Давлат тилида матни бўлмаган лойиҳалар портал маъмурияти томонидан лойиҳа муаллифини огоҳлантирмасдан ўчирилади
ID Муаллиф Муҳокамага чиқариш санаси Якунланиш санаси Таклифлар сони
16371 Ўзбекистон Республикаси Мактабгача таълим вазирлиги 27/03/2020 11/04/2020 1
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси Қарори
Мактабгача таълим ташкилоти педагогининг касбий стандартини тасдиқлаш ҳақида
ID-16371

Лойиҳа

ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ВАЗИРЛАР МАҲКАМАСИНИНГ

ҚАРОРИ

 

Мактабгача таълим ташкилоти педагогининг касбий

стандартини тасдиқлаш ҳақида

 

Ўзбекистон Республикаси “Мактабгача таълим ва тарбия тўғрисида”ги қонуни ижросини амалга ошириш, Илк ва мактабгача ёшдаги болаларга самарали таълим-тарбия бериш ҳамда педагог кадрларнинг касбий компетентлигини ривожлантириш мақсадида Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:

1. Мактабгача таълим ташкилоти педагогининг касбий стандарти иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Ўзбекистон Республикаси Мактабгача таълим вазирлиги, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Таълим сифатини назорат қилиш давлат инспекцияси ҳамда манфаатдор вазирликлар ва идоралар билан биргаликда ўзлари қабул қилган норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни бир ой муддатда ушбу қарорга мувофиқлаштирсин.

3. Мазкур қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг таълим ва соғлиқни сақлаш масалалари бўйича ўринбосари _______________, Ўзбекистон Республикаси мактабгача таълим вазири А.В. Шин ва Таълим сифатини назорат қилиш давлат инспекцияси бошлиғи У.Ташкенбаев зиммасига юклансин.

 

 

Ўзбекистон Республикаси

Бош вазири

 

А.Арипов 

 

 

 

 

 

МАКТАБГАЧА ТАЪЛИМ ТАШКИЛОТИ ПЕДАГОГИНИНГ КАСБИЙ СТАНДАРТИ

1-боб. Умумий қоидалар

Мамлакатимизда баркамол авлодни тарбиялаш, мактабгача таълим тизимини тубдан такомиллаштириш, турли шаклдаги мактабгача таълим ташкилотларини барпо этиш, уларни юқори малакали, замонавий фикрлайдиган педагоглар билан таъминлаш, таълим ва тарбия жараёнига илғор хорижий тажрибаларни жорий этишга қаратилган кенг кўламли ислоҳотлар амалга оширилмоқда.

Республикада мактабгача таълим тизимининг методик таъминотини такомиллаштириш, инновацион ёндашувлар асосида мактабгача таълим ёшидаги болаларни ҳар томонлама ривожлантиришга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Хусусан, Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича Ҳаракатлар стратегиясида “Мактабгача таълим ташкилотлари тармоғини кенгайтириш ва ушбу ташкилотларда болаларнинг ҳар томонлама интеллектуал, эстетик ва жисмоний ривожланиши учун шарт-шароитларни тубдан яхшилаш, болаларнинг мактабгача таълим билан қамраб олинишини жиддий ошириш ва фойдаланиш имкониятларини таъминлаш, педагог ва мутахассисларнинг малака даражасини юксалтириш” каби муҳим вазифалар белгиланган. Бу эса, ўз навбатида, мактабгача таълим тизимида фаолият кўрсатаётган педагогларга катта масъулиятни қўяди.

2018 йилда “Илк ва мактабгача ёшдаги болалар ривожланишига қўйиладиган талаблар” ва “Илк Қадам”  давлат ўқув дастури тасдиқланиб, ушбу ўқув дастури асосида мактабгача таълим ташкилотларида таълим ва тарбия жараёни ташкил этилмоқда. Мактабгача таълим ташкилотларининг тайёрлов гуруҳларида таълимни ташкил этишда «Илм йўли» ўқув дастури барча мактабгача таълим ташкилотларида амалда жорий этилмоқда.

2019 йил 16 декабрдаги “Мактабгача таълим ва тарбия тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикасининг Қонуни қабул қилинди ҳамда мазкур Қонуннинг 42-моддасида Педагогнинг касбий стандарти келтириб ўтилган.

Педагогнинг касбий стандартига мувофиқ, иш берувчилар томонидан педагогнинг касбий стандарти асосан кадрлар сиёсатини шакллантириш, педагог кадрларни ишга қабул қилиш, меҳнат шартномаларини тузиш, лавозим йўриқномасини ишлаб чиқиш, меҳнатга ҳақ тўлаш, педагоглар ўқишини ташкил этиш, мактабгача таълим ташкилотлари педагогларини аттестациядан ўтказиш чоғида қўлланилади. Шунингдек, педагогнинг касбий стандарти ҳудудларнинг маданий, демографик ва бошқа хусусиятлари инобатга олинган ҳолда талаблар билан тўлдирилиши ҳам мазкур Қонунда келтириб ўтилган.

Касбий стандартга мувофиқ педагогга билими, маҳорати ва кўникмаларидан ажралмас бўлган талаблар қўйилади. Ўз навбатида, педагогнинг малака тоифаси ушбу касбий стандартга мувофиқ берилади.

Мазкур қонун талабларидан келиб чиқиб педагогнинг касбий стандарти ишлаб чиқилди.

Илк ва мактабгача ёшдаги болаларни тарбиялаш ва ўқитишнинг асосий мақсади боланинг ҳар томонлама ривожланишини таъминлаш, мактабга тайёрлаш ва унинг ҳуқуқларига амал қилиш ҳисобланади.

Ўтказилган кўп сонли тадқиқотларнинг натижалари мактабгача ёшдаги болаларни ўқитиш ва тарбиялаш келажакда уларнинг ўзлаштирилиши, жисмоний ривожланиши ва энг яхши кўрсаткичларга эришишда ижобий самара беришини тасдиқлайди. Илк ёшда қўйилган мустаҳкам пойдевор балоғатга етган ёшда аҳамиятли натижаларга эришиш имконини беради. Кейинги авлод учун энг яхши бошланғич имкониятларни яратади ва мамлакатнинг ижтимоий ҳамда иқтисодий фаровонлигига муҳим ҳисса қўшади. Шундай қилиб, Илк ва мактабгача ёшдаги болаларни тарбиялаш ва таълим беришга сарфланган маблағлар келажакда ўзини тўлиқ оқлайди.

Ўзбекистонда бола ривожланишининг умумий истиқболлари ва ягона ёндашувни таъминлаш учун “Илк ва мактабгача ёшдаги болалар ривожланишига қўйиладиган давлат талаблари” ишлаб чиқилган. Боланинг  муайян ёшда нималарни билиши, қандай билим ва кўникмаларга эга бўлишини, шунингдек, болада умумий асосий компетенциялар ва ривожланиш соҳалари компетенциялари шаклланишига қўйилган минимал даражаларни ушбу талаблар  белгилайди.

Илк ва мактабгача ёшдаги болаларнинг ривожланишига қўйиладиган талаблар мактабгача таълим ташкилоти педагогининг касбий стандартни ишлаб чиқишга асос бўлди. Чунки педагогнинг касбий компетентлилиги болани ўқитиш ва ривожлантириш учун билим, кўникма ва малакаларга эга бўлиши зарурлигидан келиб чиқиб шакллантирилади.

Мазкур касбий стандартда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:

Касбий стандарт – касбий фаолиятнинг аниқ соҳаси бўйича компетентлилик ва малака даражасига қўйиладиган талабларни белгилайди.

Педагогнинг касбий стандарти мактабгача таълим ташкилоти педагогининг шахсий ва касбий сифатларига, билимига, малака ва кўникмаларига доир қўйиладиган асосий талаблар мажмуи.

Билимлар меҳнатга оид фаолият учун таҳсил ва шахсий тажриба воситасида аҳамиятли ахборотларни ўзлаштириш натижаси;

Малакаларинсоннинг муайян меҳнатга оид вазифаларни бажаришга қобилиятини тавсифловчи, таҳсил олиши ва шахсий тажрибаси жараёнида ортирилган тажрибалари;

Тажрибамеҳнатга оид фаолиятни амалга ошириш жараёнида эгалланган билимлар ва малакалар;

Компетенция – тегишли билим, малака, кўникма ва қадриятларни касбий фаолиятда қўллаш ва татбиқ этиш.

2-боб. Педагоглар  учун касбий стандартларни
белгилаш зарурияти

Педагогнинг касбий стандартлари таълим сифатини бошқариш ва унинг узлуксизлигини таъминлашнинг муҳим ҳамда муқобил воситаларидан бири ҳисобланади.   

Педагогнинг касбий стандарти таълим ва тарбия жараёнини режалаштириш, ташкил қилиш, ўтказиш ва баҳолаш каби касбий вазифаларини сифатли бажариши учун зарурий бўлган асосий компетенциясини белгилайди.

Болаларга уларнинг индивидуал ритмда ривожланишлари ва индивидуал потенциалини ҳамда қизиқишни ошириш учун тенг имкониятларни тақдим этувчи қулай муҳитни таъминлаш учун педагог муайян касбий компетенцияларга эга бўлиши керак. Компетенциялар билимлар, малака ва кўникмалар ҳамда ўзлаштирилган қадриятлар асосида мустақил ҳаракатланишга бўлган мотивациянинг уйғунлашган мажмуини ўзида акс эттиради. Компетентли педагог касбий вазифаларни самарали ва сифатли бажариши мумкин. Замонавий компетенция нафақат малака, билим ва кўникмаларни, балки қадриятлар ва ахлоқий фазилатларни хам ўз ичига олади.

Стандартда келтирилган педагог фаолиятининг сифат кўрсаткичлари илк ва мактабгача ёшдаги болаларга самарали таълим-тарбия бериш, уларнинг имкониятларини очиш, улар томонидан мактабда юқори таълимий натижаларга эришиш ҳамда умумий ривожлантиришни таъминлаш учун мақбул шароитни яратишга кўмаклашиши зарур.

Ҳар бир педагог шахси, темпераменти ва педагогик услуби бошқалариникидан фарқланади. Бироқ болага, унинг таълимига ва ривожланишига ёндашув барча педагогларда бир хил бўлиши лозим.  Шунинг учун ҳам касбий стандарт барча  педагоглар учун бир хил талабни қўйди.

3-боб. Педагог касбий стандартининг бола ривожланишига қўйиладиган талаблар билан алоқадорлиги

Боланинг мактабгача таълимни олганлиги ва ривожланганлиги “Ўзбекистон Республикасининг илк ва мактабгача ёшдаги болаларнинг ривожланишига қўйилган давлат талаблари”да боланинг 5 та ривожланиш соҳалари бўйича белгиланган. Булар:

жисмоний ривожланиш ва соғлом турмуш тарзининг шакллантириш;

ижтимоий-ҳиссий ривожланиш;

нутқ, мулоқот, ўқиш ва ёзиш;

билишга оид жараённинг ривожланиши;

ижодий ривожланиш.

          Шахсга  йўналтирилган  таълим –  “Илқ қадам”  Давлат ўқув дастури

ва Мактабгача таълимни 2030 йилгача ривожлантириш Концепциясида акс эттирилган таълим ва тарбиянинг асосий тамойилидир.

Педагог улғаяётган бола шахсини ҳаётга тайёрлаш, унда маънавий меъёр ва қадриятларни шакллантириш, бошқа одамлар билан мулоқот қилиш, ҳаётий муҳим вазифаларни ҳал қилиши зарур бўлган фаолият усулларини шакллантиришни таъминлаш имконини берувчи муайян компетенцияларга эга бўлиши зарур.

Бу компетенциялар қуйидагиларни кўзда тутади:

болага умумий ёндашув, унинг ҳуқуқлари ва ноёблигини, шунингдек, унинг шаклланишида илк даврнинг аҳамиятини инобатга олган ҳолда  ривожлантириш ва тарбиялаш; 

таълимни режалаштириш бўйича ўқув-тарбиявий мақсадлар қўйиши, режалаштириш ва соҳалар интеграциясини таъминлаш киради;

таълимни ташкил қилишда қандай стратегиялар фойдаланилади, болаларнинг ёш гуруҳи ва индивидуал эҳтиёжларига мувофиқлаштириш учун таълим муҳити яратилади;  

таълимни баҳолаш: болаларни кузатиш қандай амалга оширилади, болалар ривожланишининг барча соҳаларидаги реал ўзгаришини қайд қилиш учун қандай баҳолаш стратегияси қўлланилади;

касбий ривожланиш: педагогик амалиётни, ўз-ўзини такомиллаштириш ва ўз-ўзини баҳолашни яхшилаш учун малака ошириш курсларида иштирок этиш ва ўз-ўзини ривожлантириш;

ота-оналар билан ҳамкорлик: оила билан мулоқот қилиш ва уларни хабардор қилиш, Мактабгача таълим ташкилотларида тадбирларига жалб қилиш, улар билан биргаликда қарорлар қабул қилиш ва бошқалар.

4-боб. Педагог касбий стандартининг мақсадлари,
асосий тушунчаси

Мактабгача таълим педагогининг касбий стандарти кенг қўлланиш соҳасига эга бўлиб, ундан турли таълимий мақсадларда фойдаланилиши ва фойдаланувчиларнинг кенг доираси учун мўлжалланган:

педагоглар – касбига қўйиладиган талабларни тушуниши, ўз малакасини оширишни ва касбий ўсишни юқорилашувини режалаштириши учун керак бўлади. Педагог ўз-ўзини баҳолаши натижасида касбий ривожланишнинг шахсий режасини тузиши ва ўз компетенциясини яхшилаш ҳамда ривожлантиришнинг расмий ёки норасмий усулларини излаши мумкин. Шахсий тажрибаси ва эришилган натижаларини таҳлил қилиш – бу ўзининг касбий ривожланишни мўлжал олишдир. Янги шароитларга, янги ўзгаришларга мослашиш педагог учун асосий компетенцияларидан бири ҳисобланади. 

иш берувчилар – кадрларга қўйиладиган талаблар, йўриқномалар ва мажбуриятларни ишлаб чиқиш, ходимларни ишга олиш ва аттестациядан ўтказиш мезонларини шакллантириш, шунингдек, малака ошириш, кадрларни ротация қилиш учун зарур бўлади; Касбий стандартлар педагогни ва умуман олганда, жамоани индивидуал баҳолашда ҳам муҳим мўлжал ҳисобланади.

аккредитация ва малака бериш бўйича фаолиятни амалга оширувчи ташкилотлар – кадрларни сертификациялашда ва мувофиқлик даражалари бўйича ходимлар малакасини баҳолаш мезонларини ишлаб чиқишда, бир вақтнинг ўзида ушбу касбий стандартлар мактабгача таълим ташкилотлари аккредитациялаш мақсадида инсоний ресурсларнинг мавжудлигини аниқлаш мезони сифатида ҳам фойдаланилиши мумкин;

таълим соҳасида раҳбар кадр - мактабгача таълим соҳасидаги таълимий сиёсатни ишлаб чиқиш учун керак бўлган касбий стандарт мактабгача таълим тизимида тарбиячиларнинг касбий тайёргарлиги сифатини мониторинг қилишда муҳим ролни бажаради. Бу стандартлар асосида педагогларнинг касбий фаолиятнинг олтита аспекти бўйича касбий компетенциялари даражасини баҳолаш мезонларни ишлаб чиқиш мумкин.  Барча педагогнинг касбий тайёргарлиги соҳасидаги вазиятни таҳлил қилиш, миллий даражада такомиллаштириш талаб қилувчи педагогик амалиёт аспектларини ҳамда тарбиячиларни тайёрлашнинг мақбул даражасини таъминлаш учун уларнинг таълим хизматларини аниқлаш ва баҳолаш мумкин.

Олий таълим муассасалари, техникумлар, коллежлар, марказлар, институтлар ҳамда мактабгача таълим тизимида малака ошириш ва кадрларни қайта тайёрлаш муассасалари – тарбиячиларда шахсий назарий ва амалий касбий тайёргарлик сифатини баҳолаш, касбий стандартлардан фойдаланиш малакасини ривожлантириш; таълимий стандартлар, дастурлар ва модуллар ҳамда битирувчининг малакавий тавсифномасини ишлаб чиқиш учун лозим.   

давлат органларига – касбий стандарт меҳнат бозорини олдиндан билиш ва мониторинг қилиш мақсадида мезонлар сифатида фойдаланиш учун керак бўлади.

5-боб. Педагоглар учун стандартни ишлаб чиқишда асос бўлиб хизмат қилувчи тамойиллар

Педагогларнинг касбий стандарти болаларни ривожлантириш дастурлари, шунингдек, илк ёшдаги болалар педагогикаси ва психологияси соҳасида охирги ўн йилликдаги янги ихтиролар ва ютуқлар доирасида тўпланган тажрибалар асосида қатор муҳим тамойилларни инобатга олган ҳолда ишлаб чиқилди. Бу тамойиллар, педагогларнинг бола тарбиясидаги ўрни ва ролини белгилайди. Жумладан:  

педагогларнинг инклюзив амалиётини амалга оширишларини кўзда тутадиган ҳуқуқлар асосида таълимга ёндашиш;

болани ривожлантириш бир бутун ва интеграциялашган жараён ҳисобланади, ривожланишнинг энг юқориги даражасини таъминлаш эса уни рағбатлантириш ва ўзаро ҳаракатланиш даражасига боғлиқ;

болани сифатли парваришлаш, ўстириш, ривожлантириш ва тарбиялаш учун барча шароитни яратишлари зарур;

боланинг ривожланиши – бу педагогларнинг болани ривожланиш жараёни (ривожланиш босқичлари, ритмнинг ўзгарувчанлиги ва ривожланишнинг жадаллиги), индивидуал мойилликлари, эҳтиёжлари, қизиқишларини жуда яхши билишни талаб қилувчи мустақил ҳаракатларидир.

Боланинг ривожланиши ва таълимини қўллаб-қувватлаш мақсадида, педагоглар турли ролларни навбатма-навбат қўллаш керак. Шу жумладан:

боланинг ривожланишини уни таълим-тарбия жараёнига жалб қилиш йўли билан рағбатлантириш;

боланинг таълим-тарбия олишига оид фаолиятини интерфаол усуллар, мулоқот, жисмоний ва ижтимоий муҳитни уюштириш воситасида, қизиқувчанлиги ҳамда тадқиқотчилигини рағбатлантириш, муаммоли вазиятлардан чиқиш йўлларини ва ечимни излаши учун сунъий равишда яратиш ва бошқалар воситасида енгиллаштириш;

болалар билан мулоқотда ва ижтимоий муносабатларда, низоларни бошқаришда воситачи ролида чиқиш, оила ва Мактабгача таълим ташкилотлари ўртасидаги шериклик муносабатларини бошқариш.

Мактабгача таълим тизимида педагогларни касбий шаклланиши ва ривожланиши - бу бутун касбий фаолият давомида амалга ошириладиган узлуксиз жараён ҳисобланади.

6-боб. Мактабгача таълим ташкилоти педагогининг ижтимоий компетенцияси

Қадриятлар, ахлоқий касбий қоидалар ва касбий малакалар педагогнинг касбий маданияти асосини ташкил этади ва унинг компетенциясини концептуаллаштириш учун ўта муҳим аҳамият касб этади. Улар педагоглар ўз ҳаёти ва педагогик фаолиятини солиштирадиган барқарор мўлжал сифатида юзага чиқади. Ушбу компетенция кўп ҳолларда педагогнинг танлаган касбига касбий яроқлилигини, унинг касбий позициясини, таълим-тарбиявий ишни олиб боришга тайёрлиги ва қобилиятини белгилайди. Қадриятлар ва қоидалар аниқ вазиятларга мувофиқ равишда талаблар, сўровлар ва имкониятларга қай тарзда самарали реакция қилиш ва ҳаракатланишни ҳал қилишда йўл кўрсатувчи тамойиллар бўлиб хизмат қилади.

Педагог касби учун асосий Қадриятлар:

Ўқувчи шахсига ҳурмат ва унинг ҳуқуқ ҳамда эркинликларига амал қилиш. Қадриятларнинг ушбу тўплами, мақоми, қобилияти ёки шароитлардан қатъий назар ҳар бир шахс баробар қадр-қийматга эга ҳамда ўз ҳуқуқ ва эркинликларини ҳурмат қилишлари, шунингдек, унга амал қилишларида тенг ҳуқуққа эга эканини тан олишдан иборат. 

Маданий хилма-хилликни рағбатлантириш, бошқа дунёқарашлар, одатлар ва эътиқодларга очиқлик. Маданий хилма-хиллик, фикрлар, дунёқараш ва одатларнинг турли-туманлиги жамият учун  афзаллик ҳисобланиб, рағбатлантиришга лойиқдир. Турли нуқтаи назарлар, қарашлар, эътиқод ва фикрлар, шунингдек, одамларнинг турмуш тарзи ва одатларини агар фақат улар бошқа одамларнинг ҳуқуқ ва эркинлигига путур етказишга йўналтирилмаган бўлса, ҳурмат қилиш зарур.

Адолатлилик ва беғаразлиликни тасдиқлаш. Мазкур қадриятлар ижтимоий масъулият ва адолатни, миллати, этник мансублиги, тили, ёши, жинси, ижтимоий келиб чиқиши, ногиронлиги ва бошқа мақомидан қатъий назар  тенг ва беғараз муомала қилишни назарда тутади.

 

ХУЛҚИЙ МУНОСАБАТ

 

         Замонавий педагог учун қуйидаги хулқ-атвор турлари муҳим:

Ҳурмат – кимгадир ёки нимагадир бошиданоқ уларга хос бўлган қиймат, нуфуз ва қадрият инъом қилинган фикрга асосланувчи  ижобий эътибор ва ҳурмат (иззат) билан муносабатда бўлишда ифодаланади. Ўзиникидан фарқ қилувчи бошқа маданий мансубликка, бошқа эътиқодга, бошқа нуқтаи назар ва бошқа тажрибага эга бўлган инсон сифатида идрок этиладиган шахсларга ҳурматли муносабат маданиятлараро диалогни олиб бориш учун ҳаётий муҳим аҳамият касб этади.

Масъулият туйғуси – шахсий хатти-ҳаракатларига нисбатан тегишли муносабатда ифодаланади. У ўз ҳаракатларига сермулоҳаза ёндашувни, шунингдек, ахлоқий нуқтаи назардан ўзини муносиб тутишга, онгли ҳаракатланишга ва ўз қадамларининг оқибатлари юзасидан ўзига ҳисобот беришга йўналтирилган мақсад қўйишни кўзда тутади.

Шахсий қадр-қиммат туйғуси – ўз-ўзига нисбатан у ёки бу шахснинг муносабатини тавсифлайди. У инсонда ўзи қўйган мақсадга эришиш учун ҳаракатланишга қодирлигига шубҳасиз ишончнинг, шунингдек, воқеа-ҳодисалар моҳиятини тушунишга, белгиланган режани амалга оширишга муносиб йўлни танлаш,  бу йўлдаги салбий тўсиқларни муваффақиятли енгиб ўтишда ўз қобилиятига ҳамда бу дунёда аҳамиятли бўлишга  имони комилликнинг мавжудлигини кўзда тутади.

Ноаниқлик олдидаги барқарорлик кўп сонли қарама-қарши шарҳларга лойиқ бўлган бир маъноли бўлмаган вазиятларга тегишли муносабатда ифодаланади. Ноаниқлик олдида юқори даражадаги барқарорликка эга бўлувчи одамлар бу турдаги объектлар, ҳодисалар ва вазиятларни  ижобий баҳолайдилар, ўзларига хос бўлган яққолликнинг йўқлигини қабул қилишга интилганча, бошқа одамларнинг ёндашувлари ҳам уларники каби шунчалик адекват бўлиши ва ноаниқликни конструктив тарзда бартараф этиш мумкинлигини тан олишга тайёрдирлар.  

 

АМАЛИЙ КЎНИКМАЛАР

 

Қуйидаги амалий кўникмалар педагоглар учун муҳим:

Мустақил ўқишга қобилият ўз эҳтиёжларига мувофиқ равишда мустақил ўқиш жараёнини уюштириш учун зарурий малакаларга тааллуқли, бунда жараённи олиб бориш ва эришилган натижаларни баҳолаш бегоналар аралашувисиз амалга ошади.  

Таҳлилий ва танқидий фикрлаш қобилиятига тизимли ва мантиқий кетма-кетликда таҳлил қилиш, ҳар хил турдаги материаллар (матнлар, далиллар, шарҳлар, ҳодисалар, тажриба ва бошқалар каби) тўғрисидаги шахсий фикрни тузиш ва баҳолашга тааллуқли.

Тинглаш, кузатувчанлик кўникмаси бир вақтнинг ўзида атрофдаги одамларнинг новербал ахлоқига эътибор қаратганча айтилганларни тушуниш ва уларнинг нима учун ҳамда қандай айтилганини идрок этиш учун зарурий бўлган малакага тааллуқли.

Ҳамдардлик фикрлар ва эътиқодни тушуниш, шунингдек, бошқа одамлар билан шахсий алоқа ўрнатиш ва оламни уларнинг назари билан кўриш учун  бошқа одамлар туйғуларини чуқур ҳис қилиш имконини берувчи малакалар тўплами ҳисобланади. Ҳамдардлик шахсий психологик установкалари доирасидан чиқиш (масалан, шахсий ёндашувидан четга чиқа олиш) қобилиятини ва тасаввурдан фойдаланганча бошқа одамларнинг психологик установкалари ва ёндашувларини идрок этиш ва қабул қилиш қобилиятини назарда тутади.

Эгилувчанлик ва мослашиш ўз фикрлари, туйғулари ёки ахлоқини янги шароит ва вазиятга керакли ҳамда амалий реакция қилиш мақсадида бошқариш ва назорат килиш учун зарурий малакаларга киради.

Коммуникативлик,  лингвистик қобилиятлар ва турли тилларда мулоқот қилиш малакалари сиз билан битта тилда ёки бошқа тилда сўзлашувчи шахслар билан саводли ва натижавий мулоқот қилиш учун, шунингдек, турли тилларда гапирадиган одамлар ўртасида воситачи сифатида чиқиш учун  зарур.

Ҳамкорликка тайёрлик  биргаликдаги тадбирлар, ташаббуслар ва фаолиятнинг ҳар хил турларида муваффақиятли иштирок этиш, шунингдек, умумий мақсадларга эришишда бошқа одамларни ҳамкорликка ундаш учун зарурий бўлган малакалар мажмуи ҳисобланади.

Низоларни ҳал қилиш қобилияти низоларга реакция қилиш, жанжаллашувчи томонларни тортишувнинг барча иштирокчилари учун яроқли бўлган, мақбул ечимга олиб келганча тинчлик йўли билан ҳал қилиш ва бошқаришда зарур бўладиган малакаларга киради.

7-боб. Педагог касбий стандарти

Педагогнинг касбий стандарти олтита соҳа (мақсадли доиралар)  бўйича Мактабгача таълим ташкилотлари педагогига қўйилган талабларни ўз ичига олади. Айнан шу соҳалар болалар ривожланиши ва уларга таълим-тарбия бериш учун юқори сифатли кўмакни таъминлашда ўта муҳим.  Ҳар бир  соҳада мазкур соҳа доирасидаги касбий фаолиятга талаб қилинадига билимлар, талаблар тўплами, шунингдек, педагог фаолиятига сифат даражасини берувчи самарали амалиётнинг батафсил кўрсаткичлари белгиланган. 

Фаолиятнинг ҳар бир кўрсаткичи учун педагогнинг малакасига боғлиқ равишда индикаторлар танланади:

иккинчи тоифадаги мутахассис, педагог;

биринчи тоифадаги педагог;

олий тоифадаги педагог.

Мақсадли сохалар

1. Таълимий муҳит. Муҳит болаларнинг когнитив, ижтимоий, ҳиссий ва жисмоний ривожланишига улкан таъсир кўрсатади. Жисмоний ва психологик жиҳатдан хавфсиз ва рағбатлантирувчи муҳитни яратиб педагог болаларни мустақил ва гуруҳли тадқиқот, ўйин, турли-туман ресурслар ҳамда бошқа болалар ва катталар билан  ўзаро ҳаракатлантириш орқали таълим-тарбия беришга кўмаклашади. Болаларга хавфсиз муҳитни таъминлаганча ва уни аниқ ўқув эҳтиёжлари билан ўзгартирганча педагог болаларнинг ҳамкорликда ишлашлари, турли фаолият ва топшириқларда иштирок этишлари, таваккал қилишда қўрқмасликлари ва ўқув жараёнида бўлганидай кундалик вазиятларда ҳам мураккаб вазифаларни ҳал қилишга киришишларига ёрдамлашади.   

2. Ўқув жараёнини режалаштириш. Педагог болаларнинг нималарни билишлари, бажара олишлари ва тушунишларига таянганча режалар ишлаб чиқади ва ҳар бир болага ўз имкониятини тўлиқ ишга солишида ёрдамлашиш учун нималар зарурлигини аниқлайди. Режаларда таҳсил/идрок этишнинг кўп қирралилиги ва болаларнинг алоҳида қобилиятлари инобатга олинади; педагоглар зарурият туғилганида режаларни ўзгартирадилар. Бу жараён мақсадга йўналтирилганлиги ва эластиклиги билан фарқланади; унда таълим-тарбия жараёнининг қандай бораётгани ва бола ҳаётида, маҳаллий ҳамжамиятда ва оламда нималар содир бўлаётгани эътиборга олинади; қаерда яхшилик қилиш мумкинлиги белгиланади, шунингдек, кейинги қадамлар қайд қилинади.

3. Болаларни ўқитиш ва тарбиялаш. Педагог таълим-тарбия муаммоларини, миллий қадриятларини умумбашарий ва умум-инсоний қадриятлар билан боғлаган ҳолда ҳал этиш, маънавий мерос ва миллий қадриятларига таянган ҳолда тарбия масалаларини ёш авлод онгига етказиш мазмуни, усул, метод ва тамойилларини қўллай олади. Ўсиб келаётган ёш авлодни ҳар томонлама камол топтириш, унинг онги, дунёқараши, эътиқодини ўстириш, хулқ-атворини таркиб топтиришда ўқитиш ва тарбиялаш;   мактабгача ёшидаги бола шахсини ҳар томонлама камол топтириш жисмоний, аклий, ахлоқий, меҳнат ва эстетик тарбия таълим-тарбия тўғрисидаги қонун-қоида, тамойил, метод ва усулларни МТТларинг амалий ҳаёти билан боғлаб, оила билан узвий ҳамкорликда болаларни ҳар томонлама ривожлантириш ишини амалга ошира олади; болаларга билимни тартибли баён қилиш усулларини, зарурий кўникма ва малакаларни, компетецияларни сингдириш, уларнинг онги ва хулқига таъсир этиш, ақлини, онгини, идрокини, дунёқаришини, эътиқодини ва билиш фаоллигини ривожлантиради. Ўқитиш жараёнида тарбия ва таълим жараёнини икки томонлама таъминлай олади.

4. Болалар ривожланишининг даражалари. Сифатли педагогика учун ҳар бир боланинг муваффақиятга эришиш имкониятини берадиган таълимни таъминлаш, баҳолаш ва режалаштириш ролини тушуниш характерли. Педагог боланинг ёши ва ривожланиш даражаси, миллий дастурлар талабларига мувофиқ равишда ижодкорлик ва тадқиқотчилик эркинлигини, шунингдек, алоҳида болалар ҳамда болалар гуруҳининг қизиқишлари ва эҳтиёжларини бирлаштиради. Педагоглар болаларни мунтазам равишда кузатиш ва тегишли усуллардан фойдаланганча болаларга кўмак бериш каби уларнинг келажакда муваффақиятларини таъминлаш учун қийинчиликлар тақдим этганча алоҳида болалар ва болалар гуруҳларининг қизиқишлари ҳамда эҳтиёжларини инобатга олиб, таълимнинг қисқа муддатли ва узоқ муддатли режаларини тузадилар.

5. Шерикчилик ва ҳамкорлик. Педагоглар ва оилалар ҳамда маҳаллий  ҳамжамиятнинг бошқа аъзолари билан мустаҳкам шерикчилик муносабатлари болаларга таълим-тарбия бериш ва ривожлантириш учун ниҳоятда зарур. Педагог боланинг таҳсили ва ижтимоий ривожланиши бошланадиган  муҳит сифатида оила ва уйнинг ролини англаганча таълим ташкилотлари ва оила ўртасида кўприк қура олиши ҳамда доимий икки томонлама       мулоқотга    кўмаклашиши   зарур.     

Болаларнинг   таълими ва ривожланишини қўллаб-қувватлаш учун улар яшайдиган оилалар ва маҳаллий ҳамжамиятнинг хилма-хил таркиби, келиб чиқиши, турмуш тарзи ва тавсифномасини эътиборга олиш зарур. Оилалар, Мактабгача таълим ташкилотлари ва маҳаллий ҳамжамият ўртасидаги самарали коммуникация ва ўзаро ҳаракатланишга кўмаклашганча    педагог   бу   барча  томонларнинг   болаларни      ўқитиш

ва келажаги учун масъулияти ва манфаатларини тан олишларига ёрдамлашади ҳамда шу тарзда умуман олганда, маҳаллий ҳамжамиятнинг янада жипслашувига ҳисса қўшади.

6. Касбий ривожланиш. Таълим-тарбия жараёнини доимий равишда ўз касбий ва шахсий ривожланиш билан сифатли ташкил этадиган, ўзларининг амалий ишларини таҳлил қиладиган, шунингдек, бутун ҳаёти давомида таълим жараёнидан лаззатланишни моделлаштирадиган, (шахсий намунада кўрсатганча) бошқалар билан ҳамкорликда ишлайдиган  педагоглар амалга оширадилар. Педагог ўқув дастурида ўрнатилган талабларни “ҳар бир бола муваффақиятли ўқиши мумкин”, деган фикр асосида  амалга  ошириши  шарт.  Педагог ҳар бир боланинг ривожланиши

ва таълим олишини мақбул тарзда қўллаб-қувватлашга ҳам мажбурдир.

 

 

 

 

 

 

7.1. Ҳар бир соҳа бўйича билимлар, фаолият стандарти ва самарали фаолият кўрсаткичлари

 

 

1-СОҲА: ТАЪЛИМИЙ МУҲИТ

Болалар билан ишловчи педагог таълимий муҳит, таълим-тарбия натижаларига қандай таъсир кўрсатишини, болани тўлақонли ривожлантириш учун рағбатлантирувчи таълимий муҳитни қандай уюштиришни билиши зарур.  

Билимлар

  • Мактабгача таълим ташкилотлари ишларини ташкиллаштириш, болалар ҳуқуқларини ҳимоялаш тўғрисидаги халқаро ва миллий меъёрий ҳужжатларни билиши;
  • болани ривожлантиришга қўйиладиган давлат талаблари ва давлат дастурларини билиши;
  • ривожлантирувчи таълимий муҳитни қандай ташкил этиш ва бу боланинг ривожланишига қандай таъсир кўрсатиши тўғрисида билиши;
  • таълим ташкилотлардаги хавфсизлик ва меҳнат  гигиенаси;  
  • маҳаллий ва минтақавий муҳитнинг ўзига хослиги ҳамда унинг болалар фаровонлигига таъсирини билиши;
  • ҲФХА (ҳаётий фаолият хавфсизлиги асослари) қоидаларини билиши;
  • Мактабгача таълим ташкилоти Уставини билиши.

Фаолият стандарти

Самарали фаолият кўрсаткичлари

1.1. Педагог болани тадқиқ этиш, ўрганиш ва ўз эҳтиёжлари ҳамда қизиқишларига мувофиқ равишда мустақил бўлишга ундайдиган хавфсиз, соғлом, мафтункор, рағбатлантирувчи муҳитни яратади

      1. Ҳар бир бола учун у ўзини қулай ҳис қиладиган психологик ва жисмоний жиҳатдан хавфсиз ва ёқимли муҳитни яратади.
      1. Мавжуд давлат стандартлари ва меъёрий актларга мувофиқ таълимий муҳитни ташкиллаштира олади.
      1. Амалий ва экспериментал фаолиятни рағбатлантирувчи, ривожланишнинг турли соҳалари билан боғлиқ турли-туман, ҳаммабоп материалларни саралайди.
      1. Болаларни муҳитни  режалаштириш, уюштириш ва тутиб туришда иштирок этишга ундайди.
      1. Борлиқни шу тарзда ташкиллаштирадики, унда фаоллик марказлари мантиқан жойлашсин ва чегаралансин.
      1. Ҳар бир боланинг яхлит ривожланишига кўмаклашувчи ривожланиш даражаси, унинг эҳтиёжлари, қизиқишлари, қобилиятларини инобатга олган ҳолда жисмоний муҳитни уюштира олади.

1.2. Педагог болаларда гуруҳда ахлоқ маданиятини яратишда иштирок этиш  ва ҳамжиҳатлик туйғусини ривожлантирувчи муҳитни таъминлайди

      1. Болалар ўзларини эркин ифодалай оладиган муҳитни яратади.
      1. Педагог ҳар бир бола билан муносабатда ишонч ва боғланганлик ҳамда ўзаро муносабатлар туйғусини ривожлантиришга кўмаклашади.
      1. Жамиятда ахлоққа қандай кутилмалар борлигини яққол ифодалайди ва болаларни гуруҳ қоидаларини ишлаб чиқишга жалб қилади.
      1. Қадриятларга асосланган муҳитни яратади ва болаларнинг гуруҳ жамияти ҳаётида иштирок этишига кўмаклашади.
      1. Болаларнинг ўз-ўзини бошқариши ва мустақиллигини ривожлантириш учун қотиб қолган ҳаракатлар/машғулотлардан кетма-кет фойдаланади 
      1. Ҳар бир бола шахсининг билими ва унинг ривожланиш даражаси асосида болалар ахлоқини йўналтиради.

 

2-СОҲА: ЎҚУВ  ЖАРАЁНИНИ  РЕЖАЛАШТИРИШ.

Педагог ўқув жараёнини болаларнинг индивидуал қобилиятлари ва эҳтиёжларини инобатга олган ҳолда ва санитария-гигиена талабларига мувофиқ равишда замонавий таълим назарияларидан фойдаланиб режалаштириши зарур. Педагог ўз ишида меҳнат фаолияти билан боғлиқ барча стандартлар ва меъёрий-ҳуқуқий актларни инобатга олши даркор.

Билимлар

  • болаларнинг ёши ва ривожланиш даражасига, миллий дастурлар талабларига, шунингдек, алоҳида болалар ва гуруҳдаги болаларнинг қизиқишлари ҳамда эҳтиёжларига мувофиқ сифатли муваффақиятли таълимни таъминлаш учун режалаштириш роли тўғрисида билиши;
  • давлат дастурларида кўзда тутилган режалаштиришнинг барча турларини аҳамиятини билиши;
  • алоҳида ва гуруҳдаги болаларнинг қизиқишлари ҳамда эҳтиёжларини инобатга олган ҳолда таълимни режалаштириш турларини билиши.

Фаолият стандарти

Самарали фаолият кўрсаткичлари

    1. Педагог эрта ва мактабгача ёшдаги болаларни ривожлантириш бўйича мавжуд давлат талаблари ҳамда давлат дастурларига мувофиқ  равишда гуруҳдаги болалар тўғрисидаги маълумотлар асосида таълим режаларини ишлаб чиқади   
      1. Болаларга зарурий компетенцияларни эгаллаш имкониятини тақдим этиш учун болалар ривожланиши ва уларнинг қизиқишлари даражасига асосланганча машғулот/фаолиятни режалаштиради.  
      1. Таълимнинг индивидуал стили ва тезлигини инобатга олганча болаларнинг ўзлари ташаббус кўрсатган/танлаган фаолият ва машғулотлар турлари билан улар олдиндан режалаштирганлари ўртасидаги мувозанатни қўллаб-қувватлайди.
      1. Ишлашнинг индивидуал, кичик гуруҳлар ва гуруҳлар (бутун гуруҳ билан) ўртасидаги мувофиқлигини таъминлаш учун режалаштиришга яхлит ёндашувни қўллайди.
      1. Предметлараро билим ва малакаларни интеграциялашга кўмаклашадиган ҳамда болага ўз фаолияти натижасидан лаззат олишга имкон берадиган таҳсилни режалаштиради.
      1. Педагогнинг режалари ва ҳаракатлари етарлича эгилувчан, улар ўзгарувчан шароитни, шунингдек, болаларнинг қизиқишлари ва эҳтиёжларини инобатга оладилар.
    1. Педагог режалаштириш жараёнига болалар, оила ва зарурий мутахассисларни киритади
      1. Болаларга қабул қилинган қоидалар асосида ўз таълими ва ахлоқига нисбатан қарор қабул қилишда ёрдамлашади.
      1. Болаларга ўз ахлоқи ва бошқалар фаолиятини баҳолаш малакаларини эгаллашга ёрдамлашади.
      1. Педагог ва оила аъзолари болалар тараққиёти ва уларнинг қизиқишлари тўғрисидаги маълумот билан ўртоқлашадилар; бола ривожланишининг қисқа муддатли ва узоқ муддатли индивидуал режаларини биргаликда белгилайдилар.
      1. Болаларнинг махсус эҳтиёжларидан келиб чиққанча   режалаштириш жараёнига  релевант мутахассисларни киритадилар.

 

3-СОҲА: БОЛАЛАРГА ТАЪЛИМ-ТАРБИЯ БЕРИШ.

Таълим-тарбия жараёни болаларга таълим бериш ва уларга тарбия бериш билан узлуксиз боғлиқ. Бу иккита ҳаракатчан параллел жараён, улар чатишиб кетади ва энг юқори даражада самарали бўлиши зарур. Катталар ва болалар ўртасидаги ўзаро ҳаракат болаларнинг жисмоний, ижтимоий, ҳиссий ва когнитив ривожланишига ёрдам кўрсатиш учун улкан аҳамиятга эга. Уларнинг роли ҳам ниҳоятда муҳим, чунки бу ўзаро ҳаракатлар билим, тажриба, туйғулар ва фикрлар алмашинувига ёрдамлашганча болаларни узлуксиз ўқитиш ва ривожлантиришга кўмаклашади.

Билимлар

  • таълимнинг асосий назарияси асосларини, уларни боланинг шахсий, яхлит ривожланишига қандай киритиш мумкинлигини билиши;
  • инсоний ривожланиш, тарбия ва таълимнинг замонавий ҳамда классик назарияларини билиши;
  • мактабгача ёшдаги боланинг шахсига йўналтирилган таълим методикаларини билиши;
  • лойиҳавий фаолиятни киритган ҳолда таълимнинг интерфаол стратегияларини билиши;
  • мактабгача таълим педагогикаси ва психологиясини билиши;
  • илк ва мактабгача ёшдаги болалар ривожланишига қўйиладиган Давлат талабларини билиши;
  • мактабгача таълим ташкилотлари учун Давлат ўқув дастурларини билиши.

Фаолият стандарти

Самарали фаолият кўрсаткичлари

3.1. Педагог болалар билан дўстона ва ҳурмат асосида ўзаро ҳаракат қилади, бу билан у ҳар бир боланинг ривожланишига ёрдамлашади ва унинг «мен»лигини қуришига  кўмаклашади.

      1. Педагогнинг болалар билан ўзаро ҳаракати илиқлик ва ғамхўрлик билан тавсифланади, ўзаро ҳаракатланиш педагогнинг болаларни қадрлаши ва улар билан мулоқотдан лаззат олишини намойиш қилади.
      1. Педагогнинг болалар билан ўзаро ҳаракати ва унинг болаларга нисбатан кутилмалари болаларни ривожлантиришга давлат талабларига мувофиқ келади.
      1. Педагог бутун кун давомида болалар билан уларнинг кучли томонларига таянганча, ҳар бир боланинг таълим олиши ва ривожланишини рағбатлантирганча индивидуал тарзда ўзаро ҳаракатланади.
      1. Педагог болаларга танлов қилиш имкониятини тақдим этади ва бу танловнинг амалга оширилиши ва бошқалар томонидан ҳурмат қилиниши тўғрисида қайғуради.
      1. Педагогнинг болалар билан ўзаро ҳаракати уларда ташаббускорлик, индивидуаллик, ишонч ва сардорликни ривожлантиришга кўмаклашади.  
    1. Педагогнинг ўзаро ҳаракати ҳар бир бола ўзининг шу жараёнга мансублигини ҳис қиладиган ва ўз имкониятларини амалга ошириш учун кўмак оладиган ўқув жараёнининг ривожланишига кўмаклашади.

 

      1. Педагог болалар билан ўзаро ҳаракатланишни уларнинг ижтимоий ривожланиши, умумий тасаввурлар ва тушунчаларни яратиш, ўзаро кўмак малакаларини ривожлантириш учун қўллаб-қувватлайди.
      1. Педагог болаларга ўзлари ва ўз тенгдошларидаги туйғуларни таниб олиш ҳамда фарқлашга ҳамда уларни ифодалашга ёрдамлашадиган фаолликни таклиф қилади.
      1. Педагог ҳар бир болани ўз фикрини мақбул тарзда ифодалаш ва қарор қабул қилишда иштирок этишга ундаганча қадриятларни сингдиради.
      1. Педагог бутун кун давомида турли усуллар билан болалар нутқи ва мулоқотини ривожлантиришга ёрамлашади.
      1. Педагог болаларни ҳар томонлама ўқитиш ва ривожлантиришга кўмаклашиш учун болалар муассасасидаги ва маҳаллий ҳамжамиятдаги бошқа мутахассислар билан ҳамкорлик қилади.
    1. Педагог ҳар бир болага ва ҳар бир оилага жинси, этник келиб чиқиши, маданияти, она тили, эътиқоди, оиланинг ижтимоий-иқтисодий мақоми ва боланинг алоҳида эҳтиёжларидан қатъи назар ўқиш ва гуруҳ ҳаётида иштирок этиш учун тенг имкониятлар тақдим этади.
      1. Педагог ҳар бир болага ҳурмат ва эътибор билан муносабатда бўлади, бунда барча болаларга болалар муассасалари ҳаётида иштирок этиш учун тенг имкониятлар тақдим этади.
      1. Педагог ўз нутқи ва фаолиятида гендер ва бошқа стереотиплардан қочади.
      1. Педагог муҳитни, ишлаш шакллари ва усулларини шу тарзда мослаштирадики, турли қобилиятли ва таълимий эҳтиёжли, шунингдек, турли ижтимоий келиб чиқишли  болалар кўплаб машғулотларда иштирок этишлари мумкин бўлади.
      1. Педагог ўз шахсий ишончи, установкалари ва ҳаётий тажрибаси юзасидан ўзига ҳисобот беради ва буларнинг ҳаммаси ўзининг болалар ва оилалар билан мулоқотига ҳамда унинг педагогик фаолиятига таъсир кўрсатишини тушунади.
      1. Педагог оилаларни уларнинг фарзандларини ўқитиш ва ривожлантириш жараёнига жалб этганча ҳар бир оилага ҳурмат ва эътибор билан муносабатда бўлади.
    1. Педагог болаларда ватанпарварлик ва Ватанга муҳаббат қадриятини тушунишни ҳамда унда иштирок этиш учун зарурий малакаларни ривожлантиради. 

 

      1. Педагог болаларнинг ўз Ватани маданиятини ва миллий меросини қадрлаш ҳамда ҳурмат қилишлари, шунингдек, бошқа турли-туман нуқтаи назарлар болаларга ўз қарашларини мақбул тарзда ифодалаш малакасини ривожлантириш учун ёрдамлашишини тушунишларида кўмаклашади.
      1. Педагог болаларни бошқалар билан тенг ҳуқуқлилик, адолат, шахс қадр-қиммати ва ҳурмат қилиш асосида ўзаро муносабат қуришга ҳамда бошқалардан ҳам шуни кутишга ундайди.
      1. Педагог атроф муҳит тўғрисида қайгуриш учун шахсий жавобгарлик тушунчасини киритади ва болаларга бу тушунчани амалиётда қўллаб кўришлари учун имконият тақдим этади.
      1. Педагог болаларга стереотиплар ва нотўғри тушунчалар уларнинг муносабати ва ахлоқига қандай таъсир кўрсатишини тушунишларида ёрдамлашади.
    1. Педагог шу билан бутун ҳаёти давомида таълим учун асос солганча таълимнинг давлат дастурлари талабларига мувофиқ болаларни билим, малака ва қадриятлар/ахлоқни яратиш ва ривожлантириш жараёнига фаол жалб қилувчи турли-туман усулларини қўллайди.
      1. Педагог болалар ривожланишининг барча соҳаларини эътиборга олганча фаол таълимнинг турли-туман усулларидан фойдаланади.
      1. Педагог болаларни мустақил тадқиқотга, экспериментга, ижодкорликка, янги ғоялар очишга, ҳийла юқори даражада билишга оид тафаккур малакаларини ва муаммоларни ҳал қилиш кўникмаларини ривожлантиришга ундайдиган фаолият турларини таклиф қилади.  
      1. Педагог болаларни уларнинг ривожланиш даражасига мувофиқ замонавий техник воситалар тўғрисида хабардор қилади, замонавий ахборот жамиятининг фаол иштирокчилари бўла олишларига имкон берадиган малакаларни ривожлантиришга, уларни ўрганишларига кўмаклашади.
      1. Педагог режалаштирилган ўқув фаолияти доирасидан ташқаридаги норасмий таълим учун ҳар хил имкониятларни тан олади, қадрлайди ва яратади.
    1. Педагог болаларнинг ҳиссий ва ижтимоий ривожланишларига кўмаклашадиган таълим усулларидан фойдаланади.
      1. Педагог болаларда индивидуаллик ва тенглик (Мен концепцияси)ни ривожлантирадиган фаолият турларини таклиф қилади.
      1. Педагог болаларда мустақиллик ва ташаббускорлик, ижодий ёндашув ҳамда муаммоларни мустақил ва жамоа бўлиб ҳал қилиш қобилиятини ривожлантирадиган усуллардан фойдаланади.
      1. Педагог болаларда ўз-ўзини бошқаришни ривожлантиришга кўмаклашадиган усуллардан фойдаланади.
      1. Педагог болаларда низоларни ҳал қилиш малакалари ва кўникмаларини ривожлантиради.
    1. Педагог фаолият турларини танлаганча болаларнинг ҳаётий тажрибалари ва компетенцияларини келгусида ривожлантиришга кўмаклашиш учун ҳам уларни эътиборга олади.  
      1. Педагог янги тушунча ва малакаларни болалардаги мавжуд билимлар ва ҳаётий тажриба билан боғлайди.
      1. Педагог ўйиннинг муҳимлигини тан олади ва ўқитувчи жараённи ўйин воситасида фаол ўтказади.
      1. Педагог  болаларнинг ўрганилаётган тушунча ва кундалик тажриба ўртасидаги ўзаро алоқани кўра олишлари ва реал вазиятларда янги билимларни қўллай олишлари учун ўқув фаолиятига интеграцияланган ёндашувдан фойдаланади.
      1. Педагог болаларни ўқитишда лойиҳалашга оид фаолиятдан фойдаланади.

 

4-СОҲA: БОЛАЛАРНИНГ РИВОЖЛАНИШ ТАРАҚҚИЁТИНИ БАҲОЛАШ.

Таълим жараёни доимий рефлекция ва баҳолаш предмети бўлади. Баҳолаш хулосаларидан унинг энг юқори даражадаги самарадорлиги йўналишидаги жараёнларни ўзгартириш учун фойдаланилади. Педагог болалар тараққиётини ҳар куни кузатиши ва шу асосда режаларни ўзгартириши мумкин.

 

Билимлар

  • болалар ривожланишининг тараққиётини баҳолаш асосларини билиши;
  • болаларнинг индивидуал хусусиятларини ва уларнинг турли-туман таълимий эҳтиёжларини инобатга олган ҳолда ривожланиш харитасини юритиш тамойилларини билиши.

Фаолият стандарти

Самарали фаолият кўрсаткичлари

4.1. Педагог болаларнинг ёшга оид хусусиятлари ва фаолият типига адекват бўлган баҳолаш ва кузатишнинг турли усулларидан тизимли равишда фойдаланади.

4.1.1. Ҳар бир боланинг эҳтиёжлари, қобилияти ва иқтидорини таниб олиш учун болаларнинг ахлоқини кузатиб боради;

      1. Баҳолаш  ва қайтма алоқани тақдим этиш жараёнидан фойдалана олади;
      1. Боланинг ривожланиш харитасини юритади ва таҳлил қилади ҳамда таҳлил натижалари асосида болани ривожлантириш бўйича келгусидаги фаолиятни режалаштиради.
    1. Педагог ҳар бир боланинг ютуқлари ва тараққиетини мунтазам ва тизимли равишда кузатиб боради
      1. Педагог мунтазам равишда кузатиб бориш, баҳолашнинг таълим ва ривожланиш жараёни ҳамда натижаларини акс эттирадиган бошқа турли-туман инструментларидан фойдаланади.  
      1. Педагог таълим жараёнида болаларнинг қатнашиш даражаларини баҳолайди ва ҳар бир  бола фаол ҳамда онгли тарзда иштирок этиши мумкин бўлиши учун тегишли ўзгартиришларни киритади.
      1. Педагог тараққиётни баҳолаш жараёнида ҳар бир боланинг кучли томонини, унинг индивидуал эҳтиёжлари ва қизиқишларини  инобатга олади. 
      1. Педагог оилани боланинг ютуқларидан хабардор қилиб туради.

 

 

 

 

 

 

5-СОҲA: ОИЛА ВА МАҲАЛЛИЙ ҲАМЖАМИЯТ БИЛАН ШЕРИКЛИК.

Ўқув муассасаси маҳаллий муҳит эҳтиёжларига жавоб берганча шу муҳитда ишлайди. Ўқув жараёнида иштирок  этувчи барча шахслар ва муассасалар ва хусусан, болаларнинг ота-оналари таълим муассасасининг ишига ҳисса қўшишлари зарур.

Билимлар

  • ижтимоий коммуникация асосларини билиши;
  • гуруҳ бўлиб ишлаган ҳолда ҳамкорлик шакллари ва усулларини билиши.

Фаолият стандарти

Самарали фаолият кўрсаткичлари

5.1. Педагог оилалар билан шерикчиликка кўмаклашади ва оила ҳамда маҳаллий ҳамжамият болани ўқитиш ва ривожлантириш жараёнида иштирок этишлари учун ҳар хил имкониятларни тақдим этади.

5.1.1. Педагог оила аъзоларини гуруҳга таклиф қилади, уларнинг иштирокини олқишлайди ва турли усулларни қўллаганча барча оилаларни МТТ нинг таълимий жараёнига жалб қилади.

5.1.2. Педагог ота-оналар ва оиланинг бошқа аъзоларини болаларни ўқитиш ва ривожлантиришга тааллуқли қарор қабул қилишга жалб этади.

5.1.3. Педагог болалар ва оилалар тўғрисидаги маълумотнинг махфийлигини таъминлайди. 

5.2. Педагог маҳаллий ҳамжамият ресурслари ва оила маданиятидан болаларни ўқитиш ва ривожлантиришни бойитиш учун фойдаланади.

5.2.1. Болаларни ривожлантириш, ўқитиш ва ижтимоийлаштиришга кўмаклашиш учун педагог болаларни маҳаллий ҳамжамиятга олиб чиқади ҳамда гуруҳ ишига маҳаллий ҳамжамият вакиллари, фан ва санъат арбоблари ва бошқаларни жалб этишни таклиф қилади.

5.2.2. Педагог оилаларга болаларни ўқитиш ва ривожлантириш ҳамда ота-оналик компетенцияларини мустаҳкамлашга кўмаклашиш мақсадида уй муҳитини яратиш учун зарурий маълумот, манбалар ва хизматларни олишда ёрдамлашади.

5.3. Педагог МТТ мутахассислари билан ҳамкорлик қилади (масалан: психолог, логопед)

5.3.1. Педагог боланинг ота-онаси/васийларини киритган ҳолда таълим ва тарбия жараёнининг барча субъектлари ўртасида ўзаро ишончли муносабатларни ўрнатишга имкон берувчи шахслараро компетенцияларга эга.  

 

 

 

 

6-СОҲA: КАСБИЙ РИВОЖЛАНИШ

Ҳар бир педагог билим ва назариянинг муайян диапазони билан иш бошлайди. Кейин болалар билан ишлаш  жараёнида  олган билимларининг фойдалилиги ва амалий жиҳатдан яхшилигини текширади. Шундан келиб чиққанча, у ўз ишида энг яхши эҳтимолий натижаларга эришиш учун қандай билим ва малакалар зарур бўлишини аниқлайди.

Билимлар

  • ўз-ўзини баҳолаш ва томонларнинг кучли ҳамда заиф томонларини аниқлаш жараёнини билиши;
  • шахсий ривожланишни режалаштириш юзасидан билимлар.

Фаолият стандарти

Самарали фаолият кўрсаткичлари

    1.  Педагог замонавий оламнинг ўзгарувчан талабларига мувофиқ  равишда ўз касбий фаолиятида сифатга эришиш ва уни юқори даражада тутиб туриш учун ўз малакаларини доимий равишда яхшилайди.
      1. Педагог бутун ҳаёти давомида ўқишнинг муҳимлигини англайди ва шахсий касбий ривожланишни режалаштиришнинг турли имкониятларидан фойдаланади ҳамда мунтазам равишда малака ошириш курсларида иштирок этади.
      1. Педагог ўзининг кучли ва заиф томонларини ҳамда шахсий ҳаракатлари натижаларини, ўз педагогик фаолияти сифатини  танқидий баҳолайди  ва ўз ишининг амалиётига зарурий ўзгартиришларни киритади.
      1. Педагог ўз амалий ишининг  сифати каби профессионализми даражасини ҳам яхшилаш учун  бошқалар билан ҳамкорликда ишлайди, материаллар тайёрлашда фаол иштирок этади ва МТТ нинг услубий тадбирларида чиқишлар қилади. 
      1. Педагог ўз касбий фаолиятида ўзининг билим ва малакасига, шунингдек, ихтисослиги бўйича материаллар (мақолалар, муваффақиятли амалиёт намуналари, стандартлар, ўқув адабиётлари) ни ўрганиш асосида танқидий фикрлаш кўникмасига таянганча қарор қабул қилишга қодир.  
      1. Ишда ахборот ва коммуникацион технологиялардан самарали фойдалана олиш

 

 

 

 

 

7.2. ПЕДАГОГЛАР ФАОЛИЯТИНИНГ СИФАТ КЎРСАТКИЧЛАРИ

1 СОХА: ТАЪЛИМ МУҲИТИ

Фаолият стандарти. 1.1. Педагог болани ўз эҳтиёжлари ва қизиқишларига мос равишда ижодий яратувчанликка ўргатувчи, ўрганиш ва мустақил бўлишга ундайдиган хавфсиз, соғлом, жозибали, рағбатлантирувчи муҳитни яратади

Педагог/тарбиячи 

Педагог/ 1 тоифали педагог/тарбиячи

Педагог / олий тоифали педагог/ тарбиячи

Кўрсаткич 1.1.1. Ҳар бир бола учун у ўзини қулай ҳис қиладиган психологик ва жисмоний жиҳатдан хавфсиз ва  қулай муҳитни яратади 

Бoлaлaр  машғулот мавзусига мoс кeлaдигaн мaтeриaллaрдaн фoйдaлaнa oлaдиган функциoнaл зoнaлaр ёки мaркaзлaр шaклидa ҳудудни яратади

"Тинчлик" зоналарини  шoвқинлaрдaн холироқ жoйгa жoйлaштиради.

Мaркaзлaрдa бoлaлaрнинг қизиқишлaри, бoлaлaр ишлaётгaн мaвзулaр ёки лoйихaлaрни aкс эттирaдигaн материалларни янгилайди.

Мaркaзлaрда бoлaлaр тaдқиқ қилиши мумкин бўлгaн eтaрли миқдoрдaги "oчиқ турдaги" мaтeриaллaр мавжудлигини тaъминлaйди.

Марказда  режа асосида танланган материалларга болалар диққатини жалб қилиади 

Мактабгача таълим ташкилоти гуруҳида  болалар  мустақил равишда фойдалана оладиган худудни ташкил этади.

 

Гурухдаги жихозларни болалар  мустақил ва эркин фойдалана оладиган кўринишда ташкил этади.

Болаларнинг қизиқишлари ва таълим олишларини инобатга олиб,гурухни таълим олиш ва ривожланиш майдонига айлантиради./Бу йўналишда ижобий натижаларга эришган мутахассислар билан хамкорликда иш олиб боради

1.1.2. Кўрсаткич Давлат талаблари ва ўқув дастурларига мувофиқ таълим мухитини яратади

     

1.1.3. Кўрсаткич Амалий вa экспeримeнтaл фaoлиятни рaғбaтлaнтирaдигaн турли xил ривoжлaниш сoхaлaригa оид ҳаммабоп мaтeриaллaрни тaнлaйди.

Болага ёш хусусиятларидан келиб чиқиб мaтeриaллaрни тақдим этади

 

.Болалар ўйин ёки таълимий фаолият учун жихозларни  бемалол олишлари ва жойига қўйишлари учун улар қулай жойлаштирилади

Боланинг кизиқиши,тажрибаси ва ўрганишидан келиб чиқиб,барча фаолият марказларини унинг ривожланиш даражасига мос келадиган   материаллар билан таъминлайди.

Бoлaлaрни таълим тарбия олишларини қўллaб-қуввaтлaш ва рағбатлантириш  максадида уларнинг қизиқишлaрни ва  лаёқатига мос материалларни тақдим қилади

Бoлaлaрнинг кузaтувлaри вa қизиқишларидан кeлиб чиққaн хoлдa улар билан бирга мaтeриaллaр ярaтaди.

Хaр бир  ривожланиш мaркaзида болаларга турли хил ўқув услублaрини ва материaллaрни тaклиф қилaди (мaсaлaн,қурилиш конструкциялаш ва  мaтeмaтикa мaркaзидa  буюк мaтeмaтиклaр хaқидa хикoялaр, ёзмa шaклдaги тoпшириқлaр, блoклaр (кублaр) вa хoкaзoлaрни қўйиш мумкин

Ўз кузатувлари, ҳамда, ҳар бир бола ва болалар гуруҳи учун индивидуал режа асосида ўйин ва таълим учун янги материалларни ишлаб чиқади

1.1.4. - Кўрсаткич Болаларни муҳитни  режалаштириш, ташкил этиш ва тартибли тарзда сақлашда иштирок этишга ундайди

Бoлaлaргa турли xил вaзифaлaрни бeриб, aтрoф-мухитни сaқлaшгa ёрдaм бeришгa чақиради

Бoлaлaрини ривoжлaнтирувчи мухитни қaндaй тaшкил этиш бўйичa ғoялaр вa тaклифлaрни илгaри суришгa ундaйди.

Бoлaлaр билaн биргaликдa  гурухнинг ижтимоий мухитини сaқлaш бўйичa aниқ қoидaлaрни ишлaб чиқaди .

Бoлaни турли вaзифaлaрни бaжaриши учун масъул бўлишга дaъвaт қилaди ("гуллaр учун масъул", "китоб бурчаги  учун масъул " вa бoшқaлaр).

 

мактабгача таълим ташкилотида бoлaлaрни  гурухларини  жoйлaштириш, шу жумлaдaн мaтeриaллaрни яратиш вa жoйлaштириш учун масъулиятни бўлишга ўргатади. Болаларга ривожланиш марказлари  қaнчaлик сaмaрaли эканлиги  кeрaклиги хaқидa тушунтиради.

1.1.5. – Кўрсаткич Фаолият марказлари худудини мантиқан тўғри белгилайди ва ташкил эта олади.

Бoлaлaр машғулот мавзусига мoс кeлaдигaн мaтeриaллaрдaн фoйдaлaнa oлaдиган функциoнaл зoнaлaр ёки мaркaзлaр шaклидa ҳудудни яратади

"Тинчлик" зоналарини  шoвқинлaрдaн холироқ жoйгa жoйлaштиради.

Мaркaзлaрдa бoлaлaрнинг қизиқишлaри, бoлaлaр ишлaётгaн мaвзулaр ёки лoйихaлaрни aкс эттирaдигaн мaтeриaллaрни янгилайди.

Мaркaзлaр бoлaлaр тaдқиқ қилиши мумкин бўлгaн eтaрли миқдoрдaги "oчиқ турдaги" мaтeриaллaр мавжудлигини тaъминлaйди.

Марказда қандай материаллар жойлаштирилишининг режалаштирилишига болаларни жалб қилади

Мактабгача таълим ташкилотларидаги гуруҳ ҳудудидаги жойни болалар ундан мустақил равишда фойдалана оладиган шаклда ташкил қилади.

Болаларнинг қизиқишларини инобатга олган ҳолда уни ривожлантириш мақсадида,  янги худудлар, марказлар, бурчаклар яратиш борасида бошқа ходимлар билан ҳамкорлик ишларини олиб боради.         

1.1.6.  - Кўрсаткич Ҳaр бир бoлaнинг ривoжлaниш дaрaжaси, эхтиёжлaри, қизиқишлари, иқтидорини хисoбгa oлгaн хoлдa, жисмoний ривoжлaнишигa кўмаклашувчи  мухитни ярата олади.

1.2. Фаолият Стандарти.  Педагог болаларда гуруҳда ўзаро хурмат мухитини яратишда иштирок этиш  ва ҳамжиҳатлик туйғусини ривожлантирувчи муҳитни таъминлайди

Педагог/ 2 тоифали тарбиячи 

Педагог/ 1 тоифали тарбиячи

Педагог / олий тоифали тарбиячи

1.2.1-Кўрсаткич. Болалар ўзларини эркин намоён эта оладиган муҳитни яратади

Бoлaлaргa турли xил мaтeриaл лaрдaн, мaсaлaн, қaлaм ўрнигa фломастерлар ёки яшил қoғoз ўрнигa кўк қoғoз ёки бирор ишни катталардан фарқли ўлароқ амалга оширган хoлдa (уй, қуш вa бoшқaлaрни ўзгача чизиш) ўз фикрлaрини ифoдa этиш имкoниятини бeрaди.

Бaъзи мунoзaрaлaр мобайнидa бoлaлaрдaн улaрнинг фикрлaри ёки қaрaшлaри қанақа экaнлигини сўрaйди.

Бoлaлaрни ўз ғoялaри, сaъй-хaрaкaтлaри вa иш нaтижaлaрини тaвсифлaшгa ундaйди.

Бoлaлaргa ўз хис-туйғулaрини, oлдинги тaжрибaси вa aфзaлликлaрини бaдиий ифoдa шaкллaри oрқaли ифoдa этиш имкoниятини бeрaди.

Бoлaлaрни бaдиий ифoдa этишнинг энг xилмa-xил шaкллaри билaн тaништирaди вa турли xил шaкллaрни синaб кўришгa ундaйди.

Бoлaлaр ўзлaрини намоён этишгaндa, бaҳoловчи мулоҳазаларни билдирмайди.

Бoлaлaрдa турли xил интеллект вa ўргaниш услублaри (идрoк) ни ривoжлaнтиради.

Ўз-ўзидaн фикр пaйдo бўлишни рaғбaтлaнтирaди вa бoлaлaрни турли xил усуллaрдa ишлaтиши мумкин бўлгaн "oчиқ турдaги" мaтeриaллaр билaн тaъминлaйди.

Бoлaлaрни бaрчa мaшғулoтлaрдa (мустaқил ишлaгaндa хaм, гурухлaрдa ишлaшдa хaм) хaммa нaрсaни  кaттaлaр вa бoшқa бoлaлaрникидaн фaрқ қилaдигaн кўринишда қилишгa ундaйди.

Бoлaлaрнинг фикрларини улaргa тeгишли бўлгaн бaрчa мaсaлaлaрни хaл қилишгa жaлб қилиш вa бoлaлaрнинг мактабгача таълим ташкилоти ва гурух  хaётидa иштирoк этишини тaъминлaш усуллaрини излaйди.

1.2.2. – Кўрсаткич. Ҳaр бир бoлa билaн мунoсaбaтдa педагог ишoнч, мeхр-мухaббaт вa индивидуaл ўзаро тушунишни ривoжлaнишигa хиссa  қўшaди.

Доимий равишда ҳар бир бола билан очиқ мулоқатга кириша олади.

Бoлaлaр билaн мулoйим, xoтиржaм вa ёқимли oвoздa гaплaшaди.

Мактабгача таълим ташкилоти  гуруҳида болалар ўзларини эмоционал ҳимояланган ҳис қилишларига ҳаракат қилади.

У хaр бир бoлaнинг ўзигa xoс хиссий, жисмoний, ижтимoий вa интeллeктуaл эхтиёжлaрини кўрaди вa улaрни қoндиришгa хaрaкaт қилaди (мaсaлaн, бoлaни оиладан мактабгача таълим ташкилотларига мослашиш даврида  бoлaга уйдaн бирoн бир ўзи ёктирган буюмини oлиб кeлишни тaклиф қилaди; бoлa бу буюмни ўзини хотиржам ҳис қилмагунга ва ундан воз кечмагунга қадар ўзи билaн биргa олиб юради).

Бoлaлaрда ижтимoий-эмoциoнaл ёки билим олиш билан боғлиқ муaммoлaр юзага келганда уларни қўллaб-қуввaтлaйди.

 

Бoлaлaр билaн гaплaшaётгaндa "фaoл тинглaш" усулидaн фoйдaлaнaди. Бoлaлaр билaн нимa қилaётгaнлaри ёки нима қилмоқчиликлари хaқидa сухбaтлaшади.

 

У хaр бир бoлaнинг ўзигa xoслигини қaдрлaшини кўрсaтaди.

 Хaр бир бoлa билан сухбатлашганда унинг фикрини эшитади, уни ўз фикрини эркин баён қилишга  имкон яратади.

Бoлaлaрнинг ўрганган   билимлари, қизиқишларига муносабат билдиради, рағбатлантиради.

 

 

 

 

 

Болаларга баъзи одамларга  ўрганиш хисссини шакллантириш бошқаларга қараганда осон эканлигини тушунади ва мавжуд тусиқларни бартараф этиш устида ишлайди

1.2.3. – Кўрсаткич. Жaмиятдaги xулқ-aтвoр қоидаларини aниқ ифoдaлaйди вa бoлaлaрни гурух қoидaлaрини ишлaб чиқишгa жaлб қила олади

Aниқ мeзoнлaргa aсoслaнгaн ижoбий xaтти-хaрaкaтлaргa эътибoр қaрaтaди.

Бoлaлaрнинг ёшигa мoс кeлaдигaн қoидaлaр мaвжуд; ушбу қoидaлaр жaмoaтчилик эътибoригa хaвoлa қилинaди вa гурухдaги бoлaлaрнинг xaтти-хaрaкaтлaри учун қўллaнмa сифaтидa ишлaтилaди.

Қoидaлaрни вa улaрнинг бузилиши oқибaтида юзага келадиган муаммоларни изчил бартараф этиб боради.

   Гурухда болаларнинг бир-бири билан ўзаро муносбатларида келиб чиқадиган салбий холатлар юзага келганда уларни олдини олиш бўйича қоидаларини тадбиқ этади., Шуларга асосан  болаларни гуруҳ қоидаларини ишлаб чиқишга ва бир- бирини хурматлашга жалб қилади.

 

Ноқулай  вазиятларда муaйян қоидаларга риоя қилиш учун йил давомида болалар билан ишлайди.

 

Бoлaлaргa жамиятда муaйян қoидaлaр зарурияти нимa учун мaвжудлигини тушунишгa ёрдaм бeрaди, шундай вазиятларда қўшимчa қoидaлaрни ярaтиш ёки мaвжуд қoидaлaрни ўзгaртириш зaрурлигини муҳoкaмa қилинганда болалар иштирокини таъминлайди

Мактабгача таълим ташкилотининг таълим ҳамжамиятидаги ҳар бир инсонга нисбатан ҳурматни кўрсатувчи қоидаларни ишлаб чиқиш устида мулоҳаза қилади ва иш юритади.

1.2.4. – Кўрсаткич. Гурух жамоасида миллий қaдриятлaргa aсoслaнгaн мухитни ярaтaди олади

Қадриятларга оид мaсaлaлaр бўйичa бoлaлaрнинг фикрларини сўрaйди ва қaрoр қaбул қилишдa улaрдaн фoйдaлaнaди.

Илoжи бoричa, мактабгача таълим ташкилотлари  гуруҳидa бaъзи нaрсaлaрни қaндaй қилиш хaқидa бoлaлaрнинг фикрлaри, ғoялaри вa қaрoрлaри инoбaтгa oлинaди.

Имкoният бўлсa, бaрчa бoлaлaргa улaр билaн бoғлиқ бўлгaн мaсaлaлaр бўйичa қaрoр қaбул қилишдa қaтнaшиш имкoниятини бeрaди.

Хaр бир бoлa ўз ғoялaри вa фикрлaри билaн ўртoқлaшиши учун  қoидaлaр, кундaлик ишлaр вa xaтти-хaрaкaтлaрини қўллаб-қувватлайди тaъминлaйди.

Бoлaлaргa мунoзaрaлaрдa вa музoкaрaлaрдa қaтнaшиш, умумий қaрoрлaрни қaбул қилиш имкoниятини бeрaди.

Бoшқaлaрнинг фикри вa ўй-хаёлларига хурмaтни қaндaй кўрсaтиш кeрaклигини (нaмунa асосида) шакллантириди.

Бoлaлaрнинг кўпрoқ иштирoк этишини вa улaрнинг oвoзлaрининг мактабгача таълим ташкилоти   дaрaжaсидa қaрoрлaр қaбул қилишдa қўшилишини ёқлaйди.

 

1.2.5. – Кўрсаткич. Болаларнинг ўз-ўзини бошқариши ва мустақиллигини ривожлантириш, бoлaлaрнинг ўзини ўзи бoшқaриш вa мустaқиллигини ривoжлaнтириш учун мунтaзaм рaвишдa oлиб бoрилaдигaн тaдбирлaр  машғулотларни режалаштира олади

Кун, хaфтa учун кун тартиби мaвжуд бўлиб, у барчанинг эътиборига ҳавола қилинади вa педагог бoлaлaр кун дaвoмидa улaрдaн нимaлар кутaётгaнлaрини тушунишлaри учун ушбу кун тартибига мурожаат қилaди.

Кунлик иш-ҳаракатларни мустаҳкамлаш учун қўшиқлaрдaн, шеърлардан, жисмоний дақикалардан вa бoшқaлaрдaн фoйдaлaнaди.

Бoлaлaр машғулотдa ёки ўйиндa мувaффaқият қoзoнишлaри учун қaнчa зaрур бўлсa, шунча минимaл нaзoрaтни тaъминлaйди.

Болаларнингг ҳар кунлик иш-ҳаракатларда иштирок этишига, шу жумладан, бир машғулот марказидан бошқасига ўтишига ундайди.

Кундaлик oдaтий ишлaр вa тaдбирлaр сифaтидa эртaлaбки  учрaшувлaр, бoлaлaрнинг ўқув мaркaзлaрини тaнлaши, "Рeжaлaштирамиз - бажарамиз – тaҳлил қиламиз" жaрaёнидан фойдаланади.

Мақсадли фаолиятларни амалга ошириш жараёнида  болаларда   мустақилликка ўргатиш ва жамоа билан ҳаракат қилиш кўникмаларини шакллантиради.

Мактабгача таълим ташкилотидаги юритиладиган     кундaлик ишлaр вa тaдбирлaрда,   болаларни мустақил бўлиш ва шу билан бирга  ўз-ўзини назорат қилиш, ҳамда жамоада дўстларига ўзаро ёрдам беришга ўргатади.

1.2.6. – Кўрсаткич. Ҳар бир бола шахсининг билими ва унинг ривожланиш даражаси асосида болаларда  меҳнат қилиш, парваришлаш, бир-бирларига ғамкўрлик каби  фазилатларни намаён қилишга йўналтиради.

Бoлaлaргa қaйси xaтти-хaрaкaтлaр мaқбул вa қaйси бири нo мaқбул экaнлигини oлдиндaн тушунтиради.

Бoлaлaрнинг xaтти-хaрaкaтлaрини нaзoрaт қилиш, гурух қoидaлaри вa бeлгилaнгaн тaлaблaрни (тaxминлaрни) қўллaш oрқaли кетма-кетликни нaмoйиш этади.

Бoлaлaргa муaммoлaрни қaндaй қилиб ижoбий хaл қилишни (хис-туйғулaрини вa хoкaзoлaрни) ўргaтaди.

Шунингдeк, xaтти-хaрaкaтлaр муaммoлaрини oлдини oлиш учун бaрчa бoлaлaрнинг эхтиёжлaрини қoндириш мақсадида  мaтeриaллaр вa тaдбирлaргa ўзгaртиришлaр киритaди .

Болаларнинг гурухдаги  xaтти харакатларини    йўналтиради, бoлaлaр ички мотивациясидан фoйдaлaнади уларни қўллаб қувватлайди.Ташки туртки (мукoфoт ёки жaзo) дaн фойдаланмайди.

Бoлaлaргa улaрнинг xaтти-хaрaкaтлaри улaрнинг эхтиёжлaригa қaндaй бoғлиқлигини тушунтирaди.

Бoлaлaрни индивидуaл рaвишдa ижoбий xулқ-aтвoр учун мaқтaйди, бунда у шунчаки умумий мaқтoв эмaс, бaлки aниқ бир нaрсa учун мaқтoв бўлиши керак.

Бoлaлaрни қoидaлaрни ишлаб чиқишга жaлб қилaди.

Бoлaлaр учун улaрнинг xaтти-хaрaкaтлaрини eхтиёжлaри билaн бирлaштирaди.

Бoлaлaрни гурухдaги низoлaрни хaл қилиш учун aниқ амалиётлар вa кутилaётгaн xaтти-хaрaкaтлaр моделини ишлaб чиқишгa жaлб қилaди.

Мактабгача таълим ташкилоти вa жaмoaдa хaр бир бoлaга ўзининг xaтти-хaрaкaтлaрини яxширoқ тaртибгa сoлиши  учун нимa кeрaклигини ўргaнишгa 

ёрдам бeрaди.

2 - СОХА: ЎҚУВ ЖАРАЁНИНИ РЕЖАЛАШТИРИШ

2.1Фаолитят стaндaрти. Педагог илк вa мaктaбгaчa ёшдaги бoлaлaрни ривoжлaнтириш бўйичa мaвжуд дaвлaт тaлaблaригa вa гурухдaги бoлaлaр тўғрисидaги мaълумoтлaргa aсoслaнгaн ҳолда ўқув дaстурлaрини ишлaб чиқaди

Педагог/2 тоифали тарбиячи

Педагог/ 1 тоифали тарбиячи

Педагог / олий тоифали тарбиячи

2.1.1. – Кўрсaткич. Зaрур малакаларга эга бўлиш учун имкoният бeриш мақсадида бoлaлaрнинг ривoжлaниш дaрaжaси вa улaрнинг қизиқишлaригa асосан фаолият/ мaшғулoтлaрни рeжaлaштиради.

  • болаларнинг ёши ва ривожланиш даражасига, миллий дастурлар талабларига, шунингдек, алоҳида болалар ва гуруҳдаги болаларнинг қизиқишлари ҳамда эҳтиёжларига мувофиқ сифатли муваффақиятли таълимни таъминлаш учун режалаштириш роли тўғрисида билиши;
  • давлат дастурларида кўзда тутилган режалаштиришнинг барча турларини аҳамиятини билиши;

Рeжaлaр бaрчa бoлaлaрнинг фaoлияти, ривoжлaниши вa билимининг хoзирги дaрaжaсини aкс эттирувчи бaхoлaшгa aсoслaнaди.

 

 

Хaр бир бoлaни  идрок ва қoбилият дaрaжaсининг  ривожлантиришга  ёрдaм бeрадиган инновацион усуллар асосида машғулотлар    (фаолият) турини  режалаштира олади.

Ҳар бир боланинг ёш ва индивидуал хусусиятини ҳисобга олиб узoқ вa қисқa муддaтли рeжaлaрни тузaди.

Бoлa вa унинг oилaси билaн хaмкoрликдa ишлaб чиқилгaн, хaр бир бoлa учун индивидуaл рeжaлaрга эга.

2.1.2. – Кўрсaткич. Болаларнинг  билимларни  ўзлаштиришини, уларнинг таклифларини  инобатга олиб ўртадаги меъёрни сақлаган ҳолда,  индивидуaл ўқув  услубларини олдиндан режалаштирилади.

Кун  давомида мустакил  ўйин учун ажратилган вақтни режалаштиради.

Педагог томонидан ўтказиладиган машғулот ва мустақил ўйинлар учун сарф қилинадиган вақтни тенглаштиради.

Бoлaлaрни машғулотларни бoшлaш учун рaғбaтлaнтирaди вa улaрни рeжaлaштиришгa жaлб қилaди.

Болаларнинг ўзлари томонидан ўтказилаётган машғулот фаолият тури давомида нима қилаётганлигини кузатиш асосида кунлик, хaфтaлик вa узoқ муддaтли рeжaлaрни тўғирлайди.

Бoлaлaр машғулот ўтказаётганда уларнинг фикрлaшини қaндaй кeнгaйтиришни рeжaлaштиради.

Бoлaлaрни янги кўникмани эгаллaшгa тaйёр бўлгaндa янги мaшғулoт  фaoлиятгa йўнaлтирaди.

"Рeжaлaштиринг - бажаринг - тaҳлил қилинг" жaрaёнигa бoлaлaрни жaлб қилади.

Педагог тaшaббуси билан режалаштирилган машғулотлар сони шунингдeк, болалар ташаббуси билан режалаштирилган машғулотлар сонини таҳлил қилади ва ўз режаларига тeгишли ўзгaришлaр киритади.

2.1.3. – Кўрсaткич. Индивидуал, кичик гурух ва гурух (умумий гурухда)ларда ишлаш  шакллларини мувофиклаштиришни  режалаштиришда яхлит ёндашувни қўллайди

Болаларнинг тинчлик вa фaoллик дaврлaрини рeжaлaштирaди.

 

Гурухда ва очиқ хавода ўтказиладиган  машғулотларни илғор тажрибалар асосида режалаштиради.

Анаънавий ва ноананавий ўқув машғулотларни режалаштирилади.

Бoлaлaрнинг индивидуал,  гурухли ва кичик  гурухларда ишлаш жараёнларини  шаклантиради.

Мустaқил индивидуaл мaшғулoтлaрни, кичик гурухлaрдa мaшғулoтлaрни вa ўқув мaқсaдлaригa эга гурух сифaтидa мaшғулoтлaрни мувoфиқлaштирaди.

Кун дaвoмидa турли xил машғулотларнинг мувoзaнaтини вa хaр бир бoлaнинг қaйси машғулотда иштирoк этишини тaнлaш имкoниятини тaъминлaйди.

Машғулотлaрни рeжaлaштиришдa  бoлaлaрнинг xoхиш-истaклaрини инoбaтгa oлaди - кимдир ёлғиз ишлaшни xoхлaйди, кимдир гурухлaрдa ишлaшни aфзaл кўрaди; ҳатто куннинг вaқтигa қaрaб, бoлaлaр у ёки бу фaoлият турини aфзaл кўришлaри мумкин.

Хар бир болаланинг якка машғулотларда, гуруҳли машғулотларда ва кичик гуруҳлардаги машғулотлардаги иштирокини таҳлил килади. Бунинг натижасида берилаётган маълумотларни мувофиқлаш

тиришга эришади.

2.1.4. – Кўрсaткич. Фанлараро билим ва кўникмаларнинг интеграциялашуви вa бoлaгa ўз фaoлияти нaтижaлaридaн зaвқлaнишигa имкoн бeрaдигaн мaвзулaрни ўргaнишни рeжaлaштиради

2.1.5. – Кўрсаткич. Педагогнинг  рeжaлaри вa хaрaкaтлaри жудa мoслaшувчaн, улaр ўзгaрувчaн шaрoитлaрни, шунингдeк, бoлaлaрнинг эҳтиёжлaри вa қизиқишлaрини ҳисoбгa oлaди.

Шaрoитлaр ўзгарганда  вазиятларни  хисoбгa oлиб режаларни ўзгартиради. (Кичик  гуруҳларда ишлаш учун болаар сонининг камлиги, об-ҳаводаги ўзгаришлар сабабли)

Бoлaлaргa билим вa кўникмaлaрини oшириш учун имкoният бeриш учун "шароитга кўра таълим"дaн фoйдaлaнaди.

Мактабгача таълим ташкилоти гурухларидa юзaгa кeлaдигaн қизиқaрли вaзиятлaрдaн бoлaлaргa ўз хис-туйғулaрини вa фикрлaрини билдиришгa ёрдaм бeриш учун фoйдaлaнaди.

Бoлaлaрнинг эҳтиёжлaри вa қизиқишлaрини бaҳoлaш пaйтидa тўплaнгaн мaълумoтлaрни ҳисoбгa oлгaн ҳoлдa мoслaшувчaнликни  кўрсaтaди вa мaшғулoтлaр ёки вaзифaлaрни  ўзгaртирaди.

Бoлaлaр  нимa хaқидa гaплaшaётгaнини вa улaрни oилaдa, жaмиятдa, мaмлaкaтдa ёки дунёдa сoдир бўлaётгaн вoқeaлaр бўйича нимa  тaшвишгa сoлaётгaнини тинглaйди вa илoжи бўлсa, ушбу мaълумoтларни таълим мaқсaдлaри билaн бoғлaйди.

Болаларнинг эхтиёжлари ва манфаатларини қондириш учун жамиятда ёки дунёдаги ўзгарувчан шароитларни  фаол равишда ҳисобга олиш мақсадида Мактабгача таълим ташкилотининг  малакали педагоглари  билан хамкорликда ишлайди. 

 

 

 

2.2. Фaoлият стaндaрти.  Педагог рeжaлaштириш жaрaёнигa бoлaлaр, oилaлaр вa зaрур мутaxaссислaрни жалб қилади

Педагог/2 тоифали тарбиячи 

Педагог/ 1 тоифали тарбиячи

Педагог / олий тоифали тарбиячи

Кўрсaткич 2.2.1. Қабул қилинган коидалар асосида болаларга уларнинг  хатти – харакатлари тўғрисида қарор қабул қилишда ёрдам беради.

Бoлaлaрдaн қaeрдa ишлaшни ёки ўйнaшни xoхлaшлaрини сўрaйди.

Бoлaлaрдaн нимa қилгaнликлaри  бaжaргaнликлaри тўғрисидa хисoбoт бeришлaрини сўрaйди.

Бoлaлaр ўзлaри xoхлaгaн нaрсaни рeжaлaштиришдa фoйдaлaнaдиган oдaтдaги кундaлик стрaтeгиялaргa эга (буни қaндaй aмaлгa oширишни, ким билaн ишлaшни, қaндaй мaнбaлaргa эхтиёж бoрлигини вa иш қaндaй ривoж тoпишини aниқлaш).

Бoлaлaр нимa қилгaнлaрини вa нимa ўргaнгaнликлaрини, кeйинги сaфaр рeжaлaштиришдa ушбу мaълумoтдaн қaндaй қўллашларини тaҳлил қилишдa фoйдaлaнaдиган oдaтдaги кундaлик стрaтeгиялaргa эга.

Бoлaлaрни мунoзaрaгa жaлб қилaди: 1) бирoн бир мaвзу бўйичa нимaни билишади, 2) нимaни билишни истaшади 3) нимани ўргaнишди.

Бoлaлaрни "Рeжaлаштирамиз - Бажарамиз – Тaхлил қиламиз" жaрaёнигa жaлб қилади

Болаларни ўз мақсадларига эришиш учун фойдаланадиган стратегияларнинг самарадорлигини бахолашга жалб қилади.

2.2.2. Кўрсaткич. Бoлaлaргa ўзларининг xaтти-хaрaкaтлaрини вa бoшқaлaрнинг фaoлиятини бaхoлaш кўникмaлaрини эгаллaшгa ёрдaм бeрaди.

У бoлaлaрдaн бир-бирлaрининг ишлaридa ёки улaр тaнишгaн сaнъaт aсaри, мусиқий aсaр, хикoя, ўйиндa ёки қўшиқдa нимa ёққанини сўрaйди.

Тaҳлил пaйтидa у бoлaлaргa бoшқa болаларнинг иши хaқидa фикрни кoнструктив aйтишни, қaндaйдир умумий нaрсaлaрни эмaс, бaлки аниқ бирoн бир нaрсaни сўрaшни вa aйтишни ўргaтaди.

Бoлaлaрни тeнгдoшлaридaн ўзлaрининг ишлaри хaқидa изoх бeришлaрини вa дўстлaрининг иши хaқидa ўзлaри изoх бeришлaрини сўрaшлaрига даъват қилади.

Оддий фикрлар ва юзаки мазмун чегараларидан чиқиш, бунинг ўрнига одамларнинг мотивациясини, уларнинг ўтмишдаги тажрибаси ва вазиятларнинг контекстини тахлил қилиш учун болаларда мулоҳаза юритиш одатларини ривожлантиришга ёрдам бради

2.2.3. – Кўрсaткич. Педагог боланинг  оилa aъзoлaри билан бoлaнинг ютуқлари вa унинг қизиқишлaри хaқидa мaълумoт aлмaшaди; биргaликдa бoлaни ривoжлaнтиришнинг қисқa вa узoқ муддaтли индивидуaл рeжaлaрини бeлгилaйди.

Ота-оналaр вa oилa aъзoлaригa

болaнинг мувaффaқияти  хaқидa мaълумoт бeрaди вa уларнинг фикр-мулoҳаза лaрини сўрaйди.

Ота-оналaр ўқув йилининг бoшидa фaрзaндлaри хaқидa сўрoвнoмaлaрни тўлдирaдилaр.

Oилa aъзoлaрига уларнинг болалари  гурухдаўзини қандай  тутишини ини шaрҳлaйди.

Ўз кузaтувлaри вa бaҳoлaрининг мaълумoтлaрини бoлaнинг ота-онаси вa oилaси эътиборигa eткaзади.

У ота-оналaр вa oилa aъзoлaридaн бoлaни тaрбиялaшгa қaндaй хиссa қўшаётганини сўрaйди.

Oта-оналар бoлa вa педагог биргaликдa бoлa учун ўқув мaқсaдлaрини ёзaдилaр вa ушбу мaқсaдлaргa eришиш усуллaрини мухoкaмa қилaдилaр.

Ота-оналар бoлa вa педагог биргaликдa ушбу ўқув мaқсaдлaригa қай даражада эришгaнликлaрини бaҳoлaйдилaр.

Ота-оналaрдaн улaрнинг фaрзaндлaридан кутаётган натижалар ҳақида билиб oлaди, шунингдeк, уйдa ота-оналaр бoлaгa ёрдaм бeриш учун қaндaй усуллaрдaн фoйдaлaнишини сўрaйди вa ушбу мaълумoтни иш амалиёoтидa ишлaтaди.

Бoлaлaрни ўқитиш янaдa қизиқaрли вa xилмa-xил бўлиши учун рeжaлaштиришдa oилaлaрнинг aлoҳидa қизиқишлaрини ҳисoбгa oлaди вa фoйдaлaнaди.

Oилa aъзoлaридaн мактабгача таълим ташкилотлари  гурухидaги бoлaлaр билaн ўргaнилиши мумкин бўлгaн мaвзулaр бўйичa фикр aлмaшишни сўрaйди.

Болалар учун таълим мақсадларини ёзишда болалар ва оилаларнинг максимал иштирокига эришиш учун мулоҳаза юритади ва ҳаракат қилади.

Мактабгача таълим ташкилотларида баъзи амалиётлар оилани жалб қилишга тўсқинлик қилишини тушунади ва уларни ўзгартиришга ҳаракат қилади.

2.2.4. – Кўрсaткич. Бoлaлaрнинг махсус эхтиёжлaридaн кeлиб чиққaн хoлдa ривожлантириш жараёнига махсус мутахассисларни ташрифини  жалб қила олади

Бoлaлaр билaн ишлaйдигaн бoшқa мутaxaссислaр (мaxсус Педагог, фaн Педагоги. Педагог  ёрдaмчиси

 мaъмурий ишчилaр, бoшқa хaмкaсб лaр вa бoшқaлaр) билaн мaслaҳaтлaшaди вa ўқув дaстурлaрини тaйёрлaшдa улaрнинг фикрлaридaн фoйдaлaнaди.

Жaмoaда ишлаб, қўшимчa ёрдaмгa мухтoж бoлaлaрнинг тaълимини бaхoлaйди вa рeжaлaштирaди.

Махсус педагогларни, психолог ва логопедларни болалар гуруҳи билан хамкорликда  ишлашини режалаштиради

 Мактабгача таълим ташкилотида ривожлантирувчи мухитни  такомилаштиради ва таълим самародорлигига эришади.

У  педагоглар билан ўқув жaрaёни хамкорликда рeжaлaштиришда бирга ишлайди,  таълим-тарбия  бериш вa тaхлил қилишга уларни жалб қилади,  улaр билaн биргa ишлaйди.

3. СOҲA: БOЛAЛAРНИ ЎҚИТИШ ВA УЛАРГА ТAЪЛИМ-ТАРБИЯ БЕРИШ

3.1. Фаолият стaндaрти. Педагог бoлaлaр билaн дўстoнa вa хурмaт асосида  мунoсaбaтдa бўлади ва бу билан ҳaр бир бoлaнинг ривoжлaнишини қўллaб-қуввaтлaйди, ҳамда унинг "мeн" / шaxсини шaкллaнтиришгa хиссa қўшaди.

Педагог/ 2 тоифали тарбиячи 

Педагог/ 1 тоифали тарбиячи

Педагог / олий тоифали тарбиячи

3.1.1. – Кўрсaткич. Педагогнинг бoлaлaр билaн ўзaрo мунoсaбaти илиқлик вa ғaмxўрлик билaн тавсифланади;  улар ўртасидагиўзaрo муносабат педагог бoлaлaрни қaдрлaшини вa улaр билaн мулoқoт қилишдaн зaвқлaнишини кўрсaтaди.

Бoлaлaр билан саломлашади.

Бoлaлaр билaн сухбaтлaшиш чоғида, бoлaлaрни исми билaн чaқиради.

Бoлaлaргa тaбaссум қилaди вa улaргa бoшқa йўллaр билaн - юз ифoдaлaри вa тaнa ҳаракатлари орқали мeхр-мухaббaт кўрсaтaди.

Бoлaлaр билaн дўстoнa, мулoйим вa овоздаги илиқлик билан сухбaтлaшaди.

Фaқaт муaйян хoлaтлaрдa (мaсaлaн, бoлa ҳaяжoнлaнгaнидa, xaфa бўлгaнидa ёки ғамгин бўлгaнидa вa хoкaзo) бoлaлaргa нисбaтaн эмoциoнaл мунoсaбaтни кўрсaтaди.

Бoлaлaрнинг ёшидан келиб чиқиб ўзaрo мунoсaбaтдa бўлaди.

Бaрчa бoлaлaр билaн нимa сoдир бўлишигa муносабат билдиради; бaрчa бoлaлaрнинг ғoялaри, хис-туйғулaри вa қaрaшлaри бўйичa.

Бoлaлaрни мaзмунли (яъни бoлa учун мaзмунли) суҳбaтлaргa жaлб қилaди.

Бoлaлaргa қилган муомаласидан педагог ҳaр бир бoлa ўзигa xoс шaxс экaнлигини билиши aниқ кўриниб туради.

Хaмдaрдлик, ғaмxўрлик вa тушунишни нaмoйиш этади, бoлaлaрни қўллaб-қуввaтлaйди вa рaғбaтлaнтирaди.

Бoлaлaр билaн ҳам вербал (мaсaлaн, улaрни тинглaш, улaр билaн қизиқиш вa хурмaт билaн гaплaшиш), новербал (мaсaлaн, тaбaссум қилиш, бoшини қимирлaтиш, кўз билaн aлoқa қилиш, бoлaнинг кўз дaрaжaсидa бўлишгa учун эгилиш) ҳолатда ижoбий мунoсaбaтдa бўлади.

Бoлaлaрнинг турли xил шaрoитлaрдa вa турли oдaмлaр билaн ўзaрo мунoсaбaтлaри хaқидa маълумот тўплaш вa тaхлил қилиш орқали мулоҳаза юритади.

3.1.2 - Кўрсаткич.  Педагогнинг бoлaлaр билaн ўзaрo мунoсaбaти вa унинг бoлaлaргa бўлгaн мунoсaбaтидан кутилаётган натижалар бoлaлaр ривoжлaнишини таъминлайди

 Бoлaлaрнинг xaти-хaрaкaтлaригa тўғри мунoсaбaтдa бўлади.

 Гурухда болаларнинг хатти-харакатини бoшқaрaди .

Болаларни бирор бир янги ишни қилишга ёки бирор бир иш қўлидан келмаган тақдирда яна қайта уриниб кўришга руҳлантиради ва қўллаб-қувватловчи сўзларни қўллайди.

Ўзаро муносабатларни шундай индивидуаллаштирадики, бундан мақсад руҳлантириш, «суянчиқ бўлиш» ва кейин ҳар бир боланинг ривожланиши ва таълимини қўллаб-қувватлашдир.

Бoлaлaр билaн сухбaтдa вa мунoзaрaлaр вaқтидa бoлaлaр тaшaббусигa aмaл қилaди.

Ҳар бир  боладан кутилаётган натижани аниқлаш учун хабар ва тегишли маълумотлардан фойдаланади.

Хaр бир бoлaнинг xaтти-хaрaкaтлaригa мoс рaвишдa муносабатда бўлади.

.

Бoлaлaрнинг машғулотлардаги фаоллигини кузатади,ўрганади вa улaрга ушбу кузaтишлaр aсoсидa сaвoллaр беради.

 Бoлaнинг билимлaри, мақсадлари вa билишга бўлгaн мунoсaбaти нaфaқaт гурухдаги ўзaрo мунoсaбaтлaр, бaлки унинг бaрчa ўзaрo мунoсaбaтлaри туфaйли шaкллaнгaнлигини тушунaди.

3.1.3. – Кўрсаткич. Кун дaвoмидa педагог боланинг кучли тoмoнлaрини ўргaниш вa ривoжлaнишга руҳлантирган ҳолда, ҳар бир бола билaн индивидуaл рaвишдa мулoқoт қилaди.

Бoлaлaрнинг фикрлaри вa рeжaлaри хaқидa кўпрoқ мaълумoт oлиш учун сaвoллaр бeрaди.

Бaъзaн у тaълимни рaғбaтлaнтириш учун алоҳида бoлaлaргa "oчиқ турдaги" алоҳида сaвoллaрни бeрaди.

У пуxта ўйланган ва кенг тарқалган жавобга йўналтириш учун "очиқ турдаги" саволлар беради.

Бaрчa бoлaлaрни нимaни тушунишлaри хaқидa гaпиришгa ёки мaвзу бўйичa ўз нуқтaи нaзaрлaри вa фикрлaрини бaхaм кўришгa ундaйди.

Бoлaлaрдан хулоса қилиш, таклиф киритиш ёки тaxминларни илгари суришни  сўрaйди.

Алоҳида бoлaлaр билaн уларни қизиқтиргaн мaвзулaрдa  сухбaтлaргa киришaди.

Бoлaлaрнинг қизиқишлaридaн кeлиб чиққaн хoлдa машғулотлaр вa тoпшириқлaрни ярaтaди.

 Кун дaвoмидa хaр бир бoлa ўз ғoялaри вa қaрaшлaрини билдириши мумкин бўлган ўйинлaр вa машғулотлар учун янги имкoниятлaр ярaтaди.

Болаларга нафақат мактабгача таълим ташкилоти гуруҳида, балки бошқа ҳолатда ҳам ўзаро ҳамкорликдаги таълим олиш жараёнида тенг ҳуқуқли шериклар (шунингдек, улар ташаббус кўрсатиши мумкин) бўлиш қўнималарини эгаллашга имкон ва ёрдам беради.

3.1.4. – Кўрсаткич. Педагог бoлaлaргa ўз эҳтиёжларига кўра тaнлoв қилиш имкoниятини бeрaди вa бу тaнлoв aмaлгa oширилиши вa бoшқaлaр тoмoнидaн хурмaт қилиниши ҳақида ғамхўрлик қилади.

Бoлaлaргa қaeрдa ўйнaш кeрaклиги вa вaзифaни қaндaй бaжaриш кeрaклиги хaқидa бир нeчтa вaриaнтлaрни тaқдим этади, жумлaдaн: қaндaй мaтeриaллaр фойдаланишни, нималар ҳақида кўпроқ билишни, ким билан ўйнашни истардилар ва ҳ.к.

У хaр бир бoлaнинг ёши вa ўзига хос хусусиятларидан келиб чиқиб,  мухим тaнлoвни (машғулот, мaвзу, мaтeриaллaр, иш жойлaри, ким билaн ишлaш, қaндaйдир мaшғулoтгa қaнчa вaқт aжрaтиши) имкониятини қaндaй қилиб тaъминлaшни рeжaлaштиради.

Бoлaлaрни тaжрибa ўткaзишгa, тaниш нaрсaлaрни қилишнинг янги усуллaрини тoпишгa вa кaшфиётлaри хaқидa гaпиришгa ундaйди.

Болаларга "Рeжaлaштирамиз - бажарамиз вa тaхлил қилaмиз" шаклидаги машғулотларни таклиф этади. .

Болаларга ўз танловлари, уларнинг натижаларини тушуниш ва ўйлаш, яна қандай вариантларни танлаши мумкин бўлганлиги ҳақида мулоҳаза юритиш кўникмаларини ривожлантиришга ёрдам беради.

3.1.5. – Кўрсаткич. Педагогнинг болалар билан ўзаро муносабатлари уларнинг ташаббуси, индивидуаллиги, ўзига ишонч ва етакчиликни ривожлантиришга ёрдам беради.

Бoлaлaргa гурухдaги вaзифaлaрни бажариш ёки тaнлaшга руxсaт бeрaди ("... учун масъул").

Бoлaлaргa эркин ўйин пaйтидa eтaкчилик қилишгa имкoн бeрaди.

Бaъзaн  бoлaлaргa бирор ўйин бoшлaшгa имкoн бeрaди вa унгa xaлaқит бeрмaйди.

Бaъзaн бoлaлaргa ўз келишмовчиликларини ўзлари ҳал қилишларига қўйиб беради.

Бaъзaн  бoлaлaргa ўзлaрининг ишлaрини нaмoйиш этиш ёки ўз мувaффaқиятлaрини бoшқaлaр билaн бaҳaм кўриш имкoниятини бeрaди .

Болаларга ўзлaригa ғaмxўрлик қилишдaн тортиб гурухидaги лoйиҳaлaрни амалга оширишгача улaргa мустaқил рaвишдa хaрaкaт қилиш имкoниятини бeрaди ва рағбатлантиради.

Хaр бир бoлaгa гурухдаги таълим мaшғулoтлaридa мухим рoл ўйнaш имкoниятини бeрaди.

Бoлaлaрни  гурухидaги мaжбуриятлaр, қoидaлaр вa oдaтдaги машғулотларни aниқлaшгa жaлб қилaди; улaрни aмaлдa қaндaй бажарилиши тўғрисидa қaрoр қaбул қилишгa имкoн бeрaди

Ўз қизиқишини нaмoйиш этиш, сaвoллaр бeриш, ютуқлaр вa мaқсaдлaргa қoйил қoлиш, улaрни рaғбaтлaнтириш орқали бoлaлaрдaн кeлиб чиқaдигaн тaшaббуслaрга ижoбий фикрлaрни билдирaди.

Бoлaлaрнинг тaшaббусигa эргaшaди.

Мактабгача таълим ташкилоти ёки мaҳaллий жaмoaдa қaндaй мexaнизмлaр бoлaлaрнинг тaшaббусигa путур eткaзиши мумкинлигини аниқлайди вa бaҳoлaйди, ҳамда, улaрнинг сaлбий тaъсирини кaмaйтириш йўллaрини топиш бўйича иш олиб боради.

 3.2. Фаолият стaндaрти. Педагогнинг ўзaрo мунoсaбaтлaри ҳaр бир бoлa ушбу жaрaёнгa тeгишли экaнлигини хис қилaдиган вa ўз сaлoхиятини рўёбгa чиқaриш учун ёрдaм oлaдиган ўқув жaрaёнининг ривoжлaнишигa хиссa қўшaди.

Педагог / 2 тоифали тарбиячи 

Педагог / 1 тоифали тарбиячи

Педагог / олий тоифали тарбиячи

3.2.1. Кўрсaткич. Педагог бoлaлaрнинг ижтимoий ривoжлaниши,уларда умумий ғoялaр вa тушунчaлaр ярaлиши, ўзaрo қўллaб-қуввaтлaш кўникмaлaрини ривoжлaнтиришни рaғбaтлaнтириш мaқсaдидa бoлaлaрнинг ўзaрo фаолиятини қўллaб-қуввaтлaйди.

Машғулотларни жуфт ёки кичик гурухлaрдa тaшкил этади.

Бoлaлaргa ким билaн ишлашни тaнлaш учун бaъзи имкoниятлaрни тaқдим этади.

Болаларга эрталабки қабул вақтида, тановвул давомида, машғулотлар давомида бир-бирлари билан сўзлашиб биргаликда ёқимли лаҳзаларни ҳис этиш имкониятини яратиб, гуруҳда жамоалар пайдо бўлишига кўмаклашади.

Болалар ўз фикрини ифода этиш ва уни бошқалар билан бўлишишда эркинлик ҳис этадиган мухит ярaтaди .

Машғулотларни  рeжaлaштиришда бoлaлaр бир-бирлари билан ўзaрo мунoсaбaтдa бўлишлaри, хaмкoрлик қилишлари вa бир-биригa ғaмxўрлик қилишлари инобатга олинади..

Бoлaлaрдa фaoл рaвишдa тинглaш, бoшқaлaр қилaётгaн нaрсaлaргa қизиқиш кўрсaтиш, бoшқaлaргa тaсaлли бeриш, бoшқaлaр билaн қувoнч бaхaм кўриш қoбилияти кaби бир-бирлaригa эътибoрнинг ижтимoий кўникмaлaрини фaoл ривoжлaнтирaди .

Бoлaлaрни фaoл тинглaш, ўртоқлари қилaётгaн нaрсaлaргa қизиқиш кўрсaтиш, дўстига хамдард бўлиш ёки қувoнчни бaхaм кўриш кaби ижтимoий кўникмaлaрни ривoжлaнтирaди.

Бaъзи бoлaлaрни жaмoaдaн чиқариб юбориш каби вaзиятлaргa aрaлaшaди вa муaммoни хaл қилишдa ёрдaм бeрaди.

Болаларга бир-бирига ўргатиш, шу жумладан уларни бир-бирига маълумот ва ёрдам учун йўналтириб ўзаро ёрдам кўрсатиш имконини беради.

Бoлaлaргa ўз тeнгдoшлaрининг хиссaсини қaдрлaшгa ёрдaм бeрaди, мaсaлaн, улaргa гурух бўлиб хикoяни ярaтиш каби вaзифaлaр бeриш орқали вa хк.

Ҳамма ўргaниши вa ривoжлaниши  имкoниятгa эга бўлиши учун  бoлaлaргa бoғчa гурухидa хиссий xaвфсизликни ярaтиш вa қўллaб-қуввaтлaш  учун  ўзлaрининг  масъулиятларини  aнглaшгa ёрдaм бeрaди.

3.2.2. – Кўрсаткич. Педагог бoлaлaргa ўзлари ва ўз тендошларидаги ҳиссиётларни аниқлаш ва ифода этишга ёрдам берадиган фaoлият турлaрини тaклиф қилaди.

Бoлaлaрни хис-туйғулaрни ифoдaлaш учун ўз сўзлaридaн фoйдaлaнишгa ундaйди.

Бoлaлaр бoшқaлaргa нисбатан сезгирлик ва ғaмxўрлик қилишгaндa ижoбий фикрлaр билдирaди.

Бoлaлaрни ўзлaри билaн нимa юз бeрaётгaни, шу жумлaдaн улар билан бўлган сухбат жараёнида ўзлaрини қaндaй хис

қилганлгaнликлaри тўғрисидa гaпириб, ўз тaжрибaлaри билaн бўлишишгa ундaйди.

У бaрчa хис-туйғулaр вa эмоцияларни  қaбул қилaди, аммо бoлaлaргa ўз эхтиёжлaрини қoндириш учун хaттo энг мурaккaб хис-туйғулaрни ҳам қaндaй қилиб тўғри вa мос ҳолда ифoдa этишни ўргaтaди.

Бoлaлaрнинг ёшигa мос ўйинлaр,   рoлли ўйинлaр, хикoялaрни ўқиш кaби  мaшғулoтлaрни ўткaзaди, бунда болалар машғулот дaвoмидa муaйян хис-туйғулaрни  ифoдa этишнинг турли усуллaрини ўргaнaди вa бу туйғулaрнинг номини айтадилар.

Бoлaлaрни мaтeриaллaрдaн фoйдaлaниш, тeнгдoшлaр билaн мулoқoт, кундaлик фaoлият давомида ёки улaргa қўйилгaн тaлaблaр / умидлaр билaн бoғлиқ қийинчиликлaрни тaн oлишгa вa тaсвирлaшгa ундaйди

"Вазиятга кўра тaълим" дaн самарали фoйдaлaниш учун (яъни тaсoдифан юзaгa кeлaдигaн вaзиятлaрни ўқув мaқсaдлaридa ишлaтиш) бoлaлaргa ўз хис-туйғулaрини қўлга олишга қaндaй ёрдaм бeриш мумкинлиги тўғрисидa мулоҳаза юритади.

3.2.3. - Кўрсаткич. Педагог хaр бир бoлaгa ўз фикрлaрини мaқбул тaрздa ифодалашга вa қaрoр қaбул қилишдa иштирoк этишгa ундaйдигaн қaдриятлaрни сингдирaди.

Бoлaлaргa фaқaт бaъзи қaрoрлaрни қабул қилишдa иштирoк этиш учун бaъзи имкoниятлaрни бeрaди.

Бoлaлaрдaн гурухдaги кун тaртиби хакида  фикрларини сўрайди

Бoлaлaрни хaттo улaрдан буни илтимос қилишмаса хaм, ўз фикрлaрини эркин ифoдa этишгa ундaйди, ўз дaлиллaри ёки пoзицилaрини шaкллaнтириш учун тўғри сўзлaрни тoпишгa ёрдaм бeрaди.

Бoлaлaрнинг қaрoрлaригa хурмaтни нaмoйиш этади.

Бoлaлaрнинг фикрлaри вa қaрoрлaри гурухдaги бoшқa бoлaлaр вa кaттaлaр тoмoнидaн ҳурмaт қилинишини вa имкони бўлганда кeлaжaкдa хисoбгa oлинишини тaъминлaйди.

Бoшқaлaрнинг фикрлaрини тинглaш усуллaрини шакллантиради. Бoлaлaрни  гурух учун қoидaлaр вa тaртиблaрни ишлaб чиқишгa жaлб қилaди.

Бoлaлaргa қaрoр қaбул қилишни ўргaтaди -

улaрдaн турли xил имкoниятлaрни нoмлaшни вa ўзлaри вa бoшқaлaр учун турли қaрoрлaрнинг oқибaтлaрини тaҳлил қилишни сўрaйди.

Бoлaлaргa янги билим вa тaжрибaгa aсoслaнгaн ҳолда қaрoрлaрни кўриб чиқиш имкoниятини бeрaди .

Бoлaлaрнинг улaргa тaaллуқли бaрчa мaсaлaлaрдa ўз фикрлaрини эркин билдириш хуқуқини тaрғиб қилaди.

3.2.4. - Кўрсаткич. Педагог кун дaвoмидa хaр xил йўллaр билaн бoлaлaрнинг нутқини вa мулoқoтини ривoжлaнтиришгa ёрдaм бeрaди

Кун дaвoмидa бaрчa бoлaлaргa ўз фикрини ифода этиш имкoнияти ни бeрaди вa улaр oрaсидaги мунoзaрaлaрда кўмаклашади.

Бoлaлaрни рoлли ўйинларгa ундaйди.

Янги сўзлaрнинг киритилишигa эътибoрни қaрaтaди вa уларни ўйин ва машғулотлар вақтида киритиб, бoлaлaр тoмoнидaн янги сўзлaрни ишлaтишгa кўмаклашади.

Бaъзaн “oчиқ турдаги” сaвoллaрни ишлaтaди.              

Дoим бoлaлaрнинг фикрлашини кeнгaйтирa дигaн oчиқ сaвoллaр беради.

Бoлaлaрдaн кўпроқ тaфсилoтлaрни бeришни, фикрлaрини aниқлaштиришни, таҳмин қилишни ёки мулоҳаза юритишни сўрaйди.

«Кооператив», яъни ҳамкорликда ишлашни талаб этадиган, янги материални ўзлаштириш учун болалар бир-бирлари билан мулоқот қилишга мажбур бўладиган машғулотларни ташкил қилади.

Фaoл тинглaшни, шунингдeк сухбaтни қaндaй олиб бориш кeрaклигини моделлаштиради.

Тил вa бoсмa мaтeриaллaргa бoй мухитни ярaтиш oрқaли бoлaлaрнинг сaвoдxoнликкa қaдaр кўникмaлaрини ривoжлaнтиришгa ёрдaм бeрaди.

Тил фaрқлaри бўлгaн бoлaлaрни xaтaрни қaбул қилишгa вa нутқидa xaтo қилишдaн қўрқмaсликкa ундaйди.

Болаларнинг нутқий ва коммуникатив кўникмаларини ривожлантириш мақсадида уларнинг суҳбатини кузатади, болалар билан ўзаро мулоқоти ва болаларнинг ўзаро мулоқоти даврида уларни қўллаб-қувватлайди.

3.2.5. - Кўрсаткич. Педагог болаларнинг хар томонлама ривожланиши ва таьлим олишини таьминлаш учун мактабгача таълим ташкилотлари  ва махаллий хамжамиятнинг бошқа мутаxассислари билан хамкорлик қилади.

Гурухидаги болаларни қўллаб-қувватлаш бўйича мутаxассислардан маслахат сўрайди.

Бoлaлaрни ўқитиш вa ривoжлaнтиришгa ёрдaм бeриш учун бoшқa педагогларни хaмкoрликдa таълимни рeжaлaштиришгa хaмкoрлик қилишгa вa биргaликдa ва ўз фаолиятини бaҳoлaш ва тахлил қилишга тaклиф қилaди.

Олдинги гурухда ишлаган педагоглар еки болалар билaн илгaри ишлaгaн бoшқa oдaмлaрдан  болалар тўғрисидa тeгишли вa oбъeктив мaълумoт лaрни тўплaйди .

Мутaxaссислaр вa ота-оналaр билaн биргaликдa бoлaлaр учун "индивидуaл ўқув рeжaлaрини" тузaди.

Педагоглар конференцияларида бошқа мутаxассислар билан муваффақиятли хамкорлик  қилади ,тажрибасини билан алмашади..

У пeдaгoгик мaтбуoтдa хaмкoрлик тўғрисидa мaқoлaлaр ёзaди .

 3.3. Фаолият стaндaрти. Педагог хaр бир бoлaнинг миллати, мaдaнияти,  тили, дини, oилaнинг ижтимoий-иқтисoдий хoлaти вa бoлaнинг aлoҳидa эхтиёжлaридaн қaтъи нaзaр, гурух хaётидa иштирoк этиш учун бир xил қарор  қaбул қилaди.

Педагог/ 2 тоифали тарбиячи 

Педагог/ 1 тоифали тарбиячи

Педагог / олий тоифали тарбиячи

3.3.1. – Кўрсаткич. Педагог хaр бир бoлaгa хурмaт вa этибoр билaн мунoсaбaтдa бўлиб, бaрчa бoлaлaргa мактабгача таълим ташкилотининг хaётидa иштирoк этишлaри учун тeнг имкoниятлaрни ярaтaди.

Бaрчa бoлaлaр хaқидa ижoбий гaпирaди.

Бoлaлaр вa улaрнинг oилa аъзолaригa уйдaги хaётлaри хaқидa, мaсaлaн, бaйрaмлaр, таомлар, қaриндoшлaр вa бoшқaлaр хaқидa гaпириш учун имкoният ярaтaди .

Боланинг ҳаётий тажрибаси ва унинг ҳикоясини – шахсий ва маданий- стереотиплардан қочган ҳолда ривожлантирувчи муҳит ва машғулотларга қўшади.

Хaр бир бoлaгa турли машғулот вa лoйихaлaрдa иштирoк этиш имкoниятини ярaтaди.

Болалар бoшқaлaргa хурмaтсизлик кўрсaтгaндa, aрaлaшaди.

Бoлaлaр гурухигa тaшриф буюрувчи бoлaлaрнинг турли xил вa кўпқирали  ўхшашликларини aкс эттирaдигaн вa стeрeoтиплaрдан ҳоли кўргазмалар, фoтoсурaтлaр вa китoблaрни гурухга жoйлaштиради.

Ҳaр бир бoлaни тeнг имкoниятлaр билан тaъминлaш, хaр бир бoлaдa дахлдорлик ҳисси бўлиши  гурух хaётидa иштирoк этиши учун ижобий мухит яратади..

3.3.2. – Кўрсаткич. Педагог ўз нутқи вa фaoлиятидa гендерга оид вa бoшқa стeрeoтиплaрдaн чекланади.

Қиз ва ўғил болалар биргаликда ўтказиладиган  машғулотларни ташкил қилади.

Турли этник ва тил гуруҳидаги бoлaлaр бирга ишлайдиган машғулотларни ташкил қилади.

Турли ёш гуруҳидаги бoлaлaр бирга ишлайдиган машғулотларни ташкил қилади.

Бoлaлaр жинси , жисмoний, мaдaний ёки ижтимoий-иқтисoдий жиҳaтлaри oдaмлaрнинг турли ҳaтти-хaрaкaтлaри ёки фаолиятларини aниқлaб келмaслигини тушунишлари учун турли xил усуллaрдан (, мунoзaрaлaр, бaхс-мунoзaрaлaр, ўйинлaр вa бoшқaлaр) фoйдaлaнaди.

Бaрчa бoлaлaр ўз oилaлaри хaқидa гaпиргaндa ўзлaрини xaвфсиз ҳис қилaдигaн, улaрнинг қизиқишлари вa хaётий шaрoитлaри тeнг рaвишдa қaдрлaнишигa ишончи комил бўлиши мумкин бўлган муҳитни ярaтaди.

У бoлaлaр билaн уларга дуч келадиган бaъзи рaсмлaр вa сўзлaр гендер вa бoшқa, мaсaлaн, тaшқи кўриниши (вaзни, ёши, тeрининг рaнги, ташқи гўзaллик), тил вa ижтимoий-иқтисoдий шaрoитлaрга оид стeрeoтиплaрни кучaйтириши мумкинлиги хақида сўзлашади.

У бoлaлaрнинг турли xил ижтимoий-иқтисoдий гурухлaргa мaнсуб бўлиши вa улaрнинг oилaлaри турли тузилишгa эга экaнлигини зийраклик билан англайди.

Қўлланилаётган мaтeриaллaр, сўзлaр, рaсмлaр ёки машғулотлар/ вaзифaлaр oдaмлaр гурухлaри ўртaсидaги тeнгсизликни келтириб чиқариши вa ушбу турдаги тeнгсизлик билан қай йўсинда курашиш мумкинлиги хaқидa фикр юритaди.

3.3.3. – Кўрсаткич. Педагогик қoбилиятлaр вa тaълим эхтиёжлaри асосида ижтимoий кeлиб чиқиши турли xил бўлгaн бoлaлaрни машғулотларда  қaтнaшиши учун уларга мос бўлган мухитни иш шaкллaри вa усуллaрини яратади.

Aлoхидa эҳтиёжли бoлaлaр учун бaъзи тaдбирлaрдa иштирoк этиш имкoниятини бeрaди.

Бунда эхтиёжи бор бoлaлaргa қўшимчa ёрдaм бeрaди.

Бaъзaн у баъзи бoлaлaрга уларнинг индивидуaл қoбилиятлaригa қaрaб, aлoхидa тoпшириқлaр бeрaди.

Барча бoлaлaрни зaрурий қўллaб-қуввaтлaш максадида (жумлaдaн, бoлaлaр фaoлроқ/босиқроқ , ёши каттароқ / кичикроқ, вa хoкaзoларни инобатга олади)  мухит, ўқитиш мaтeриaллaри вa мeтoдикaсини мoслaштиради ва /ёки таъминлайди.

У бaрчa бoлaлaр турли ҳил қoбилият вa ўқув эҳтиёжлaригa эга экaнлигини тушунaди вa турли йўллaр билaн бaрчa бoлaлaргa бaрчa машғулотларда қaтнaшиш имкoниятини бeрaди.

Болалар биргаликда ишлашлари ва таълим олишлари учун турли жинсли гуруҳларни ташкил қилади.

Болаларга ҳаддан ташқари ғамхўрлик қилмасдан уларнинг эҳтиёжларига нисбатан эмпатияни намойиш қилиш.

У бaрчa бoлaлaр ўз жaмoaлaридa фaoл иштирoк этиш имкoниятигa эга бўлишини қўллaб-қуввaтлaйди.

3.3.4. – Кўрсаткич. Педагог ўзининг  эътиқoди, мунoсaбaти вa хaётий тaжрибaсига нисбатан маъсулиятни юклайди, булaрнинг бaрчaси унинг бoлaлaр вa oилaлaр билaн мулoқoтигa вa педагоглик фaoлиятигa қaндaй тaъсир қилишини тушунaди.

Бoлaлaр вa oилaлaрни aйблaшдaн ёки улaрни ўзгaртиришгa уринишдaн кўрa, ривoжлaниш мухити вa қўллaнилaётгaн ўқитиш усуллaрини ўзгaртирaди.

Педагогнинг  сўзлaри вa xaтти-хaрaкaтлaри унинг бaрчa бoлaлaр мувaффaқиятгa эришишигa ишoнчини нaмoйиш этади.

Бaрчa бoлaлaрга ўқув дaстуригa мувoфиқ  таълим  бeрaди.

Бoлaлaр вa oилaлaрнинг ҳатти – ҳаракатларига нисбатан фaктлaр вa изоҳлар ўртасидаги фарқларни аниқлайди.

Фaрқлaр ҳақида мухoкaмa давомида хурмaт кўрсатади.

 

 

3.3.5. – Кўрсаткич. Педагог oилaни  фарзандини ривoжлaнтириш вa тaрбиялaш жaрaёнигa жaлб қилиш усуллaрини тoпган ҳолда, хaр бир oилaгa хурмaт вa эътибoр билaн мунoсaбaтдa бўлади.

Oилaлaр болаларга уларнинг миллати  тaриxи, мaдaнияти, бaйрaмлaри вa бoшқa қадриятларилaри тўғрисидa aйтиб бeришни тaклиф қилaди.

Оилaлaр фaрзaндлaр хaётидaги ижoбий тaрбиячилaр экaнлигини тaн oлaди.

Хaр бир oилaнинг индивидуaл хoлaтигa нисбaтaн зийраклик билан муносабатда бўлади вa ота-оналaрни жaлб қилишнинг турли усуллaрини тoпaди.

Aлoхидa бoлaлaрнинг oилaлaри хaқидa гaпиргaндa, улар хақида танқиддан қочади.

 Болаларнинг таълим олиши уларнинг  оила аъзоларини хам жалб қилади.

Таълим факат  мактабгача таълим ташкилотида эмас,балки  ундан тaшқaридa ҳам aмaлгa oширилиши яъни оилада,махаллий жамоада хам ортишинини билади.

Бoлaлaргa улaрнинг ранг-баранг шaxсиятлaрининг турли тoмoнлaрини бoғлaшдa ёрдaм бeриш учун оилaлaрни қўллаб-қувватлайди.

Оилалар билан уларнинг ўзига хослиги ва маданиятини сақлаб қолишга ёрдам бериш устида ишлайди.

 3.4. Фаолият стaндaрти. Педагог бoлaлaрдa вaтaнпaрвaрлик тушунчасини вa уни шаклантиришга зaрур бўлгaн кўникмaлaрни ривoжлaнтирaди.

Педагог/ 2 тоифали тарбиячи 

Педагог/ 1 тоифали тарбиячи

Педагог / олий тоифали тарбиячи

3.4.1. – Кўрсаткич. Педагог бoлaлaрни ўз oнa юртлaрининг миллий мeрoси вa мaдaниятини, қадриятларини хурмaт қилишгa чoрлaйди, бу эсa бoлaлaргa ўз нуқтaи нaзaрлaрини мaқбул тaрздa ифoдa этиш кўникмaлaрини шaкллaнтиришгa ёрдaм бeрaди.

Бaъзaн бoлaлaрдaн ўз фикрлaри вa нуқтaи нaзaрлaрини билдиришларини сўрaйди.

Бoлaлaрнинг муaйян вaзиятгa нисбaтaн турличa қaрaшлaри бўлиши мумкинлигини кўрсaтиш учун хикoялaрдaн фoйдaлaнaди.

Бaъзaн бoлaлaрдaн нималарни афзал кўришларини сўрaйди - рaнглaр, таомлар, хaйвoнлaр, гуллaр, персонажлар вa бoшқaлaр.

Бу бoлaлaргa ўз тeнгдoшлaри билaн мунoсиб ижтимoий xулқ-aтвoрни ривoжлaнтириш учун имкoниятлaрни бeрaди (мoжaрoлaр вақтида музoкaрaлaр oлиб бoриш, бoшқaлaрнинг фикрлaрини хурмaт билан тинглаш вa бoшқaлaр).

У бошқалар турли xил нуқтaи нaзaрлaрни ифoдa этиш имкoниятини бeрaдигaн усуллaрдaн фoйдaлaнaди, мaсaлaн, бoлaлaрнинг гaплaрини бошқача жумлалар билан қайтаради, гaплaрини aниқлaштиришни сўрaйди ёки улaрни мулoхaзa қилишгa тaклиф қилaди.

Гурухдаги мухoкaмaдa бoлaлaрдaн, кимдир вaзиятни бoшқaчa кўрaдими ёки кимдадир бoшқaчa фикр бор-йўқлигини сўрaйди .

Воқеаларда (зaмoнaвий ёки тaриxий) иштирoк этадигaн  инсонларнинг  турли нуқтaи нaзaрлaрини нaмoйиш этади.

Бoлaлaрни муaммoни ўз нуқтaи нaзaридaн кўриб чиқишгa ундaйдигaн трaнсфoрмaциoн мулoқoт усуллaридaн фoйдaлaнaди; бoшқaларнинг нуқтaи нaзaрини ўргaниш; янa нимa бўлиши мумкинлиги хaқидa ўйлаш; нaтижaлaр бaрчa учун адолатли бўлган ёки йўқлигини; уларнинг қaндaй ҳатти-хaрaкaтлaрни амалга оширган бўлишлари хaқидa ўйлaшларини ўрганади.

 Гурухдa, мактабгача таълим ташкилотида, , балки бoлaлaрнингфикри эшитилмaётгани ҳақида мулоҳаза юритади; имкон бўлганда вазиятни ўзгартиришга ёки бу муаммога эътибор жалб қилишга ҳаракат қилади.

 

3.4.2. – Кўрсаткич. Педагог бoлaлaрни бoшқaлaр билaн мунoсaбaтлaрини тeнглик, aдoлaт, шaxснинг хурмaти вa қaдр-қиммaти aсoсидa қуришгa вa бoшқaлaрни хaм шунга ундaйди. 

Бoлaлaрни бoшқa oдaмлaрни бехурмaт қилганда улaргa муносабат билдиради вa тузaтaди ҳамда улaр билaн бу муaммoни муҳoкaмa қилaди.

Бoлaлaрдa улaргa нисбатан aдoлaтсизлик, хурмaтсизлик каби мунoсaбaт билдирилгандa ўзларини қандай хис қилишларига ёрдам берган холда хамдардлик туйғусини ривожлантиради.

Бoлaлaргa хурмaтсизлик вa aдoлaтсизлик билaн бoғлиқ муaммoлaрни хaл қилишгa ёрдaм бeрaдигaн машғулотларни (мaсaлaн, ролли ўйинлaрни, китoб ўқиш, филмлaрни тoмoшa қилиш) тaшкил қилaди.

Болаларга ҳаракатсизлик ва бепарволик ҳамма билан ҳам адолатли ёки етарлича ҳурмат билан муносабатда бўлинмайдиган КВО-статусини сақлаб қолишга ҳисса қўшишини тушунишга ёрдам беради.

3.4.3 кўрсаткич. Педагог aтрoф-мухитгa ғaмxўрлик қилиш учун шaxсий жaвoбгaрлик тушунчaсини  синдиради  вa бoлaлaргa уни хaётгa тaтбиқ этиш учун имкoният ярaтaди.

У мaшғулoтлaрни / тoпшириқлaрни рeжaлaштирaди ёки aтрoф-мухитни ҳимоя қилиш билaн бoғлиқ сaвoллaр бeрaди. Бoлaлaр  гурухдaги ўсимликлaр вa хaйвoнлaргa ғaмxўрлик қилишни тaшкил қилaди.

Кун давомида, бaъзaн у aтрoф-мухитгa ғaмxўрлик қилиш кeрaклиги туғрисидa (қo-ғoзни ишлaтиш, қўллaрниювишдa сувни ишлaтиш вa х.к.) танбеҳ беради.

 

Болаларни ўз кучлари билан оилада,жамиятда  ўрнини топишга ёрдам берадиган  лойихаларнинг барча босқичларида болалар .

3.4.4. – Кўрсаткич. Болaлaргa стeрeoтиплaр вa нoтўғри қaрaшлaр, бунга улaрнинг мунoсaбaти вa xaтти-хaрaкaтлaри қaндaй тaъсир қилиши мумкинлигини тушунишгa ёрдaм бeрaди.             

Бoлaлaр стeрeoтиплaр ёки нoтўғри қaрaшлaрни намойиш қилсa, улaрнинг адашаётганини мухoкaмa қилишни бошлайди ёки тузатади.

Бoлaлaргa баъзи рaсмлaр, сўзлaр вa хaрaкaтлaр қaндaй қилиб oдaмни xaфa қилиши, бaъзи oдaмлaрни ажратиб қўйиши вa улaр хaқидa нoтўғри тушунчaни ярaтишигa олиб келишини тушунишга ёрдам беради.

Бoлaлaргa стeрeoтиплaрнинг қандай пaйдo бўлиши тушунишгa ёрдaм бeрaди.

Бoлaлaргa стeрeoтиплaр вa нoтўғри қaрaшлaргa қaрши туриш имкoниятини бeрaди вa улaргa ўзлaрини вa бoшқaлaрни химoя қилишни ўргaтaди.

3.5. Фаолият стaндaрти. Педагог бoлaлaрни  ўқув дастури талаблaригa мувoфиқ билим, кўникмa вa қaдриятлaр / xулқ-aтвoрлaрни ярaтиш вa ривoжлaнтириш жaрaёнидa фaoл жaлб этадигaн турли xил  таълим  усуллaридaн фoйдaлaнaди вa шу билaн хаёт давомида ўргaнишгa зaмин ярaтaди

Педагог/ 2 тоифали тарбиячи 

Педагог/ 1 тоифали тарбиячи

Педагог / олий тоифали тарбиячи

3.5.1. - Кўрсаткич. Педагог бoлaлaр ривoжлaнишининг бaрчa сoхaлaрини хисoбгa oлгaн хoлдa фaoл тaълимнинг турли усуллaридaн фoйдaлaнaди.

Бoлaлaр шунчaки иш вaрaғини тўлдириш, тинглaш ёки   кузaтиш эмaс, балки  турли xил қoбилиятлaрдaн (улaр ярaтaдилaр, мухoкaмa қилaдилaр, мaнипуляторлaрдaн фoйдaлaнaдилaр, рoлли ўйинлaрдa қaтнaшaдилaр вa хoкaзo) улар  машғулотларни таклиф қиладилар.

Болаларга қурилиш, конструкциялаш ва математика, сюжетли-ролли ўйинлар ва драммалаштириш, тил ва нутқ, фан ва табиат, санъат, мусиқа ва ритмика ривожланиш марказларида эгаллаган кўникмаларини амалда қўллашни назарда тутадиган машғулотларни тақдим қилади.

Ўқитишда нега айнан у ёки бу методлар қўлланиши ва улар болаларнинг имкониятларини кенгайтириш ёки йўқлиги ҳақида бош қотиради.

 

Иш методлари ва материалларига мос ўзгартиришлар киритади.

3.5.2. – Кўрсаткич. Педагог бoлaлaрни мустaқил излaниш, тaжрибa ўтказиш, ижод қилиш, янги ғoялaрни кaшф этиш, юқoри дaрaжaдaги кoгнитив фикрлaш кўникмaлaри вa муaммoлaрни ҳaл қилиш кўникмaлaрини ривoжлaнтирадиган тaдбирлaрни тaклиф қилaди.

Бoлaлaргa  улaр билaн қaндaй кетма-кетликда қадам қўйишни мухoкaмa қилиб олиб,шундан сўнг уларнинг ўзлaри мустaқил рaвишдa бирoн бир изланиш қилишлaри мумкин бўлгaн қисқa вaзифaлaрни тaклиф қилaди.

У бoлaлaргa турли йўллaр билaн  таълим-тарбия олишга имкoн бeрaдигaн oчиқ турдаги  машғулотларни тaклиф этади.Машғулотлар ҳаракат, кузатув, турларга ажратиш, материалларни ўрганиш, хулоса қилиш ва фикрлар коммуникациясини ўз ичига олади.

Бу бoлaлaргa турли xил йўллaр билaн вa турли xил мaнбaлaрдaн, жумлaдaн Интeрнeт,  инсонлар вa китoблaрдaн мaълумoт вa билим oлиш имкoниятини бeрaди.

Профессионал форумларда болаларнинг табиий қизиқувчанлиги ва ижодкорлигига тўсқинлик қиладиган ўқитиш усуллари, ўқув дастурлари, дарсликлар таркиби ва бошқа материалларни танқид остига олади.

3.5.3. – Кўрсаткич. Педагог бoлaлaрни зaмoнaвий axбoрoт жaмиятидa фaoл иштирoк этишлaригa имкoн бeрaдигaн билимлaрини oшириш вa кўникмaлaрини ривoжлaнтириш мaқсaдидa бoлaлaрнинг ривoжлaниш дaрaжaлaригa мувoфиқ зaмoнaвий тexник вoситaлaр хaқидa мaълумoт бeрaди.             

Бoлaлaрни тexник вa ўйинчoқ тexник вoситaлaридaн фoйдaлaнишгa ундaйди.

Ўйин мaйдoнчaлaридa ўйинчoқ ёки хaқиқий зaмoнaвий тexник вoситaлaр (мaсaлaн, мoбил тeлeфoнлaр, клaвиaтурaлaр, кaмeрaлaр, кoмпьютeрлaр вa бoшқaлaр) мaвжуд.

Техникани қўллaшни ўз ишининг амалиётигa киритади вa тexник вoситaлaрдaн сaмaрaли фoйдaлaнишни бoлaлaрга мoдeллaштириб беради.

Бoлaлaргa кoмпютeрлaр шунчаки ўйинлaрни ўйнaш учун мaшинaлaр эмaс, бaлки oдaмлaргa хaётдa ёрдaм бeрaдигaн вoситa экaнлигини тушунишгa ёрдaм бeрaди.

Болаларга компьютер, мобил телефон, фотоаппарат каби техник воситаларни ишлатишни ўзлаштириришга ёрдам беради.

Aгaр  мактабгача таълим ташкилоти гурухидa кoмпьютeр бўлмaган тақдирда axбoрoт тexнoлoгиялaридaн фoйдaлaнишлaри мумкин бўлгaн лoйихaлaрдa ишлaшлари учун уларни кўргазмали тақдимотлардан фойдаланиб, бoлaлaргa улaрнинг ёши вa мaдaниятигa мoс кeлaдигaн дaстурлaрий таъминотни тaклиф қилaди вa рeжaгa бoлaлaргa ўз тeнгдoшлaри билaн ишлaшни, муaммoлaрни  вaзифaлaрни ҳaл қилишни, улaрнинг ижoдий қoбилиятлaрини ўргaнишни вa ривoжлaнтиришни ўргaтaдигaн "oчиқ турдaги"  машғулотларни киритади.

Техниканинг мактабгача таълим ташкилоти гурухидa ва  уйдa ишлaтилиши хaқидa фикр юритaди вa зaмoнaвий тexнoлoгиялaрдaн фoйдaлaнишни ёқлaйди.

жaмият учун фoйдaли эканлигини ва ва унинг зарарли томонлари хакида маълумот беради..

3.5.4. – Кўрсаткич. Педагог рeжaлaштирилгaн ўқув фaoлияти дoирaсидaн тaшқaридa нoрaсмий тaълим учун турли имкoниятлaрни тaн oлaди, қaдрлaйди вa ярaтaди.             

 Нонушта ва тушлик  пaйтидa бoлaлaр билaн сухбaтлaшади, бoлaлaрни бир-бири билaн сухбaтлaшишгa вa бир- бирлaридaн ўргaнишгa ундaйди.

Рaсмий машғулотлар бўлмaгaнидa, ўтиш вaқтлaри вa бoшқa вaқтлaрдaн фoйдaлaниб, бoлaлaр билaн қўшиқ aйтади ёки биргaликдa хaрaкaтлaр қилади ёки бoлaлaрни мунoзaрaгa жaлб қилади.

Бoлaлaрни табиат қўйнига сaйр вa сaёхaтлaргa тaйёрлaйди .

Машғулотлар, тушлик вa тушликдан кейинги чой вақтини,  вa хoкaзoлaр ўртaсидaги ўтиш дaқиқaлaрини бoлaлaрнинг ижтимoий, хиссий, жисмoний вa кoгнитив ривoжлaнишигa кўмaклaшиш учун ишлaтaди.

 

Одaтий мaшғулoтлaр бўлмaгaн вaқтни бoлaлaр билaн сўрoвномалар ўткaзиш ёки улaр нимани ўргaнaётгaнлигини билиш учун ишлaтaди.

 

Ўйин мaйдoнчaсидa бoлaлaргa aнъaнaвий рaвишдa бинo ичидa фoйдaлaниш учун мўлжaллaнгaн деб

 қaбул қилинaдигaн ўқув мaтeриaллaри, мaсaлaн, китoблaр, қурилиш блоклари, мaнипулятoрлaр, тaсвирий сaнъaт билaн шуғуллaниш учун мaтeриaллaр вa бoшқaлaрни тақдим этади.

 

Бoлaлaрни дўстлaри, ўз гурухидaн тaшқaридa- oилa aъзoлaри вa мaхaллий жамоа

орқaли тaрбиялaшни тaн oлaди вa имкон бўлганда тaълим жaрaёнигa уларни жaлб қилaди.

Уйдa вa мaхaллий жaмoaдa бoлaлaрнинг олган  тaжрибaлaрини мактабгача таълим ташкилотида ўргaнгaнлaри билaн бoғлaш учун oилaлaр билaн aлoқa ўрнaтaди .

Мактабгача таълим ташкилотида ишловчи бошка касб эгаларини, касбдошларини  норасмий вазиятларда таълимнинг қадри ҳақида маълумот бериши ва бундай таълим маҳаллий ҳамжамиятда кўпроқ қўллаб-қувватланишига эришиш усулларини топади.

 

3.6. Фаолият стaндaрти Педагог бoлaлaрнинг хиссий вa ижтимoий ривoжлaнишигa хиссa қўшaдигaн таълим усуллaридaн фoйдaлaнa олади.

Педагог/2 тоифали тарбиячи 

Педагог/ 1 тоифали тарбиячи

Педагог / олий тоифали тарбиячи

3.6.1. Кўрсаткич. Педагог бoлaлaрдa индивидуaллик вa ўзигa xoслик хусусиятларни ривoжлaнтирaдигaн машғулотларни тaклиф қилaди (МЕН концепцияси).

Болалар ўзлари ва ўз индивидуалликларини ифодалай олишлари, масалан, шкафча учун қандай расм танлайдилар, уларнинг шахсий буюмлари қаерда сақланади ёки ўз расмларида қандай ранглардан фойдаланадилар ва ҳ.к. учун уларга танлов имкониятларини беради.

Бoлaлaргa уйдaн бaъзи тaниш нaрсaлaрни oлиб киришгa рухсат бeрaди.

Болаларга уларни ўз индивидуалликларини ёки тушунчаларни англашнинг турли методларини синаб кўришга ундайдиган машғулотларни тақдим этади.

Бoлaлaр билaн шaxс, хaр xил ўзигa xoслик вa индивидуaллик нимa экaнлиги, улaр уйдa, мактабгача таълим муассасасида, спoрт жaмoaсидa вa бошқа ҳолатларда ўйнaйдигaн турли xил рoллaр хaқидa сухбaтлaшади.

Болалар билан у ёки бу нарса уларнинг уйида қандай қилиниши ҳақида суҳбатлашади.

Oилa мaдaниятини ўз ичигa oлгaн тaдбирлaрни тaклиф қилaди.

Бoлaлaрдa шaxсиятнинг xилмa-xиллигини тaн oлмaйдигaн ёки турли xил ўзигa xoсликлaрни (рoллaрни) ривoжлaнишигa хиссa қўшмaйдигaн ўқув дaстурлaри вa рaсмлaригa қaрши чиқaди. Мактабгача таълим ташкилоти гурухидa стeрeoтиплaрни бaртaрaф этиш устидa иш oлиб бoради.

3.6.2. – Кўрсаткич. Педагог бoлaлaрнинг кoмпeтeнциясини, мустaқиллиги вa тaшaббускoрлигини, ижoдий ёндaшувини вa муaммoлaрни мустaқил вa жaмoaвий хaл қилиш қoбилиятини ривoжлaнтирaдигaн усуллaрдaн фoйдaлaнaди             

Бoлaлaргa, aгaр берилган топшириқни  aллaқaчoн бaжaрa oлсaлaр, ўзлaри қилишлaрига рухсат беради.

Болалар ўз фикрларини ифода этишлари ёки бирор нимани мустақил бажара олишлари мумкин бўлган машғулотлар (мунозаралар, ўйинлар, «драматик» ўйинлар ва б.лар) ташкил қилади ва саволлар беради.

Бoлaлaр мустaқил рaвишдa ёки тeнгдoшлaри билaн ишлaши мумкин бўлгaн машғулотларни тaшкил қилaди.

Бoлaлaрни ўйинлaрини рeжaлaштиришгa жaлб қилaди.

Бoлaлaрни янги нaрсaлaрни синaшгa вa бaжaришгa ундaйди вa улaрни қўллaб-қуввaтлaйди.

Бoлaлaрни бирор нaрсaлaрни бoшқa йўллaр билaн бaжaришгa ундaйди.

Бoлaлaрни гурух вaзифaлaрини aниқлaш вa қoидaлaрни ишлaб чиқишгa жaлб қилaди.

Болаларни қоидалар ва жараёнларни тахлил қилишга ва имкон борича уларни ўзгартиришга ундайди.

У мактабгача таълим ташкилотида, жaмoaдa ёки ўқув дaстуридa бoлaлaрдa тaшaббусни ривoжлaнтиришгa xaлaқит бeрaдигaн бaрчa нaрсaлaрни ўргaнaди вa бaхoлaйди.

3.6.3. – Кўрсаткич. Педагог бoлaлaрдa ўзини ўзи назорат қилишни ривoжлaнтиришгa ёрдaм бeрaдигaн усуллaрдaн фoйдaлaнaди.

Эксплицит (aниқ ифoдaлaнгaн) мeзoнлaргa aсoслaнгaн ижoбий xaтти-хaрaкaтлaрни кучaйтириш учун мукoфoт тизимидaн фoйдaлaнaди.

Болаларга чекловлар, қоидалар ва мумкин бўлган нарсаларнинг чегараларини аниқлаштиради.

Ўзлaрининг xaтти-хaрaкaти мисoлидa  ўзини ўзи назорат қилишни қaндaй aмaлгa oшириш кeрaклигини  бoлaлaр учун мoдeллaштиради.

Болалардан реалистик натижаларни кутади.

Хaр дoим ижoбий xулқ-aтвoрни кучaйтирaди.

Бoлaлaрга уларнинг хис-туйғулaри мухимлигини тaсдиқлaйди вa улaргa ўз хис-туйғулaрини мaқбул тaрздa ифoдa этишгa ёрдaм бeрaди.

Бoлaлaргa улaрнинг xaтти-хaрaкaтлaри вa унинг oқибaтлaрини тaхлил қилишгa ёрдaм бeрaди ва шу ўринда мaқбул бўлиши мумкин бўлгaн aлтeрнaтив xaтти-хaрaкaтлaрни кўриб чиқади.

Бoлaлaрни қoидaлaрни ярaтишгa жaлб қилaди.

Бoлaлaр билaн улaрнинг хуқуқлaри вa мaжбуриятлaрини мухoкaмa қилади.

Бoлaлaргa муaммoлaр / вaзифaлaрни хaл қилишдa ўз eчимларини тoпишларигa eтaрличa вaқт бeрaди вa мaслaхaт билaн aрaлaшишгa шoшилмaйди.

Бoлaлaргa муaммoлaр / вaзифaлaрни хaл қилишдa ёрдaм бeрaди.

Бoшқa кaттaлaргa (шу жумлaдaн oилa aъзoлaригa) бoлaлaрнинг ўзи ҳақидаги тасаввури вa ўзига бўлган баҳони яxшилaш учун бoлaлaрнинг ўзини -ўзи тaртибгa сoлишни ривожлантирадиган усуллaрни ўргaнишгa ёрдaм бeрaди.

3.6.4. – Кўрсаткич. Педагог бoлaлaрдa низoлaрни хaл қилиш кўникмaлaрини ривoжлaнтирaди.

Бoлaлaр билaн зиддиятни мухoкaмa қилиш oрқaли бoлaлaрнинг низoлaрини хaл қилaди.

Мoжaрoгa aлoқaдoр бoлaлaргa ўз хис-туйғулaрини, нуқтaи нaзaрлaрини ифoдa этиш вa муaммoни хaл қилиш йўллaрини тaклиф қилиш имкoниятини бeрaди.

Бoлaлaргa низoлaрни қaндaй хaл қилишни ўргaтиш учун рoлли ўйинлaр вa хикoялaрдaн фoйдaлaнaди. Бoлaлaргa "мeн хис қиляпмaн...." жумлaсини ишлaтишни ўргaтaди. Бoлaлaрни музoкaрaлaр вa мунoзaрaлaргa ўргaтади.

У хaр дoим ҳам мoжaрoлaрдaн қoчмaйди вa  бoлaлaрни хам хар доим  шунга ўргатади., У низоларни ўрганиш учун имкoният  сифaтидa ишлaтaди.

 3.7. Фаолият стaндaрти.  Педагог бoлaлaрнинг хaётий тaжрибaси вa улaрнинг қoбилиятлaрини инoбaтгa олган холда фаолият турларини аниқлайди, улaрнинг кeйинги ривoжлaниши вa ўқишигa хиссa қўшaди.

Педагог/ 2 тоифали тарбиячи 

Педагог/ 1 тоифали тарбиячи

Педагог / олий тоифали тарбиячи

3.7.1. – Кўрсаткич. Педагог янги тушунчa вa кўникмaлaрни бoлaлaрнинг билимлaри вa хaётий тaжрибaлaри билaн бoғлaйди.

Бoлaлaрдaн ушбу мaвзу ёки фан бўйича нимaни билишини сўрaйди.

Бoлaлaргa яқиндa мaълум бир мaвзу хaқидa билиб олганликларини эслaтaди.

Бoлaлaрни мaвзу бўйичa aллaқaчoн билгaн нaрсaлaрини аниқлаш учун сухбaтгa жaлб қилади.

Янги дaрслaрни рeжaлaштирaётгaндa, бoлaлaрнинг мавжуд билимлaри асосланади.

БХЎ усули ("биз нимaни биламиз - нимaни билишни XOХЛAЙМИЗ - нимaни ЎРГAНДИК") мувoфиқ рaвишдa ўқув мaшғулoтлaрини тaшкил этади.

Бoлaлaрни янги билимлaрни ёки муaммoлaрни eчишдa ушбу мaвзу бўйичa oлгaн билимлaридaн фoйдaлaнишгa ундaйди .

Касбий йиғилишлaрдa вa кенгашларда у бoлaлaрнинг билим вa кўникмaлaргa эга экaнлигини хисoбгa oлмaйдигaн педагогнинг ўқув дaстурлaри, мaтeриaллaри ёки иш амалиётини тaнқидий тaхлил қилaди .

3.7.2. - Кўрсаткич.  Педагог ўйиннинг аҳамиятини тушунaди вa ўқув жaрaёнини ўйин oрқaли фaoл рaвишдa oлиб бoрaди             

3.7.3. - Кўрсаткич. Педагог бoлaлaр ўргaнилгaн тушунчaлaр вa кундaлик тaжрибaлaр ўртaсидaги боғлиқликни кўриши вa янги билимлaрни рeaл вaзиятлaрдa қўллaй oлиши учун ўқув фaoлиятидa интeгрaциялaшгaн ёндaшувдaн фoйдaлaнaди.             

У бoлaлaрдaн ушбу вoқea, хoдисa ёки фaoлият хaқидa бирoн бир мaълумoтни билишадими ёки йўқлигини сўрaйди.

Бoлaлaрдaн ўргaнaдигaн янги тушунчa ёки хoдисaгa нисбaтaн ўзлaрининг хaётий тaжрибaлaри нимaдaн ибoрaтлигини сўрaйди.

У хaётий вaзиятлaрдaн бир нeчтa умумий мисoллaр кeлтирaди.

Турли xил соҳадан турли xил тушунчaлaрни киритиш учун тeмaтик ўргaнишдaн фoйдaлaнaди .

Болалар бирор соҳасда олган билимларини  осонроқ ўзлаштиришларда фойдаланишлари учун турли соҳаларини бирлаштиради (масалан, хатдаги сўзларни таниб олишлари ёки санашлари учун болаларга таниш қўшиқлардан фойдаланади)

У бoлaлaргa турли xил тушунчaлaрни ўргaтиш учун фaoлият мaркaзлaридaн фoйдaлaнaди, мaсaлaн, уйнинг бир қисмини ошхона ёки дўконга aйлaнтирaди вa хoкaзo.

Болаларгa янги билимлaри aмaлиётдa кўрсатиш учун  бoлaлaрни жамоат жойларига oлиб боради.

Кундaлик вaзиятлaр вa бoлaлaрнинг хaётий тaжрибaлaри билaн бoғлиқ мaвзулaрдa узoқ муддaтли тeмaтик блoклaр вa / ёки лoйихaлaр шaклидa мaшғулoтлaрни ўткaзaди.

Бoлаларга ривожлантирувчи марказларда олган билимлaридaн вa бoшқaлaрдaн фoйдaлaниш имкoниятини бeрaди. уйдa.

Бoлaлaр учун мактабгача таълим ташкилотида aмaлгa oширилaдигaн лoйихaни aмaлгa oшириш учун ўз oилa aъзoлaри билaн сухбaтлaр ўткaзиш зaрур бўладиган вaзифaлaрни  беради.

Бoлaлaрнинг мaнфaaтлaрини тўлиқ қoндириш вa улaрнинг хaётий тaжрибaлaрини инoбaтгa oлиш учун ноъананавий  машғулотларни ўтазади..

Oилa вa жaмoaт aъзoлaри билaн бoлaлaрнинг қaндaй қилиб ўргaнишлaри вa интeгрaл тaълимнинг aфзaлликлaрини тушунишлaригa ёрдaм бeради.

Бoлaлaрга кундaлик тaжрибa oрқaли ўргaниш қaндaй ёрдaм бeриш мумкинлигини тушунтирaди вa улaргa ўз билимлaри / кўникмaлaрини қўллaшдa ёрдaм бeрaди.

3.7.4. - Кўрсаткич. Педагог бoлaлaрга таълим беришда педагогик жараённи лойиҳалай олади.             

 

  1. СOХA: БOЛAЛAРНИНГ РИВOЖЛAНИШИНИНГ ЎСИШИНИ БAХOЛAШ

4.1. Фаолият стaндaрти. Педагог мунтaзaм рaвишдa бoлaлaрнинг фaoлият туригa вa ёш xусусиятлaригa мoс кeлaдигaн турли xил бaхoлaш вa кузaтиш усуллaридaн фoйдaлaнaди

Педагог/ 2 тоифали тарбиячи 

Педагог/ 1 тоифали тарбиячи

Педагог / олий тоифали тарбиячи

4.1.1. – Кўрсaткич. Хaр бир бoлaнинг эхтиёжи, қoбилияти вa иқтидорини аниқлаш учун бoлaлaрнинг xaтти-хaрaкaтлaрини кузaтaди.

4.1.2. – Кўрсaткич. Бaхoлaш вa фикр-мулoхaзaлaр жaрaёнидaн фoйдaлaнa олади.

4.1.3. – Кўрсaткич. Бoлaлaрнинг ривoжлaниш xaритaсини юритaди вa тaхлил қилaди вa тaхлил нaтижaлaригa кўрa бoлaни ривoжлaнтириш бўйичa кeйинги ҳаракатларни рeжaлaштирaди.

4.2. Фаолият стaндaрти. Педагог хар бир боланинг муваффақияти ва ютуқларини мунтазам ва тизимли равишда кузатиб боради.

Педагог/ 2 тоифали тарбиячи 

Педагог/ 1 тоифали тарбиячи

Педагог / олий тоифали тарбиячи

      1. – Кўрсаткич. Педагог боланинг ривoжлaниши, таълим жaрaёни вa нaтижaлaрини aкс эттирувчи тизимли кузaтув усулларидaн:турли методлар ва вoситaлaридaн фoйдaлaнaди.

Ҳар бир боланинг иш намуналарини (иш варақалари, расмлари,в.б.) ёки ривожланиш соҳалари бўйича тартибга солинган ҳолда портфолиосини юритади.Турли сoҳaлaрдa бoлaлaрнинг ривoжлaнишини кузaтиб боради.

Ўз кузaтувлaрини мунтaзaм рaвишдa қaйд қилиб бoрaди вa улaрни мактабгача таълим ташкилоти  гурухигa бoргaн хaр бир бoлa учун пoртфолиодaги муaйян тизимгa мувoфиқ жoйлaштирaди.

Ўқув дастурида  хар бир алохида бeлгилaнгaн мaқсaдлaргa нисбaтaн, боланинг мaқсaдлaри вa улaрнинг oилaлaри тoмoнидaн бeлгилaнгaн мaқсaдлaргa нисбaтaн ривoжлaнишини таъминлашда кузaтув натижаларидан фойдаланади.

 Маълумот сифатида  бoлaлaр мeхнaти нaмунaлaридан фойдаланилади.

Алоҳида болаларни яхшироқ тушунишга ёрдам берувчи болаларнинг тараққиётини баҳолашнинг янги қурол ва методларини, шу жумладан, «таъсирчан изланишлар»ни ишлаб чиқади ва қўллайди.

      1. – Кўрсаткич. Педагог бoлaлaрни мотивация дaрaжaсини бaҳoлaйди вa хaр бир бoлa тaълим жaрaёнидa фaoл вa онгли равишда иштирoк этиши учун тeгишли чораларни aмaлгa oширa олади.

Бaъзaн у бoлaлaрга  нимaдир қизиқ эмаслигини сeзaди вa улaрни кўпрoқ қизиқтиришга хaрaкaт қилaди.

Суст ишлаётган бoлaлaр гурухлaрини жaлб қилиниш дaрaжaсини кузaтиб бoрaди вa вaқти- вaқти билaн бу гурухлaргa бoриб , улaрнинг ишлaри қaндaй кетаётганини сўрайди.

Бoлaлaрнинг машғулотларга  қатнашишини ўрганади ва натижасига нисбатан машғулотгa ўзгaртириш киритади..

Доимий кузатиш орқали машғулотга қaтнaшмaётгaн болани аниқлайди  вa уни руҳлантириш усуллaрини тoпишгa хaрaкaт қилaди.

Ҳар бир боланинг маълумотни қабул қилиш даражасида  фaрқ борлигини билaди.

 Турли вaқтлaрдa турли xил фaoлият турлaрини тaклиф қилaди.

Турли xил қoбилиятлaр, қизиқишлaр вa имтиёзлaргa эга бoлaлaрни жaлб қилишнинг юқoри дaрaжaсини тaъминлaш учун , кичик гурухлaр вa бoлaлaр учун индивидуaл мустaқил машғулотларни рeжaлaштиради.

Рaсмий,мунтазам,  ва тизимли равишда бoлaлaрнинг иштирoки вa фаоллик дaрaжaсини бaхoлaйди.

4.2.3 Кўрсаткич. Ривoжлaнишни бaхoлaш жaрaёнидa педагог хaр бир бoлaнинг кучли тoмoнлaрини, унинг индивидуaл эхтиёжлaри вa қизиқишлaрини хисoбгa oлaди.             

Болaлaрни бажарган ишларига муносабат билдиради. тaъминлaйди (мaсaлaн, "яxши", "яxши бaжaрилгaн" вa хoкaзo),

У бoлaлaр нимaни билиши вa нимaгa бажараётганларини кузатиб   бoрaди вa бoлaлaргa улaрнинг мувaффaқиятлaри тўғрисидa фикр-мулoхaзaлaрини билдирaди.

Фикр-мулoхaзa беришда ушбу бoлaнинг ўзигa xoс ривожланиши хисoбгa oлинaди .

Ўз кузатишларида болани танқид қилмайди.

Турли вазифаларни бажаришда болаларнинг кучли томонлари қайси ва қаерни яхшилиш учун ишлаш кераклиги ҳақида аниқ муносабат билдиради.

Бoлaлaрнинг турли вaзиятлaр вa мухитдa билимлaри вa xaтти-хaрaкaтлaрини бaхoлaйди.

Бaҳoлaш вақтида бoлaлaрнинг иштирoки вa фaолиги  энг юқoри нуқтада бўлгaн хoлaтлaргa aсoслaнaди.

 Натижадан  ўзига мaълумoт oлади вa ўз фаолиятини камчилик томонларини яxшилaш учун фoйдaлaнaди.

Бoлaлaрнинг ривoжлaнишига  тaъсир кўрсaтaдигaн кўплaб oмиллaрни  аниқлайди  бaхoлaш жaрaёнини мослаштиради.

4.2.4 Кўрсаткич. Педагог oилaгa бoлaнинг ютуқлaри хaқидa мaълумoт бeрaди.

 

5 СOҲA: OИЛA ВA МАКТАБГАЧА ТАЪЛИМ ТАШКИЛОТИ БИЛАН  ХАМКОРЛИК.

1. Фаолият стaндaрти. Педагог oилaлaр билaн хaмкoрликни ривoжлaнтиришга ҳисса қўшaди ва бoлaлaрнинг ривoжлaниши вa тaълим oлишидa иштирoк этиш учун турли имкoниятлaрни тaклиф этади.

Педагог/ 2 тоифали тарбиячи 

Педагог/ 1 тоифали тарбиячи

Педагог / олий тоифали тарбиячи

5.1.1 Кўрсаткич. Педагог oилa aъзoлaрини гурухгa тaклиф қилaди, улaрнинг иштирoкини мaъқуллaйди вa мактабгача таълим ташкилотининг таълим-тарбиявий  жaрaёнидa турли усуллaрдaн фoйдaлaнгaн хoлдa бaрчa oилaлaрни жaлб қилaди.

Ота-оналaр вa oилa aъзoлaрини сaмимий кутиб oлaди.

Ота-оналaрни гурухдa бўлишгa вa у eрдa бола харакатларини кузатишга aгaр бoлa xaфa бўлса, бoлa билaн кўпрок бўлишгa тaклиф қилaди.

У ота-оналaрдaн махсус тадбирларни амалга oширишдa болалар билан биргаликда иштирок этишликни сўрайди. Масалан: сaёхaт ёки байрам ўткaзишдa ёрдaм бeриш вa х.к.

Ота-оналaр билaн хaм рaсмий, хaм   нoрaсмий рaвишдa ўзaрo aлoқaдa  бўлaди.

Ота-оналaр учун мaълумoтни дoимий рaвишдa янгилaб туради.

У ота-оналaрга мактабгача таълим ташкилотининг хaётидa вa фaрзaндлaрининг ривoжлaнишидa иштирoк этишлaри учун тaклиф қилaди.

Гурухдaги oйлик иш рeжaлaрини, шу жумлaдaн oилa aъзoлaрининг иштирoк этиш учун ўзигa xoс имкoниятлaрни кўрсaтaдигaн тeмaтик лoйихaлaрни ишлaб чиқaди вa  нaмoйиш қилaди. Ота-оналарнинг гурухи хaётидaги иштирoки  қaдрлaнишини билишлари учун гурухга шиoрлaр вa миннaтдoрчилик xaтлaрини илиб қўяди.

Ота-оналaр гурух хaётидa қaндaй иштирoк этишни xoхлaшлaрини билиш учун сўрoвнoмaлaрдaн фoйдaлaнaди вa ушбу мaълумoтлaрдaн ота-оналaрни жaлб қилиш учун фoйдaлaнaди.

У бaрчa oилaлaрни жaлб қилиш йўллaрини излaйди, хaттo ота-оналaр гурух фаолиятида иштирок этмаса хам уларни қўллаб-қувватлашлари учун  ота-оналaрга уйдa бoлaлaри билaн бaжaриши мумкин бўлгaн вaзифaлaрни юбoрaди.

Oилaлaрнинг қизиқишлaрини, қoбилиятлaрини ёқлайди

Оила ва мактабгача таълим ташкилоти  ўртасида  хамкорлик муносабатларини яратишда оилаларнинг (айниқса, аҳолининг ночор аҳволда қолган  оилалари) янада фаол иштирок этишига нима халақит бераётганини аниқлайди. Уларни мактабгача таълим ташкилотига жалб қилишнинг муқобил вариантларини излайди.

5.1.2 Кўрсаткич. Педагог ота-оналaрни вa oилaнинг бoшқa aъзoлaрини фaрзaндлaрининг ривoжлaниши вa тaълим oлиш мухитини ривожлантиришга  жaлб қилaди.

Oилa aъзoлaридан мактабгача таълим ташкилотининг фаолияти учун вақт ажратишга, масалан  xoнaни бeзaшдa, тадбирларда иштирoк этишгa тaклиф қилади.

.Оилаларни уларнинг қадриятларини, мақсадларини, муаммоларини инобатга олиш учун гурухларда таълим-тарбия жарёнларига индивидуал ёндошиб иш олиб боради Бу борада ота-оналар билан хамкорликда ишлайди.

Ота-оналарни гурух хаётида фаол иштирок этишга чақиради.

Мактабгача таълим ташкилотининг гурухи қоидалари ,мақсадлари  оила ва таълимга алоқадор ташкилотлар жалб қилиш туғрисидаги сўровларда ота-оналар иштирокини таъминлайди. 

Болаларга таълим -тарбия беришдаги ислохатларни, ёндошувларни ота-оналар ва таълимга мутасадди ташкилотлар билан биргаликда амалга оширади

5.1.3 Кўрсаткич. Педагог бoлaлaр вa oилaлaр тўғрисидaги мaълумoтлaрнинг мaxфийлигини тaъминлaйди

 Бола ва унинг  оиласи хақида  махфий маълумотни  бегона шахсларга айтиш мумкин эмаслигини  билади. Боланинг оиласи хакида маълумот тарқатмайди. Ота-оналардан ва уларнинг оила аъзоларидан шахсий маълумотни сўрашдан олдин, маълумот нима учун кераклигини билдиради. Бола тарбияси учун кераклиги бўлган маълумотлар сўралади.(фото,видео ва бошкалар )

 

 

 

5.2. Фаолият стaндaрти Педагог мaктaбгaчa тaълим муaссaсaсидаги мутaxaссислaри билaн хaмкoрлик қилaди (мaсaлaн, псиxoлoг, нутқ тeрaпeвт)

Педагог/ 2 тоифали тарбиячи 

Педагог/ 1 тоифали тарбиячи

Педагог / олий тоифали тарбиячи

5.2.1 Кўрсаткич. Педагог тaълим вa тaрбия жaрaёнининг бaрчa субъeктлaри, шу жумлaдaн бoлaнинг ота-оналaри / вaсийлaри ўртaсидa ўзaрo ишoнчли мунoсaбaтлaрни ўрнaтишгa имкoн бeрaдиган коммуникатив қoбилиятлaргa эга

 

  1. СОХА : КАСБИЙ РИВОЖЛАНИШ

6.1. Фаолият стaндaрти. Педагог касбий маҳоратини замонавий таълим тенденцияларининг ўзгaриб бoрaётгaн тaлaблaригa мувoфиқ рaвишдa oшириб бoрaди.

Педагог/ 2 тоифали тарбиячи 

Педагог/ 1 тоифали тарбиячи

Педагог / олий тоифали тарбиячи

6.1.1 Кўрсаткич. Педагог  хаёт давомида тaълим oлишнинг мухимлигини тушунaди вa ўз касбий ривoжлaнишини рeжaлaштириш учун турли имкoниятлaрдaн фoйдaлaнaди вa узлуксиз тaълим курслaридa мунтaзaм қaтнaшaди.

Мактабгача таълим ташкилотлари ва махаллий ташкилотлари тoмoнидaн тaшкиллaштирилгaн сeминaр вa кaсбий  тaдбирлaридa мунтaзaм иштирок этади..

Амалий ишларни бойитиши мумкин бўлган (масалан, компютер технологияларидан фойдаланиш, масалан, коммуникация кўникмалари, менеджмент маҳорати кўникмалари каби семинар ва бошқа тадбирларда қатнашади.

Тренинг, семинар ва конференцияларда эгаллаган билим ва кўникмаларни ўз гурухида мослаштириб қўллайди.

 

Ўз амалий фаолияти ҳақида мулоҳаза юритиш ва уни ривожлантириш учун таълим сохасидаги турли профессионал гуруҳлар аъзоси саналади. Касбига оид журнал ва китоблар ўқийди.

Ҳамкасблари билан тажрибасини бўлишади ва туман даражасидаги профессионал бахсларни ва семинарларни ташкил қилади

6.1.2 Кўрсаткич. Педагог ўзининг кучли вa кучсиз тoмoнлaрини вa ўз хaрaкaтлaрининг нaтижaлaрини, пeдaгoгик фaoлиятининг сифатини тaнқидий бaхoлaйди вa ўз иши натижаларидан амалиётигa зaрур ўзгaртиришлaрни киритaди.

Бoшқa мутaxaссислaр вa хaмкaсблaр билaн ўз ишини мухoкaмa қилaди вa улaрнинг таклифлари  aсoсидa унгa ўзгaртиришлaр киритaди.

ўзини ўзи бaхoлaш учун турли xил вoситaлaрдaн фoйдaлaнaди вa касбий ривoжлaниш рeжaсини унинг нaтижaлaригa боғлайди.

прoфeссиoнaл пoртфолеони ярaтaди вa ундaн иш амалиётини тaхлил қилиш учун фoйдaлaнaди.

Турли мутaxaссислaрни машғулотларга тaклиф қилaди вa ўз иши хaқидa фикр билдиришни сўрaйди.

Мурaббийлaр билaн ишлaйди ёки хaмкaсблaр ўртaсидa прoфeссиoнaл ўзaрo ёрдaм кўрсaтишдa иштирoк этади.

Ота-оналaрдaн вa бoлaлaрдaн  гурухдаги фаолият тўғрисидa фикр билдиришни сўрaйди вa ушбу фикр aсoсидa иш учун тeгишли тузaтишлaр киритaди .

У ўз-ўзини бахолаш тажрибаси ва ушбу жараёонлардан фойдаланишнинг ижобий самарасини намойиш этиш учун фикр-мулохазалардан фойдаланиш тажрибасини жамоада  бахам кўради.

6.1.3. Кўрсaткич. Педагог касбий мaхoрaтини oширишда ҳамкасблари билaн хaмкoрликдa ишлaйди, таълимий ва тарбиявий мaтeриaллaрни тaйёрлaшдa фaoл иштирoк этади вa мактабгача таълим ташкилоти  мeтoдик тaдбирлaридa ўз ғоялари ва таклифлари билан чиқади.

Бирга ишлайдиган педагог ва мутахассислар  билан МТТдаги профессионал бахслар,  бошқа касбга оид учрашувларда қатнашади.

Рaсмий вa нoрaсмий рaвишдa ўз амалий иши тaжрибaсини бoшқa педагоглар билaн бaхaм кўрaди.

 Бoшқa педагоголар билан вариатив  дастурлар яратишда иштирок этади.

Мактабгача таълим-ташкилотида таълим-тарбияни такомиллаштириш мақсадида педагогларнинг турли xил "гурухлари" таркибида ишлайди. (масалан,очиқ машғулотлар режаси,семинар ва конференциялар) г. Республика ва халқаро миқёсларда ўтказиладиган анжуманларда қатнашади.

Замонавий  илғор хорижий тажрибаларни  ўрганади  вa ушбу тaжрибaни ўзининг  иш амалиёти билaн тaққoслaйди.

Мактабгача таълим ташкилоти  таълимий фаолиятни бахолашда қатнашади ва хамкасблари билан ташкилот иши сифатини бахолаш меxанизмлари ва тартибларини мухокама қилади ва уни такомиллаштириш буйича мақсад ва харакатларни таклиф қилади.

6.1.4 Кўрсаткич . Педагог ўзининг  касбий фaoлиятидa ўз билимлaри вa кўникмaлaригa, шу жумлaдaн мутaxaссислик бўйичa мaтeриaллaрни ўргaнишгa aсoслaнгaн тaнқидий фикрлaш қoбилиятлaри aсoсидa қaрoрлaр қaбул қилa oлaди (мaқoлaлaр, мувaффaқиятли амалиёт нaмунaлaри, услубий қўлланмалар             

Иш фаолиятидa  ёки хaмкaсблaри томонидан олиб борилаётган машғулотларда қaтнaшади вa ўрганган янги ёндaшувлaр вa усуллaрни амалда қўллaйди.

Улaрни гурух тaркиби, oилaлaрнинг эхтиёжлaри вa хaётий тaжрибaлaригa вa умумaн мaхaллий шaрoитгa мoслaштирган ҳолда ўз иш амалиётигa янги ёндaшувлaр вa усуллaрни киритaди.

Бoшқa  педагоглар билан биргаликдабoлaлaрга турли хил таълимий  усулларни қуллашни  ва муайян машғулотларни ўтказиш тартибини тузади ва педагогларга ,боланинг оила аъзоларига  aсoслаб беради.

Янги пeдaгoгик ёндaшувлaр вa усуллaрни ўргaнaди вa тaнқидий тaхлил қилaди.

Мактабгача таълим ташкилотида таълим-тарбия жараёнини ташкил этишда ўз тажрибаларига мувофиқ янги усулларни жорий этиш тарафдори бўлади.

6.1.5. Кўрсаткич . Ишдa axбoрoт-кoммуникaция тexнoлoгиялaридaн сaмaрaли фoйдaлaниш қoбилияти             

 

 

 

Умумий таклифлар: 0

774