)

Катта гуруҳ

(5-6 ёш)

Тайёрлов гуруҳи

(6-7 ёш)

 

миқдори

 

“Илк қадам” давлат дастурига асосан гуруҳ хоналарини ривожланиш соҳаси бўйича жиҳозлаш

Соҳа: Жисмоний ривожланиш ва соғлом турмуш тарзини шакллантириш

1

Кегли

тўплам

2

2

2

2

2

 

2

Рангли байроқчалар

дона

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун

1 донадан

 

3

Сакраш учун арқон

дона

 

 

10

10

10

 

4

Гимнастика ҳалқаси (Обруч)

дона

 

12

12

12

12

 

5

Футбол тўпи

дона

1

1

1

1

1

 

6

Соғлом ва хавфсиз турмуш тарзи бўйича кўргазмали қўлланмалар тўплами

тўплам

1

1

1

1

1

 

7

Одам анатомияси бўйича кўргазмали плакат

дона

1

1

1

1

1

 

Соҳа: Ижтимоий ва ҳиссий ривожланиш

8

“Оила” ўйин тўплами

тўплам

 

 

2

2

2

 

9

“Касб” ўйин тўплами

тўплам

 

 

2

2

2

 

10

“Ферма” ўйин тўплами

тўплам

 

1

1

1

1

 

11

Юз ифодаларини ўзгартирувчи юмшоқ ниқоблар тўплами

тўплам

1

1

1

1

1

 

12

Қўғирчоқ – қизча

дона

5

5

5

5

5

 

13

Қўғирчоқ – ўғил бола

дона

5

5

5

5

5

 

14

«Ошхона» ўйин тўлами

тўплам

1

1

1

1

1

 

15

«Гўзаллик салони» ўйин тўлами

тўплам

1

1

1

1

1

 

16

"Шифокор" ўйин тўлами

тўплам

1

1

1

1

1

 

17

Хонани тозалаш учун болалар меҳнат анжомлари тўплами

тўплам

1

1

1

1

1

 

Соҳа: Нутқ, мулоқот, ўқиш ва ёзиш кўникмалари

18

Икки томонлама магнитли доска

дона

1

1

1

1

1

 

19

Ҳарфли кубиклар тўплами

тўплам

 

 

1

1

1

 

20

Ҳикоялар тузиш учун сюжетли расмлар

тўплам

 

1

1

1

1

 

21

Инглиз алфавити бўйича карталар тўплами

тўплам

 

 

 

1

1

 

22

Инглиз алфавити бўйича ҳарфлар тўплами

тўплам

 

 

 

1

1

 

23

«Йил фасллари» сюжетли расмлар

тўплам

1

1

1

1

1

 

24

Алифбо (Кесма ҳарфлар)

тўплам

 

 

 

1

1

 

25

Сўзда товушни аниқлаш учун мавзули карталар

тўплам

 

 

 

1

1

 

26

«Ўзбекистон Республикаси байрамлари» плакатлар тўплами

тўплам

1

1

1

1

1

 

27

Ўзбекистон Республикаси давлат рамзлари

тўплам

1

1

1

1

1

 

28

Шарқнинг буюк мутафаккирлари

тўплам

 

1

1

1

1

 

29

«Ўзбекистон шаҳарлари» плакатлар

тўплам

 

1

1

1

1

 

30

Иш дафтари

дона

 

 

 

 

Ҳар бир бола учун     1 донадан

 

31

Жаҳон халқлари эртаклари

дона

10

10

10

10

10

 

32

Ўзбек халқ эртаклари

дона

10

10

10

10

10

 

33

Шеър ва қўшиқлар

дона

10

10

10

10

10

 

Соҳа: Билиш жараёнини ривожланиши

34

«Африка ҳайвонлари» ўйинчоқлар тўплами

тўплам

1

1

1

1

1

 

35

«Ёввойи ҳайвонлар» ўйинчоқлар тўплами

тўплам

1

1

1

1

1

 

36

«Арктика ҳайвонлари» ўйинчоқлар тўплами

тўплам

1

1

1

1

1

 

37

«Уй ҳайвонлари» ўйинчоқлар тўплами

тўплам

1

1

1

1

1

 

38

«Денгиз ҳайвонлари» ўйинчоқлар тўплами

тўплам

1

1

1

1

1

 

39

«Ҳашоратлар дунёси» ўйинчоқлар тўплами

тўплам

1

1

1

1

1

 

40

Мавзули пазллар тўплами «Уй, ёввойи ҳайвонлар, шимол, Африка, сувости ҳайвонот дунёси, ҳашаротлар»

тўплам

1

1

1

1

1

 

41

“Санашни ўрган” математика тўплами

тўплам

6

6

6

6

6

 

42

Соат

дона

 

 

 

2

2

 

43

Чизғич

дона

 

 

 

6

6

 

44

Глобус

дона

 

 

 

1

1

 

45

Яримшарлар физик харитаси (Физическая карта полушарий)

дона

 

 

 

1

1

 

46

Лупа

дона

1

1

1

1

1

 

47

Ўзбекистон харитаси

дона

 

 

 

1

1

 

48

Дидактик ўйинлар

тўплам

1

1

1

1

1

 

49

Тадқиқот учун Микроскоп тўплами

тўплам

 

 

1

1

1

 

50

«Кубиклар» қурилиш тўплами

тўплам

4

4

6

6

6

 

51

Қурилиш конструкция тўплами

тўплам

4

4

6

6

6

 

52

Мозаика

тўплам

4

4

4

4

4

 

53

Шахмат/ шашка

тўплам

 

 

4

4

4

 

54

Пирамидалар ҳалқалар билан

дона

4

4

4

 

 

 

55

Ёнғин хавфсизлиги талабларини ўргатувчи кўргазмали плакатлар

тўплам

1

1

1

1

1

 

Соҳа: Ижодий ривожланиш

55

Турли ранг-тасвир, жанрлар билан танишиш учун ўқув-услубий плакатлар тўплами: пейзаж, натюрморт, портрет

тўплам

1

1

1

1

1

 

56

Ёғочли фланелеграф

дона

1

1

1

1

1

 

57

Рангли қаламлар тўплами*

тўплам

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун     1 донадан

 

58

Мўйқалам тўплами (сунъий материаллардан)*

тўплам

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун      1 донадан

 

59

Гуашь*

тўплам

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун           1 донадан

 

60

Пластилин*

тўплам

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун                1 донадан

 

61

Клей- ПВА*

дона

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун               1 донадан

 

62

Ўзбекистон композиторлари тасвирланган портретлар

тўплам

1

1

1

1

1

 

63

Ўзбекистон шоир ва ёзувчилари тасвирланган портретлар

тўплам

 

 

1

1

1

 

64

Чет эл шоир ва ёзувчилари тасвирланган портретлар

тўплам

 

 

1

1

1

 

65

Чет эл композиторлари тасвирланган портретлар

тўплам

 

 

1

1

1

 

66

Бўёқлар (Краски акварельные медовые)*

тўплам

 

Ҳар бир бола учун              1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун    1 донадан

 

67

Рангли картон*

тўплам

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун  1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун                     1 донадан

 

68

Рангли қоғоз*

тўплам

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун           1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун             1 донадан

 

69

Қайчи (болалар учун)*

дона

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун        1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун               1 донадан

 

70

Альбом (чизиш учун)*

дона

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун   1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун                 1 донадан

 

71

Оддий қалам*

дона

 

Ҳар бир бола учун  1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун               1 донадан

 

72

«Мусиқа асбоблари» тасвирланган плакатлар

тўплам

 

1

1

1

1

 

Машғулот (гуруҳ) хонасини жиҳозлаш

73

Болалар столи (4 ўринли, ёғоч ёки қаттиқ ёғоч асосли материалдан ёки фанердан 10-18 мм)**

дона

5

8

8

8

8

 

74

Болалар столи (8 ўринли, айлана, трансформерли 8 ўринли ёғоч ёки қаттиқ ёғоч асосли материалдан ёки фанердан 10-18 мм )**

дона

3

4

4

4

4

 

75

Болалар столи (6 ўринли ёғоч ёки қаттиқ ёғоч асосли материалдан ёки фанердан 10-18 мм)

дона

3

5

5

5

5

 

76

Болалар стули (ёғоч ёки қаттиқ ёғоч асосли материалдан, фанердан 10-18 мм)

дона

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун

1 донадан

 

77

Болалар столи (4 ўринли, токсик бўлмаган мустаҳкам, юқори чидамли аллергияга қарши пластмассадан ясалган**

дона

5

8

8

8

8

 

78

Болалар столи (6 ўринли, яримайлана, токсик  бўлмаган мустаҳкам, юқори чидамли аллергияга қарши пластмассадан ясалган)**

дона

3

8

8

8

8

 

79

Болалар столи (8 ўринли, яримайлана, токсик  бўлмаган мустаҳкам, юқори чидамли аллергияга қарши пластмассадан ясалган)**

дона

3

4

4

4

4

 

80

Болалар стули (токсик  бўлмаган мустаҳкам, юқори чидамли аллергияга қарши пластмассадан ясалган)**

дона

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун

1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун

1 донадан

 

81

Стол- парта (тарбиячи учун)

дона

1

1

1

1

1

 

82

Стул (тарбиячи учун)

дона

2

2

2

2

2

 

83

Педагог ҳужжатлари учун жавон

тўплам

2

2

2

2

2

 

84

Марказлар учун жавон(кўп табақали шкаф) (ўйин ва ўйинчоқлар, дидактик материаллар, ҳар  хил турдаги фаолиятларга оид қўлланмалар учун

дона

6

6

6

6

6

 

85

Болалар адабиёти учун жавон

дона

1

1

1

1

1

 

86

Гилам

дона

1

1

1

1

1

 

87

Доска (деворга осиш учун)

дона

1

1

1

1

1

 

88

Қути (кичкина ўйинчоқлар, майда нарсаларни сақлаш учун)

дона

4

4

4

4

4

 

89

Жалюзи

дона

Дераза ўлчамига мос

Дераза ўлчамига мос

Дераза ўлчамига мос

Дераза ўлчамига мос

Дераза ўлчамига мос

 

90

Термометр (хона ҳароратини ўлчаш учун)

дона

1

1

1

1

1

 

Ётоқхона учун жиҳозлар

91

Болалар кровати. 1 қаватли, ёғоч ёки қаттиқ ёғоч асосли материалдан, фанердан (10-18 мм) **

дона

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун

 1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун

1 донадан

 

92

Болалар кровати (1 қаватли, токсик  бўлмаган мустаҳкам, юқори чидамли аллергияга қарши пластмассадан ясалган)**

дона

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун

1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун

1 донадан

 

93

Болалар кровати (1 қаватли кўпикли полипропиллендан)**

дона

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун

1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун

1 донадан

 

94

Жавон (оқликлар учун)**

дона

1

1

1

1

1

 

95

Жавон (деворга осиладиган, оқликлар учун)**

дона

1

1

1

1

1

 

96

Жалюзи/ парда

дона

Дераза ўлчамига мос

Дераза ўлчамига мос

Дераза ўлчамига мос

Дераза ўлчамига мос

Дераза ўлчамига мос

 

97

Тўшак (Матрас)

дона

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун

1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун

 1 донадан

 

98

Кўрпа (жун ёки пахтали адёл)

дона

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун

1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун

1 донадан

 

99

Чойшаб

дона

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун

 1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун

1 донадан

 

100

Каучок астарли чойшаб, тагликлар

дона

Ҳар бир бола учун 1 донадан

 

 

 

 

 

Кириш йўлакчаси учун жиҳозлар

101

Ахборот стенди

дона

1

1

1

1

1

 

102

Кийим жавони, бешталик, ёғоч ёки қаттиқ ёғоч асосли материалдан, фанердан (10-18 мм), устки кийим ва пойабзал учун)**

дона

4

6

6

6

6

 

103

Илгак (устки кийим ва пойафзал учун)

дона

Бола сонига мос

Бола сонига мос

Бола сонига мос

Бола сонига мос

Бола сонига мос

 

104

Кириш йўлакчаси учун жиҳозлар тўплами.

Тўплам 8 та 4 ўринли скамейка (баландлиги 25 см дан 36 см гача) ҳамма томонидан пойабзалларни жойлаштириш учун полка (полдан 10-15 см),15 та бош кийим учун осма шкафчалар, 30 та илгак (деворга ўрнатиладиган) дан иборат.

тўплам

Бола сонига мос

Бола сонига мос

Бола сонига мос

Бола сонига мос

Бола сонига мос

 

105

Илгак (катталар учун, устки кийим ва пойабзал учун)

дона

1

1

1

1

1

 

106

Ёнғин хавфсизлигини таъминлашга қаратилган ёнғин хавфсизлиги бурчаги (кўргазмали плакат)

дона

1

1

1

1

1

 

Гигиена учун жиҳозлар

107

Чиқиндилар учун челак

дона

2

2

2

2

2

 

108

Чўтка

дона

3

3

3

3

3

 

109

Пластик челак

дона

2

2

2

2

2

 

110

Швабра

дона

2

2

2

2

2

 

111

Болалар туваги

дона

Бола сонига мос

 

 

 

 

 

112

Болалар туваги учун жавон

дона

4

 

 

 

 

 

113

Хўжалик жиҳозлари учун жавон

дона

1

1

1

1

1

 

114

Илгак (сочиқлар учун)**

дона

Бола сонига мос

Бола сонига мос

Бола сонига мос

Бола сонига мос

Бола сонига мос

 

115

Сочиқ илгич

дона

1

1

1

1

1

 

116

Сочиқ (махровое)**

дона

Бола сонига мос

Бола сонига мос

Бола сонига мос

Бола сонига мос

Бола сонига мос

 

117

Сочиқ (қоғоздан)**

ўрам

Бола сонига мос

Бола сонига мос

Бола сонига мос

Бола сонига мос

Бола сонига мос

 

Ёнғин хавфсизлиги талаблари

118

Ўт ўчиргич

дона

2

2

2

2

2

 

119

Ёнғин вақтида бинони тарк этиш эвакуация режаси (схемаси)

дона

1

1

1

1

1

 

120

Ёнғин ҳақида хабар бериш мосламалари

дона

ҳар бир хонага меъёр асосида

ҳар бир хонага меъёр асосида

ҳар бир хонага меъёр асосида

ҳар бир хонага меъёр асосида

ҳар бир хонага меъёр асосида

 

 

Изоҳ:

*- болаларнинг қонуний вакиллари (ота-онаси) маблағлари ҳисобидан ёки қонунчиликда таъқиқланмаган бошқа маблағлар ҳисобидан харид қилинади;

**- битта вариант танланади. Танлашда, материалга эътибор берилади, стол ва стул бир хил материалдан тайёрланган бўлиши лозим.

 

2. Давлат кўп тармоқли ихтисослаштирилган мактабгача таълим ташкилотлари гуруҳларини ўқув қўлланмалар, кўргазмали материаллар, ўйин, ўйинчоқлар, мебель, спорт анжомлари, жиҳозлар ва бошқа техник ва реабилитацион воситалар билан таъминлашнинг энг кам рўйхати

 

1. Давлат кўп тармоқли ихтисослаштирилган мактабгача таълим ташкилотларини ўйинлар, ўйинчоқлар, мебель, жиҳозлар, бошқа техник ва реабилитацион воситалар билан жиҳозлаш, шу жумладан  кўриш, эшитиш қобилияти, таянч-ҳаракат аппаратини тузатишга муҳтож бўлган болаларни ҳаракатланиш, ахборотни идрок этиш ва қабул қилиш воситалари билан давлат бюджети маблағлари ҳисобидан таъминланади.

2. Жиҳозлар рўйҳати, уларнинг техник спецификациялари ва замонавий талабларга мувофиқлиги Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳамда Мактабгача таълим вазирлиги томонидан белгиланади. 

3. Тиббий-психологик-педагогик комиссия хулосасини бериш учун асос бўладиган тиббий кўрсатмалари рўйҳатида (391-сонли ВМҚ, 4 илова) кўрсатилган кўришида нуқсонлари бўлган давлат кўп тармоқли ихтисослаштирилган мактабгача таълим ташкилотлари тарбияланувчиларига кўришида нуқсонларини реабилитация ва коррекция қилиш учун:

а) ҳар бир кўришида нуқсон бўлган тарбяланувчилар учун гуруҳда тифлопедагог бурчаги ташкил этилади;

b) Давлат кўп тармоқли ихтисослаштирилган мактабгача таълим ташкилотларида кўришида нуқсон бўлган тарбяланувчилар учун реабилитация хоналари ҳудудларда қуйидагича ташкил этилади:

Қорақалпоғистон Республикаси     – 1 та КТИМТТ да

Сирдарё вилояти                             – 1 та КТИМТТ да

Андижон вилояти                           – 1 та КТИМТТ да

Самарқанд вилояти                         – 2 та КТИМТТ да

Бухоро вилояти                               – 1 та КТИМТТ да

Сурхандарё вилояти                       – 1 та КТИМТТ да

Жиззах вилояти                              – 1 та КТИМТТ да

Тошкент вилояти                            – 2 та КТИМТТ да

Навоий вилояти                              – 1 та КТИМТТ да

Фарғона вилояти                             – 2 та КТИМТТ да

Наманган вилояти                           – 2 та КТИМТТ да

Хоразм вилояти                              – 1 та КТИМТТ да

Кашкадарё вилояти                         – 1 та КТИМТТ да

Тошкент шаҳар                               – 2 та КТИМТТ да

4. Тиббий-психологик-педагогик комиссия хулосасини бериш учун асос бўладиган тиббий кўрсатмалари рўйҳатида (391-сонли ВМҚ, 4 илова) кўрсатилан давлат кўп тармоқли ихтисослаштирилган мактабгача таълим ташкилотларнинг эшитишида нуқсонлари бўлган тарбияланувчиларга эшитиш нуқсонларини реабилитация ва коррекция қилиш учун:

а) ҳар бир эшитишида нуқсонлари бўлган тарбияланувчилар учун гуруҳида сурдопедагог бурчаги ташкил этилади;

b) Давлат кўп тармоқли ихтисослаштирилган мактабгача таълим ташкилотларда эшитишида нуқсонлари бўлган тарбияланувчилар учун реабилитация хоналари қуйидагича ташкил этилади:

Қорақалпоғистон Республикаси     – 1 та КТИМТТ да

Сирдарё вилояти                             – 1 та КТИМТТ да

Андижон вилояти                           – 1 та КТИМТТ да

Самарқанд вилояти                         – 2 та КТИМТТ да

Бухоро вилояти                               – 1 та КТИМТТ да

Сурхандарё вилояти                       – 1 та КТИМТТ да

Жиззах вилояти                              – 1 та КТИМТТ да

Тошкент вилояти                            – 2 та КТИМТТ да

Навоий вилояти                              – 1 та КТИМТТ да

Фарғона вилояти                             – 2 та КТИМТТ да

Наманган вилояти                           – 2 та КТИМТТ да

Хоразм вилояти                              – 1 та КТИМТТ да

Кашкадарё вилояти                         – 1 та КТИМТТ да

Тошкент шаҳар                               – 2 та КТИМТТ да

 

5. Тиббий-психологик-педагогик комиссия хулосасини бериш учун асос бўладиган тиббий кўрсатмалари рўйҳатида (391-сонли ВМҚ, 4 илова) кўрсатилан давлат кўп тармоқли ихтисослаштирилган мактабгача таълим ташкилотларнинг таянч-ҳаракат нуқсонлари бўлган тарбияланувчиларни реабилитация ва коррекция қилиш учун давлат кўп тармоқли ихтисослаштирилган мактабгача таълим ташкилоти ҳудудида фойдаланиш учун ҳаракатланиш воситалари билан таъминланади ва ҳар бир давлат кўп тармоқли ихтисослаштирилган мактабгача таълим ташкилотида таянч-ҳаракат аппарати нуқсонлари бўлган тарбияланувчилар реабилитация хонаси ташкил этилади ва меъёрга мувофиқ жиҳозлар билан таъминланади.

 

Жиҳоз номи

Жиҳоз номи

Ўлчов бирлиги

Илк ёш гуруҳи

(2-3 ёш)

Кичик гуруҳ

(3-4 ёш)

Ўрта гуруҳ

(4-5 ёш)

Катта гуруҳ

(5-6 ёш)

миқдори

Гуруҳ хонасини тўғирлаш-педагогик воситалар билан жиҳозлаш

1

Ҳисоблаш материаллари тўплами

Тўплам

2

4

4

4

4

2

Ясси ҳажмли геометрик шакллар

Тўплам

2

2

2

2

2

3

Эртаклар саҳнаси (Ширма для сказкотерапии)

дона.

1

1

1

1

1

4

Эртаклар учун қўғирчоқ ва ниқоблар

Тўплам

1

1

1

1

1

5

Қўл ва бармоқ театри учун қўғирчоқлар

Тўплам

1

1

1

1

1

6

Кўргазма учун шакллар ва уларга доска (Набор фигурок “Приведения” и доска к ним)

Тўплам

1

1

1

1

1

7

Миллий ва жаҳон эртаклар театри

Тўплам

1

1

1

1

1

8

Блокли конструкторлар

Тўплам

2

2

2

2

2

9

“Лего” конструктор

Тўплам

2

2

2

2

2

10

Катта ва кичик жумбоқли ўйинчоқлар

Дона

2

4

4

4

4

11

Модулли тетрислар

Тўплам

2

2

2

2

2

12

Дьенеш блаклари (ўйинчоқ)

Тўплам

1

1

1

1

1

13

Овоз ва ёруғлик эффектлари билан классик пирамида

Тўплам

1

1

1

1

1

14

Мозайка

Тўплам

1

1

1

1

1

15

Домино

Тўплам

 

2

2

2

2

16

Гапирадиган фотоальбом***

Дона

1

1

1

1

1

17

Шахсий магнит доскалар

Дона

 

ҳар бир болага

ҳар бир болага

ҳар бир болага

ҳар бир болага

18

Кичкина сенсорли ва массаж учун коптокчалар

Дона

4

4

4

4

4

19

Монтессори тўплами***

Тўплам

 

1

1

1

1

20

Воскабович тўплами ***

Тўплам

1

1

1

1

1

21

«Фребелнинг совғалари»***

Тўплам

1

1

1

1

1

22

Боғлайдиган ўйинчоқлар (Игры шнуровки)

Тўплам

 

1

1

1

1

23

Ривожлантириш китоблари (Развивающие книги)

Дона

4

6

6

6

6

24

“Тўртинчиси ортиқча” ўйини

Тўплам

 

 

1

1

1

25

“Уйчам қаерда?” ўйини

Тўплам

 

1

2

2

2

26

“Катталар ва болалар” ўйини

Тўплам

 

 

1

1

1

27

“Навбатдагисини топ” ўйини

Тўплам

 

2

2

2

2

28

“Ортиқчасини топ” ўйини

Тўплам

2

2

2

2

2

29

“Ким нима ейди?” ўйини

Тўплам

2

2

2

2

2

30

“Сенсорли синтезатор” ўйини

Тўплам

1

1

1

1

1

31

“Сеҳрли қопча” ўйини

Тўплам

1

1

1

1

1

32

“Ҳайвонлар нима билан озиқланади?” ўйини

Тўплам

1

1

1

1

1

33

“Мосини топ” ўйини

Тўплам

2

2

2

2

2

34

“Тескариси қанақа?” ўйини

Тўплам

 

 

1

1

1

35

Тебранма отча (Качалки лошадки)

Дона

1

1

1

1

1

36

Турли хил ўлчамдаги қўғирчоқлар (Релаксационные и игровые куклы разных размеров)

Тўплам

6

6

6

6

6

37

Автомобиль кўринишдаги сеген доскаси

Тўплам

1

1

1

1

1

38

Ўйинчоқ мусиқа асбоблари

Тўплам

1

1

1

1

1

39

Ўйинчоқ транспорт воситалари

Тўплам

1

1

1

1

1

40

Ҳайвон ва қушлар (ўйинчоқлар)

Тўплам

2

2

3

3

3

41

Мева ва сабзавотлар (ўйинчоқлар)

Тўплам

2

2

3

3

3

42

Расмли кубикчалар

Тўплам

2

2

2

2

2

43

Машғулотлар учун катта магнитли доска

Дона

1

1

1

1

1

44

Мантиқий ва математик ўйинлар

Тўплам

 

 

2

2

2

45

Телевизор (дидактик ва мультимедия материалларини намойиш этиш учун)

дона.

1

1

1

1

1

46

DVD плейр (дидактик ва мультимедия материалларини намойиш этиш учун)

дона.

1

1

1

1

1

“Илк қадам” давлат дастурига асосан гуруҳ хоналарини ривожланиш соҳаси бўйича жиҳозлаш

Соҳа: Жисмоний ривожланиш ва соғлом турмуш тарзини шакллантириш

47

Кегли

Тўплам

2

2

2

2

2

48

Рангли байроқчалар

дона.

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун   1 донадан

Ҳар бир бола учун              1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

Ҳар бир бола учун 1 донадан

49

Сакраш учун арқон

дона.

 

 

5

5

5

50

Гимнастика ҳалқаси (Обруч)

дона.

 

6

6

6

6

51

Футбол тўпи

дона.

1

1

1

1

1

52

Соғлом ва хавфсиз турмуш тарзи бўйича кўргазмали қўлланмалар тўплами

Тўплам

1

1

1

1

1

53

Одам анатомияси бўйича афиша

дона.

1

1

1

1

1

Соҳа: Ижтимоий ва ҳиссий ривожланиш

54

Ўйин маркази “Оила”

Тўплам

 

 

2

2

2

55

Ўйин маркази “Касб”

Тўплам

 

 

2

2

2

56

Ўйин маркази “Ферма”

Тўплам

 

1

1

1

1

57

Юз ифодаларини ўзгартирувчи юмшоқ ниқоблар тўплами

Тўплам

1

1

1

1

1

58

Қўғирчоқ – қизча

дона.

5

5

5

5

5

59

Қўғирчоқ – бола

дона.

5

5

5

5

5

60

Ўйин маркази «Ошхона»

Тўплам

1

1

1

1

1

61

Ўйин маркази «Гўзаллик салони»

Тўплам

1

1

1

1

1

62

Ўйин маркази "Шифокор"

Тўплам

1

1

1

1

1

63

Хонани тозалаш учун болалар меҳнат анжомлари тўплами

Тўплам

1

1

1

1

1

Соҳа: Нутқ, мулоқот, ўқиш ва ёзиш кўникмалари

64

Икки табақали магнитли доска

дона.

1

1

1

1

1

65

Ҳарфли кубиклар тўплами

Тўплам

 

 

1

1

1

66

Ҳикоялар тўқиш учун сюжетли расмлар

Тўплам

 

1

1

1

1

67

Инглиз тилида карталар тўплами

Тўплам

 

 

 

1

1

68

Инглиз тилида ҳарфлар тўплами

Тўплам

 

 

 

1

1

69

«Йил фасллари» сюжетли расмлар

Тўплам

1

1

1

1

1

70

Алифбо (кесма харфлар)

Тўплам

 

 

 

1

1

71

Сўзда товушни аниқлаш учун мавзули карталар

Тўплам

 

 

 

1

1

72

«Ўзбекистон Республикаси байрамлари» афишалар тўплами

Тўплам

1

1

1

1

1

73

Ўзбекистон Республикаси давлат рамзлари

Тўплам

1

1

1

1

1

74

Шарқнинг буюк мутаффаккирлари

Тўплам

 

1

1

1

1

75

«Ўзбекистон шаҳарлари» афишалар

Тўплам

 

1