ID Муаллиф Муҳокамага чиқариш санаси Якунланиш санаси Таклифлар сони
10606 Министерство жилищно-коммунального обслуживания Республики Узбекистан 28/11/2019 13/12/2019 3

Муҳокама якунланди

Ўзбекистон Республикасининг қонуни
ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИНИНГ УЙ-ЖОЙ КОДЕКСИ
ID-10606

 

 

 

1-бўлим. Умумий қоидалар

 

1-боб. Асосий қоидалар

 

 

1-модда. Ушбу Кодекс билан тартибга солинадиган муносабатлар

Уй-жой тўғрисидаги қонун ҳужжатлари фуқаролар, юридик шахслар, давлат бошқарув органлари ва маҳаллий давлат ҳокимияти органларининг қуйидаги масалалар бўйича муносабатларини тартибга солади:

турар жойларга мулк ҳуқуқининг юзага келиши, ўзгартирилиши ва бекор қилиниши;

уй-жой фондидаги турар жойлар ва умумий мулкдан фойдаланиш;

биноларни турар жойлар ва нотурар жойлар тоифасига киритиш;

уй-жой фондини ҳисобга олиш;

турар жойларни сақлаш ва таъмирлаш;

кўп квартирали уйларни бошқариш;

фуқароларнинг уй-жой ҳуқуқларига риоя этилиши ва уй-жой фондидан мақсадли фойдаланиш устидан назорат қилиш.

Уйларни қуриш, турар жойларни қайта қуриш ва ўзгартириш, муҳандислик қурилмаларидан фойдаланиш, коммунал хизматлар билан таъминлаш билан боғлиқ муносабатлар ушбу Кодекс ва бошқа қонун ҳужжатлари билан тартибга солинади.

Агар қонунда ёки Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида бошқача тартиб белгиланган бўлмаса, уй-жой тўғрисидаги қонун ҳужжатларининг қоидалари чет эл фуқаролари, фуқаролиги бўлмаган шахслар, чет эл юридик шахслари иштирокидаги уй-жой муносабатларига нисбатан қўлланилади.

 

2-модда. Уй-жой тўғрисидаги қонун ҳужжатлари

Уй-жой тўғрисидаги қонун ҳужжатлари ушбу Кодекс ва бошқа қонун ҳужжатларидан иборатдир.

Агар уй-жой муносабатлари уй-жой тўғрисидаги қонун ҳужжатлари билан тартибга солинмаган бўлса, ерга оид қонун ҳужжатлари ҳамда шаҳарсозлик тўғрисидаги қонун ҳужжатларининг ана шу муносабатларни тартибга солишга тааллуқли қисми қўлланилади.

Агар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида Ўзбекистон Республикасининг уй-жой тўғрисидаги қонун ҳужжатларида назарда тутилганидан бошқача қоидалар белгиланган бўлса, халқаро шартнома қоидалари қўлланилади.

 

3-модда. Уй-жой даҳлсизлиги

Уй-жой даҳлсиздир.

Ушбу Кодексда ва бошқа қонунларда назарда тутилган бошқа мақсад, ҳамда суд тартиби ва суд қарорига асосланган ҳоллардан ташқари, ҳеч ким қонуний асосларга кўра ушбу уйда яшовчиларнинг розилигисиз ушбу уй-жойга киришга ҳақли эмас.

Қонуний асосларга кўра ушбу уйда яшовчиларнинг розилигисиз уй-жойга киришга, фақатгина фуқаролар ҳаёти ва/ёки мол-мулкини асраб қолиш, авариявий ҳолатлар, табиий офат, ҳалокат, оммавий тартибсизликлар ва фавқулодда характердаги бошқа ҳолларда уларнинг шахсий хавфсизлиги ёки жамоат хавфсизлигини таъминлаш мақсадида, шунингдек жиноят содир этганликда гумонланаётган шахсларни қўлга олиш, содир этилаётган жиноятларнинг олдини олиш ёки содир этилган жиноят ёки юзага келган бахтсиз ҳодисанинг сабабларини аниқлаш мақсадида қонунда кўзда тутилган ҳолат ва тартибда йўл қўйилади.  

Ҳеч ким уй-жойдан кўчирилиши ёки унинг уй-жойдан фойдаланиш ҳуқуқи, шунингдек коммунал хизматлардан фойдаланиш ҳуқуқи чекланиши мумкин эмас, токи бу ҳолат ушбу Кодекс, ва бошқа қонунлар билан назарда тутилмаган бўлса.

 

2-боб. Уй-жой соҳасини давлат томонидан тартибга солиш

 

4-модда. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг уй-жой муносабатларини тартибга солиш соҳасидаги ваколатлари 

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси уй-жой муносабатларини тартибга солиш соҳасида қуйидаги ваколатларни амалга оширади:

уй-жой фондининг давлат томонидан ҳисобини олиб бориш тартибини белгилайди;

кўп квартирали уйда умумий мулкни техник эксплуатация қилиш қоидалари ва меъёрларини ўрнатади;

турар жой биноларини асраш, кўп квартирали уйларда бино эгаларига тегишли умумий мулкни асрашга бўлган талабларни, шунингдек уларнинг ногиронлар учун берилиш шароитларини таъминлаш тартибини ўрнатади;

Ижтимоий ҳимояланмаган ва кам таъминланган аҳоли табақаларини ижара шартномалари асосида бериладиган уй-жойга муҳтожлигини эътироф этиш асосларини аниқлайди

ижара шартномалари асосида кам таъминланган фуқароларга муниципал уй-жой фондидан турар жойларни бериш/ажратиш тартибини белгилайди;

уй-жой фондидан турар жойларни бериш/ажратиш мақсадида фуқароларнинг бошқа тоифаларини аниқлайди;

мақсадли фойдаланишдаги коммунал уй-жой фонди ижара шартномалари бўйича турар жойлар билан таъминлаш асослари ва тартибини белгилайди;

давлат ва муниципал уй-жой фондидан ихтисослаштирилган турар жойларни ижара шартномалари асосида бериш/ажратиш учун асосларни аниқлайди;

турар жойларни яшаш учун номақбул деб тан олиш учун асос ва тартибни белгилайди;

уй-жой муносабатлари масалалари юзасидан жойлардаги давлат ҳокимияти органлари фаолиятини мувофиқлаштириш.

 

5-модда. Ўзбекистон Республикаси Уй-жой ва коммунал хизмат кўрсатиш вазирлигининг уй-жой муносабатларини тартибга солиш соҳасидаги ваколатлари 

Ўзбекистон Республикаси уй-жой ва коммунал хизмат кўрсатиш вазирлиги уй-жой муносабатларини тартибга солиш соҳасида қуйидаги ваколатларга эга: 

уй-жой коммунал хизмат кўрсатиш соҳасидаги ягона давлат сиёсатини юритади;

кўп квартирали уйлардан ва кўп квартирали уйларга туташ ер участкаларидан фойдаланиш ҳамда уларни сақлаш бўйича тизимли ишларни самарали ташкил этади;

кўп квартирали уйларнинг техник ҳолати мониторингини ўтказиш бўйича ишларни ташкил этади;

кўп квартирали уйларни сақлаш, улардан фойдаланиш талабларига ва фойдаланиш харажатларини аниқлаш талабларига, кўп квартирали уйлардан техник жиҳатдан фойдаланиш қоидалари ва нормаларига, кўп квартирали уйларга туташ ер участкаларини санитария нормаларига, қоидаларига ҳамда гигиена нормативларига мувофиқ сақлаш талабларига риоя этилиши устидан назоратни амалга оширади;

кўп квартирали уйларни мавсумий фойдаланишга ўз вақтида ва сифатли тайёрлайди;

новаторлик фаолиятини ва замонавий инновацион технологияларни жорий этишга кўмаклашади;

кўп квартирали уйларни бошқариш органларининг ҳисобини ва уларнинг фаолияти бўйича ҳисоботларни юритиш учун ахборот тизимлари ҳамда ахборот ресурсларини жорий этади;

кўп квартирали уйларни бошқариш органларининг кўп квартирали уйлардаги жойлар мулкдорларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатлари билан боғлиқ фаолияти тўғрисидаги ахборотни вазирликнинг расмий веб-сайтига жойлаштириди ва янгилаб туради;

кўп квартирали уйларни бошқариш бўйича ахборот ва маслаҳат ёрдами кўрсатади;

кўп квартирали уйларни бошқариш органларининг фаолиятини ҳуқуқий ҳамда услубий жиҳатдан таъминлайди;

кўп квартирали уйларни бошқариш бўйича норматив-ҳуқуқий базани такомиллаштириш юзасидан таклифлар ишлаб чиқиш, ривожланган хорижий мамлакатларнинг илғор тажрибасини инобатга олган ҳолда кўп квартирали уйларни бошқаришнинг замонавий шакллари ва усулларини ишлаб чиқади ҳамда жорий этади;

кўп квартирали уйларни бошқариш бўйича мутахассислар малакасини ошириш курсларини ташкил этади;

бошқарувчи ташкилотларнинг мансабдор шахсларини ва бошқарувчиларни, ширкатлар бошқаруви раисларини аттестациядан ўтказиш ҳамда уларга кўп квартирали уйларни бошқариш учун малака сертификатини беради;

кўп квартирали уйларни яшаш учун яроқсиз деб эътироф этади;

уй-жой фондидан фойдаланиш ва унинг бутлигини таъминлаш борасида мониторинг олиб боради.

Ушбу Кодекс ва бошқа қонун ҳужжатларига мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга оширади.

 

  6-модда. Маҳаллий давлат ҳокимияти органларининг уй-жой муносабатларини тартибга солиш соҳасидаги ваколатлари 

Жойлардаги маҳаллий давлат ҳокимияти органларининг уй-жой муносабатларини тартибга солиш соҳасидаги ваколатларига қуйидагилар киради: 

          уй-жой тўғрисидаги қонун ҳужжатларининг ижросини таъминлаш; 

          уй-жой фондини ва коммунал объектларни бошқаришни ташкил этиш; 

          ижтимоий фойдаланишдаги уй-жой фондидаги турар жойларга муҳтож бўлган фуқаролар ҳисобини олиб бориш

          текинга бериладиган муниципал турар жойга муҳтож бўлган фуқаролар ҳисобини олиб бориш (етим-болалар, ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар, интернат битирувчилари, маълум яшаш манзилига эга бўлмаган фуқаролар);

муниципал, бозор (тижорат) ва нотижорат (ижара шартномалари бўйича) ижарадаги уй-жойларни қуриш;

уй-жойларни муҳандислик коммуникацияларига мажбурий улаш шарти билан кам таъминланган фуқаролар учун уй-жойларнинг эксплуатацияга берилиши устидан назоратни таъминлаш ва шахсий жавобгарликка эга бўлиш;

коммунал хизматлар, ёки ҳудуди        й (вилоят, туман, шаҳар, қишлоқ) мақомидан қатъий назар уларнинг бўлимлари томонидан хизмат кўрсатиладиган муҳандислик коммуникацияларини яратиш бўйича назоратни таъминлаш;

фуқароларга тақдим этиладиган ресурслар ҳисоби устидан назоратни таъминлаш, шу жумладан, кўрсатилаётган коммунал хизматларни ҳисоблаш ускуналарини ўрнатиб бериш;

ўз тасарруфидаги ҳудудда коммунал хизматларга оид тариф сиёсатини белгиланган тартибда шакллантириш;

уй-жой фондини мониторинг  қилиш;

давлат уй-жой фондидаги турар жойларни тақсимлаш ва фуқароларга ижара шартномаси шартлари асосида бериш давлат уй-жой фондидаги турар жойларни улардан белгиланган мақсадда фойдаланиш учун юридик шахсларга аренда шартномаси шартлари асосида бериш;       

уй-жой фондидан фойдаланилиши ва унинг асралиши, аҳолига кўрсатиладиган коммунал хизматлар сифати устидан назоратни таъминлаш; 

аҳолининг ижтимоий жиҳатдан ҳимояланмаган ва кам таъминланган тоифалари орасидан уй-жой шароитларини яхшилашга муҳтож бўлган фуқароларни ҳисобга олиш ҳамда уларни аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондидан уй-жой билан таъминлаш; 

          фуқароларнинг ижтимоий жиҳатдан ҳимояланмаган ва кам таъминланган тоифалари учун уй-жой қуриш; 

          уй-жой қурувчиларга уй-жой қуриш учун, шунингдек уй-жой мулқдорларининг ширкатларига доимий фойдаланишга белгиланган тартибда ер участкалари бериш; 

          уй-жой фондига хизмат кўрсатувчи коммунал хизмат кўрсатиш, ижтимоий ва транспорт инфратузилмаси объектларининг лозим даражада сақланиши ҳамда ривожлантирилишини таъминлаш; 

          давлат уй-жой фондининг турар жойларини бронлаштириш ва алмаштириш; 

қонун ҳужжатларига мувофиқ бошқа ваколатларни амалга ошириш.

 

7-моддаФуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органларининг уй-жой муносабатларини тартибга солиш соҳасидаги иштироки 

          Фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари уй-жой муносабатларини тартибга солиш соҳасида:

          фуқароларга уй-жой фондидан фойдаланишда ҳамда унинг сақланишини таъминлашда кўмаклашади;

          коммунал хизмат кўрсатиш ташкилотлари томонидан кўрсатиладиган хизматлар сифати устидан, қуриш ва уй ён атрофини сақлаш қоидаларига риоя этилиши устидан жамоатчилик назоратини амалга оширади;

          кам таъминланган оилалар, етим-болалар, ота-онаси қарамоғидан маҳрум бўлганлар, шунингдек табиий офатлар ва техноген характердаги фавқулодда ҳолатлардан азият чеккан фуқароларнинг маиший-уй-жой шароитларини яхшилаш тўғрисида тегишли органларга таклифлар киритади;

  қонун ҳужжатларига мувофиқ бошқа ваколатларни амалга оширади

 

3-бобУй-жой фонди. Турар жой

 

8-модда. Уй-жой фонди

          Уй-жой фонди – инсон яшаши учун яроқли бўлган турар жойдан, шу жумладан уйлар, квартиралар, хизмат турар жойлари, махсус уйлардан (ётоқхоналар, вақтинчалик уй-жой фонди уйлари, ногиронлар, фахрийлар, ёлғиз қариялар учун интернат-уйлар, шунингдек болалар уйлари ва бошқа махсус мақсадли уйлардан) иборат бўлган фонд.

          Уйларда жойлашган савдо, маиший ва носаноат йўналишидаги ўзга эҳтиёжларга мўлжалланган, яшаш учун мўлжалланмаган жойлар уй-жой фондига кирмайди.

 

9-модда. Уй-жой фонди турлари

          Уй-жой фонди хусусий ва давлат уй-жой фондларидан иборатдир.

          Хусусий уй-жой фондига қуйидагилар киради:

          фуқаролар мулки бўлган уй-жой фонди (якка тартибда уй-жой, хусусийлаштирилган, қурилган ҳамда олинган квартиралар ва уйлар, уй-жой қуриш ҳамда уй-жой фондига қарашли уйлардаги бадаллари тўлиқ тўланган квартиралар, фуқаролар томонидан қонун ҳужжатларида назарда тутилган бошқа асосларда мулк қилиб олинган квартиралар ва уйлар);
          тижоратчи ташкилот бўлган ва тижоратчи ташкилот юридик шахсларнинг мулки бўлган ва уларнинг маблағлари ҳисобидан қурилган ёки аукционда ёхуд қонун ҳужжатларида назарда тутилган бошқа асосларда олинган уй-жой фонди.

          Давлат уй-жой фондига қуйидагилар киради:

          маҳаллий давлат ҳокимияти органлари ихтиёрида бўлган, маҳаллий бюджетга тушган солиқлар, йиғимлар ва бошқа тўловлар, шунингдек қонун ҳужжатларида назарда тутилган асослар бўйича бошқа тушумлар ҳисобидан барпо этилган муниципал уй-жой фонди;

          давлат корхоналари, муассасалари ва ташкилотларининг тўла хўжалик юритишида ёки оператив бошқарувида бўлган идоравий уй-жой фонди;

          маҳаллий давлат ҳокимияти органлари ихтиёрида бўлган, маҳаллий бюджет маблағлари ҳисобидан барпо этилган, шунингдек хусусий, муниципал, идоравий уй-жой фондидан олиб уларнинг балансига берилган, фуқароларнинг ижтимоий жиҳатдан ҳимояланмаган, кам таъминланган тоифалари учун хусусийлаштириш ҳуқуқисиз ижара шартлари асосида фойдаланиш учун берилган аниқ мақсадли коммунал уй-жой фонди.

 

10-модда. Турар жой, ундан фойдаланиш мақсади

          Фуқароларнинг доимий яшашига мўлжалланган, белгиланган санитария, ёнғинга қарши, техник талабларга жавоб берадиган, шунингдек белгиланган тартибда махсус уйлар (ётоқхоналар, вақтинчалик уй-жой фонди уйлари, ногиронлар, фахрийлар, ёлғиз қариялар учун интернат-уйлар, шунингдек болалар уйлари ва бошқа махсус мақсадли уйлар) сифатида фойдаланишга мўлжалланган жойлар турар жой деб ҳисобланади.

          Турар жой кўчмас мулк ҳисобланади.

          Кўп квартирали уйлардаги турар жойларни саноат эҳтиёжлари учун ишлатиш, ижара ёки арендага бериш ман этилади. Кўп квартирали уйдаги турар жойга бошқа корхоналар, муассасалар ва ташкилотларни ушбу жой яшаш учун мўлжалланмаган жойлар туркумига белгиланган тартибда ўтказилганидан кейингина жойлаштириш мумкин.

  Белгиланган тартибда касаначилик меҳнати амалга оширилаётган турар жойларни яшаш учун мўлжалланмаган жойлар тоифасига ўтказиш талаб этилмайди.

 

11-модда. Турар жойларнинг турлари

Турар жойларга қуйидагилар киради:

якка тартибдаги уй-жой;

кўп квартирали уйлардаги квартиралар;

бошқа иморатларда жойлашган, алоҳида кадастр паспортига эга ва яшашга мўлжалланган хоналар ва ўзга турар жойлар.

 

          12-модда. Турар жойга бўлган мулк ҳуқуқи

Турар жой хусусий ёки давлат мулки бўлиши ва қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда мулкчиликнинг бир шаклидан бошқа шаклига ўтиши мумкин. 
          Фуқаролар, юридик шахслар ва давлат турар жойга бўлган мулк ҳуқуқининг субъектларидир.

  Турар жойга бўлган мулк ҳуқуқи муддатсиз бўлиб, фуқаролар ва юридик шахсларнинг, давлатнинг ҳуқуқларини ҳамда қонун билан қўриқланадиган манфаатларини бузмаган ҳолда шахснинг ўзига тегишли турар жойга ўз хоҳиши ва манфаатларига кўра эгалик қилиш, ундан фойдаланиш ва уни тасарруф этиш, шунингдек ўзининг мулк ҳуқуқи бузилишини бартараф этишни талаб қилиш ҳуқуқидан иборатдир. Турар жойларнинг кўринишини ўзгартиришга, уларни қайта қуриш ёки бузишга маҳаллий давлат ҳокимияти органларининг тегишли рухсатномаси бўлган тақдирда йўл қўйилади.

Уйлар, квартиралар, уйнинг бир қисми, квартиранинг бир қисмига (бундан буён матнда уйлар, квартиралар деб юритилади) бўлган хусусий мулк миқдор, ўлчам ва қиймат жиҳатдан чекланмайди.

Хусусий мулк бўлган уйлар, квартиралар олиб қўйилиши, мулкдор эса уйга, квартирага мулк ҳуқуқидан маҳрум этилиши мумкин эмас, қонунда белгиланган ҳоллар бундан мустасно.

Турар жой фақат қонунда белгиланган ҳолларда ва тартибда суднинг қарорига асосан мажбурий тарзда олиб қўйилиши мумкин.

 

13-модда. Мулкчилик, эгалик қилиш муносабатларининг ўзгариши 

Давлат корхоналари, муассасалари ва ташкилотлари мулкчиликнинг бошқа шаклига ўтганда ёки улар қайта ташкил этилганда уларнинг тўла хўжалик юритишида ёки оператив бошқарувида бўлган уй-жой фонди ушбу корхона, муассаса ва ташкилотлар ҳуқуқий ворисларига (агар улар аниқланган бўлса), бошқа юридик шахсларга мулк қилиб ёхуд уларнинг тўла хўжалик юритишига ёки оператив бошқарувига ёхуд белгиланган тартибда фуқароларнинг барча уй-жой ҳуқуқларини, шу жумладан уй-жойни хусусийлаштириш ҳуқуқини сақлаган ҳолда маҳаллий давлат ҳокимияти органларининг тасарруфига ўтказилиши лозим. Бунда уй-жойнинг янги мулкдори, эгаси илгари тузилган ижара шартномаси шартлари асосида ижарага берувчи бўлиб қолади.

 

14-модда. Турар жойга бўлган мулк ҳуқуқини, бошқа ашёвий ҳуқуқларни давлат рўйхатидан ўтказиш 

          Турар жойга бўлган мулк ҳуқуқи ва бошқа ашёвий ҳуқуқлар, бу ҳуқуқларнинг вужудга келиши, бошқага ўтиши, чекланиши ва бекор бўлиши давлат рўйхатидан ўтказилиши шарт.

Турар жойга бўлган мулк ҳуқуқи ва бошқа ашёвий ҳуқуқларни ҳамда уй-жойга оид битимларни давлат рўйхатидан ўтказиш кўчмас мулкка бўлган ҳуқуқларни ва унга доир битимларни рўйхатдан ўтказувчи органда амалга оширилиб, ушбу орган мулк ҳуқуқи, бошқа ашёвий ҳуқуқ ёки битим рўйхатга олинганлиги тўғрисида ҳужжат беради ёхуд рўйхатдан ўтказиш учун тақдим этилган ҳужжатга уст-хат ёзиб қўяди. 

Турар жойга бўлган мулк ҳуқуқини ва бошқа ашёвий ҳуқуқларни ҳамда турар жойга оид битимларни давлат рўйхатидан ўтказишни рад этиш ёхуд рўйхатдан ўтказиш муддатлари бузилиши устидан суд тартибида шикоят қилиниши мумкин. 

15-модда. Турар жойга бўлган мулк ҳуқуқининг вужудга келиши, бошқага ўтишининг хусусиятлари 

          Белгиланган тартибда ажратилган ер участкасида янги қурилаётган уйга мулк ҳуқуқи уй давлат рўйхатидан ўтказилган пайтдан бошлаб вужудга келади.

          Уйнинг, квартиранинг олди-сотди ва айирбошлаш шартномаси ёзма шаклда, тарафлар имзолайдиган битта ҳужжатни тайёрлаш йўли билан тузилади ҳамда у нотариал тасдиқланиши ва давлат рўйхатидан ўтказилиши шарт.

          Уйнинг, квартиранинг олди-сотди шартномаси шаклига риоя этмаслик унинг ҳақиқий эмаслигига олиб келади. Сотиб олувчи сотиб олганидан кейин қонунга мувофиқ турар жойдан фойдаланиш ҳуқуқини ўзида сақлаб қоладиган шахслар яшаб турган шу уй, квартирани олди-сотди шартномасининг муҳим шарти – бу шахсларнинг рўйхатини сотилаётган турар жойдан фойдаланиш ҳуқуқлари кўрсатилган ҳолда тузишдан иборатдир.

          Умрбод таъминлаш шарти билан уйни, квартирани бошқа шахсга бериш тўғрисидаги шартнома Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг қоидаларига риоя этилган ҳолда нотариал тасдиқланиши керак.

          Турар жойни алмаштиришга ушбу Кодексда ҳамда бошқа қонун ҳужжатларида белгиланган шартлар ва тартибда йўл қўйилади.

          Уйни, квартирани ҳадя қилиш шартномаси нотариал тасдиқланган бўлиши ҳамда давлат рўйхатидан ўтказилиши шарт.

          Давлатга қарашли уйга, квартирага бўлган мулк ҳуқуқи қонун ҳужжатларида назарда тутилган хусусийлаштириш тартибида вужудга келади.

Кооператив турар-жой биносига ёки квартирага эгалик ҳуқуқи уй-жой қурилиши ва уй-жой кооперативлари аъзолари томонидан пай улушлари тўлиқ тўлангандан кейин пайдо бўлади.

Уй-жой облигациялари сотиб олиш орқали қурилган ёки харид қилинган, ва қийматининг қолган қисми банк кредитлари ҳисобидан тўланган уй-жой, хонадонга эгалик ҳуқуқи кредит тўлиқ тўланганидан кейин юзага келади.

Уйга, квартирага бўлган мерос тариқасида ўтадиган мулк ҳуқуқи Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексида назарда тутилган асосларга кўра вужудга келади.

16-модда. Турар жойни яшаш учун мўлжалланмаган жойга ўтказиш 

Алоҳида ҳолларда, турар жойни яшаш учун мўлжалланмаган жойга ўтказиш мулкдорнинг ёки у ваколат берган органнинг (шахснинг) аризасига кўра шаҳар ва туман қурилиш бўлимларининг рухсатномаси билан амалга оширилади.

Турар-жой биноларининг самарали эксплуатация қилинишининг тахминий давомийлигига асосланиб турар-жой биносининг пастки қавати яшаш учун мўлжалланмаган жойга ўтказилиши мумкин.

Турар жойни яшаш учун мўлжалланмаган жойга ўтказишга рухсатномалар бериш тартиби Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади.

17-модда. Яшаш учун мўлжалланмаган жойни турар жойга ўтказиш

Яшаш учун белгиланган санитария ва техник талабларга жавоб берадиган яшаш учун мўлжалланмаган жойни турар жойга ўтказиш мулкдорнинг ёки у ваколат берган органнинг (шахснинг) аризасига кўра шаҳар ва туман қурилиш бўлимларининг рухсатномаси билан амалга оширилади.

Яшаш учун мўлжалланмаган жойни ёки унинг бир қисмини қуйидаги ҳолларда турар жойга ўтказилиши мумкин:

бино мулк ҳуқуқига эга бўлган шахсга тегишли бўлганда;

бинони тасарруф қилиш учун тақиқлар қўйилмаган бўлса;

бино санитария ва техник талаблар ва турар-жой бинолари учун назарда тутилган ёнғин хавфсизлиги қоидаларига мувофиқ бўлганда; 

бино кўп квартирали уйнинг ертўласида ёки техник қаватида жойлашган бўлмаганда.

18-модда. Кўп квартирали уйлардаги яшаш учун мўлжалланмаган жойлардан фойдаланиш

Яшаш учун мўлжалланмаган жой бинолари бошқа турар жойлардан алоҳида эшик орқали кириш, Ўзбекистон Республикаси ҳудудида фаолият юритадиган ёнғин ва қурилиш меъёрлари ва қоидаларининг функционал мақсадлари ва талабларига мувофиқ табиий ёритиш ва вентиляция, бинолар пардози, шу жумладан девор, шифт/потолоклар қопламаси, пол қопламасига эга бўлиши керак.

Кўп квартирали уйларда жойлашган нотураржой биноларидан таъмирлаш ишларини олиб бориш (носозлик/аварияларни бартараф этиш) учун муҳандислик-техник коммуникацияларга хизмат кўрсатиш ходимларининг куннинг ҳар қандай соатида кириш кафолати остида фойдаланишга рухсат этилади.

Кўп квартирали уйларда жойлашган нотурар-жой биноларидан фойдаланиш одамларнинг турар-жой биноларида соатлаб қолиш имкониятини бузмаслиги ва хавфсиз ва соғлом турмуш муҳитини таъминлаши керак.

Уй-жой мулкдорлари турар-жой биноларини нотурар жой биноларга ўтказишга рухсатномада кўрсатилган фаолият турини амалга ошириш учун кўп квартирали уйларда жойлашган нотурар жойлардан мақсадли фойдаланишлари шарт ва улардан фойдаланиш кун давомида турар-жой биносида одамларнинг кириб-чиқиш ва бўлиш имкониятини бузмаслиги ва хавфсиз ва соғлом яшаш муҳитини таъминлаши керак.

Фуқаролар ва юридик шахслар нотураржой бинолари, асбоб-ускуналар ва жиҳозларни тегишли тартибда сақлашлари, зарур таъмирларни амалга оширишлари, санитария ва ёнғин қоидаларига риоя қилишлари, ёқилғи-энергетика ресурсларини тежаш чораларини кўришлари шарт.

Нотурар жойларнинг саноат ишлаб чиқаришнинг кўп квартирали уйларда жойлашишига йўл қўйилмайди. 

Кўп квартирали уйларда жойлашган турар-жой бинолари қуйидагилар сифатида ишлатилиши мумкин:

1) Озиқ-овқат ва ноозиқ-овқат маҳсулотлари билан савдо қилиш (дўкон, киоска, раста ва хк.):

2) умумий овқатланиш (ресторанлар, кафелар, кафетерий, музқаймоқ барлари ва алкоголсиз ичимликлар, тамадди хоналар ва бошқалар).

3) маиший хизмат (сартарошхрналар, пойафзал таъмирлаш, соат устахоналари, Ателье ва бошқалар).

4) банк хизматларини кўрсатиш (банклар ва валюта айирбошлаш шаҳобчалари бўлимлари).

5) почта алоқаси.

6) қуйидаги фаолият:

уй-жой ва таъмирлаш-фойдаланиш органлари;

фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари;

маданият, халқ таълими, ижтимоий таъминот, соғлиқни сақлаш муассасалари;

жисмоний тарбия ва спорт;

ички ишлар органларининг таянч пунктлари; (прокуратура. суд ва ФХДЁ органлари; адвокатура. нотариат;

тадбиркорлар офислари ва офислари;

суғурта ташкилотлари;

рассомлар ва хайкалтарошларнинг ижодий устахоналари;

маъмурий ва бошқарув функциялари билан боғлиқ турли ҳокимият ва бошқарув ташкилотлари.

Ишлаши ҳудуд ва яшаш муҳитининг жисмоний ва кимёвий ифлосланишига олиб келиши мумкин бўлган ва уйда яшовчи шахсларнинг одатий яшаш шароитларини бузишга олиб келиши мумкин бўлган белгиланган тартибда турар-жой биноларидан (собик квартиралардан) ва қайта жиҳозланган ертўла ва ярим ертўлада жойлашган объектлардан фойдаланишга рухсат берилмайди, шу жумладан қуйидаги турдаги корхоналар ва ташкилотларни жойлаштиришга йўл қўйилмайди:

1) уй қурилишида лойиҳа ҳужжатларида кўзда тутилмаган ўриндиқлар сони билан умумий овқатланиш корхоналари, шунингдек, кеч соат 23 гача (ресторанлар. кафелар. тунги клублар ва барлар. дискотекалар) ишлайдиган корхоналар;

2) кимёвий товарлар. сабзавот ва балиқ маҳсулотлари, шунингдек портловчи моддалар ва материалларни ўз ичига олган маҳсулотларни сотувчи дўконлар;

3) ишлаб чиқариш да ёнувчан моддаларни ишлатадиган кимёвий тозалаш бинолари;

4) 10 дан ортиқ иш ўрни учун пойафзал таъмирлаш устахоналари;

5) ҳаммомлар, сауналар;

6) АТС, шаҳарлараро алоқа ва телеграфларнинг 24 соат ишлайдиган алоқа пунктлари;

7) жамоат хожатхоналари;

8) дафн этиш маросимларида хизмат кўрсатиш муассасалари;

9) саноат ишлаб чиқариш .

Кўп квартирали уйларда жойлашган нотурар жойларда саноатга оид бўлмаган корхоналар, муассасалар ва ташкилотлар офисларини жойлаштиришга қонун ҳужжатларида назарда тутилган тартибда йўл қўйилади.

19-модда. Кўп квартирали уйдаги яшаш учун мўлжалланмаган жойлар мулкдорлари 
             Кўп квартирали уйдаги яшаш учун мўлжалланмаган жойга нисбатан мулк ҳуқуқига эга бўлган фуқаролар ёки юридик шахслар кўп квартирали уйдаги яшаш учун мўлжалланмаган жойлар мулкдорлари бўлиши мумкин.

          Яшаш учун мўлжалланмаган жойлар мулкдорлари кўп квартирали уйдаги умумий мол-мулкка нисбатан улушли мулк иштирокчиларидир. 

          Кўп квартирали уйдаги яшаш учун мўлжалланмаган жойлар мулкдорлари бундай жойларнинг асралишини, тегишли техник ва санитария ҳолатини таъминлаши, жойларни ўз ҳисобидан жорий ва капитал таъмирлаш ишларини амалга ошириши, кўп квартирали уйдаги умумий мол-мулкни сақлаш ва таъмирлаш бўйича умумий харажатларни ўз зиммасига олиши шарт. 

          Яшаш учун мўлжалланмаган жой мулкдорининг кўп квартирали уйдаги умумий мол-мулкни сақлаш ва таъмирлаш бўйича умумий харажатлардаги иштироки улуши уйнинг умумий майдонидаги мулкдорга қарашли яшаш учун мўлжалланмаган жой майдонига мутаносиб равишда белгиланади. 

          Кўп квартирали уйдаги яшаш учун мўлжалланмаган жой мулкдори маҳаллий давлат ҳокимияти органларидан тегишли рухсатнома олмасдан ўзига қарашли жойни ўзбошимчалик билан қайта қурган ёки ўзгартирган тақдирда, қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгар бўлади ҳамда бу жойни ўз ҳисобидан аввалги ҳолатига келтириши шарт. 

20-модда. Боғдорчилик ва бошқа ер участкаларида жойлашган иморатларни уйлар деб тан олиш 

Боғдорчилик ва бошқа ер участкаларида жойлашган ҳамда ушбу Кодекснинг 19-моддасида назарда тутилган талабларга жавоб берадиган иморатларга эга бўлган шахслар шу иморатларни уйлар сифатида расмийлаштиришни талаб қилишга ҳақлидирлар. Бу иморатлар қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда кўчмас мулкка бўлган ҳуқуқларни ва унга доир битимларни рўйхатдан ўтказувчи органда давлат рўйхатидан ўтказилган пайтдан бошлаб уйлар деб тан олинади.

Қонун ҳужжатларига мувофиқ расмий мақомга эга бўлган боғ ер участкаларида жойлашган бинолар турар уй жойлар деб тан олинади.

21-модда. Уйлар ва турар жойларни уй-жой фондидан чиқариш 

Маҳаллий давлат хокимияти органлари, тегишли вазирлик ва идоралар билан биргаликда, турар-жой бинолари ва турар-жой биноларининг техник ва санитария ҳолатини вақти-вақти билан ўрганиб чиқадилар ва натижалар бўйича турар-жой бинолари ва уй-жойларни турар-жой фондидан чиқариш тўғрисида қарорлар қабул қиладилар.

Уй-жой ёки турар-жой биноси эгасининг илтимосига биноан ёки кўп квартирали уйдаги бино эгалари вакилининг ёзма хабари билан, шунингдек, юз берган зилзилалар, сел оқимлари, ёмғир, довул шамоллари, кучли қор кўчиши, сув тошқини ва бошка табиий офатлар турар-жойларга ва турар-жой ҳудудидаги ҳарбий харакатлар, иссиқлик, сув, энергия таъминоти тизимидаги авариялар уйлардаги пойдеворлар ва элементларнинг деформациясига олиб келганлиги аниқланса, якка тартибдаги элементларга ва бутун турар-жой биносига зарар етказилганда, туман ҳокими томонидан тегишлилик ҳолатидан қатъий назар, турар жой ёки бинонинг техник ҳолатини аниқлаш учун комиссия тузилади.

Уй-жой ёки уй-жой биноларини визуал ва инструментал текширувдан сўнг комиссия уй-жой фондидан ёки қуйидагилар оқибатида яшаш учун яроқсиз бўлиб қолган турар-жой биноларидан чиқариб ташлаш тўғрисида ёзма хулоса беради:

жисмоний эскириш (текшириш вақтида уй-жой ёки турар-жой биносининг техник ва улар билан боғлиқ бошқа операцион кўрсаткичларининг ёмонлашуви даражасини батафсил кўрсатиб ўтиш);

зилзила, сел, ёмғир, бўронлар, кучли қор ёғиши, сув тошқинлари ва кутилмаган хусусиятга эга бўлган бошқа ҳодисалар, уй-жойлар жойлашган ҳудуддаги ҳарбий ҳаракатлар, иссиқлик, сув, энергия таъминоти тизимларида авариялардан кейин уйдаги асослар деформацияси ва алоҳида элементларнинг шикастланишига олиб келувчи ҳолатлар рўй бергандан кейин авария ҳолати.

Комиссия хулосасига биноан Туман, шаҳар ҳокими, яшаш учун яроқсиз бўлган турар-жой ёки биноларни бошқа мақсадларда фойдаланиш учун ёки ушбу уй-жойларни бузиш тўғрисида сўров билан тегишли равишда Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгашига, вилоятлар ва Тошкент шаҳар хокимиятларига мурожаат қилади.

Туман ва шаҳар ҳокимининг тавсиясига асосан Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, Тошкент шаҳар ва вилоят ҳокими томонидан бошқа мақсадларда фойдаланиш учун қайта  жиҳозлаш ёки яшаш учун яроқсиз уй-жойлар ёки турар жойларни бузиб ташлаш тўғрисида қарор қабул қилинади. Бунда, уй-жойлари фавқулодда ҳолатда деб тан олинган ёки табиий офатлардан зарар кўрган фуқароларга давлат томонидан текинга уй-жой билан таъминлаш масаласи ҳал қилиниши шарт.

Уй-жой ва турар жой биноларининг мақсади ва параметрларидаги ўзгаришлар, шунингдек Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, Тошкент шаҳар ва вилоят ҳокимлари томонидан уй-жой фондидан бошқа мақсадларда фойдаланиш учун қайта жиҳозлаш ёки бузиб ташлаш учун уй-жойлар ва турар жойларни уй-жой фондидан чиқариб ташлаш тўғрисидаги қарор қабул қилинганлиги муносабати билан, Қорақалпоғистон Республикаси, Тошкент шаҳар ва вилоят ер тузиш ва кўчмас мулк кадастри давлат корхоналари бўлимлари томонидан тегишли туман (шаҳар) ларда рўйхатдан ўтказилади.

Шунингдек, турар жойлар қуйидаги ҳолларда уй-жой фондидан чиқарилади:

а) маҳаллий давлат ҳокимияти  органининг тегишли қарори асосида давлат ва жамоат эҳтиёжлари учун ер участкаларини олиб қўйилиши муносабати билан фуқаролар ёки юридик шахсларнинг уй-жойларини (квартираларини) бузиб ташлаш;

б) Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, Тошкент шаҳар ва вилоят ҳокимлари қарори билан турар жойни нотурар жойга ўтказиш.

Уй-жойлар ва турар-жой биноларнинг (муайян уй-жой фондига тегишли бўлишидан қатъий назар) техник ва санитария ҳолатини текшириш вақти-вақти билан маҳаллий хокимиятлар (хокимликлар) томонидан, тегишли вазирлик ва идоралар билан биргаликда амалга оширилади.

 

22-модда. Давлат томонидан текинга уй-жой бериш

Туман, шаҳар ҳокимининг илтимосномасига биноан, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, Тошкент шаҳар ва вилоятлар ҳокимлари томонидан бошқа мақсадларда фойдаланиш учун қайта жиҳозланиш ёки яшаш учун яроқсиз уй-жойлар ёки турар жойларни бузиб ташлаш тўғрисида қарор қабул қилинади. Шу билан бирга, яшаш жойлари фавқулодда ҳолатда деб тан олинган ёки табиий офатлардан зарар кўрган фуқароларга давлат томонидан текинга уй-жой билан таъминлаш масаласи ҳал қилиниши шарт.

Уй-жойлар бузилганлиги натижасида давлат ва жамоат эҳтиёжлари учун ер участкалари олиб қўйилиши муносабати билан фуқаролар томонидан давлат уй-жой фонди уйларидан олинган турар жойлар, агарда уларга ушбу уйлар учун пул компенсацияси тўланмаган бўлса, шунингдек табиий офатлар натижасида квартира бериш вақтидан қатъий назар, ушбу фуқароларга ёки уларнинг меросхўрларига текинга топширилади.

Фуқароларга тегишли бўлган турар-жой бинолари, уй-жойлар ва иншоотлар бузилган тақдирда, ушбу Кодекс кучга киргандан кейин ушбу фуқаролар, уларнинг оила аъзолари, шунингдек ушбу бинода доимий истиқомат қилувчи ва рўйхатдан ўтган бошқа шахсларга ўз хохишига кўра ва томонларнинг розилиги билан бепул асосда хонадонлар олиш ҳуқуқига, ёки бузиб ташланган уй-жой, бино ва иншоотлар ўрнига тегишли корхона, муассаса, ташкилот томонидан янги уй-жой, бинолар ва яшил майдонлар қуриш ҳуқуқига, ва уларга эгалик қилиш ёки бузилганлиги учун тегишли кўчмас мулк учун жорий бозор қийматидаги мол-мулк учун компенсация олиш ҳуқуқига эга бўладилар.

23-модда. Уй-жой фондини давлат йўли билан ҳисобга олиш

Ўзбекистон Республикасида уй-жой фондини давлат томонидан ҳисобга олишнинг асосий вазифаси уй-жой фонди объектларининг жойлашуви, миқдори ва сифат таркиби, техник ҳолати, ободонлаштириш даражаси, қиймати ва ушбу кўрсаткичларнинг ўзгариши тўғрисида маълумот олишдир.

Инсон яшаши учун мос бўлган уй-жойлар, жумладан, тураржойлар, квартиралар, хизмат турар жойлари, ихтисослаштирилган уйлар (ётоқхоналар, манёвр уй-жой фонди уйлари, ногиронлар, фаҳрийлар, ёлғиз кексалар учун интернат уйлари, шунингдек, болалар уйлари ва бошқа махсус мақсадлар учун уйлар) давлат ҳисобига ўтказилади.

Ўзбекистон Республикасида уй-жой фондини давлат ҳисобининг ягона тизими техник (оператив) ва идоравий статистика ҳисобини ўз ичига олади. 

Давлат ҳисобининг асоси уй-жой ва уй-жой биноларига мулк ҳуқуқи ва бошқа ашёвий ҳуқуқларни техник хатловдан ўтказиш ва рўйхатга олиш йўли билан Ўзбекистон Республикаси учун ягона ҳисобга олиш тизими бўйича идоравий мансублигидан ва уй-жой фондининг мулкчилик шаклидан қатъий назар амалга ошириладиган техник ҳисобдан иборат.

Уй-жой фондининг техник ҳисобини юритиш ва давлат рўйхатидан ўтказиш тегишли туманлар (шаҳарлар) да Қорақалпоғистон Республикаси, Тошкент шаҳар  ва вилоятлар ер тузиш ва кўчмас мулк кадастри давлат корхоналарининг филиалларига юклатилади.

Қорақалпоғистон Республикаси, Тошкент шаҳар ва вилоятлар ер тузиш ва кўчмас мулк кадастри давлат корхоналарининг тегишли туман (шаҳар ) лар филиаллари идоравий мансублиги ва мулкчилик шаклидан қатъий назар, уй-жой фондининг техник ҳисобини юритади.

Қорақалпоғистон Республикаси. вилоятлар ва Тошкент шаҳар  ер тузиш ва кўчмас мулк кадастри давлат корхоналарининг тегишли туманлар (шаҳарлар) даги филиаллари қуйидагиларни амалга оширишга мажбурдирлар: 

уй-жой фондининг техник инвентаризацияси;

уй-жойлар ва турар-жойларнинг техник ҳолатини назорат қилиш;

уй-жойлар ва турар-жойларни баҳолаш ва қайта баҳолаш, шу жумладан солиқ мақсадлари учун;

уй-жой фондини давлат томонидан ҳисобга олиш билан боғлиқ ахборот ва маслахат хизмати ва бошқа фаолият.

Уй-жой ва турар-жой биноларининг инвентаризация иши уй-жой ёки турар-жой биноларини ишга тушириш ёки уй-жой фондига киритилганда амалга оширилади.

Кейинчалик техник ҳисоб турар-жой бинолари ва турар-жойларни камида беш йилда бир марта мунтазам равишда инвентаризация қилиш, текширувлар жараёнида ҳисоб кўрсаткичларининг ўзгариши билан амалга оширилади.

Уй-жой фондининг инвентаризация маълумотлари ва техник ҳисобининг бошқа маълумотлари, агар қонун ҳужжатларида бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, қуйидаги ҳолларда қўлланилиши шарт:

кўчмас мулкка бўлган ҳуқуқларни ва у билан тузилган битимларни давлат рўйхатидан ўтказиш;

уй-жой соҳасида кўчмас мулкни солиққа тортиш базасини ҳисоблаш ва назорат қилиш;

турар жой бинолари ва турар жой биноларини фойдаланишга топшириш;

турар жойлар ва турар жойларнинг техник ҳолати ва жисмоний эскиришини аниқлаш;

уй-жой мулкдорлари ширкатларини рўйхатга олиш; 

уй-жой фонди объектларига кадастр рақамларини бериш.

Уй-жой ёки турар-жой биноларининг инвентаризация ишларидан айрим турдаги ахборотнинг кўчирма ва нусхалари мустакил ҳужжатларни ташкил этиб, уларнинг бериш тартиби маҳаллий давлат ҳокимияти органлари томонидан белгиланади.

Уй-жойлар, турар-жой биноларини ҳисобга олиш Қорақалпоғистон Республикаси, Тошкент шаҳар ва вилоятлар ер тузиш ва кўчмас мулк кадастри давлат корхоналарининг тегишли туманлар (шаҳарлар) даги филиаллари томонидан ягона давлат кадастри тизимининг бошқа кадастрлари билан технологик алоқаларни таъминловчи автоматлаштирилган бошқарув тизимлари воситаларидан фойдаланган ҳолда уй-жой фонди реестрини юритиш йўли билан амалга оширилади. 

Уй-жой фондининг ҳисобга олиш-техник, баҳолаш ва ҳуқуқий ҳужжатлар, шу жумладан инвентаризация иши, рўйхатга олиш китоблари, инвентаризация ишлари учун тузилган рўйхатдан ўтган ҳужжатларнинг нусхалари, бошқа хатлов ҳужжатлари тегишли туманлар (шаҳарлар) да Қорақалпоғистон Республикаси, Тошкент шаҳар ва вилоятлар ер тузиш ва кўчмас мулк кадастри давлат корхоналари филиаллари архивида, шунингдек Ўзбекистон Республикаси давлат архивларида сақланади.

Тегишли туманлар (шаҳарлар) да Қорақалпоғистон Республикаси, Тошкент шаҳар ва вилоятлар ер тузиш ва кўчмас мулк кадастри давлат корхоналарининг филиаллари архиви Ўзбекистон Республикаси давлат архив фондига тегишли бўлиб, маҳаллий давлат ҳокимияти органлари фойдаланишида бўлган республика мулки ҳисобланади.

Қорақалпоғистон Республикаси, Тошкент шаҳар  ва вилоятлар ер тузиш ва кўчмас мулк кадастри давлат корхоналари филиаллари архивларини тегишли туманлар (шаҳарлар) да бегоналаштиришга йўл қўйилмайди.

Қорақалпоғистон Республикаси, Тошкент шаҳар  ва вилоятлар ер тузиш ва кўчмас мулк кадастри давлат корхоналари филиалларининг тегишли туманлар (шаҳарлар) ва бошқа органлардаги мансабдор шахсларининг ушбу Низом талабларини лозим даражада бажармаганлиги учун жавобгарлиги Ўзбекистон Республикаси қонунчилигига мувофиқ белгиланади.

 

3-БОБ. ДАВЛАТ ТОМОНИДАН УЙ-ЖОЙ НАЗОРАТИ ВА

УЙ-ЖОЙ НАЗОРАТИ

 

24-модда. Кўп квартирали уйларни бошқариш соҳасидаги давлат назорати

Кўп квартирали уйларни бошқариш соҳасидаги давлат назорати кўп квартирали уйдан техник фойдаланиш қоидалари ва нормаларига ҳамда санитария нормаларига, қоидаларига ва гигиена нормативларига мувофиқ кўп квартирали уйга туташ ер участкасини сақлаш бўйича талабларга риоя этилишини таъминлаш мақсадида амалга оширилади.

Кўп квартирали уйларни бошқариш соҳасидаги давлат назорати Ўзбекистон Республикаси Уй-жой коммунал хизмат кўрсатиш вазирлиги ҳузуридаги Кўп квартирали уй-жой фондидан фойдаланиш соҳасини назорат қилиш инспекцияси ва унинг ҳудудий инспекциялари (бундан буён матнда Уй-жой фонди инспекцияси деб юритилади) томонидан ўрганишлар ҳамда мониторинг ўтказиш орқали амалга оширилади.

25-модда. Уй-жой фонди инспекциясининг ваколатлари

Уй-жой фонди инспекцияси:

кўп квартирали уйларни, кўп квартирали уйларга туташ ер участкаларини санитария нормаларига, қоидаларига ва гигиена нормативларига мувофиқ сақлаш бўйича талабларга ва улардан техник фойдаланиш қоидалари ва нормаларига риоя этилиши ҳамда мулкдорлар томонидан жойларнинг ўзбошимчалик билан қайта қурилишига ва қайта режалаштирилишига йўл қўйилмаслиги;

белгиланган қоидаларга риоя этилиши ва умумий мол-мулкни, кўп квартирали уйларнинг олд томонларини, уйларнинг ички муҳандислик коммуникацияларини таъмирлаш-тиклаш ишларининг тизимли равишда олиб борилиши;

уй-жой-коммунал хизмат кўрсатиш соҳаси ташкилотлари томонидан тегишли хизматлар кўрсатишда техник тартибга солувчи норматив ҳужжатлар талабларига риоя этилиши;

кўп квартирали уйлардаги жойлар мулкдорларининг кўп квартирали уйларни капитал таъмирлашни амалга ошириш учун жамғариладиган маблағларидан мақсадли фойдаланилиши устидан давлат назоратини амалга оширади.

Уй-жой фонди инспекциясига:

кўп квартирали уйларни бошқариш органларига ёки жойларнинг мулкдорларига — кўп квартирали уйларни сақлаш ва улардан техник фойдаланиш қоидаларининг ҳамда кўп квартирали уйларга туташ ер участкаларини санитария нормалари, қоидалари ва гигиена нормативларининг бузилиш ҳолларини бартараф этиш юзасидан;

уй-жой-коммунал хизмат кўрсатиш соҳаси ташкилотларига — тегишли хизматлар кўрсатишда техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар талабларига риоя этилиши юзасидан бажарилиши шарт бўлган кўрсатмалар бериш ваколатлари берилади.

Уй-жой фонди инспекциясининг қарорлари, унинг мансабдор шахсларининг ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) устидан суд тартибида шикоят қилиниши мумкин.

 

26-модда. Уй-жой соҳасида жамоатчилик назорати

Фуқароларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилинишини таъминлаш мақсадида Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатларига мувофиқ фуқаролар, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари, нодавлат нотижорат ташкилотлари, оммавий ахборот воситалари, жамоатчилик кенгашлари, комиссиялари ва бошқа жамоатчилик ташкилий тузилмалари Уй-жой фонди инспекциясининг ваколатлари устидан жамоат назоратини амалга ошириши мумкин.

 

II-БЎЛИМ. ХУСУСИЙ УЙ-ЖОЙ ФОНДИ

4-боб. УМУМИЙ ҚОИДАЛАР

 

27-модда. Фуқароларга ва юридик шахсларга хусусий мулк ҳуқуқи асосида тегишли бўлган турар жойлардан фойдаланиш 

Хусусий мулкида уйи, квартираси бўлган фуқаролар улардан ўзлари ва оила аъзолари яшаши учун фойдаланадилар. Улар уйига, квартирасига бошқа фуқароларни кўчириб киритишга, шунингдек турар жойларни ушбу Кодексда ҳамда ўзга қонун ҳужжатларида белгиланган шартларда ва тартибда ижарага бериш шартномаси асосида бошқа фуқароларга яшаш учун беришга ҳақлидирлар.

Мулкида уйи, квартираси бўлган фуқаролар улардан бошқа фуқаролар ҳамда юридик шахсларнинг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини бузмаган ҳолда бошқа мақсадларда фойдаланишга ҳақлидирлар.

Мулкида уйи, квартираси бўлган юридик шахслар уларни ижарага, арендага беришга ҳамда улардан уй-жой тўғрисидаги қонун ҳужжатларига зид келмайдиган бошқа мақсадларда фойдаланишга ҳақлидирлар.

Ички ишлар органлари фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари ва уй-жой мулкдорлари ширкатлари билан биргаликда тегишли ҳудудда фуқаролар ва юридик шахсларга хусусий мулк ҳуқуқи асосида, шу жумладан паспорт режимига риоя қилиш, яшаётган шахсларни ҳисобга олиш ва тегишли шартномалар мавжудлигини назорат қилади. 

Фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари томонидан турар жойлардан фойдаланишни назорат қилиш зарур бўлганда ички ишлар органлари жалб қилиниши мумкин.

Давлат солиқ органлари фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари билан биргаликда тегишли ҳудуддаги фуқаролар ва юридик шахсларга хусусий мулк ҳуқуқи асосида, шу жумладан ижара шартномалари асосида ижарага бериладиган турар жойлардан фойдаланиш мақсадида назоратни амалга оширади.

28-модда. Уй, квартира мулкдорининг ҳуқуқ ва мажбуриятлари

Уй, квартира мулкдори хусусий уй-жой фондини бошқаришда иштирок этиш, уйнинг техник ҳолати масалаларида давлат ҳокимияти ва бошқарув органларига мурожаат этиш, уй, квартирага хизмат кўрсатиш ҳамда уларни таъмирлаш усулини танлаш ҳуқуқига эгадир. 

Турар-жой биноси, квартиранинг эгаси турар-жой биносининг, квартираларнинг хавфсизлигини, техник ва санитария ҳолатини таъминлаши, жорий ва капитал таъмирлашни ўз маблағлари ҳисобига амалга ошириши, шунингдек, кўп квартирали уй ва қўшни ер участкасидаги умумий мулкни сақлаш учун мажбурий бўлган умумий харажатларни ўз зиммасига олиши шарт.

Кўп квартирали уйдаги жой мулкдори, у олдиндан хабардор қилинган ҳолда унинг иштирокида унга тегишли бўлган уй-жойга кўп квартирали уйга хизмат кўрсатувчи ташкилотлар, авария-таъмирлаш хизматлари ва Уйжойфондинспекцияси вакилларини умумий мол-мулкнинг ҳолатини назорат қилиш, унга хизмат кўрсатиш ва уни таъмирлаш мақсадида, киришларини таъминлаши зарур. 

Кўп квартирали уйдаги квартира мулкдори авария ҳолати юзага келган тақдирда, аварияни бартараф этиш учун тегишли авария-таъмирлаш хизматлари вакиллари ўзига қарашли жойга киришларини дарҳол таъминлаши шарт. Квартира мулкдори йўқлигида аварияни бартараф этиш учун бу жойга кириш ички ишлар органлари ва фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари вакиллари иштирокида тегишли авария-таъмирлаш хизмати томонидан амалга оширилади. 

Кўп квартирали уйдаги квартира мулкдори маҳаллий давлат ҳокимияти органларидан тегишли рухсатнома олмасдан ўзига қарашли жойни ўзбошимчалик билан қайта қурган ёки ўзгартирган тақдирда, қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгар бўлади ҳамда бу жойни ўз ҳисобидан аввалги ҳолатига келтириши шарт.

29-модда. Фуқаролар ва юридик шахсларга тегишли уйлар, квартиралардаги турар жойларни ижарага

Уй, хонадон мулкдори у билан яшайдиган вояга етган оила аъзоларининг розилиги билан ёки юридик шахс ваколатли органининг қарори билан уй, квартира ёки унинг бир қисмини шахсларга ижарага беришга хақлидир.

Тарафларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари, ижара шартномаси тузилаётган муддат, тўлов ҳақи миқдори ва бошқа шартлар, агар қонун ҳужжатларида бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, тарафларнинг келишувига биноан белгиланади.

Турар-жойлар юридик шахсларга ижара шартномаси ёки бошқа шартнома асосида эгалик қилиш ва (ёки) фойдаланиш учун ажратилиши мумкин. Юридик шахс турар жойдан фақат фуқаролар яшаши учун фойдаланиши мумкин.

Уй-жойни ижарага бериш шартномаси ёзма шаклда тузилган бўлиши керак. Уй-жойларни ижарага олиш ҳуқуқи қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда давлат рўйхатидан ўтказилиши керак.

Турар жой ижараси шартномасининг ушбу Кодекс билан тартибга солинмаган муносабатлари фуқаролик қонун ҳужжатлари билан тартибга солинади.

30-модда. Турар жойни алмаштириш

Мулкида уйи, квартираси бўлган фуқаролар барча вояга етган оила аъзоларининг, шу жумладан вақтинча бўлмаган оила аъзоларининг ёзма розилигига биноан ўзлари эгаллаб турган турар жойни бошқа турар жой мулкдори ёки уй-жой қуриш ёхуд уй-жой кооперативининг аъзоси билан, шу жумладан бошқа аҳоли пунктида яшаётганлар билан алмаштиришга ҳақлидирлар. Бунда оиланинг вояга етмаган аъзолари розилиги ота-оналар томонидан, улар бўлмаган тақдирда эса – васийлик ва ҳомийлик органлари томонидан тасдиқланади.

Мулкида уйи, квартираси бўлган юридик шахслар уни бошқа турар жой мулкдори ёки уй-жой қуриш ёхуд уй-жой кооперативи аъзоси билан алмаштиришга ҳақлидирлар.

 

31-модда Ер участкалари давлат ёки жамоат эҳтиёжлари учун олиб қўйилиши муносабати билан уйи (квартираси) бузилиши лозим бўлган фуқароларни турар жой билан таъминлаш

 

Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ёки туман (шаҳар) ҳокимликларининг олиб қўйилаётган ер участкасида жойлашган кўчмас мулк объектини бузиб ташлаш тўғрисидаги қарори адлия органларининг ижобий хулосаси мавжуд бўлгандагина қабул қилинади.

Ер участкасини олиб қўйиш ташаббускори ҳамда олиб қўйилаётган ер участкасида жойлашган кўчмас мулк объектининг мулкдори ўртасида тузиладаган ерни олиб қўйиш муносабати билан компенсация бериш тўғрисидаги келишув мажбурий тарзда нотариал тасдиқланади.

Кўчмас мулк объектини бузиб ташлаш тўғрисидаги қарорни қабул қилишга олиб қўйилаётган ер участкасида жойлашган кўчмас мулк объекти мулкдорига келишувда, низо мавжуд бўлган ҳолларда эса суд қарорида, белгиланган компенсация тўлиқ тақдим этилгандан сўнг йўл қўйилади.

Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши ва ҳокимликларнинг ер участкаларини ажратиб бериш тўғрисида аввал қабул қилинган қарорини бекор қилиш ёки унга ўзгартириш киритиш, шу жумладан, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, ҳокимликлар ёки бошқа давлат органи томонидан маъмурий тартиб-таомилларга риоя этилмаганлиги сабабли бекор қилиш ёки унга ўзгартириш киритиш йўли билан ер участкаларини олиб қўйиш тақиқланади.

Агар бузиб ташланган уйнинг (квартиранинг) бозор қиймати ёки ерга эгалик ҳуқуқи бозор қийматидан ёки  ердан фойдаланиш ҳуқуқидан юқори бўлса, фарқи эгасига қопланади.

Агар тақдим этилган турар-жой биноларининг қиймати бузилган уйнинг (хонадоннинг) нархидан юқори бўлса, унда уларнинг қийматидаги фарқ эгасига ҳисоблаб берилмайди.

Ушбу уйларда (квартираларда) доимий истиқомат килувчи, аммо уй эгаси оиласининг аъзоси бўлмаган бошқа фуқароларга хонадонлар, ижарага бериш ёки ижарага бериш шартномаси асосида фойдаланиш учун берилади.

Кўчирилиши керак бўлган янги квартира тақдим этилишидан олдин фуқароларга кўчиришдан олдин уч йилгача бўлган уйни ижарага олиш харажатлари тўланади.

Белгиланган муддатда янги турар-жой бинолари берилмаган тақдирда, вақтинча турар-ёй бинолари учун хак тўлаш харажатлари участкаларни давлат ёки  жамоат эҳтиёжлари учун олиб қўйишга қарор қилган давлат органи томонидан тўланади.

Бино бузилган мулк эвазига уй-жой билан таъминлаш ва турар-жой бинолари, бошқа бинолар, иншоотлар ва яшил майдонлар нархини қоплаш Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланган тартибда амалга оширилади.

Агар фуқаро турар жойни тасдиқловчи ҳужжатига эга бўлмаса, бузилишдан олдин хоким ва давлат ер тузиш корхоналари филиаллари хамда туман (шаҳар) кўчмас мулк кадастри қонун ҳужжатларига мувофиқ мулк ҳуқуқини берувчи ҳужжатни бериш тўғрисида қарор қабул қилади.

 

32-модда. Хусусий сармоядорларнинг ер участкалари эгаллаб олиниши ва янги турар-жой бинолари ва бошқа бинолар қурилиши муносабати билан бузилиши керак бўлган уйлари (квартиралари) бўлган фуқароларни турар жой билан таъминлаш

Фуқаролар ёки  юридик шахсларга қарашли турар-жой бинолари (квартиралари) давлат-хусусий шериклик учун ерларни эгаллаб олганлиги ва янги турар-жой бинолари ва бошқа биноларни қуриш учун қурувчиларнинг хусусий сармоядорлари томонидан томонларнинг келишувига биноан бошқа муносиб равишда яхши таъмирланган турар-жой биноларига берилиши мумкин, ёки  турар-жой бўлмаган бинолар ёки  бузилган мулкнинг бозор қийматига мос пул қийматида эгасига қайтарилиши мумкин.

Бузилган бинолар эвазига турар-жой ёки  нотурар жой биноларини мулкка бериш ва турар-жой бинолари, бошқа бинолар, иншоотлар ва яшил майдонлар нархини қоплаш кафолат мажбуриятлари ва шартларини кўрсатган ҳолда қоплаш шартномасини тузиш билан амалга оширилади ва топшириш шартномаси ёзма равишда тузилиши ва Ўзбекистон Республикасининг Фукаролик Кодекси қоидаларга мувофиқ нотариал тасдиқланиши керак.

Хусусий сармоядорлар ўз мажбуриятларини бажариш хавфсизлигини таъминлашлари ёки бошқа муносиб ёки  турар-жой бўлмаган биноларга эгалик қилиш (уй (хонадон) қуришни тугатиш) бўйича мажбуриятларини тўлиқ суғурталашлари керак.

Хусусий сармоядорлар томонидан давлат-хусусий шериклик ва янги турар-жой бинолари ва бошқа бинолар қуриш учун ер участкалари олиб қўйилганда, қурувчилар ушбу Кодекснинг 47-моддасида назарда тутилганидан кам бўлмаган ҳуқуқий кафолатлардан фойдаланадилар.

 

33-модда. Ер участкалари давлат ёки  жамоат эҳтиёжлари учун ёки  давлат-хусусий шериклик учун тортиб олиниши муносабати билан бузилганлик учун ҳамда хусусий сармоядорлар томонидан янги турар-жой бинолари ва бошқа бинолар қуриш учун шартнома тузиш

Уй-жой (квартира) бузиб ташланишидан олдин хоким (ёки  инвестор) ва мулкдор ўртасида ёзма равишда турар жой жойлашган ёки  турар-жой биноси жойлашган ерни олиб қўйиш тўғрисида қарор қабул қилингандан ва эгасининг ёзма билдиришидан (имзоси билан) ёзма равишда, бузилган турар-жой биноси (квартира) учун тўловни қоплаш шартномаси тузилади.

Шартнома турар-жой биноси (квартира) учун бозор баҳоси натижалари, шартлар ва бошқа муҳим шартлар асосида тўлаш нархини белгилайди.

Агар томонлар турар-жой биносининг (квартиранинг) нархи бўйича келишувга эриша олишмаса, низо судда ҳал қилинади.

 

34-модда. Ер участкалари давлат ёки  жамоат эҳтиёжлари учун олиб қўйилиши муносабати билан жой мулкдорини турар жойга бўлган ҳуқуқини таъминлаш

Турар-жой бинолари (квартира) эгаларидан бундай уй-жойлар (уйлар) жойлашган ёки давлат ва жамоат эҳтиёжлари учун бундай уй-жойлар (уйлар) жойлашган кўп квартирали уй-жойларни олиб қўйиш билан боғлиқ ҳолда олиб қўйилиши мумкин. 

Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар хокимликлари томонидан турар-жой бинолари ер участкаларини давлат ва жамоат эҳтиёжлари учун олиб қўйиш тўғрисидаги материаллар Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси билан келишилган бўлиши керак. Тақдим этилган материаллар молиявий ҳисоб-китобларнинг тўғрилиги, уларнинг шаҳар меъёрларига мувофиқлиги ўрганилади ва тегишли қарор Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан қабул қилинади.

Давлат ва жамоат эҳтиёжлари учун ер участкаларини олиб қўйишга фақат қуйидаги  мақсадларда йўл қўйилади:

мудофаа ва давлат хавфсизлиги, муҳофаза этиладиган табиий ҳудудлар, эркин иқтисодий зоналарни ташкил этиш ва уларнинг фаолият юритиши учун ер бериш;

халқаро шартномалардан келиб чиқадиган мажбуриятларни бажариш;

фойдали қазилмаларни қазиб топиш ва ривожлантириш;

автомобил ва темир йўллар, аэропортлар, аэродромлар, аэронавигация объектлари ва авиатехник марказлар, темир йўл транспорти объектлари, кўприклар, метрополитенлар, туннеллар, энергетика тизимлари ва электр узатиш тармоқлари объектлари, алоқа линиялари, космик фаолият объектлари, магистрал қувурлар, муҳандислик-коммуникация тармоқларини қуриш (реконструкция (қайтадан қуриш) қилиш);

аҳоли пунктларининг Ўзбекистон Республикаси давлат бюджети маблағлари ҳисобидан объектларни қуриш бўйича бош режаларини, шунингдек Ўзбекистон Республикасининг қонунлари ва Ўзбекистон Республикаси Президентининг қарорларида бевосита назарда тутилган бошқа ҳолларда бажарилишини таъминлаш.

Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар хокимлари Вазирлар Маҳкамаси ва жамоатчилик олдида ерни эгаллаб олишга давлат ва жамоат эҳтиёжларини, шунингдек эгаллаб олиш тўғрисидаги қарорни ҳукуматнинг розилиги билангина асослаб беришлари керак.

Агар уй-жой (квартира) эгаси давлат ёки жамоат эҳтиёжлари учун кўчмас мулкни олиб қўйиш тўғрисида шартнома тузмаган бўлса, шу жумладан уй-жойни олиб қўйиш тўғрисидаги қарор билан келишмовчилик туфайли суд қарори асосида уй-жойни (квартирани) мажбурий олиб қўйиш ва бузиб ташлаш мумкин. Бунда давлат ёки жамоат эҳтиёжлари учун бундай уй-жой жойлашган кўп квартирали уй жойлашган ер участкасини олиб қўйиш тўғрисидаги қарорнинг амал қилиш муддати давомида тегишли даъво аризаси тақдим  этилиши мумкин. Бунда, ушбу даъво мулк эгаси томонидан кўчмас мулкни давлат ёки жамоат эҳтиёжлари учун олиб қўйиш тўғрисидаги битим лойиҳаси қабул қилинган кундан бошлаб уч ой ўтгунга қадар олдиндан топширилиши мумкин эмас.

 

          35-модда. Давлат ёки жамоат эҳтиёжлари учун ер участкалари олиб қўйилганлиги муносабати билан фуқароларга мулк ҳуқуқи асосида тегишли бўлган уй-жойлар (квартиралар) ни бузиб ташлашда якка тартибда уй-жой қурилиши учун ер участкасини тақдим этиш

Давлат ёки жамоат эҳтиёжлари учун ер участкаларини олиб қўйиш муносабати билан фуқаролар мулкида бўлган уй-жойлар (квартиралар) бузилган тақдирда, мулкдорларга уларнинг ҳоҳишига кўра якка тартибда уй-жой қурилиши учун белгиланган меъёр доирасида ер участкаси берилади. Бунда ер участкасини ўзлаштириш даврида уч йилгача муддатга ижара шартномаси шартлари асосида вақтинчалик уй-жой тақдим этилиб, икки ойдан ошмайдиган муддат ичида, бузилган уй-жойлар (квартиралар), бинолар, иншоотлар ва экинзорларнинг бозор қиймати тўлиқ ҳажмда қопланади, шунингдек, олиб қўйилаётган ер участкасига бўлган ҳуқуқнинг бозор қиймати берилаётган ер участкасига бўлган ҳуқуқнинг бозор қийматидан ошиб кетган тақдирда, ер участкасига бўлган ҳуқуқнинг бозор қиймати тўлаб берилади.

 

36-модда. Давлат ёки жамоат эҳтиёжлари учун ер участкаларини олиб қўйиш муносабати билан юридик шахсларга етказилган зарарни қоплаш 

 

Давлат ва жамоат эҳтиёжлари учун, шунингдек, ҳудудларни комплекс ривожлантириш, шу жумладан, муайян ҳудуднинг архитектура қиёфасини ўзгартириш ва яхшилашга қаратилган давлат дастурлари ҳамда инвестиция ва ижтимоий-иқтисодий аҳамиятга эга бўлган лойиҳаларни (кейинги ўринларда инвестиция лойиҳалари деб аталади) амалга ошириш доирасида ер участкаси ёки унинг бир қисмини олиб қўйиш ер эгасининг розилиги билан ёки ердан фойдаланувчи ва ижарачи билан келишган ҳолда Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи Кенгеси, халқ депутатлари Кенгашлари, шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Президенти ва Вазирлар Маҳкамасининг қарорларига биноан амалга оширилади.

Кўп квартирали уйларнинг туташ ҳудудидаги ер участкалари юридик ёки жисмоний шахсларга ва бошқа мақсадларда фойдаланиш учун берилмайди.

 

          37-модда. Бузилиши лозим бўлган уй-жойлар, бинолар ва иншоотларни кўчириш

Фуқаролар ва юридик шахслар ҳохишига қараб уларнинг мол-мулк ҳуқуқига эга бўлган уй-жойлар. бузиб ташланиши керак бўлган бинолар ва иншоотлар янги жойга кўчирилиши ва тикланиши мумкин.

Уйлар, бинолар ва иншоотларни кўчириш тартиби:

Ер участкаси ёки унинг бир қисми (кейинги ўринларда ер участкаси деб юритилади) давлат ва жамоат эҳтиёжлари учун ер эгаси розилиги билан ёки ер эгаси ва ижарачи билан келишилган ҳолда — тегишли туман, шаҳар, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, Тошкент шаҳар ва вилоятлар ҳокимликлари ҳокимининг қарорига биноан ёхуд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг қарорига биноан олиб қўйилади.

Ер эгаси, ер фойдаланувчиси ва ижарачи тегишли равишда туман, шаҳар, вилоят ҳокимининг қарори ёки Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг ер участкасини олиб қўйиш тўғрисидаги қарори билан норози бўлган тақдирда, ушбу қарор судга шикоят қилиниши мумкин.

Уй-жой, ишлаб чиқариш ва бошқа бинолар, иншоотлар ва экинзорларни (кейинги ўринларда объектлар деб аталади) ер участкасини олиб қўйиш ва бузиб ташлаш тўғрисидаги қарорлар бош режаларга, шунингдек шаҳар  ва посёлкаларнинг турар-жой туманлари ва миттитуманларни батафсил режалаштириш ва қуриш лойиҳаларига мувофиқ амалга оширилади.

Олиб қўйилаётган ер участкаларида уй-жой, ишлаб чиқариш  ва бошқа иншоотлар, бино ва экинзорларни асоссиз бузишга йўл қўйилмайди.

Уй-жой, ишлаб чиқариш  ва бошқа бинолар, иншоотлар ва экинзорларни (бундан буён матнда объектлар деб юритилади) олиб қўйиш ва бузиб ташлаш тўғрисидаги қарорлар фақат қуйидаги  мақсадлар учун қабул қилинади:

мудофаа ва давлат хавфсизлигига. муҳофаза этиладиган табиий ҳудудларга. эркин иқтисодий зоналарни ташкил этиш ва уларнинг фаолият юритиши учун ер бериш;

халқаро шартномалардан келиб чиқадиган мажбуриятларни бажариш;

фойдали қазилмаларни қазиб топиш ва ривожлантириш;

автомобил ва темир йўллар, аэропортлар, аэродромлар, аэронавигация объектлари ва авиатехник марказлар, темир йўл транспорти объектлари, кўприклар, метрополитенлар, туннеллар, энергетика тизимлари ва электр узатиш тармоқлари объектлари, алоқа линиялари, космик фаолият объектлари, магистрал қувурлар, муҳандислик-коммуникация тармоқларини қуриш (реконструкция (қайтадан қуриш) қилиш) ;

аҳоли пунктларининг Ўзбекистон Республикаси давлат бюджети маблағлари ҳисобидан объектларни қуриш бўйича бош режаларини, шунингдек Ўзбекистон Республикаси Президентининг қонунлари ва қарорларида бевосита назарда тутилган бошқа ҳолларда бажарилишини таъминлаш.

Ер участкаларини олиб қўйишда объектларни бузиб ташлаш кўчмас мулкнинг бозор қиймати тўлиқ қопланганидан ва бундай олиб қўйиш муносабати билан мулкдорларга етказилган зарарлардан кейин рухсат этилади.

Жисмоний ва юридик шахсларга ноқонуний қарор қабул қилиш натижасида етказилган зарарлар давлат томонидан. биринчи навбатда, тегишли давлат органларининг бюджетдан ташқари маблағлари ҳисобидан қопланади ва кейинчалик айбдор шахсдан регресс тартибида ундирилади.

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси. Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, Тошкент шаҳар ва вилоятлар ҳокимликларининг қарорига асосан тегишли туманлар (шаҳарлар) ҳокимлари ер участкасини олиб қўйиш ва турар-жой, ишлаб чиқариш  ва бошқа бинолар, иншоотлар ва экинзорларни бузиш тўғрисида ўз қарорларини чиқарадилар.

Тегишли туманлар (шаҳарлар) ҳокимликлари қабул қилинган қарор ҳақида бузиш бошланишидан камида олти ой олдин ёзма равишда, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, Тошкент шаҳар ва вилоятлар ҳокимларининг ер участкасини олиб қўйиш, ер участкасида жойлашган турар-жой, ишлаб чиқариш  ва бошқа бинолар. иншоотлар ва экинзорларни бузиб ташлаш тўғрисидаги тегишли қарорларнинг нусхаларини илова қилган ҳолда уй-жой, ишлаб чиқариш ва бошқа бинолар, иншоотлар ва экинзорлар мулкдорларини хабардор қилиши шарт.

Туман (шаҳар) ҳокимлари томонидан ер участкасини олиб қўйиш ва ер участкасида жойлашган турар жой, ишлаб чиқариш  ва бошқа бинолар, иншоотлар ва экинзорларни бузиб ташлаш тўғрисида қарор қабул қилингандан сўнг юқорида кайд этилган  уй-жойлар, бинолар, иншоотлар ва экинзорлар бошқа шахсларга бегоналаштирилмайди.

Тегишли туман (шаҳар ) ҳокимининг бузиб ташланиши лозим бўлган уй-жой, ишлаб чиқариш  ва бошқа бинолар, иншоотлар ва экинзорлар қийматини тасдиқлаш тўғрисидаги қарори устидан Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши. Тошкент шаҳар ва вилоятлар ҳокимликлари, шунингдек, суд тартибида шикоят келтирилиши мумкин.

 

38-модда. Фуқаролар ва юридик шахсларнинг бузиб ташланиши керак бўлган уй-жой (квартира) лари ўрнига янги турар жойлари ва иншоотлар барпо этиш

Уйлари (квартиралари) бузилиши керак бўлган фуқаролар ва юридик шахслар учун уларнинг танлови бўйича янги жойга тенг уй-жойлар, бинолар курилади ва уларга берилади. Шу  билан бирга, олиб қўйилаётган ер участкаларининг бозор қиймати, шунингдек, олиб қўйилаётган ер участкасига бўлган ҳуқуқнинг бозор қиймати берилаётган ер участкасига бўлган ҳуқуқнинг бозор қийматидан ошиб кетган тақдирда, берилаётган ва олиб қўйилаётган ер участкасига бўлган ҳуқуқларнинг бозор қиймати ўртасидаги фарқ икки ойдан ошмайдиган муддатда тўлиқ ҳажмда қоплаб берилади.

 

      5-боб. ТУРАР ЖОЙ МУЛКДОРИ ОИЛА АЪЗОЛАРИНИНГ, ИЖАРАГА ВА АРЕНДАГА ОЛУВЧИЛАРНИНГ ТУРАР ЖОЙДАН ФОЙДАЛАНИШИ 

 

39-модда. Мулкдор оила аъзоларининг, шунингдек у билан доимий яшаётган фуқароларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари 

Уй, квартира мулкдорининг оила аъзолари, шунингдек у билан доимий яшаётган фуқаролар, агар уларни кўчириб келган пайтда ёзма равишда бошқа ҳол қайд этилган бўлмаса, уйдаги, квартирадаги хоналардан мулкдор билан тенг фойдаланишга ҳақлидирлар. Улар мулкдор берган турар жойга ўзларининг вояга етмаган фарзандларини кўчириб киритишга ҳақлидирлар, оиланинг бошқа аъзоларини фақатгина уй, квартира мулкдорининг розилиги билан кўчириб киритишлари мумкин. Уй, квартира мулкдори билан унинг собиқ оила аъзолари, шунингдек у билан доимий яшаётган фуқаролар ўртасида турар жойдан фойдаланиш тартиби тарафлар келишуви билан белгиланади.

Турар жой мулкдорининг оила аъзолари деб у билан доимий бирга яшаётган хотини (эри) ва уларнинг фарзандлари тан олинади. Эр-хотиннинг ота-онаси, шунингдек мулкдор билан доимий яшаётган оилали фарзандлари, агар илгари бу ҳуқуққа эга бўлмаган бўлсалар, фақат ўзаро келишувга биноан мулкдорнинг оила аъзоси деб тан олинишлари мумкин.

Меҳнатга қобилиятсиз боқимандалар, шунингдек мулкдор билан доимий бирга яшаётган фуқаролар, агар улар мулкдор билан умумий хўжалик юритаётган ва унинг турар жойида рўйхатдан ўтган бўлсалар, унинг оила аъзоси деб топилишлари мумкин.

Мулкдорнинг вояга етмаган оила аъзолари яшаётган турар жойни, уларнинг ота-онаси бўлмаган тақдирда, васийлик ва ҳомийлик органининг розилиги билан бошқа шахсга бериш мумкин.

Хусусийлаштирилган бир квартира ёки уйда турар жой мулкдорлари яшай олмайдиган ҳолда, суднинг қарорига биноан мулкдорлардан бири кўчирилиб, бошқасининг зиммасига квартира ёки уйнинг тегишли қисми учун кўчирилган мулкдорга суд ишни кўриб чиққан кундаги бозор баҳосида пулини тўлаш ёки унинг умумий мулкдаги улушига мос келадиган бошқа турар жойни сотиб олиб бериш мажбурияти юкланиши мумкин.

Уй ёки квартиранинг мулкдори, унинг оила аъзолари, у билан доимий яшаётган фуқаролар ва собиқ оила аъзоси ўртасидаги турар жойдан фойдаланиш ҳамда қилинган харажатлардаги улуш миқдори ҳақидаги низолар суд тартибида хал этилади..

40-модда. Хусусийлаштирилган турар жой биноларидан фойдаланиш ва уларни бегоналаштириш тартиби

Хусусийлаштиришга розилик берган хусусийлаштирилган уй-жой мулкдорининг вояга етган оила аъзолари тенг ҳуқуқларга эга ва қонунда белгиланган тартибда уларнинг умумий мулки ҳисобланган хусусийлаштирилган уй-жойга нисбатан тенг мажбуриятларга эга.

Хусусийлаштирилган уй-жойни сотиш, алмаштириш, ижарага бериш хусусийлаштиришга розилик берган шахсларнинг розилиги билан амалга оширилади. 

Хусусийлаштирилган уй-жой мулкдорининг вояга етмаган оила аъзоларининг манфаатларини уларнинг ота – оналари, уларнинг йўқлигида эса васийлик ва хомийлик органлари ифодалайди. 

Мулкдорларнинг хусусийлаштирилган турар жойида яшаш имкони бўлмаган тақдирда. суд қарори билан мулкдорлардан бири бошқа мулкдорга хусусийлаштирилган уй-жойга умумий эгалик қилишдаги улушини суд томонидан кўриб чиқилган кун учун бозор баҳосида ёки бошқа турар-жой биносининг қарздор улушини сотиб олиш эвазига бошқа мулкдорга тўлаш шарти билан ўтказилиши мумкин.

Мулкдорлар билан бирга яшайдиган бошқа шахсларнинг кўчирилиши ушбу Кодекснинг 95-моддаси биринчи қисмида назарда тутилган тартибда амалга оширилади.

Мулкдор билан доимий яшовчи фойдаланувчилар вақтинча йўқ бўлганда, уларнинг яшаш жойлари олти ой давомида сақланади.

Ушбу Кодекснинг 74-моддаси иккинчи қисмида назарда тутилган ҳолларда вақтинча бўлмаган фойдаланувчилар учун турар жой олти ойдан ортиқ муддатга сақланади.

Хусусийлаштирилган уй-жойга умумий мулк иштирокчиси улушини мерос килиб олиш Ўзбекистон Республикаси фуқаролик кодексининг 1114-моддаси қоидалари билан белгиланади.

41-модда. Мулк ҳуқуқи бўйича фуқарога тегишли бўлган уй-жойни ижарага олиш шартномалари бўйича ижарачининг ҳуқуқлари

Фуқарога мулк ҳуқуқи билан тегишли уйдаги уй-жой ижарачиси, ўзи ижарага олган квартирага уй эгаси, квартира эгасининг розилигидан қатъий назар, ўзининг вояга етмаган болаларини жойлаштириш ҳуқуқига эга, агарда у изоляция қилинган бинодан фойдаланса, шунингдек, турмуш ўртоғини, меҳнатга лаёкатсиз вояга етган болаларини ва ота-онасини жойлаштиришга ҳақли, агарда ижарага олиш ёки ижарага бериш шартномасида бошқача тартиб назарда тутилмаган бўлса. Уй-жой ижарачиси билан бир қаторда, фуқарога мулк ҳуқуқи билан тегишли бўлган квартирада у билан бирга яшовчи ижарага берувчининг оила аъзолари ижарага бериш ёки ижара шартномасидан келиб чиқадиган ҳуқуқ ва мажбуриятларга эга бўладилар.

Бошқа фуқароларнинг киритилишига фақат мулкдорнинг розилиги билан йўл қўйилади ва бу фуқаролар иш берувчи ва унинг бошқа оила аъзолари билан яшаш жойидан фойдаланиш ҳуқуқига эга бўладилар, агар улар ўртасида бошқа келишув бўлмаса.

Турар жойни ижарага олиш шартномасини бекор қилиш ёки ўзгартириш ушбу Кодекснинг 90 ва 121 моддаларида назарда тутилган қоидаларга мувофиқ амалга оширилади.

42-модда. Турар жой ижараси учун ҳақ тўлаш

Фуқарога мулк ҳуқуқи билан тегишли бўлган турар жойни ижарага бериш учун тўлов томонларнинг келишуви бўйича шартнома билан белгиланади, лекин ушбу мақсадлар учун қонун ҳужжатларида белгиланган энг кам тўлов миқдоридан кам бўлмаслиги керак.

 

III-бўлим. ДАВЛАТ УЙ-ЖОЙ ФОНДИ

6-боб. УМУМИЙ ҚОИДАЛАР

 

43-модда. Давлат уй-жой фондининг уйларидаги турар жойни ижарага бериш шартномаси

Давлат уй-жой фондининг (бундан буён матнда муниципал, идоравий уй-жой фонди ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фонди деб юритилади) уйларидаги турар жойни ижарага бериш шартномасига биноан бир тараф – турар жойнинг мулкдори ёки у ваколат берган шахс (ижарага берувчи) бошқа тараф (ижарага олувчи)га турар жойда яшаш учун уни ҳақ эвазига эгалик қилиш ва фойдаланишга топшириш мажбуриятини олади. Ижара шартномасида тарафларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари ҳамда фуқаролик қонун ҳужжатларида назарда тутилган бошқа шартлар белгилаб қўйилади. Ижара шартномасида ижарага олувчи билан доимий яшаётган фуқаролар кўрсатилган бўлиши керак. Шартномада ана шундай кўрсатмалар бўлмаган тақдирда, бундай шахсларни кўчириб киритиш фуқаролик қонун ҳужжатларида ва ушбу Кодекснинг 75-моддасида назарда тутилган қоидаларга мувофиқ амалга оширилади.

Муниципал, идоравий уй-жой фондининг ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондининг уйларидаги доимий яшаш учун яроқли бўлган алоҳида турар жой (уй, квартира) турар жойни ижарага бериш шартномаси объекти бўлади.

Хонанинг бир қисми ёки битта умумий кириш жойи орқали бошқа хона билан боғланган хона (туташ хоналар), шунингдек ёрдамчи хоналар (ошхона, йўлак, ҳужра ва шу кабилар) ижара шартномасининг мустақил объекти бўла олмайди.

Кўп квартирали уйдаги турар жойни ижарага олувчи турар жойдан фойдаланиш билан бир қаторда шу уйнинг умумий фойдаланишдаги мол-мулкидан (уйнинг умумий жойлари, таянч ва тўсиқ конструкциялар, квартиралар оралиғидаги иҳоталанган (ўралма) пиллапоялар, зинапоялар, лифтлар, лифтнинг шахталари ва бошқа шахталар, даҳлизлар, техник қаватлар, ертўлалар, чердаклар ва томлар, уй ичидаги муҳандислик тармоқлари ва коммуникациялари, жойлар ташқарисида ёки ичида жойлашган ва биттадан ортиқ жойга хизмат кўрсатадиган механик, электр, санитария-техника ускуналари ва қурилмалари ҳамда бошқа ускуналар ва қурилмалар, шу уйга туташ, ободонлаштириш элементлари бўлган ер участкаси, шунингдек кўп квартирали уйдаги кўчмас мулкнинг ягона мажмуига хизмат кўрсатиш учун мўлжалланган бошқа объектлардан) белгиланган тартибда фойдаланиш ҳуқуқига эгадир. 

Турар жойни ижарага бериш шартномаси маҳаллий давлат ҳокимияти органлари, давлат корхоналари, муассасалари, ташкилотлари ёки улар ваколат берган органлар билан турар жойни олаётган фуқаролар ўртасида ёзма шаклда, қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда тузилади. Турар жойни ижарага бериш шартномасининг ёзма шаклда бўлишига риоя этмаслик шартноманинг ҳақиқий эмаслигига сабаб бўлади.

Ижара шартномаси бўйича эгаллаб турилган турар жойга бўлган мулк ҳуқуқининг бошқа шахсга ўтиши шартноманинг ўзгаришига ёки бекор бўлишига олиб келмайди. Бунда янги мулкдор илгари тузилган турар жойни ижарага бериш шартномаси шартлари асосида ижарага берувчи бўлиб қолади.

44-модда. Турар жойни ижарага бериш шартномасининг муддати 

Муниципал, идоравий уй-жой фонди ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондининг уйларидаги турар жойни ижарага бериш шартномаси беш йилдан ортиқ бўлмаган муддатга тузилади. Агар шартномада муддат кўрсатилмаган бўлса, у беш йилга тузилган деб ҳисобланади.

Бир йилгача муддатга тузилган турар жойни ижарага бериш (қисқа муддатли ижара) шартномасига нисбатан Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик кодекси қоидалари қўлланилади.

Янги муддатга шартнома тузишда ижарага олувчи имтиёзли ҳуқуққа эга бўлади.

Ижарага берувчи томонидан эътироз бўлмаган тақдирда, ижарага олувчи шартнома муддати тугаганидан кейин ҳам турар жойдан фойдаланишни давом эттирса, шартнома аввалги шартларда қайта тузилган деб ҳисобланади.

Давлат уй-жой фондидан ижарага берувчи, агар турар жойни ижарага бермасликка қарор қилган бўлса, бу ҳақда ижарага олувчини камида бир йил олдин хабардор этиб, янги муддатга шартнома тузишдан воз кечиши мумкин, аниқ мақсадли коммунал уй-жой фонди бундан мустасно.

45-модда. Турар жойни ижарага бериш шартномаси шартларининг ҳақиқий эмаслиги 

 Турар жойни ижарага бериш шартномасининг ижарага олувчининг ҳолатини қонун ҳужжатларида назарда тутилганига нисбатан ёмонлаштирувчи шартлари ҳақиқий эмас.

7-боб. МУНИЦИПАЛ, ИДОРАВИЙ УЙ-ЖОЙ ФОНДИ ВА АНИҚ МАҚСАДЛИ КОММУНАЛ УЙ-ЖОЙ ФОНДИДАГИ ТУРАР ЖОЙЛАРНИ БЕРИШ 

46-модда. Фуқароларни уй-жой шароитларини яхшилашга муҳтож деб топиш асослари 

Фуқароларни яшаш майдонига, уй-жой шароитларини яхшилашга муҳтож деб тан олиш учун асос сифатида қуйидаги шартларнинг бири хизмат қилади:

яшаш жойига эга бўлмаганлар ёки яшашга яроқсиз бўлган уй-жойларда яшаётганлар;

агарда оиланинг бир аъзоси ҳиссасига яшаш майдонидаги ижтимоий меъёрдан кам бўлган майдон тўғри келса;

ётоқхона, ишлаб чиқариш ва хизмат биноларида яшайдиганларга;

қариндошчилик алоқаларига эга бўлмаган икки ва ундан ортиқ оилалар билан бирга яшайдиганларга;

маълум сурункали касалликларга чалинганларга;

яшаш жойи 3 йилдан кам бўлмаган муддатга бериладиган аҳоли пунктларида яшовчи фуқароларга.

Уй-жой майдони ва уй-жой шароитларининг яхшиланишига муҳтож бўлган фуқаролар ҳисоби тегишли ҳокимлик томонидан амалга оширилади.

Уй-жой шароитларининг яхшиланишига муҳтож бўлган шахслар, ариза топширишлари керак, уларнинг аризалари 15 кун ичида комиссиялар томонидан кўриб чиқилади ва икки кунлик муддатда фуқароларнинг рўйхатга киритилганлиги ҳақида хабар оладилар.

Уй-жой шароитларининг яхшиланишига муҳтож бўлган шахслар яшаш жойларидаги тегишли ҳокимликларга ариза билан мурожаат қилишлари керак, ва ушбу ҳокимликлар 15 кун ичида мазкур аризаларни кўриб чиқишлари ва кейинчалик икки кунлик муддатда фуқароларнинг рўйхатга киритилганлиги ҳақида хабар беришлари шарт.

Турар жой навбат тартибида берилади.

47-модда. Фуқароларнинг турар жой олиш ҳуқуқига эга бўлиш ёши 

Фуқаролар ўн саккиз ёшга тўлгач, ўн саккиз ёшга тўлмасдан никоҳ тузганлар, эмансипация қилинганлар ёки ишга кирганлар эса қонунда назарда тутилган ҳолларда – тегишли равишда никоҳ тузган, эмансипация қилинган ёхуд ишга кирган вақтидан бошлаб муниципал, идоравий уй-жой фонди ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондидан турар жой олиш ҳуқуқига эга бўладилар

48-модда. Аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондидан турар жой олиш ҳуқуқига эга бўлган фуқаролар тоифалари 

Аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондидан турар жой олиш ҳуқуқига уй-жой шароитларини яхшилашга муҳтож ва турар жой олиш учун ҳисобда турган ижтимоий жиҳатдан ҳимояланмаган, кам таъминланган фуқаролар эгадирлар. Аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондидан турар жой олиш ҳуқуқига эга бўлган фуқаролар тоифалари мазкур Кодекснинг 62-бандига асосан аниқланади.

Ушбу модданинг биринчи қисмида кўрсатилган фуқаролар аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондидан бир марта турар жой олишга ҳақлидирлар.

49-модда. Фуқароларнинг муниципал ва идоравий уй-жой фонди уйларидан турар жойни мулк қилиб олиши 

Муниципал ва идоравий уй-жой фонди уйларидаги турар жойни ижарага бериш шартномасида ижарага олувчининг ўзи эгаллаб турган турар жойни сотиб олиш ҳуқуқи назарда тутилиши мумкин. Муниципал ва идоравий уй-жой фондидаги бундай турар жойларни сотиб олиш тартиби қонун ҳужжатларида белгиланади.

50-модда.  Уй-жой майдонининг ижтимоий нормаси

Муниципал, идоравий уй-жой фонди ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондидан турар жойлар фуқароларга уй-жой майдонининг ижтимоий нормасига мувофиқ берилади.

Уй-жой майдонининг ижтимоий нормаси Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари томонидан бир киши ҳисобига ўн олти квадрат метрдан кам бўлмаган умумий майдон ҳажмида, кресло-аравачада ҳаракатланадиган ногиронлар учун эса – йигирма уч квадрат метрдан кам бўлмаган ҳажмда белгиланади.

Эр-хотиндан ташқари турли жинсга мансуб шахслар бир хонага ёки бир хонали квартирага жойлаштирилишига йўл қўймаслик мақсадида муниципал, идоравий уй-жой фонди ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондидан уй-жой майдонининг ижтимоий нормасидан ортиқча турар жой берилиши мумкин.

Фуқароларнинг айрим тоифаларига уй-жой майдонининг ижтимоий нормасидан ортиқча қўшимча уй-жой майдони бир хона тарзида ёки ўн саккиз квадрат метрли умумий майдон миқдорида берилади. Айрим сурункали касалликларнинг оғир турлари билан касалланган фуқароларга, Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги тасдиқлаган рўйхат бўйича, шунингдек бажараётган иш шароитлари ва хусусиятига кўра қўшимча майдон зарур бўлган фуқароларга бундай майдон миқдори кўпайтирилиши мумкин.

Қўшимча уй-жой майдони олиш ҳуқуқига эга бўлган фуқаролар тоифаларининг рўйхати, қўшимча майдонни бериш тартиби ва шартлари қонун ҳужжатлари билан белгиланади.

51-модда. Маҳаллий давлат ҳокимияти органларига берилган уйлардаги, шунингдек улушли иштирок этиш тартибида қурилган уйлардаги турар жойга кўчиб кириш 

Корхоналар, муассасалар, ташкилотлар томонидан маҳаллий давлат ҳокимияти органларига берилган муниципал ва идоравий уй-жой фонди уйларида бўшаётган турар жойлар, шунингдек корхоналар, муассасалар, ташкилотларнинг улушли иштирок этиш тартибида топширилган маблағларига қурилган уйларда бўшаётган турар жойлар биринчи навбатда ушбу корхоналар, муассасалар, ташкилотларнинг уй-жой шароитларини яхшилашга муҳтож бўлган ходимларига кўчиб кириш учун берилади. Бундай кўчиб кириш тартиби, уй берилган ёки қурилиш тугалланган вақтидан қатъи назар, қўлланади.

52-модда. Квартирада бўшаган турар жойга кўчиб кириш

Агар муниципал, идоравий уй-жой фонди ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондининг уйидан икки ва ундан ортиқ ижарага олувчи яшайдиган квартирада бошқа турар жойдан алоҳида бўлмаган ва шу турар жойга туташ хона бўшаб қолса, бу хона фойдаланиш учун туташ хонани ижарага олувчига берилиши керак.

Агар квартирадаги алоҳида хона бўшаса, у белгиланган норма бўйича уй-жой майдони билан таъминланмаган ижарага олувчига берилади. Агар квартирада белгиланган норма бўйича уй-жой майдони билан таъминланмаган бир неча ижарага олувчи бўлса, оиласи уй-жой шароитларини яхшилашга энг кўп муҳтож бўлган ижарага олувчи бўшаган хонани олишда имтиёзли ҳуқуққа эга бўлади.

Ижарага олувчи (ижарага олувчилар) бўшаган хонага жойлашишни рад этган тақдирда, у умумий тартибда берилади.

53-модда. Турар жой ҳужжати (ордери)

Муниципал, идоравий уй-жой фонди ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондининг уйларидан турар жой бериш тўғрисидаги қарор асосида маҳаллий давлат ҳокимияти органи фуқарога берилган турар жойга кўчиб кириш учун асос бўладиган ягона намунадаги ҳужжат (ордер) беради.

Ҳужжат (ордер) фақат бўш турган алоҳида турар жойга, янги қурилган уйларда эса, давлат комиссиясининг уйни фойдаланишга қабул қилиш тўғрисидаги далолатномаси тасдиқланганидан кейингина туман, шаҳар (шаҳар таркибига кирувчи туман) ҳокими қарори билан берилиши мумкин.

Ордер шакли Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади.

 

54-модда. Турар жой ҳужжатини (ордерини) ҳақиқий эмас деб топиш асослари ва тартиби 

Фуқаролар томонидан уй-жой шароитларини яхшилашга муҳтожлик тўғрисида ҳақиқатга тўғри келмайдиган маълумотлар тақдим этилганда, бошқа фуқаролар ёки юридик шахсларнинг ҳужжатда (ордерда) кўрсатилган турар жойга бўлган ҳуқуқлари бузилганда, турар жой бериш тўғрисидаги масалани ҳал этишда мансабдор шахслар томонидан ғайриқонуний ҳаракатлар қилинганда, шунингдек турар жой бериш тартиби ва шартларининг бошқача бузилишлари содир этилган ҳолларда муниципал, идоравий уй-жой фонди ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондининг уйларидаги турар жойга берилган ҳужжат (ордер) суд тартибида ҳақиқий эмас деб топилиши мумкин.

Ҳужжатни (ордерни) ҳақиқий эмас деб топиш тўғрисидаги талаб ҳужжат (ордер) берилган кундан бошлаб уч йил мобайнида қўзғатилиши мумкин.

 

55-модда. Ҳужжатни (ордерни) ҳақиқий эмас деб топиш оқибатлари 

Муниципал, идоравий уй-жой фонди ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондининг турар жойига берилган ҳужжат, (ордер) ҳақиқий эмас деб топилган ҳолда ғайриқонуний ҳаракатлари оқибатида ҳужжатни (ордерни) олган шахслар уларга бошқа турар жой бермасдан кўчирилади. Агар ҳужжатда (ордерда) кўрсатилган фуқаролар илгари давлат уй-жой фондининг уйидаги турар жойдан фойдаланиб келган бўлсалар, уларга илгари эгаллаб турган турар жойи қайтарилиши ёки бошқа турар жой берилиши керак.

Агар ҳужжат (ордер) бошқа асосларга кўра ҳақиқий эмас деб топилса, ҳужжатда (ордерда) кўрсатилган фуқаролар уларга бошқа турар жой ёки илгари ўзлари эгаллаб турган турар жой берилган ҳолда кўчириладилар.

 

8-боб. МУНИЦИПАЛ, ИДОРАВИЙ УЙ-ЖОЙ ФОНДИ ВА АНИҚ МАҚСАДЛИ КОММУНАЛ УЙ-ЖОЙ ФОНДИНИНГ УЙЛАРИДАГИ ТУРАР ЖОЙЛАРДАН ФОЙДАЛАНИШ 

56-модда. Ижарага бериш шартномаси бўйича турар жойдан фойдаланиш

   Ижарага бериш шартномаси бўйича муниципал, идоравий уй-жой фонди ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондининг уйларидаги турар жойдан фойдаланаётган ижарага олувчи ундан белгиланган мақсадда ва шартнома шартларига мувофиқ фойдаланиши шарт.

          Агар ижарага олувчи ижарага берувчининг ёзма огоҳлантиришига қарамай, турар жойдан белгиланган мақсадга ва ижарага бериш шартномаси шартларига номувофиқ фойдаланса, ижарага берувчи шартномани бекор қилишни ва зарарни қоплашни талаб қилишга ҳақлидир.

Турар жой ижара шартномаси қонун билан белгиланган тартибда солиқ идораларида рўйхатдан ўтказилиши керак

57-модда. Ижарага берувчининг ижара шартномаси бўйича мажбуриятлари

Ижарага берувчи ижарага олувчига муниципал, идоравий уй-жой фонди ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондининг уйларидаги бўш турар жойни доимий яшаш учун яроқли ҳолатда бериши шарт.

Ижарага берувчи ижарага берилган турар жой жойлашган уй лозим даражада сақланишини амалга ошириши, ижарага олувчига ҳақ эвазига зарур коммунал хизматлар кўрсатиши ёки хизматлар кўрсатилишини таъминлаши, кўп квартирали уйнинг умумий фойдаланишдаги мол-мулки таъмирланишини таъминлаши шарт.

58-модда. Ижарага олувчининг, унинг оила аъзоларининг ҳамда у билан доимий яшаётган фуқароларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари 

Муниципал, идоравий уй-жой фонди ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондининг уйларидаги турар жойни ижарага олувчи оила аъзолари ва ўзи билан доимий яшаётган фуқароларнинг турар жойни ижарага бериш шартномаси шартларини бузганликлари учун ижарага берувчи олдида жавобгар бўлади.

Ушбу Кодекс 55-моддасининг иккинчи ва учинчи қисмларида кўрсатилган шахслар турар жойни ижарага олувчининг оила аъзолари деб тан олинади.

Турар жойни ижарага бериш шартномасига бошқа фуқароларни киритиш муниципал, идоравий уй-жой фонди ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондининг уйларидаги турар жойни ижарага беришнинг намунавий шартномаси тўғрисидаги низомларга мувофиқ амалга оширилади. Агар бошқа фуқароларнинг ижара шартномасига киритилиши бу ерда яшаётганларнинг уй-жой шароитини яхшилашга муҳтож деб тан олинишига олиб келса, шунингдек мулк ҳуқуқи асосида турар жойи бўлган шахслар уй-жой майдонининг ижтимоий нормасидан кам бўлмаган майдонга эга бўлса, бундай фуқароларни ижарага бериш шартномасига киритиш мумкин эмас.

Оила таркибининг ўзгариши ижара шартномаси тегишли қисмининг ўзгаришига олиб келади.

Ижарага олувчининг оила аъзолари ва у билан доимий яшаётган фуқаролар турар жойдан фойдаланишда ижарага олувчи билан тенг ҳуқуқларга эгадирлар.

Ижарага олувчининг вояга етган оила аъзолари ҳамда у билан доимий яшаётган фуқаролар ижарага берувчини хабардор қилган ҳолда турар жойда доимий яшаётган барча фуқаролар ижарага берувчи олдида ижарага олувчи билан солидар жавобгар эканликлари тўғрисида ижарага олувчи билан шартнома тузишлари мумкин. Бундай ҳолларда ижарага олувчининг оила аъзолари ва у билан доимий яшаётган фуқаролар шерик ижарага олувчи деб ҳисобланадилар.

Ижарага олувчининг собиқ оила аъзолари эгаллаб турган турар жойда яшашни давом эттирсалар, улар ижарага олувчи эга бўлган ҳуқуқ ва мажбуриятларни сақлаб қоладилар.

Ижарага олувчи, ижарага олувчининг оила аъзолари ва у билан доимий яшаётган фуқаролар: 

кўп квартирали уйнинг турар жойларидан, умумий фойдаланишдаги мол-мулкидан белгиланган мақсадда, бошқа фуқаролар ва юридик шахсларнинг уй-жой ҳуқуқи, ўзга ҳуқуқларини камситмаган ҳолда фойдаланиши; 

турар жойларнинг асралишини таъминлаши, шунингдек уларни тегишли техник ҳамда санитария ҳолатида сақлаб туриши; 

авария юз берган тақдирда, ўзлари эгаллаб турган турар жойга тегишли авария-таъмирлаш хизматлари вакиллари киришларини таъминлаши; 

қонун ҳужжатларида назарда тутилган техник, санитария, экологик ва ёнғинга қарши талабларни бажариши; 

ижара шартномаси бўйича турар жойлар ҳақини ва коммунал хизматлар ҳақини ўз вақтида тўлаши шарт.

59-модда. Ижарага олувчининг турар жойга оила аъзолари ва бошқа фуқароларни кўчириб киритиш ҳуқуқи 

Ижарага олувчи белгиланган тартибда ижарага берувчининг розилиги билан оила аъзоларини, оиланинг вояга етган барча аъзоларининг берган ёзма розилигига биноан эса, муниципал, идоравий уй-жой фонди ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондининг уйидаги ижарага олинган турар жойга бошқа фуқароларни кўчириб киритишга ҳақлидир. Оиланинг вояга етмаган аъзоларини кўчириб киритиш учун бундай розилик талаб этилмайди.

Турар жойга бошқа шахсларни кўчириб киритишга қонун ҳужжатларининг ҳар бир кишига мўлжалланган уй-жой майдонининг ижтимоий нормаси тўғрисидаги талабларига риоя этилган ҳолда йўл қўйилади, вояга етмаган болаларни ва меҳнатга қобилиятсиз ёлғиз ота-оналарни кўчириб киритиш ҳоллари бундан мустасно.

Турар жойга ижарага олувчининг оила аъзоси сифатида кўчиб келган ва ижара шартномасига киритилган фуқаролар, агар улар кўчиб кираётганда бу шахслар, ижарага олувчи ва у билан бирга яшовчи оила аъзолари ўртасида турар жойдан фойдаланиш тартиби тўғрисида бошқача келишув тузилмаган бўлса, бошқа оила аъзолари билан турар жойдан фойдаланишда тенг ҳуқуқларга эга бўладилар.

Ижарага олувчининг турар жойига васий ёки ҳомий сифатида кўчиб кирган фуқаролар, шунингдек ижара шартномасига киритилмаган бошқа шахслар бу турар жойга нисбатан мустақил ҳуқуққа эга бўлмайдилар.

60-модда. Вақтинча бўлмаган фуқаролар турар жойининг сақланиши 

Муниципал, идоравий уй-жой фонди ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондининг уйларидаги турар жойни ижарага олувчи, унинг оила аъзолари ёки ижарага олувчи билан доимий яшаётган фуқаролар вақтинча бўлмаганида турар жой олти ой муддат давомида уларнинг ҳисобида сақланиб туради.

Вақтинча бўлмаганида фуқароларнинг турар жойи қуйидаги ҳолларда олти ойдан ортиқ муддатга сақланиб туради:

ҳарбий хизматга чақирилганда – чақирув бўйича ҳарбий хизматни ўташнинг бутун даври мобайнида;

контракт бўйича ҳарбий хизматга кирилганда – контракт бўйича ҳарбий хизматни ўташнинг бутун даври мобайнида;

иш шароитлари ва хусусияти бўйича (кема экипажи, геология, қидирув партияларининг, экспедицияларининг ходимлари ва ҳоказолар), чет элга хизмат сафарида бўлиш ёки таълим олиши муносабати билан (студентлар, аспирантлар ва бошқалар) доимий яшаш жойидан вақтинча жўнаб кетилганда – ушбу ишни бажариш, хизмат сафарида бўлиш ёки таълим олишнинг бутун даври мобайнида;

болалар тарбиялаш учун болалар муассасасига, қариндошларга ёки ҳомийларга, васийларга топширилганда – улар ушбу муассасада, қариндошлар ёки ҳомийлар, васийлар қарамоғида бўладиган бутун давр мобайнида, агар болалар чиқиб кетган турар жойда оиланинг бошқа аъзолари яшаш учун қолган бўлса. Агар болалар чиқиб кетган турар жойда уларнинг оила аъзолари яшаш учун қолмаган бўлса, ушбу хона болаларнинг муассасада бўлиши муддати тугагунча ёки қариндошлар ёхуд ҳомийлар, васийлар қарамоғидан қайтиб келган болалар вояга етгунча, шунингдек тегишли ҳолларда умумий ўрта, ўрта махсус, касб-ҳунар ва олий таълим муассасаларида ўқиш тугагунча ёхуд мамлакат Қуролли Кучларидаги ҳарбий хизмат муддати тамом бўлгунча ушбу турар жой ижара шартномаси асосида бошқа фуқароларга бериб турилиши мумкин;

ҳомий, васий вазифасини бажариш муносабати билан жўнаб кетилганда – ушбу вазифаларни бажаришнинг бутун даври мобайнида;

даволаниш учун даволаш-профилактика муассасаларига жўнаб кетилганда – даволанишда бўлган бутун давр мобайнида;

қамалганда ёки ушбу турар жойда яшаш имкониятини истисно этувчи озодликдан маҳрум этиш ёки бошқа жазо чорасига маҳкум этилганда – қамоқда бўлишнинг ёки жазони ўташнинг бутун даври мобайнида, агар турар жойда оиланинг бошқа аъзолари яшаш учун қолган бўлса. Агар кўрсатилган фуқаролар чиқиб кетган турар жойда уларнинг оила аъзолари яшаш учун қолмаган бўлса, бундай фуқаролар қамоқдан озод бўлгунча ёки жазони ўтаб келгунча бўлган муддатга ушбу хона ижара шартномаси асосида бошқа шахсларга бериб турилиши мумкин.

Вақтинча бўлмаганида шахснинг турар жойдан фойдаланиш ҳуқуқи ушбу модданинг иккинчи қисмида кўрсатилган муддатлар тугаган кундан бошлаб олти ой мобайнида сақланиб қолади.

Агар ижарага олувчи, унинг оила аъзолари ёки ижарага олувчи билан доимий яшаётган фуқаролар узрли сабабларга кўра турар жойда олти ойдан ортиқ муддат бўлишмаса, бу муддат шу шахсларнинг аризасига биноан ижарага берувчи томонидан, низоли ҳолларда эса, суд томонидан узайтириб берилиши мумкин..

61-модда. Вақтинча бўлмаганида фуқароларнинг турар жойи сақланиши муддатларини қисқартиришга йўл қўйилмаслиги 

Вақтинча бўлмаганида фуқароларнинг муниципал, идоравий уй-жой фонди ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондининг уйларидаги турар жойи сақланиши муддатлари ижарага олувчи ва ижарага берувчининг ўзаро келишуви билан қисқартирилиши мумкин эмас.

62-модда. Фуқароларни турар жойдан фойдаланиш ҳуқуқини йўқотган деб топиш

Фуқароларни белгиланган муддатдан ортиқ бўлмаганлари оқибатида муниципал, идоравий уй-жой фонди ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондининг уйларидаги турар жойдан фойдаланиш ҳуқуқини йўқотган деб топиш ижарага берувчининг ёки ушбу турар жойда яшаб қолган бошқа доимий фойдаланувчиларнинг даъво аризасига биноан суд тартибида амалга оширилади.

63-модда. Вақтинча бўлмаган ижарага олувчининг ҳамда унинг оила аъзоларининг ҳуқуқ ва мажбуриятлари

Агар турар жойни ижарага олувчи вақтинча бўлмаса, муниципал, идоравий уй-жой фонди ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондининг уйларидаги турар жойда яшовчи оила аъзолари ўзлари эгаллаб турган барча турар жойлардан аввалги шартлар асосида фойдаланишга ҳақлидирлар. Бунда улар ушбу турар жойни ижарага бериш шартномаси бўйича ҳуқуқ ва мажбуриятларга эга бўладилар. Вақтинча бўлмаган фуқаронинг фойдаланиш ҳуқуқи сақланадиган уй-жой майдони ортиқча уй-жой майдони деб ҳисобланмайди.

64-модда. Ижарага олувчининг ўзи эгаллаб турган турар жой ўрнига кичикроғини олиш ҳуқуқи 

Муниципал, идоравий уй-жой фонди ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондининг уйларидаги турар жойни ижарага олувчи, агар белгиланган нормадан ортиқча турар жой майдонига эга бўлса, вояга етган оила аъзоларининг розилигига биноан маҳаллий давлат ҳокимияти органларига ёки турар жойни берган корхона, муассаса, ташкилотга белгиланган тартибда мурожаат этиб, эгаллаб турган турар жойини кичикроқ ҳажмдаги турар жойга алмаштиришни сўраши мумкин.

65-модда. Турар жойни иккиламчи ижарага бериш

Муниципал ва идоравий уй-жой фондининг уйларидаги турар жойни ижарага олувчи ижарага берувчининг розилиги билан ҳамда ўзи билан бирга яшаётган вояга етган оила аъзоларининг, ўзи билан доимий яшаётган фуқароларнинг розилиги билан ушбу Кодексда белгиланган ҳолларда ва тартибда турар жойни иккиламчи ижарага беришга ҳақлидир. Ижарага олувчи ўзи эгаллаб турган турар жойнинг бир қисмини, вақтинча кўчиб кетаётганда эса — барчасини (унинг фойдаланиш ҳуқуқи сақланадиган бутун давр учун) иккиламчи ижарага топшириши мумкин, бунда ижарага бериш шартномаси бўйича ижарага олувчи ижарага берувчи олдида жавобгар бўлиб қолади.

Ижарага олувчининг турар жойида иккиламчи ижарага бериш шартномаси асосида яшаётган шахслар ушбу турар жойга нисбатан мустақил ҳуқуққа эга бўлмайдилар.

Турар жойни иккиламчи ижарага бериш шартномасининг муддати турар жойни ижарага бериш шартномасининг муддатидан ортиқ бўлиши мумкин эмас.

Турар жойни ижарага бериш шартномаси муддатидан олдин бекор қилинган тақдирда у билан бир вақтда турар жойни иккиламчи ижарага бериш шартномаси ҳам бекор бўлади.

Янги муддатга шартнома тузишга бўлган имтиёзли ҳуқуқ тўғрисидаги қоида турар жойни иккиламчи ижарага бериш шартномасига нисбатан татбиқ этилмайди.

Муниципал ва идоравий уй-жой фондидаги уйларда турар жойни иккиламчи ижарага бериш қоидалари қонун ҳужжатлари билан белгилаб қўйилади.

Аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондининг уйларидаги турар жойларни иккиламчи ижарага беришга йўл қўйилмайди.

66-модда. Турар жойни иккиламчи ижарага беришга йўл қўйилмайдиган шарт-шароитлар

Муниципал ва идоравий уй-жой фондининг уйларидаги турар жойни иккиламчи ижарага беришга қуйидаги ҳолларда йўл қўйилмайди:

агар иккиламчи ижарага олувчининг кўчиб кириши оқибатида ҳар бир яшовчига тўғри келадиган умумий майдон белгиланган нормадан камайиб кетса;

агар унда Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги томонидан тасдиқланган рўйхатдаги айрим сурункали касалликларнинг оғир турлари билан касалланган шахслар яшаётган бўлса;

ижарага берувчининг розилиги бўлмаса;

ижарага олувчининг. унинг вояга етган оила аъзоларининг, у билан доимий яшаётган фуқароларнинг розилиги бўлмаса;

турар жойни иккиламчи ижарага бериш қоидаларида белгиланган бошқа ҳолларда.

67-модда. Иккиламчи ижарага бериш шартномаси бўйича турар жойдан фойдаланганлик учун тўланадиган ҳақ

Муниципал ва идоравий уй-жой фондининг уйларидаги турар жойлардан иккиламчи ижарага бериш шартномаси бўйича фойдаланганлик ва коммунал хизматлар учун тўланадиган ҳақ микдори тарафлар келишувига мувофиқ белгиланади, лекин унинг миқдори шу жой учун ижарага олувчи томонидан тўланаётган ҳақ ҳамда коммунал хизматлар ҳақидан ошиб кетмаслиги керак.

68-модда. Иккиламчи ижарага бериш шартномасини бекор қилиш

Муниципал ва идоравий уй-жой фондининг уйларидаги турар жойни иккиламчи ижарага бериш шартномасининг муддати тугагандан сўнг иккиламчи ижарага олувчи шартномани қайта тиклашни талаб қилишга ҳақли эмас ва у эгаллаб турган турар жойни ижарага олувчининг талабидан кейин ҳам бўшатиб бермаса, унга бошқа турар жой берилмаган ҳолда суд тартибида кўчирилади. Ижарага бериш шартномаси бекор қилинган ҳолларда ҳам иккиламчи ижарага олувчи унга бошқа турар жой берилмаган ҳолда худди шу тартибда кўчирилади.

Агар иккиламчи ижарага бериш шартномаси муддати кўрсатилмай тузилган бўлса, ижарага олувчи иккиламчи ижарага бериш шартномаси бекор қилиниши ҳақида иккиламчи ижарага олувчини уч ой олдин огоҳлантириши шарт.

Иккиламчи ижарага бериш шартномаси, шунингдек ушбу Кодекснинг 90-моддаси ҳамда 141-моддасининг иккинчи қисмида назарда тутилган асосларга кўра ҳам бекор қилиниши мумкин.

69-модда. Вақтинча яшовчилар

Муниципал, идоравий уй-жой фонди ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондининг уйларидаги ижарага олувчи, унинг оила аъзолари ва у билан доимий яшаётган фуқаролар ўзаро келишувга биноан ва ижарага берувчини олдиндан хабардор қилган ҳолда вақтинча яшовчиларга (фойдаланувчиларга) турар жойда текин яшаб туришлари учун рухсат этишга ҳақлидирлар. Вақтинча яшовчиларнинг яшаб туриш муддати олти ойдан ошмаслиги керак.

Вақтинча яшовчилар турар жойдан фойдаланишда мустақил ҳуқуққа эга бўлмайдилар. Уларнинг хатти-ҳаракатлари учун ижарага берувчи олдида ижарага олувчи жавобгардир.

Вақтинча яшовчилар улар билан келишилган яшаб туриш муддати ўтганидан кейин, агарда бундай муддат келишилмаган бўлса, ижарага олувчи, унинг оила аъзоси ёки у билан доимий яшаётган фуқаро томонидан тегишли талаб қўйилган кундан эътиборан кўпи билан етти кун ичида турар жойни бўшатишлари шарт. Талаб рад этилган тақдирда вақтинча яшовчилар суд тартибида бошқа турар жой бермасдан кўчирилишлари лозим.

Бир киши ҳисобига тўғри келадиган уй-жой майдони ижтимоий нормаси ҳақидаги қонун ҳужжатлари талабларига риоя этилмаса, ижарага берувчи вақтинча яшовчиларнинг яшаб туришларини тақиқлаб қўйиши мумкин.

70-модда. Ижарага берилган турар жойни таъмирлаш

Муниципал, идоравий уй-жой фонди ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондининг уйларидаги ижарага берилган турар жойни таъмирлаш, агар турар жойни ижарага бериш шартномасида бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, ижарага олувчининг мажбуриятига киради.

Ижарага берилган турар жойни капитал таъмирлаш, агар шу турар жойни ижарага бериш шартномасида бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, ижарага берувчининг мажбуриятига киради.

Ижарага берилган турар жойни ижарага олувчининг розилигисиз қайта қуришга, ўзгартиришга, агар бундай қайта қуриш ва ўзгартириш уй-жойдан фойдаланиш шароитларини тубдан ўзгартирса, йўл қўйилмайди.

71-модда. Уйнинг капитал таъмирланиши муносабати билан фуқароларга турар жой бериш

Муниципал, идоравий уй-жой фонди ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондининг уйларидаги турар жой капитал таъмирланаётганда, таъмирлашни ижарага олувчини кўчирмасдан амалга ошириш мумкин бўлмаса, ижарага берувчи таъмирланаётган турар жойни ижарага бериш шартномасини бекор қилмаган ҳолда ижарага олувчига, унинг оила аъзоларига ва у билан доимий яшаётган фуқароларга капитал таъмирлаш ўтказиш вақтида бошқа турар жой бериши шарт. Ижарага олувчи бу турар жойга кўчиб киришни рад этган тақдирда ижарага берувчи унинг кўчиб ўтишини суд тартибида талаб қилиши мумкин.

Капитал таъмирлаш вақтида бериладиган турар жой санитария, ёнғинга қарши, техник талабларга жавоб бериши ҳамда шу аҳоли пункти чегараси доирасида жойлашган бўлиши керак.

Ижарага олувчини, унинг оила аъзоларини ва у билан доимий яшаётган фуқароларни улар эгаллаб турган турар жойдан бошқа турар жой майдонига кўчиб ўтиши ва (таъмирлаш тугагач) илгариги жойига қайта кўчиб ўтиши таъмирланиши керак бўлган турар жой тасарруфида бўлган ижарага берувчининг маблағлари ҳисобидан амалга оширилади.

Ижарага олувчи капитал таъмирлаш муносабати билан бошқа турар жойда яшаган даврда у фойдаланиш ва коммунал хизматлар учун капитал таъмирлаш вақтига берилган турар жой учун ҳақ тўлайди.

Капитал таъмирлаш даврида вақтинчалик турар жой бериш ўрнига ижарага олувчига, унинг оила аъзоларига ва у билан доимий яшаётган фуқароларга уларнинг розилиги билан доимий фойдаланиш учун бошқа обод турар жой берилиши мумкин.

Турар жой таъмирлаб бўлингач, ижарага берувчи турар жойни ижарага олувчига қайтаришдан бош тортган ҳолда ижарага олувчи судга мурожаат этишга ҳақлидир.

          72-модда. Реконструкция ёки капитал таъмирлаш натижасида уй-жой майдони ўлчами тубдан ўзгарган тақдирда ижарага олувчига бошқа турар жой бериш

          Ижарага олувчи, унинг оила аъзолари ва у билан доимий яшаётган фуқаролар эгаллаб турган муниципал, идоравий уй-жой фонди ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондининг уйларидаги турар жойни реконструкция ёхуд капитал таъмирлаш натижасида сақлаб қолиш мумкин бўлмаганда ёки у тубдан кенгайганда, торайганда ижарага олувчига ва унинг оила аъзоларига, шунингдек у билан доимий яшаётган фуқароларга капитал таъмирлаш бошлангунга қадар шу аҳоли пункти чегараси доирасида бошқа обод турар жой берилиши керак.

73-модда. Турар жойни ижарага бериш шартномасини ўзгартириш

Муниципал, идоравий уй-жой фонди ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондининг уйларидаги турар жойни ижарага бериш шартномаси фақат ижарага олувчи, унинг вояга етган оила аъзолари, у билан доимий яшаётган фуқаролар ҳамда ижарага берувчининг розилиги билан ўзгартирилиши мумкин.

Ижарага олувчи, унинг вояга етган оила аъзолари ва у билан доимий яшаётган фуқароларнинг талаби бўйича шартнома вояга етган оила аъзоларидан бири билан тузилиши мумкин. Ижарага олувчи турар жойдан кўчиб кетган ёки у вафот этган тақдирда шартнома ушбу турар жойда яшаётган вояга етган оила аъзоларидан бири билан тузилади.

Оила аъзосининг ижарага олувчи деб тан олиниши муносабати билан юзага келадиган низолар суд тартибида ҳал этилади.

74-модда. Ижарага олувчи оила аъзосининг талаби бўйича турар жойни ижарага бериш шартномасининг ўзгартирилиши

Муниципал, идоравий уй-жой фонди ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фонди уйларидаги ижарага олувчининг оила аъзоси, агар оиланинг бошқа аъзолари, у билан доимий яшаётган фуқаролар рози бўлса ҳамда унинг улушига тўғри келадиган турар жой майдонига мувофиқ ёхуд турар жойдан фойдаланиш тартиби тўғрисида тузилган келишувни ҳисобга олган ҳолда унга ушбу Кодекснинг 17-моддаси талабларига жавоб берадиган турар жой ажратилиши мумкин бўлса, ўзи билан алоҳида ижара шартномаси тузилишини талаб қилишга ҳақлидир.

Алоҳида ижара шартномаси тузиш талаб қилиниши муносабати билан юзага келадиган низолар суд тартибида ҳал этилади.

75-модда. Бир оилага бирлашган ижарага олувчиларнинг талаби бўйича турар жойни ижарага бериш шартномасининг ўзгартирилиши

Муниципал, идоравий уй-жой фонди ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондининг уйларида алоҳида ижара шартномаларига биноан яшаётган фуқаролар бир оилага бирлашганлари тақдирда ўзлари эгаллаб турган барча турар жой учун улардан бирортаси билан ягона ижара шартномаси тузилишини талаб қилишга ҳақлидирлар.

Ижарага берувчининг ягона ижара шартномаси тузишни рад этганлиги устидан суд тартибида шикоят қилиниши мумкин.

76-модда. Турар жойни ижарага бериш шартномасини бекор қилиш

Муниципал, идоравий уй-жой фонди ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фонди уйларидаги турар жойни ижарага бериш шартномасини бекор қилиш тарафларнинг келишуви бўйича амалга оширилади.

Турар жойни ижарага олувчи оила аъзоларининг ҳамда ўзи билан доимий яшаётган фуқароларнинг розилиги билан исталган вақтда ижарага берувчини уч ой олдин ёзма равишда огоҳлантириб, ижара шартномасини бекор қилиши мумкин. Ана шундай огоҳлантиришсиз шартнома бекор қилинган тақдирда ижарага олувчи кейинги уч ой учун турар жой ҳақини тўлаши шарт.

Ижарага олувчи, унинг оила аъзолари ҳамда у билан доимий яшаётган фуқаролар бошқа аҳоли пунктига доимий яшаш учун жўнаб кетганларида ёки шу аҳоли пунктидаги бошқа турар жойга кўчиб ўтганларида турар жойни ижарага бериш шартномаси жўнаб кетган ёки кўчиб ўтган кундан бошлаб бекор қилинган деб ҳисобланади.

Турар жойни ижарага бериш шартномаси исталган тарафнинг талаби бўйича:

агар турар жой доимий яшаш учун яроқсиз бўлиб қолса, шунингдек у авария ҳолатида бўлса;

агар турар жой жойлашган уй бузилиши керак бўлса;

уй-жой тўғрисидаги қонун ҳужжатларида назарда тутилган бошқа ҳолларда суд тартибида бекор қилиниши мумкин.

Ижарага бериш шартномаси ижарага берувчининг талаби бўйича қуйидаги ҳолларда суд тартибида бекор қилиниши мумкин:

агар шартномада узоқроқ муддат белгиланган бўлмаса, ижарага олувчи олти ой ортиқ муддат учун турар жой ҳақини тўламаса, қисқа муддатли ижарада эса, шартномада белгиланган тўлов муддатини ўтказиб икки мартадан ортиқ тўламаса;

ижарага олувчи ёки хатти-ҳаракатлари учун ижарага олувчи жавоб берадиган фуқаролар турар жойни бузса ёхуд шикастлантирса. Агар турар жойни ижарага олувчи ёки хатти-ҳаракатлари учун ижарага олувчи жавоб берадиган бошқа фуқаролар турар жойдан ўз мақсади бўйича фойдаланмаётган бўлса, ёхуд турмуш қоидаларини мунтазам бузаётган бўлса, ижарага берувчи ижарага олувчини огоҳлантириши мумкин ва бу талаблар бажарилмаганда турар жойни ижарага бериш шартномасини суд тартибида бекор қилишга ҳақлидир.

Турар жойни ижарага бериш шартномасини бекор қилиш учун асос бўлиб хизмат қилган ҳолатларни бартараф этиш тартиби ва муддатлари қонун билан белгиланади.

77-модда. Турар жойдан кўчириш

Муниципал, идоравий уй-жой фонди ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондининг уйларидаги эгаллаб турилган турар жойдан кўчиришга ушбу Кодексда белгиланган асослар бўйича йўл қўйилади.

Кўчириш суд тартибида амалга оширилади.

78-модда. Фуқароларга бошқа обод турар жой берган ҳолда кўчириш

Фуқароларга бошқа обод турар жой берган ҳолда улар муниципал, идоравий уй-жой фонди ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондининг уйларидаги турар жойлардан қуйидаги ҳолларда кўчирилади:

агар турар жой жойлашган уй бузилиши керак бўлса;

турар жой белгиланган тартибда авария ҳолатида ёки яшаш учун яроқсиз деб топилган бўлса;

турар жой яшаш учун мўлжалланмаган жойга ўтказилаётган бўлса.

Турар жойлар жойлашган муниципал, идоравий уй-жой фонди ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондининг уйи давлат ёки жамоат эҳтиёжлари учун ер участкаси ажратилиши муносабати билан бузилиши керак бўлса ёхуд турар жой яшаш учун мўлжалланмаган жойга ўтказилиши лозим бўлса, ушбу турар жойдан кўчирилаётган фуқароларга бошқа обод турар жой берилади ва бу турар жой ер участкаси ажратилаётган ёки яшаш учун мўлжалланмаган жойга ўтказилиши лозим бўлган турар жой берилаётган корхона, муассаса, ташкилотлар томонидан берилади.

Агар турар жой авария ҳолатида ёки яшаш учун яроқсиз деб топилган бўлса, ушбу турар жойдан кўчирилаётган фуқароларга маҳаллий давлат ҳокимияти органи қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда бошқа обод турар жой беради.

Кўчирилиши муносабати билан фуқароларга берилаётган бошқа обод турар жой ушбу Кодекснинг 17-моддасида белгиланган турар жойларга нисбатан қўйиладиган талабларга жавоб бериши, шу аҳоли пункти чегараси доирасида бўлиши ва майдони илгари эгаллаб турилган майдондан кичик бўлмаслиги керак.

Агар ижарага олувчи алоҳида квартирани ёки биттадан ортиқ хонани эгаллаб турган бўлса, унга тегишлигича алоҳида квартира ёхуд худди шунча хонали турар жой берилиши лозим.

Агар ижарага олувчи ортиқча уй-жой майдонига эга бўлган бўлса, турар жой бир киши ҳисобига уй-жой майдонининг белгиланган ижтимоий нормасидан кам бўлмаган ҳажмда, қўшимча уй-жой майдони олиш ҳуқуқига эга бўлган ва амалда ундан фойдаланиб келган ижарага олувчига ёки унинг оила аъзоларига – қўшимча уй-жой майдони нормаси ҳисобга олинган ҳолда берилади.

Кўчирилаётган шахсга берилаётган турар жой ижарага олувчини кўчириш тўғрисидаги суд қарорида кўрсатилган бўлиши шарт.

 

79-модда. Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирлигига қарашли турар жойларни ҳисобга олиш, бериш, улардан фойдаланиш, уларни бронлаштириш, алмаштириш, уларга такроран кўчиб кириш

Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирлигига қарашли турар жойларни ҳисобга олиш, бериш, улардан фойдаланиш, уларни бронлаштириш, алмаштириш, уларга такроран кўчиб кириш ушбу Кодексга ва бошқа қонун ҳужжатларига мувофиқ амалга оширилади.

80-модда. Бошқа обод турар жой берган ҳолда ҳарбий шаҳарчалардан кўчириш

Ҳарбий хизматчилар ва улар билан тенглаштирилган, заҳирага ёки истеъфога чиққанлар муддатли ҳарбий хизматдан бўшатилган, шунингдек тегишли бўлимлар ҳисобидан турар-жой билан таъминлаш ҳуқуқига эга бўлган шахслар, бошқа қулайликка эга бўлган ҳарбий лагерларда жойлашган бинолардан чиқариб юборилиши мумкин, бунда уларга якка тартибдаги уй-жой биноси қуриш учун ер участкаси бериш, шунингдек сотиб олиш учун (қурилиш учун) ипотека кредити учун дастлабки тўловни тақдим этиш билан турар-жой) берилади. Ҳарбий ташкилотлар билан алоқани йўқотган бошқа шахслар ҳам худди шу тарзда ҳарбий лагерлардан чиқарилади.

Тегишли бўлимлар раҳбарларининг қарори билан ҳарбий лагерлар ҳудудида жойлашган турар-жой бинолари (хонадонлар) "расмий-мансабдор" мақомига эга бўлиб, хизмат муддати танланган лавозим муддати тугагунга қадар берилади.

Расмий хизмат хоналарини тақдим этиш тартиби ва уларни олиш ҳуқуқига эга бўлган ҳарбий хизматчилар тоифаларининг рўйхати тегишли идоралар раҳбарларининг қарори билан белгиланади.

81-модда. Фуқароларга бошқа турар жой бермасдан кўчириш

Агар муниципал, идоравий уй-жой фонди ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондининг уйларидаги турар жойни ижарага олувчи, унинг оила аъзолари ёки у билан доимий яшаётган фуқаролар турар жойни бузаётган ёхуд шикастлантираётган ёки ундан ўз мақсади бўйича фойдаланмаётган ёхуд турмуш қоидаларини мунтазам бузиб бошқаларнинг у билан бир квартира ёки бир уйда яшаш имконини бермаётган бўлсалар, бунда огоҳлантиришлар ва жамоат таъсир чоралари натижа бермаган бўлса, шунингдек шартномада узоқроқ муддат белгиланмагани ҳолда ижарага олувчи турар жой ҳақини олти ой тўламаган бўлса, қисқа муддатли ижарада эса шартномада белгиланган тўлов муддати ўтганидан сўнг икки мартадан ортиқ тўланмаган ҳолда ижарага берувчи ёки ўзга манфаатдор шахсларнинг талаби бўйича айбдорларни кўчириш бошқа турар жой бермасдан амалга оширилади. Шунингдек ота-оналик ҳуқуқидан маҳрум этилган шахслар, ота-оналик ҳуқуқидан маҳрум бўлганликлари учун ўз фарзандлари билан бирга яшаши мумкин эмас деб топилса, улар бошқа турар жой бермасдан кўчирилишлари мумкин.

Бирга яшаш имкони бўлмаганлиги сабабли бошқа турар жой бермасдан кўчирилиши лозим бўлган шахслар ўзлари эгаллаб турган турар жойдан кўчирилиш ўрнига уни алмаштиришдан манфаатдор тараф кўрсатган бошқа турар жойга алмаштиришга суд томонидан мажбур этилишлари мумкин.

Турар жойни ўзбошимчалик билан эгаллаб олган шахслар бошқа турар жой бермасдан ушбу Кодекс 93-моддасининг учинчи қисмида назарда тутилган тартибда кўчириладилар.

 

IV-бўлим. ХИЗМАТ ВА МАХСУС ТУРАР ЖОЙЛАРНИ БЕРИШ, УЛАРДАН ФОЙДАЛАНИШ

 

9-боб. Хизмат турар жойларини бериш ва улардан фойдаланиш

 

82-модда. Хизмат турар жойлари

Хусусий, муниципал, идоравий уй-жой фонди ёки аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондининг уйларида жойлашган, ўз меҳнат муносабатлари хусусиятига кўра иш жойига бевосита яқин ерда яшаши керак бўлган фуқаролар кўчиб киришига мўлжалланган турар жойлар хизмат турар жойлари деб ҳисобланади.

Сайлаб қўйиладиган лавозимларни эгаллаб турган, меҳнат шартномалари бўйича ишлаётган шахсларга, ҳарбий хизматчиларнинг айрим тоифаларига, шунингдек қонун ҳужжатларида белгиланган рўйхатдаги бошқа шахсларга бериладиган турар жойлар ҳам хизмат турар жойларига киритилиши мумкин.

Белгиланган тартибда оилавий болалар уйи ташкил этилганда тарбиясига олинган болалар билан биргаликда яшаши учун тарбиячи – ота-она этиб тайинланган фуқароларга хизмат уйи ёки хизмат квартираси берилади.

Хизмат турар жойларидан ўз мақсадида фойдаланилади.

Хизмат турар жойлари меҳнат шартномасининг амал қилиш муддатига ёки хизмат даврига, сайлаб қўйиладиган лавозим муддати тугагунга қадар берилади.

Хизмат турар жойларини бериш тартиби, шунингдек уларни олиш ҳуқуқига эга бўлган ходимлар тоифалари рўйхати Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади.

83-модда. Ижара шартномасини тузиш

Хизмат турар жойи ижара шартномаси шу турар жой мулкдори ёки у вакил қилган орган билан иш, хизмат вақтида ундан фойдаланиш учун топширилаётган шахс ўртасида тузилади.

Хизмат турар жойи ижара шартномаси ёзма шаклда тузилади.

84-модда. Хизмат турар жойларидан фойдаланиш

Хизмат турар жойларидан фойдаланиш муниципал, идоравий уй-жой фонди ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондидаги турар жойлардан фойдаланиш қоидаларига мувофиқ амалга оширилади.

85-модда. Ижара шартномасини бекор қилиш

Хизмат турар жойи ижара шартномаси меҳнат, хизмат муносабатлари тугатилиши билан бир вақтда бекор бўлади.

Агар меҳнат, хизмат муносабатлари тикланса, хизмат турар жойини ижарага олувчи хизмат турар жойи ижара шартномаси муддати тугагандан кейин ҳам ижара шартномасини қайта тиклашда имтиёзли ҳуқуқни сақлаб қолади.

86-модда. Бошқа турар жой бермасдан хизмат турар жойларидан кўчириш

Корхона, муассаса, ташкилот билан меҳнат муносабатларини узган ходимлар, шунингдек сайлаб қўйиладиган лавозимларни эгаллаб турган шахслар, ҳарбий хизматчилар қонун ҳужжатларида назарда тутилган ҳолларда улар билан бирга яшаётган барча шахслар билан биргаликда бошқа турар жой бермасдан хизмат турар жойидан кўчириладилар.

Агар хизмат турар жойи ижара шартномаси муддати тугагач, ижарага олувчи, унинг оила аъзолари ва у билан доимий яшаётган фуқаролар шу турар жойни бўшатиб беришдан бош тортсалар, улар бошқа турар жой бермасдан суд тартибида кўчириладилар, ушбу Кодекснинг 103-моддасида назарда тутилган ҳоллар бундан мустасно.

Бундай фуқароларни кўчириб чиқариш талабига даъво муддати тарқалмайди.

87-модда. Бошқа турар жой берган ҳолда хизмат турар жойларидан кўчириш

Бошқа турар жой берган ҳолда хизмат турар жойларидан қуйидагилар кўчириладилар:

I ва II гуруҳ ногиронлари;

1941 — 1945 йиллардаги уруш фахрийлари ва байналминалчи жангчилар;

ҳарбий хизматни ўтаётганида ҳалок бўлган ёки бедарак йўқолган ҳарбий хизматчиларнинг оилалари;

ногирон фарзандлари бўлган оилалар;

тарбиячи-ота-оналар, оилавий болалар уйи тугатилган тақдирда;

хизмат турар жойи берган ташкилотларда камида ўн йил ишлаган (хизмат қилган) шахслар;

ўз хизмат вазифаларини бажариш даврида халок бўлган ички ишлар органлари ходимлари оила аъзолари (турмуш ўртоғи) болалари ва таъминотидаги шахслар, шунингдек боқувчисини йўқотганлар, оила аъзолари, болалари ва таъминотидаги шахсларга;

эгаллаб турган лавозими муносабати билан турар жой берилган бўлиб, лавозимидан бўшаган, лекин турар жойни берган корхона, муассаса, ташкилот билан меҳнат муносабатларини узмаган шахслар;

ходимлар сони (штати) ёки иш хусусиятининг ўзгариши ёхуд корхона, муассаса, ташкилот тугатилиши муносабати билан меҳнат шартномаси бекор қилинган шахслар;

ўзи ишлаган корхона, муассаса, ташкилотдан пенсияга чиққан ходимлар;

хизмат турар жойи берилган шахс вафот этганда унинг оила аъзолари;

вояга етмаган фарзандлари билан бирга яшаётган ёлғиз шахслар.

Ушбу модданинг биринчи қисмида кўрсатиб ўтилган фуқароларга шу Кодекснинг 19-моддасида белгиланган талабларга жавоб берадиган ҳамда ушбу аҳоли пункти чегараси доирасида бўлган турар жой берилади.

 

10-боб. МАХСУС УЙЛАРДАГИ ТУРАР ЖОЙЛАРДАН ФОЙДАЛАНИШ

 

88-модда. Махсус уйлар

Махсус уйлар фуқароларнинг айрим тоифалари қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда ва шартларда яшаши учун мўлжаллангандир.

Махсус уйлар жумласига қуйидагилар киради:

ётоқхоналар;
вақтинчалик уй-жой фонди уйлари;

ногиронлар, фахрийлар, ёлғиз қариялар учун интернат-уйлар;

болалар уйлари ва бошқа махсус мақсадли уйлар.

89-модда. Ётоқхоналар бериш ва улардан фойдаланиш

Ходимлар, хизматчилар, студентлар, ўқувчилар, шунингдек бошқа фуқароларга ишлаш, хизмат ёки ўқиш даврида яшаш учун ётоқхоналар берилиши мумкин. Махсус қурилган ёки шу ётоқхоналар учун қайта жиҳозланган уйлар ётоқхоналар сифатида берилади. Ётоқхоналар уларда яшайдиган фуқароларнинг истиқомат қилишлари, шуғулланишлари ва дам олишлари учун зарур бўлган мебель, бошқа уй-рўзғор асбоблари ва маданий-маиший буюмлар билан таъминланган бўлади.

Уйларни ётоқхоналарга ўтказиш, шунингдек ётоқхоналарга уйлар мақомини бериш уй-жой фондининг мулкдорлари томонидан маҳаллий давлат ҳокимияти органлари билан келишилган ҳолда амалга оширилади.

90-модда. Ётоқхоналарда жой бериш тартиби

Ётоқхонадаги турар жойлар берилади:

ёлғиз фуқароларга - бир неча жинсли шахсларга биргаликда эгалик килиш ва улардан фойдаланиш учун яшаш жойининг бир қисми;

оилаларга - бир ёки бир нечта хоналардан ташкил топган, алоҳида эгалик қилиш ва оилавий фойдаланиш учун ажратилган яшаш жойи.

Турмуш қурмаган фуқаролар учун мўлжалланган ётоқхоналарда, зарур ҳолларда, оилалар учун алоҳида яшаш жойлари ажратилиши мумкин. Ушбу хоналар алоҳида қаватларда ёки алоҳида бўлимларда жойлашган бўлиши керак.

Ўзбекистон Республикаси соғлиқни сақлаш вазирлиги томонидан белгиланадиган рўйхатда кўрсатилган касалликларга чалинган ёлғиз фуқароларга, агар мавжуд бўлса, улардан азият чекаётган шахслар билан бир хонада, алоҳида ҳолларда эса бошка ёлғиз фуқароларга алоҳида эгалик қилиш ва ундан фойдаланиш учун ётоқхонада алоҳида яшаш жойлари берилади.

Турар жой бинолари ёки уларнинг ётоқхонадаги қисмлари турар жойни ижарага олиш шартномаси асосида уй-жой шароитларини яхшилашга муҳтож фуқароларга берилади.

Ётоқхонада турар жой билан таъминланаётганда, аризачининг ётоқхонада турар жой билан таъминланишига бўлган эҳтиёж даражаси, унинг моддий аҳволи ҳам ҳисобга олинади.

Давлат органлари. бошка ташкилотлар жамоа шартномаларида ётоқхонада турар жойларни биринчи навбатда олиш ҳуқуқига эга бўлган фуқароларнинг бошқа тоифаларини белгиланган тартибда назарда тутишлари мумкин.

Ётоқхонадаги турар жой ёки унинг бир қисми ҳар бир киши учун камида олти квадрат метр яшаш майдони миқдорида берилади.

Бир жинсли бир неча шахсларни биргаликда эгалик қилиш ва улардан фойдаланишга ётоқхонада турар жой билан таъминлаш Ўзбекистон Республикаси соғлиқни сақлаш вазирлиги томонидан белгиланадиган рўйхатда кўрсатилган касалликлар мавжуд бўлмаган тақдирда, агар мавжуд бўлса, улардан азият чекаётган шахслар билан бир хонада биргаликда яшаш имкони йўқ деб эътироф этилади.

 

91-модда. Ётоқхонадаги турар жойлардан фойдаланиш

Фуқароларга Ётоқхонада яшаш хонасидан (унинг бир қисмидан) фойдаланишга бериш ижарага берувчи ва ташкилот ўртасида тузилган ётоқхонада турар жойни ижарага олиш шартномаси асосида ётоқхонанинг раҳбари ёки унинг ўринбосари томонидан белгиланган тартибда амалга оширилади.

Ижарачига ётоқхонага киришда тақдим этилган турар жой, турар жойни қабул қилиш далолатномасига биноан, уй-жойга эгалик қилиш ва ундан фойдаланиш учун, зарур асбоб-ускуналар, ётоқхона жиҳозлари, ётоқхонага кириш ҳуқуқини берувчи рухсатнома тилхат асосида берилади. Ижарага олувчи ички тартиб қоидалари, ётоқхонада яшовчи шахсларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари билан танишиши керак.

Ётоқхонадаги турар-жой бинолари ижарачилари қуйидаги ҳуқуқларга эга:

маданий-маиший бинолар. Ётоқхона жиҳозлари, анжомлари ва маиший хизматлардан фойдаланиш;

яроқсиз ҳолга келган асбоб-ускуналар, мебеллар, бошқа маиший буюмлар ва маданий-маиший мақсадлардаги анжомларни ўз вақтида алмаштиришни, шунингдек., тегишли маданий-маиший хизмат кўрсатишни талаб қилиш;

ушбу Кодексга ва бошқа қонун ҳужжатларига мувофиқ бошқа ҳуқуқлар.

Оилалар яшаши учун мўлжалланган ётоқхоналарда ажратилган/изоляцияланган турар жойларига эгалик қилувчи ва улардан фойдаланувчи ижарачилар, ўзларининг ушбу аҳоли пунктида бирор бир турар жойга эгалик қилмайдиган ва (ёки) фойдаланмайдиган вояга етмаган болалари ва эр-хотин (хотини) фойдаланиши учун бу турар жой билан таъминлаш ҳуқуқига эгалар.
          Ётоқхонадаги уй-жой ижарачиларининг оила аъзоларига турар жойлардан фойдаланиш ҳуқуқини фақат ташкилот маъмуриятининг розилиги билан беришга йўл қўйилади.

Ётоқхонада турар жойни ижарага олиш шартномасида ижарага олувчининг у билан бирга ётоқхонада доимий равишда яшайдиган оила аъзолари кўрсатилиши керак.

Ётоқхонада яшовчи фуқароларнинг мажбуриятлари:

Ётоқхонада ва ёнғин хавфсизлигида ички тартиб қоидаларига риоя қилиш;

берилган турар жойдан (унинг бир қисмидан) унинг мақсадига мувофиқ фойдаланиш;
          турар жой бинолари, умумий фойдаланиш жойлари, Ётоқхона жиҳозлари ва жиҳозларига эҳтиёткорона муносабатда бўлиш;

турар жойлар ва жамоат жойларида тозаликни сақлаш;

сув, газ, электр ва иссиқлик энергиясини тежаш;

коммунал хизматлар учун ўз вақтида ҳақ тўлаш ва турар жойлардан фойдаланиш учун, шунингдек бошқа хизматлар учун ҳақ тўлаш

ушбу Низомга биноан Ётоқхонанинг ички тартиб қоидаларига ва бошқа қонун ҳужжатларига мувофиқ бошқа вазифаларни бажариш.

Ётоқхонада турар жойлардан (уларнинг қисмлари) фойдаланиш ётоқхонада яшовчи фуқароларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларига риоя этилишини ҳисобга олган ҳолда амалга оширилади.

Фуқароларни ётоқхонадаги бир турар жойдан иккинчисига кўчириш фақат ташкилот маъмуриятининг розилиги билан амалга оширилади.

Ётоқхонадаги турар жойдан чиқиб кетаётган ижарачилар, қонунга биноан ётоқхонада турар-жойларини, шунингдек. улар учун мавжуд бўлган барча мол-мулкни тегишли ҳолатда топширишлари шарт. Кўрсатилган мол-мулкни ёки унга шикаст етказилганда, йўқ қилинган ҳолларда, ижарага олувчи етказилган зарарни қоплаши шарт.

92-модда. Ётоқхонадаги турар жойлардан кўчириш.

Ётоқхонадаги турар-жой бинолари ижарачилари, улар оилаларининг собиқ аъзолари Ётоқхонада турар жойни ижарага олиш шартномаси бекор қилинган ёки тугатилган тақдирда, ташкилот талабига биноан бошқа уй-жой билан таъминланмасдан суд тартибида чиқариб юборилиши керак.

Ётоқхонадаги турар-жой бинолари ижарачилари, улар оилаларининг собиқ аъзолари Ётоқхонада турар жойни ижарага олиш шартномаси бекор қилинган ёки тугатилган тақдирда, ташкилот талабига биноан бошқа уй-жой билан таъминланмасдан суд тартибида чиқариб юборилиши керак.

Прокурорнинг қарорида фавқулодда вазиятда бўлган ёки қулаш хавфига эга ётоқхоналарда яшовчи шахсларнинг маъмурий тартибда кўчирилишига йўл қўйилади.

Ётоқхонада турар жой билан таъминланган ташкилот билан меҳнат (хизмат) муносабатларини тўхтатган ходимлар ётоқхонада турар жойни бўшатиш рад этилган тақдирда, улар билан бирга яшаётган барча фуқаролар бошқа турар жой билан таъминланмасдан суд тартибида чиқариб юборилиши керак.

Таълим муассасаларида таҳсил олган ва таълим муддати тугаганидан кейин ёки бошқа сабабларга кўра уларни тарк этган фуқаролар Ётоқхонадан бошқа турар жой билан таъминланмасдан ўқиш муносабати билан берилган турар жойга кўчирилиши керак.

Ётоқхонадаги турар жойдан ижарачи ва унинг қуйидаги оила аъзолари бошқа турар жой билан таъминланмасдан кўчирилиши керак, агарда улар:

мазкур аҳоли пунктида эгалигида ва /ёки фойдаланишида умумий майдони бўлган, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, Тошкент шаҳар ва вилоятлар ҳокимликлари томонидан яшаш учун белгиланган санитария ва техник талабларга жавоб берадиган бир кишига нисбатан камида ижтимоий нормадан кам бўлмаган давлат уй-жой фондининг уй-жой биноларини ижарага олиш шартномаси бўйича эгалик қилиш ва (ёки) фойдалансалар;

узрли сабабларсиз, коммунал тўловлар бўйича олти ойлик ва турар-жойлардан фойдаланиш учун тўловлардан қарздорликка эга бўлсалар.

 Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар, шунингдек етим болалар ва ота-она карамоғидан маҳрум бўлган болалар орасидан ўқиётганларни ва талабаларнинг, уларга турар жой тақдим этиш асосларидан қатъий назар, уларга белгиланган тартибда уй-жой шароитларини яхшилашга муҳтож бўлган ҳисобга олинган жойдан бошқа жойда турар жой берилишидан олдин бундай тоифани ётоқхонадаги турар жойдан кўчиришга йўл қўйилмайди.

Бошқа ташкилотнинг илтимосига биноан ётоқхонада турар жойга эга бўлиш ва ундан фойдаланиш ҳуқуқига эга бўлган фуқаролар ётоқхонада турар жойни ижарага олиш шартномаси амал қилиш муддати тугагандан сўнг ёки ётоқхонада яшаш учун ариза берган ташкилот билан меҳнат (хизмат) муносабатлари тўхтатилгандан кейин (ишдан бўшатиш асосларидан қатъий назар) бошқа турар жой билан таъминланмасдан чиқариб юборилиши керак.

Турар жой ижарачисининг яшаш жойига бошқа турар-жойга ёки ушбу турар-жойнинг бошқа яшаш жойига бориши муносабати билан унинг собиқ аъзолари ётоқхонадаги турар-жой биноларига эгалик қилиш ва ундан фойдаланиш ҳуқуқини йўқотадилар. Ётоқхонада турар жойни ихтиёрий равишда бўшатишдан бош тортган тақдирда, ижарага олувчининг собиқ оила аъзолари бошқа уй-жой билан таъминланмасдан суд тартибида чиқариб юборилиши керак.

Ётоқхонада турар-жой биносини капитал таъмирлаш ёки реконструкция қилиш амалга оширилаётганда, агар капитал таъмирлаш ёки реконструкция килиш кўчирилмасдан амалга оширилмаса, ётоқхонада яшовчи фуқароларга ётоқхонани капитал таъмирлаш ёки реконструкция қилиш вақтида манёвр фондининг турар жойи ёки ушбу ёки бошқа ётоқхонада бир киши учун камида олти квадрат метр турар-жой майдони берилади. Шу билан бирга, ётоқхонада уй-жой фондини ижарага олиш шартномаси бекор килинмайди. Уй-жой фондининг турар-жой биноларида истиқомат қилувчи фуқароларга, уларнинг алоҳида тасарруфи ва фойдаланиши маневр фондининг яшаш жойлари алоҳида эгалик ва фойдаланиш учун берилади, ётоқхонадаги турар жойларда яшовчи фуқаролар ётоқхонани капитал таъмирлаш ёки реконструкция қилиш муносабати билан бериладиган турар жойларга кўчишдан бош тортган тақдирда, улар ётоқхонани капитал таъмирлаш ёки реконструкция қилиш вақтида тақдим этиладиган турар жойларга суд тартибида кўчирилиши мумкин.

Ётоқхонани бузиш ҳолларида, ётоқхонада яшаш учун белгиланган санитария ва техник талабларга жавоб бермайдиган ва уни нотурар жойга ўтказиш учун қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда турар-жой бинолари деб эътироф этилмаса, шунингдек ётоқхона авария ҳолатида бўлсан ёки қулаш хавфига эга бўлган тақдирда, ташкилот ётоқхонада яшовчи фуқарога, илгари тузилган турар-жой ижараси шартномаси ва унинг амал қилиш муддати (агар уй-жой ижараси шартномаси муайян муддатга тузилган бўлса) сақлаган ҳолда бошқа ётоқхонадан турар жой ажратади. Агар Ётоқхона фавқулодда ҳолатда бўлса ёки қулаш хавфига эга бўлса, фуқарога ҳар бир киши учун камида олти квадрат метр яшаш майдони бўлган бошқа Ётоқхонада яшаш жойи берилиши мумкин.

Ётоқхонада турар жойни ўзбошимчалик билан эгаллаган фуқаролар бошқа турар жой билан таъминланмасдан суд тартибида чиқариб юборилади.  Фуқаролар қонун ҳужжатларида назарда тутилган бошқа асослар бўйича бошқа уй-жой билан таъминланмасдан ётоқхонадан кўчирилиши мумкин.

93-модда. Ётоқхонада турар жойлардан фойдаланиш қоидаларига риоя қилмаслик учун жавобгарлик.

Ётоқхонада турар жойлардан фойдаланганлик учун жавобгарлик ётоқхонада давлат уй-жой фондининг уй-жой биноларини ижарага олиш шартномаси билан белгиланади. 
          Ётоқхонадаги турар жойлардан фойдаланиш қоидаларини бузганликда айбдор шахслар Ўзбекистон Республикаси қонунчилигига мувофиқ белгиланган жавобгарликка тортиладилар.

Ётоқхонанинг турар жойлари ва бошқа мол-мулкига зарар етказган шахслар ётоқхона раҳбариятига етказилган зарарни қоплаб беришлари шарт.

Зарарни қоплаш миқдори ва тартиби Ўзбекистон Республикаси фуқаролик қонунчилигига мувофиқ амалга оширилади.

Ижарага олувчи, унинг оила аъзолари ва у билан бирга яшаётган бошқа шахслар мунтазам равишда ўзлари яшаётган турар жойни вайрон қилсалар ёки талон-тарож қилсалар, ёки бошқа мақсадлар учун ишлатсалар, бошқаларнинг улар билан бир уйда яшашларини имконсиз қилсалар, ва агарда огоҳлантиришлар ва ижтимоий таъсирлар самарасиз бўлган тақдирда, уй эгасининг талабига биноан айбдорларни кўчириб юбориш бошқа турар жой билан таъминламасдан суд тартибида амалга оширилади.

94-модда. Манёвр уй-жой фондининг турар-жой биноларини бериш ва улардан фойдаланиш..

Манёвр уй-жой фонди тегишли уй-жой фонди эгаси ёки у ваколат берган органнинг қарори билан ташкил этилиши мумкин. Манёвр уй-жой фондининг турар-жой бинолари ижарага бериш шартномаси бўйича эгаллаб турган уй-жойларни капитал таъмирлаш, реконструкция қилиш, модернизация қилиш ва қонун ҳужжатларида назарда тутилган бошқа ҳолларда фуқароларнинг вақтинча яшаши учун мўлжалланган бўлиб, санитария, ёнғинга қарши ва техник талабларга жавоб бериши керак.

Манёвр уй-жой фондининг турар-жойлари фуқароларга капитал таъмирланадиган уй-жой мулкдорлари томонидан берилади, бу эса у ерда яшовчи фуқароларни кўчирмасдан амалга оширилмайди.

95-модда. Манёвр уй-жой фондининг турар-жой биноларини бериш тартиби

Манёвр уй-жой фондининг турар жойлари қуйидаги тоифа фуқароларга берилади:
          фуқаролар ижарага қабул қилиш шартномалари бўйича эгаллаб турган
уй-жойларни капитал таъмирлаш ёки реконструкция қилиш муносабати билан;

банк ёки бошқа кредит муассасаси ёхуд юридик шахс томонидан уй-жой сотиб олиш учун тақдим этилган мақсадли кредит маблағлари ҳисобидан сотиб олинган ва кредит ёки мақсадли кредитни кайтаришни таъминлаш учун гаровга қўйилган ушбу турар-жой биноларига ундирувни қўллаш натижасида турар-жой биноларини йўқотган фуқаролар, агар ундирув вақтида бундай турар-жойлар улар учун ягона хисобланса;

фавқулодда вазиятлар натижасида яшаш учун яроқсиз ҳолга келган фуқаролар;
          қонунда назарда тутилган ҳолларда бошқа фуқароларга.

Маневр уй-жой фондининг турар-жой бинолари ижарачилар учун яшаш жойининг меъёри ушбу Кодексда белгиланган яшаш жойининг нормасига мувофиқ белгиланади. Манёвр уй-жой фондининг турар-жой бинолари қуйидаги давр учун берилади:

уйни таъмирлаш ёки реконструкция қилиш якунланганишигача;

2) яшаб турган уй-жойи юзасидан ундирувни қайтариш учун мурожаат қилиш натижасида, фуқароларга ундириш қаратилган уй-жойларнинг сотилишидан кейин турар-жой биноларини йўқотган/маҳрум бўлган фуқаролар билан ҳисоб-китоблар якунлангунга қадар;

ягона турар-жой бинолари фавқулодда вазиятлар натижасида амалдаги қонунчиликда назарда тутилган тартибда яшаш учун яроқсиз ҳолга келган фуқаролар билан ҳисоб-китобларни якунлашдан олдин, фуқароларга қонунчиликда назарда тутилган тартибда давлат ёки муниципал уй-жой фондидан турар жойлар ажратилгунига қадар.

Манёвр уй-жой фондининг турар жойлари фуқароларга маҳаллий давлат ҳокимияти органининг қарори асосида берилади.

Манёвр уй-жой фондининг турар-жой биноларини олиш учун фуқаро маҳаллий давлат ҳокимиятининг тегишли органига қуйидаги ҳужжатларни такдим этади:

фуқаронинг аризаси;

фуқаро томонидан эгалланган уй-жой учун квартирали карточкаси нусхаси ёки уй китобидан олинган кўчирма;

фуқароларнинг ва улар билан бирга яшайдиган оила аъзоларининг уларга мулк ҳуқуқи билан тегишли турар жой бинолари мавжудлиги ёки йўқлиги тўғрисида кўчмас мулкка бўлган ҳуқуқларни давлат рўйхатидан ўтказиш органларининг ва у билан ва давлат кадастр хизматининг тегишли органининг битимлари тўғрисидаги маълумотномалари;

аризачи ва оила аъзоларининг шахсини тасдиқловчи ҳужжатларнинг нусхалари (паспорт. туғилганлик ҳақидаги гувоҳнома);

  ариза берувчининг оила аъзолари билан қариндошлик ёки бошқа муносабатларини тасдиқловчи ҳужжатларнинг нусхалари (никоҳ тузилганлиги тўғрисидаги гувоҳноманинг нусхалари. туғилганлик ҳақидаги гувоҳнома);

суднинг ҳал қилув қарорининг қонуний кучга кириши тўғрисидаги белги билан нусхаси (агар керак бўлса));

фавқулодда вазиятлар натижасида (агар керак бўлса) шаҳар уй-жой фондининг бир қисми бўлмаган турар-жой бинолари учун яроқсиз эканлигини тасдиқловчи ҳужжатларнинг нусхалари.

Аризачи томонидан белгиланган тартибда тасдиқланмаган ҳужжатлар тақдим этилганда улар асл нусхалари билан биргаликда тақдим этилади.

Манёвр уй-жой фондининг турар жойларини беришни рад этиш учун асослар қуйидагилардир:

ушбу модданинг бешинчи қисмида назарда тутилган ҳужжатлар такдим этилмаса;
          фуқаро ушбу модданинг биринчи қисмида кўрсатилган тоифаларга тааллуқли бўлмасае;

фуқаро ва (ёки) унинг оила аъзолари доимий яшаш учун эгалик килиш ҳуқуқига ёки фойдаланиш ҳуқуқига эга бўлган турар жой биноси мавжуд бўлса;

фуқаро ва (ёки) унинг оила аъзоларини маневр уй-жой фондининг таклиф этилаётган турар жойидан рад этса.

Манёвр уй-жой фондини бошқа асослар бўйича жойлаштиришни рад этишга йўл кўйилмайди. 

Манёвр уй-жой фондининг турар-жой биноларини беришни рад этиш тўғрисидаги қарор маҳаллий давлат ҳокимияти органи томонидан фуқарога аризага ёзма равишда жавоб бериш йўли билан қабул қилинади.

Фуқароларга манёвр уй-жой фондининг турар-жой биноларини бериш тўғрисидаги қарор маҳаллий давлат ҳокимияти органи томонидан қарор чиқариш йўли билан қабул қилинади.

Ариза ва бошқа такдим этилган ҳужжатларни кўриб чиқиш натижалари бўйича Манёвр уй-жой фондини бериш ёки беришни рад этиш тўғрисидаги қарор турар жойларни ҳисобга олиш ва тақдим этиш бўйича ваколатли органга зарур ҳужжатлар такдим этилган кундан бошлаб 30 календар кунидан кечиктирмай қабул қилинади. Манёвр уй-жой фонди турар-жой биноларини ҳисобга олиш ва тақдим этиш бўйича ваколатли орган 10 иш куни мобайнида фуқаро билан ёзма шаклда Манёвр уй-жой фондининг турар-жой биноларини ижарага олиш шартномасини тузади.

96-модда. Манёвр уй-жой фонди турар-жой биноларидан фойдаланиш тартиби

Фуқароларга манёвр уй-жой фондида турар жой биноларини фойдаланишга бериш Ижарачи  ва уй-жой фонди эгаси ўртасида тузилган турар жойни ижарага олиш шартномаси асосида белгиланган тартибда амалга оширилади.

  Ижарачи га., кўчиб ўтишда, такдим этилган уй-жой турар жойга эгалик қилиш ва ундан фойдаланиш учун қабул қилиш-топшириш далолатномасига мувофиқ ўтказилади.

Ижарачи  турар жойидан яшаш учун фойдаланиши керак. Ижарачи нинг оила аъзолари турар жойида яшаш ҳуқуқига эга.

Манёвр уй-жой фондининг турар-жой биноларида истиқомат қилиш даврида Ижарачи ўз мақсадига мувофик яшаш жойидан фойдаланиши керак.

Ижарачи турар жойндан фойдаланиш қоидаларига риоя қилиши, турар жойининг хавфсизлигини таъминлаши, турар жойининг тўғри санитария ҳолатини сақлаб туриши шарт.

Ижарачи уй-жой ва коммунал хизматлар учун ўз вақтида ҳақ тўлаши керак. Уй-жой ва коммунал хизматлар учун ҳақ тўлаш мажбурияти Манёвр уй-жой фондини ижарага олиш шартномаси асосида юзага келади. 

Ижарачи  уй-жой, санитария ва унда жойлашган бошқа ускуналар техник ҳолатини текшириш учун, шунингдек, зарур ишларни амалга ошириш учун олдиндан келишилган вақтда уй эгасининг вакилини киришига рухсат бериши керак.

Агар турар-жой ёки санитария-техник ва бошқа асбоб-ускуналарнинг нотўғри ишлаши аниқланса, Ижарачи уларни бартараф этиш учун мумкин бўлган чораларни кўриши керак ва агар керак бўлса, уларни уй эгасига ёки тегишли хизмат кўрсатувчи ташкилот - маневр уй-жой фондига етказиши керак.

Ижарачи қўшниларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларига, ёнғин хавфсизлиги талабларига, санитария-гигиена, экологик ва бошқа қонунчилик талабларига риоя этилишини ҳисобга олган ҳолда турар жойидан фойдаланиши керак.

Турар жойни бўшатганда, Ижарачи уни 3 кун ичида уй эгасига тегишли ҳолатда топшириши, Ижарачи  томонидан амалга оширилмаган ва унинг турар-жой биноларини жорий таъмирлаш вазифасини ўз зиммасига олган ҳаражатларни тўлаши, шунингдек, уй-жой ва коммунал тўловларни тўлаш учун қарзни қоплаши шарт.

Ижарачи уй-жой алмашинувини амалга ошириш, шунингдек, уни кичик ижарага беришга ҳақли эмас.

Ижарачининг оила аъзолари Ижарачи билан бирга яшаш жойидан фойдаланиш ҳуқуқига эга ва ижарага бериш шартномаси бўйича тенг ҳуқуқ ва мажбуриятларга эгалар. Ижарачи оиласининг ишга лаёқатли аъзолари Ижарачи билан биргаликда ижара шартномасида кўрсатилган мажбуриятлар бўйича жавобгардирлар.

97-модда. Манёвр уй-жой фонди турар-жой биноларини ижарага бериш шартномасини бекор қилиш ва тугатиш асослари 

Манёвр уй-жой фонди турар-жой биноларини ижарага олиш шартномаси қуйидаги ҳолларда бекор қилинади:

манёвр уй-жой фондининг турар-жой биноларини ижарага олиш шартномаси тузилган давр тугаши муносабати билан турар жой билан таъминлаш учун асос бўлиб хизмат қилган ҳолатлар тугатилиши муносабати билан;

манёвр уй-жой фондининг турар-жой биноларини йўқотиш (бузиш) ;

Ижарачи нинг ўлими. Марҳум Ижарачининг оила аъзолари манёвр уй-жой фондининг турар-жой биноларини ижарага олиш шартномаси амал қилиш муддати мобайнида турар жойлардан фойдаланиш ҳуқуқини сақлаб қоладилар 

Манёвр уй-жой фонди турар-жой биноларини ижарага олиш шартномаси тарафларнинг келишуви ёки Ижарачининг ташаббуси билан исталган вақтда бекор қилиниши мумкин.

Манёвр уй-жой фондини ижарага олиш шартномаси қуйидаги ҳолларда уй эгасининг талабига биноан суд тартибида бекор қилиниши мумкин:

Ижарачи ва у билан билан бирга яшайдиган оила аъзолари уй-жой ижараси шартномаси бўйича мажбуриятларни бажармаса;

6 (олти) ойдан ортиқ вақт мобайнида Ижарачи томонидан уй-жой ва (ёки) коммунал хизматлар учун ҳақи тўланмасао;

Ижарачи ёки унинг оила аъзолари ёки у жавобгар бўлган фуқаролар томонидан уй-жойни йўқ қилинса ёки бузилса;

қўшниларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини мунтазам равишда бузилса;     
          турар жойдан фойдаланиш мақсадга мувофик бўлмаса;

  бошқа уй-жой олинса (харид қилинса) ;

  такдим этилган ҳужжатларда маълумотларнинг ҳақиқийлигига мос келмайдиган уй-жой билан таъминлаш учун асос бўлиб хизмат қилган бўлса.

Ижарачи ва унинг оила аъзолари бошқа яшаш жойига жўнаб кетган тақдирда, ижарага бериш шартномаси чиқиб кетган кундан бошлаб бекор қилинади.

  Ижарачи турар жойдан бошқа яшаш жойга, шу жумладан Ижарачи ва унинг турмуш ўртоғи (хотини) ўртасидаги никоҳ бекор қилинганлиги муносабати билан чиқиб кетган тақдирда, Ижарачи нинг оила аъзолари (собиқ оила аъзолари) манёвр уй-жой фондининг турар жойидан манёвр уй-жой фондини ижарага олиш шартномаси амал қилиш муддати тугагунга қадар фойдаланиш ҳуқуқини сақлаб қоладилар.

Манёвр уй-жой фондини ижарага олиш шартномаси бекор қилинган ёки тугатилган ҳолларда, Ижарачи ва унинг оила аъзолари ижарага олиш шартномаси бўйича эгаллаган уй-жойларни бўшатиб қўйишлари шарт.

98-модда. Махсус мақсадли уйлардан турар жойлар бериш

Ногиронлар, фахрийлар, ёлғиз қариялар учун интернат-уйлардан, болалар уйларидан ҳамда бошқа махсус мақсадли уйлардан, уларни тузган орган қарорига биноан турар жойлар берилади. 

99-модда. Махсус уйлардан кўчириш

Махсус уйлардан кўчириш ушбу Кодексда ҳамда бошқа қонун ҳужжатларида назарда тутилган тартибда ва шартларда амалга оширилади.

Меҳнат, хизмат муносабатларини тугатган фуқаролар, шунингдек ўқув юртларида ўқишни тамомлаган шахслар уларга иши, хизмати ёки ўқиши муносабати билан берилган ётоқхонадан бошқа турар жой бермасдан кўчириладилар.

Ушбу Кодекснинг 103-моддасида қайд этиб ўтилган фуқаролар бошқа турар жой бермасдан ётоқхонадан кўчирилишлари мумкин эмас.

Вақтинчалик уй-жой фонди турар жойларидан ва бошқа махсус уйлардан кўчириш ушбу турар жой берилишига олиб келган сабаблар бартараф этилганлиги (капитал таъмирлаш тугаганлиги, бошқа турар жой берилганлиги ёки олинганлиги ва ҳоказо) муносабати билан, шунингдек ушбу Кодексда ва ўзга қонун ҳужжатларида назарда тутилган бошқа асослар бўйича ҳам амалга оширилади.

V-БЎЛИМ. ТУРАР ЖОЙ ИЖАРАСИ

 

100-модда. Турар жой ижараси шартномаси

Турар жой юридик шахсларга эгалик қилиш ва фойдаланиш учун ижара шартномаси асосида берилиши мумкин. Юридик шахс турар жойдан фақат фуқаролар яшаши учун фойдаланиши мумкин.

Турар жой ижараси шартномаси ёзма шаклда тузилиши ҳамда қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда ҳисобга олиниши (рўйхатдан ўтказилиши) лозим.

Турар жой ижараси шартномаси қуйидагиларни ўз ичига олиши керак:

турар-жойни ижарага бериш тартиби ва унинг қиймати;

турар жой ижрасининг муддатлари;

турар жойни ижарага бериш шартлари ва ижара ҳақи миқдори, уни тўлаш муддатлари;

ижарага берувчи ижарага бераётган турар жойнинг, муҳандислик қурилмаларининг ҳолати тўғрисидаги маълумотлар;

шартнома муддати ўтиши билан турар жойни ижарага берувчига қайтариш тартиби;

ижарага берилган турар жойга қараш, хизмат кўрсатиш ва уни таъмирлаш бўйича тарафларнинг мажбуриятлари;

ижарага берилган турар жойни ижарага бериш ёки иккиламчи ижарага бериш имкониятлари, шартлари ва тартиби;

тарафларнинг жавобгарлиги.

          Турар жой ижара шартномасига тарафларнинг келишуви бўйича қонун ҳужжатларига мувофиқ бошқа шартлар ҳам киритилиши мумкин.

101-модда. Турар жойни ижарага бериш

          Ижарага берувчи турар жойни ижарага олувчига яшаш учун яроқли ҳолатда ҳамда ушбу Кодекснинг 19-моддасига биноан турар жойларга нисбатан қўйиладиган талабларга жавоб берадиган ҳолатда ижарага бериши шарт.

          Ижарага берувчи ижарага берилаётган турар жойнинг муҳандислик қурилмалари ва конструкцияларидаги шартнома тузилаётган пайтда аниқланган ёки аниқланмаган барча нуқсонлар, носозликлар учун жавобгар бўлади.

102-модда. Ижарага олинган турар жойни тасарруф этиш

Ижарага олувчи ижарага берувчининг розилиги билан турар жойни иккиламчи ижарага беришга ва ижара шартномаси бўйича ўз ҳуқуқ ва мажбуриятларини бошқа шахсга ўтказишга (қайта ижара), ижарага берилган турар жойни текин фойдаланишга беришга ҳақлидир. Бундай ҳолларда ижарага олувчи ижарага берувчи олдида шартнома бўйича жавобгар бўлиб қолади.

Турар жойни иккиламчи ижарага бериш шартномаси ижара шартномаси амал қиладиган муддатдан узоқроқ муддатга тузилиши мумкин эмас.

103-модда. Турар жойни кейинчалик сотиб олиш шарти билан ижара бериш

Ижарага олувчи ижарага берувчининг розилиги билан ижарага берилган турар жойни тўлалигича ёки қисман сотиб олиши мумкин. Ижарага берилган турар жойни сотиб олиш қонун ҳужжатларига мувофиқ амалга оширилади.
Турар жойни
ижарага бериш ва сотиб олиш шартномаси тузилаётган, ўзгартирилаётган, бекор қилинаётганда юзага келадиган низолар суд тартибида кўриб чиқилади.

104-модда. Турар жойнинг ижара ҳақи

Ижара ҳақини тўлаш тартиби, шартлари ва муддатлари турар жой ижараси шартномасида белгилаб қўйилади.

Турар жой ижара ҳақининг миқдори тарафларнинг келишувига кўра қонун ҳужжатларида назарда тутилган тартибда ўзгартирилиши мумкин.

105-модда. Ижарага берилган турар жойда яшаш шароитларини яхшилаш

Турар жойни ижарага олувчи шахс, агар ижара шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, ижарага берувчининг розилиги билан ҳамда қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда ўз маблағлари ҳисобидан турар жойларда яшаш шароитини яхшиловчи ўзгартишлар қилиш, реконструкциялаш, кенгайтириш, техник қайта жиҳозлаш ишларини амалга ошириш ҳуқуқига эга.

Агар ижарага берилган турар жойнинг сифати ижарага берувчининг розилиги билан яхшиланса, шартнома муддати ўтганидан кейин ёки шартнома бекор қилинганда, башарти ижара шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, ижарага олувчи ушбу мақсадда қилган барча харажатлари ижарага берувчи томонидан қопланишини талаб қилиш ҳуқуқига эга.

Ижарага берилган турар жойни яхшилаш учун ижарага олувчи томонидан ижарага берувчи билан келишилмаган ҳолда қилинган харажатлар қиймати, агар қонунда бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, қопланмайди

106-модда. Ижарага берувчи ўзгарган тақдирда турар жой ижараси шартномасининг сақланиб қолиши

Ижарага берилган турар жойга нисбатан мулк ҳуқуқи ёки бошқа ашёвий ҳуқуқнинг ўзга шахсга ўтиши ижара шартномасининг ўзгариши ёки бекор қилиниши учун асос бўлмайди.

107-модда. Турар жой арендаси шартномасининг ўзгариши ёки бекор қилиниши асослари

Турар жой арендаси шартномаси, агар шартномада ёки қонунда бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, тарафлар келишуви бўйича ўзгартирилиши ёки бекор қилиниши мумкин. Шартнома шартлари бир тарафнинг айби билан бузилганда, шунингдек шартномада ёки қонунда назарда тутилган бошқа ҳоллар да турар жой арендаси шартномаси иккинчи тарафнинг талабига биноан суд қарорига кўра ўзгартирилиши ёки бекор қилиниши мумкин.

Агар турар жойнинг аренда ҳақи шартномада белгиланган муддат ўтганидан сўнг кетма-кет икки мартадан ортиқ тўланмаётган бўлса, аренда шартномаси суд тартибида бекор қилиниши мумкин ва арендага олувчи арендага берилган турар жойдан бошқа турар жой берилмасдан кўчирилиши керак.

108-модда. Аренда шартномаси муддатидан илгари бекор қилинганда турар жойни иккиламчи арендага (ижарага) бериш шартномасининг бекор бўлиши

Турар жой арендаси шартномасининг муддатидан илгари бекор қилиниши, агар турар жой арендаси шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, унга мувофиқ тузилган иккиламчи арендага (ижарага) бериш шартномасининг ҳам бекор бўлишига олиб келади.

Агар турар жой арендаси шартномаси Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик кодексида назарда тутилган асосларга биноан ҳақиқий эмас деб топилса, унга мувофиқ тузилган иккиламчи арендага (ижарага) бериш шартномаси ҳам ҳақиқий эмас деб топилади.

109-модда. Турар жой арендаси шартномасини қайта тиклаш

          Башарти турар жой арендаси шартномаси муддати ўтганидан кейин ҳам арендага олувчи арендага берилган турар жойдан амалда фойдаланишни давом эттирса ва арендага берувчи шартнома муддати ўтгунга қадар бунга эътироз билдирмаган бўлса, агар шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, шартнома худди ўша шартлар асосида қайта тикланган деб ҳисобланади.

Турар жой арендаси шартномасининг муддати ўтганидан кейин шартнома бўйича ўз зиммасига олган мажбуриятларни лозим даражада бажарган арендага олувчи турар жой арендаси шартномасини қайта тиклаш масаласида бошқа шахсларга нисбатан имтиёзли ҳуқуққа эга бўлади.

 

VI-БЎЛИМ. ТУРАР ЖОЙДАН ФОЙДАЛАНИШ ҲУҚУҚИ 

11-бобТурар жойни алмаштириш ва айирбошлаш

110-модда. Турар жойни алмаштириш предмети

Қуйидагилар турар жойни алмаштириш предмети бўлиши мумкин:

бир ёки бир неча хонадан иборат турар жой;

ижарага олувчи, пай жамғармасининг қисмига ҳуқуқи бўлган уй-жой қуриш ёки уй-жой кооперативининг аъзоси, турар жой мулкдори улушига тўғри келадиган турар жойнинг қисми, шу жумладан туташ хона ёки ушбу Кодекс 127-моддасининг биринчи қисмида назарда тутилган шароитлар мавжуд бўлган тақдирда, хонанинг қисми.

111-модда. Турар жойни алмаштириш

Ижарага олувчилар, пай жамғармасининг қисмига ҳуқуқи бўлган уй-жой қуриш ёки уй-жой кооперативининг аъзолари ёхуд уларнинг оила аъзолари, шунингдек турар жойнинг умумий мулки иштирокчилари ўз улушларига тўғри келадиган уй-жой майдонининг қисмини бошқа турар жойнинг ижарага олувчилари, уй-жой қуриш ёки уй-жой кооперативи аъзоси ёхуд уларнинг оила аъзолари билан алмаштиришга ҳақлидирлар, алмаштириш оқибатида кўчиб кираётганлар бу жойда яшаш учун қолаётганларнинг оила аъзоси сифатида ёхуд умумий мулк иштирокчилари сифатида кўчиб киришлари керак.

Турар жойларни алмаштириш унинг иштирокчилари сони чекланмаган ҳолда амалга оширилади.

Турар жойларни алмаштириш ҳуқуқ ва мажбуриятларни ўзаро ўтказиш тарзида маҳаллий давлат ҳокимияти органлари қарорига биноан амалга оширилади.

Турар жойларни алмаштириш айнан бир уйдаги ёки турли уйлардаги турар жойларда, шу жумладан турли аҳоли пунктларида жойлашган турар жойларда яшаётган фуқаролар ўртасида ҳам амалга оширилиши мумкин.

Муниципал, идоравий уй-жой фонди ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондининг уйларидаги турар жойни ижарага олувчи ва уй-жой қуриш ёки уй-жой кооперативларининг аъзолари ўзлари билан бирга яшовчи вояга етган оила аъзоларининг, шу жумладан улар билан доимий яшаётган, вақтинча бўлмаган фуқароларнинг ёзма розилигига биноан эгаллаб турган турар жойини қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда алмаштиришга ҳақлидирлар. Бунда вояга етмаган оила аъзоларининг розилиги ота-оналари томонидан, улар бўлмаган тақдирда эса, васийлик ва ҳомийлик органлари томонидан тасдиқланади.

Корхона, муассаса, ташкилотларнинг уйлари, квартираларидаги турар жойларни фақат уларнинг розилиги билан алмаштиришга йўл қўйилади. Алмаштиришга розилик берилмаганлиги устидан суд тартибида шикоят қилиниши мумкин.

Аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондининг уйларидаги турар жойнинг ижарага олувчиси эгаллаб турган турар жойни фақат шу уй-жой фондининг турар жойида яшовчи ижарага олувчи билан алмаштириши мумкин.

112-модда. Оила аъзоларининг розилиги бўлмаган тақдирда турар жойни алмаштириш 

Агар турар жойнинг мулкдори ва унинг вояга етган оила аъзолари, ижарага олувчи ва унинг вояга етган оила аъзолари ҳамда у билан доимий яшаётган фуқаролар, уй-жой қуриш ёки уй-жой кооперативи аъзоси ва пай жамғармасининг қисмига ҳуқуқи бўлган унинг оила аъзолари ўртасида турар жойни алмаштириш тўғрисида келишувга эришилмаган бўлса, улардан ҳар бири эгаллаб турган турар жойини турли уйлар, квартиралардаги турар жойларга мажбуран алмаштиришни суд тартибида талаб қилишга ҳақлидир. Бунда алмаштирилаётган турар жойда яшаётган шахсларнинг манфаатлари ҳисобга олинади.

Суд турар жойни мажбуран алмаштириш тўғрисида қарор чиқарганда турар жойга бўлган ҳуқуқдаги улушларнинг тенглигидан келиб чиқади, қуйидаги ҳоллар бундан мустасно:

агар мулкдор ва унинг вояга етган оила аъзолари ўртасида турар жойдан фойдаланиш тартиби тўғрисида ушбу турар жойдан фойдаланишга бўлган ҳуқуқларнинг тенг эмаслигини назарда тутувчи келишувга эришилган бўлса;

уй-жой қуриш ёки уй-жой кооперативи аъзоси ва унинг оила аъзоларининг пай жамғармасига бўлган ҳуқуқлари тенг бўлмаса;

турар жойга умумий мулк ҳуқуқида мулкдорларнинг улушлари тенг бўлмаса.

113-модда. Ҳомийлик ёки васийликка олинган шахснинг турар жойини алмаштириш 

Ҳомийликка ёки васийликка олинган шахснинг фойдаланишида ёхуд мулкида бўлган турар жойни алмаштириш учун тегишли ҳомийлик ва васийлик органининг розилиги талаб қилинади.

Алмаштиришга розилик бермаслик устидан суд тартибида шикоят қилиниши мумкин.

114-модда. Турар жойни алмаштиришга йўл қўйилмайдиган шарт-шароитлар 

Қуйидаги ҳолларда турар жойни алмаштиришга йўл қўйилмайди, агар:

ижарага олувчига нисбатан турар жойни ижарага бериш шартномасини бекор қилиш ёки ўзгартириш тўғрисида даъво тақдим этилган бўлса;

жиноят иши қўзғатилиши муносабати билан турар жой хатланган (бошқа шахсга бериш тақиқлаб қўйилган) бўлса;

алмаштириш сохта тусда бўлса;

турар жой техник носоз ҳолатда бўлиб, бузиладиган ёки бошқа мақсадларда фойдаланиш учун қайта қуриладиган ёхуд давлат ёки жамоат эҳтиёжлари учун бериладиган бўлса;

турар жой яшаш хоналарини қайта қуриш ёки ўзгартириш билан капитал таъмирланиши лозим бўлса;

алмаштириладиган турар жойлардан бири аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондининг уйида бўлса;

жой хизмат турар жойи бўлса ёки ётоқхонада бўлса;

алмаштириш муносабати билан алмашаётган тарафлардан бирининг уй-жой шароитлари тубдан ёмонлашиб, бунинг оқибатида фуқаролар уй-жой шароитларини яхшилашга муҳтож бўлиб қолсалар.

Қонун ҳужжатларида турар жой алмаштирилишини ман этувчи бошқа ҳоллар назарда тутилган бўлиши мумкин.

115-модда. Турар жойлар алмаштирилишини расмийлаштирувчи органлар

Бир аҳоли пункти чегараси доирасидаги давлат уй-жой фондининг турар жойларини алмаштириш маҳаллий давлат ҳокимияти органлари томонидан расмийлаштирилади.

Агар турар жойлар турли аҳоли пунктларида бўлса, алмаштириш алмаштирилаётган турар жойлардан бири жойлашган жойдаги (алмаштириш иштирокчиларининг хоҳишига кўра) маҳаллий давлат ҳокимияти органларида расмийлаштирилади.

Хусусий уй-жой фондидаги турар жойларни алмаштириш нотариал гувоҳлантирилади ва белгиланган тартибда давлат рўйхатидан ўтказилади.

116-модда. Турар жойларни алмаштириш тўғрисида ариза

Турар жойларни алмаштириш истагида бўлган фуқаролар маҳаллий давлат ҳокимияти органларига белгиланган шаклда аризани топширадилар.

Мулкдор, ижарага олувчи, уй-жой қуриш ёки уй-жой кооперативи аъзосининг аризасига қуйидагилар илова қилинади:

турар жойга бўлган ҳуқуқни белгиловчи ҳужжат ёки турар жой ордери;

турар жойда яшаётган шахслар кўрсатилган ҳолда яшаш жойидан маълумотнома;

солиқлар, турар жойдан фойдаланиш харажатлари ва коммунал хизматлар бўйича қарзи йўқлиги тўғрисидаги маълумотнома;

идоравий уй-жой фондининг уйидаги турар жойни алмаштиришда — шу фонд эгасининг турар жойни алмаштиришга розилигини тасдиқловчи ҳужжат ёхуд тегишли ҳолларда — суд қарорининг нусхаси;

турар жойнинг бир қисми алмаштирилаётганда шу алмаштирилаётган турар жойда яшаш учун қолаётган у ёки бу шахс билан никоҳда бўлганлиги ёки қариндошлигини тасдиқловчи ҳужжатлар;

оиланинг барча вояга етган, шу жумладан вақтинча бўлмаган аъзоларининг, давлат уй-жой фонди уйларида эса, шунингдек ижарага олувчи билан доимий яшаётган фуқароларнинг ёзма розилиги;

ҳомийлик ёки васийликка олинган шахснинг фойдаланишидаги турар жой алмаштирилаётганида ҳомийлик ва васийлик органининг розилиги;

Хусусий уй-жой фондида жойлашган турар жойларни алмаштириш тўғрисидаги шартнома нотариал тасдиқланиши керак. Ушбу биноларга эгалик қилиш ҳуқуқини топшириш кўчмас мулкка бўлган ҳуқуқларнинг давлат реестрига тегишли ёзувни киритиш орқали давлат рўйхатидан ўтказишни амалга оширувчи органларда давлат рўйхатидан ўтказилиши керак.

117-модда. Турар жойларни алмаштиришни расмийлаштириш 

Турар жойларни алмаштириш тўғрисидаги шартнома турар жойларни алмаштириш расмийлаштирилган жойдаги маҳаллий давлат ҳокимияти органлари томонидан бериладиган алмаштирув ҳужжатлари (ордерлари) олинган пайтдан бошлаб кучга киради.

Агар фуқаролар бир оилага бирлашиш мақсадида алмаштириш натижасида бир квартирада хоналарни олсалар, уларга битта ордер берилади.

Ордерлар турар жойларни алмаштиришда иштирок этаётган шахслар томонидан ёхуд ишончнома бўйича бошқа шахслар томонидан бир вақтда олиниши лозим, мажбурий алмаштирилаётган ҳоллар бундан мустасно.

Фуқарога мулк ҳуқуқи асосида тегишли бўлган турар жойларни муниципал ёки идоравий уй-жой фондининг уйидаги ёхуд уй-жой қуриш ёки уй-жой кооперативи уйидаги турар жойларга алмаштириш алмаштирув ҳужжати (ордери) ва турар жойларни алмаштириш шартномаси билан расмийлаштирилади.

Алмаштириш шартномасида алмаштирилаётган турар жойнинг тавсифи (манзили, умумий ва яшаш майдони, хоналар сони, инвентаризация қиймати), турар жойга мулк ҳуқуқининг вужудга келиш асослари ҳамда ижарага олувчи, уй-жой қуриш, уй-жой кооперативларининг аъзоси турар жойга кўчиб киришининг асослари тўғрисидаги кўрсатмалар, турар жойга мулк ҳуқуқини олаётган шахс (шахслар), агар турар жойга мулк ҳуқуқи бир неча шахсда вужудга келадиган бўлса, уларнинг умумий мулк ҳуқуқидаги улушлари, шунингдек тарафлардан бирининг берган аризасига мувофиқ келишувга эришилиши керак бўлган бошқа шартлар кўрсатилади.

Давлат уй-жой фондидаги турар жойни алмаштириш шартномаси алмаштириш расмийлаштирилаётган жойдаги маҳаллий давлат ҳокимияти органлари томонидан тасдиқланади.

Турар жойларни алмаштириш шартномасини тасдиқлаш ва алмаштирув ордерини (ордерларини) бериш бир вақтда амалга оширилади.

Турар жойларнинг алмаштирилишини расмийлаштириш ҳужжатлар берилган кундан бошлаб ўн кунлик муддат ичида амалга оширилади.

Турар жойлар алмаштирилишини расмийлаштириш рад этилиши устидан суд тартибида шикоят қилиниши мумкин.

118-модда. Турар жойларни алмаштириш тўғрисидаги шартномани ижро этиш 

Алмаштириш бўйича олинган турар жойга кўчиб киришда фуқаро ҳужжатни (ордерни) уй-жойлардан фойдаланиш ташкилотига ёхуд уй-жой қуриш ёки уй-жой кооперативи бошқарувига топширади. Айни бир вақтда ҳужжатга (ордерга) киритилган оила аъзоларининг шахсини тасдиқловчи ҳамда унинг илгариги яшаш жойи бўйича рўйхатдан чиқарилгани тўғрисида белги қўйилган ҳужжатлари кўрсатилади. Ҳужжат (ордер) қатъий ҳисобда турадиган ҳужжат сифатида сақланади.

Ҳужжатларни (ордерларни) олгандан кейин тарафлардан бирининг алмаштиришни рад этиши устидан суд тартибида шикоят қилиниши мумкин..

119-модда. Турар жойларни алмаштиришни ҳақиқий эмас деб топиш 

Турар жойларни алмаштириш суд томонидан қуйидаги ҳолларда ҳақиқий эмас деб топилиши мумкин:

агар у ушбу Кодекснинг 130-моддасида назарда тутилган талаблар бузилган ҳолда амалга оширилган бўлса;

битимни ҳақиқий эмас деб топиш тўғрисидаги Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексида назарда тутилган асосларга кўра.

Турар жойларни алмаштиришни ҳақиқий эмас деб топиш тўғрисидаги талаб алмаштириш амалга оширилган кундан бошлаб олти ой мобайнида қўйилиши мумкин.

Турар жойларни алмаштириш ҳақиқий эмас деб топилган тақдирда тарафлар илгари эгаллаб келган турар жойларига кўчиб ўтишлари керак.

Турар жойларни алмаштириш тарафлардан бирининг ғайриқонуний хатти-ҳаракати оқибатида ҳақиқий эмас деб топилган ҳолларда айбдор тараф алмаштириш туфайли етказилган зарарни бошқа тарафга қоплаши шарт.

120-модда. Турар жойни айирбошлаш

Турар жой мулкдори ўзига тегишли турар жойни бошқа турар жойга ёки ўзга мол-мулкка Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси қоидаларига биноан айирбошлашга ҳақлидир.

 

12-боб. Муниципал, идоравий уй-жой фонди ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондидаги турар жойни бронлаштириш

 

121-модда. Вақтинча бўлмаган фуқароларнинг сақлаш гувоҳномасини (брон) олиш ҳуқуқи 

Ижарага олувчилар, уларнинг оила аъзолари ва улар билан доимий яшаётган фуқаролар муниципал, идоравий уй-жой фонди ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондидаги ўзлари эгаллаб турган турар жойларни:

чет элга ишга, ўқишга кетганларида – чет элда бўлган бутун вақт мобайнида;

меҳнат шартномаси бўйича ишга жўнаб кетганларида – меҳнат шартномаси амал қилган бутун вақт мобайнида;

муддатли ҳарбий хизматга чақирилганда – муддатли ҳарбий хизматгнинг бутун амал қилиш даврида;

мажбурий дъволаниш – мажбурий даъволанишнинг бутун даври мобайнида бронлаштиришга ҳақлидирлар.

Ўзбекистон Республикаси қонунчилигига зид бўлмаган бошқа ҳолларда.

Ижарага олувчининг у билан мунтазам яшайдиган оила аъзолари, у билан тенг равишда муниципал ва идоравий уй-жой фондидаги уй-жойдан фойдаланиш ҳуқуқига эгалар.

Вақтинча бўлмаганида турар жойга бўлган ҳуқуқи сақланиб қоладиган фуқаролар сақлаш гувоҳномаси (брон) берилишини талаб қилишга ҳақлидирлар.

Ижарага олувчи ва унинг оила аъзолари ўзлари эгаллаб турган турар жойдан бошқа доимий яшаш жойига кўчаётганда, турар жой бронланмайди, ва улар ушбу турар жойдан чиққан кундан эътиборан ушбу турар жойга нисбатан ҳуқуқлардан маҳрум бўладилар.

Сақлаш гувоҳномаси (брон) вақтинча бўлмаган фуқароларга турар жойга бўлган ҳуқуқининг сақланиб қолганини тасдиқловчи ҳужжатдир.

Сақлаш гувоҳномаси (брон) туман, шаҳар (шаҳар таркибига кирувчи туман) ҳокимлиги томонидан берилади.

Сақлаш гувоҳномасини (бронни) беришни рад этиш устидан суд тартибда шикоят қилиниши мумкин.

Турар жойни ижарага бериш шартномасини ўзгартириш ёки бекор қилиш талаби кимга нисбатан билдирилган бўлса, шу шахсларга низо суд тартибида хал этилгунга қадар сақлаш гувоҳномаси (брон) берилмайди.

Турар жойни ижарага олувчи, унинг оила аъзоси ёки у билан доимий яшаётган фуқаро томонидан турар жойни бронлаштириш, улар жўнаб кетган пайтдан бошлаб олти ойдан кечиктирмай амалга оширилиши керак.

Ота-она қарамоғисиз қолган ва етим болалар муниципал, идоравий ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондидаги ўзлари яшаб турган турар жойларни улар “Меҳрибонлик” уйларига жойлаштирилган, васийлик ёки ҳомийлик органининг розилигига кўра васийликка ёки ҳомийликка олувчи билан бирга яшаётган бутун вақт мобайнида, ўн саккиз ёшга тўлгунга қадар бронлаштириш ҳуқуқига эга бўлади.

Агар турар жойни ижарага олувчи, унинг оила аъзолари ёки у билан доимий яшаётган фуқаролар сақлаш гувоҳномасининг (броннинг) амал қилиш муддати тугагандан кейин олти ой мобайнида турар жойни ўзларига қайтариб берилишини талаб қилмасалар, турар жойни ижарага бериш шартномаси ижарага берувчининг даъвоси бўйича суд тартибида бекор қилиниши мумкин.

122-модда. Сақлаш гувоҳномаси (брон) бериш тўғрисида ариза

Муниципал, идоравий уй-жой фонди ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондидаги турар жойга бўлган ҳуқуқлари сақланиб қоладиган, сақлаш гувоҳномасини (бронни) олиш истагидаги вақтинча бўлмаган фуқаролар туман, шаҳар (шаҳар таркибига кирувчи туман) ҳокимлигига ариза берадилар. Ариза турар жойга бўлган ҳуқуқи ўзи бўлмаганида ҳам сақланиб қоладиган фуқаро томонидан имзоланади.

Сақлаш гувоҳномаси (брон) бериш тўғрисидаги аризага қуйидагилар илова қилинади:

турар жой ҳужжатининг (ордерининг) нусхаси;

яшаш жойидан маълумотнома;

сақлаш гувоҳномаси (брон) бериш учун асослар мавжудлигини тасдиқловчи ҳужжат.

ишончнома (зарур ҳолларда).

Ариза барча зарур ҳужжатлар тақдим этилган кундан бошлаб берилган деб ҳисобланади.

123-модда. Турар жойларни брон қилиш тартиби ва шартлари

Ижарага олувчи билан бир қаторда, турар-жой биноларини брон қилишда, бронланган турар-жойларда яшовчи оиласининг барча вояга етган аъзолари иштирок этадилар.

Оила аъзоларидан бирининг турар жойни брон қилишига эътироз билдирган тақдирда, берилган сақлаш гувоҳномаси манфаатдор шахсларнинг даъвоси бўйича суд томонидан ҳақиқий эмас деб топилиши мумкин.

Ижарага олувчи ва унинг оила аъзолари кўчиб чиққанда, Ижарага олувчи ва унинг оила аъзолари бир вақтнинг ўзида ёки турли вақтларда бўлишидан қатъий назар, барча яшаш жойлари бронланада.

Ижарага олувчининг оила аъзолари, эри (хотини), Ижарага олувчининг ўзи ва унинг оила аъзолари, ота-онаси (шу жумладан фарзанд асраб олганлар) билан бирга яшайди.

Ногиронлар, шу жумладан, меҳнатга лаёкатсиз шахслар, агар улар доимий равишда Ижарага олувчи билан бирга яшаса ва у билан биргаликда умумий хўжалик юритса, улар оила аъзолари сифатида тан олиниши мумкин.

Агар юқорида санаб ўтилган шахслар, Ижарага олувчининг оила аъзолари бўлишдан тўхтаган бўлса-да, у билан бирга яшашни давом эттирса, улар бир хил ҳуқуқларга эга ва Ижарага олувчи ва унинг оила аъзолари билан бир хил масъулиятга эга.

Ижарага олувчининг ёки унинг оила аъзосининг номида бошқа оила аъзолари у ерда қолиб кетиш ёки кетмаслигига қарамай, ижарага қабул қилиш шартномаси бўйича банд бўлган барча турар-жойлар бронланади. Иккинчидан, турар-жой майдони оила аъзолари учун ҳам резервация қилиб қўйилади.

Ижарага олувчи билан бирга яшовчи Ижарага олувчининг собиқ оила аъзолари Ижарага олувчи ва унинг оила аъзолари каби турар-жой биноларини брон килиш ҳуқуқига эга.

Сақлаш гувоҳномаси (бронь) қайси турар-жой биносига тегишли бўлишидан қатъий назар, бронланган турар-жой жойлашган жойда берилади.

Сақлаш гувоҳномасининг нусхаси (бронь) уй-жой-фойдаланиш ташкилотига топширилади.

Сақлаш гувоҳномаси (бронь) ушбу Кодехнинг 137-моддаси биринчи қисмида назарда тутилган муддатларга берилади.

Сақлаш гувоҳномасининг (бронь) амал қилиш муддати берилган кундан бошлаб ҳисобланади.

Чет элда бўлиш муддати, меҳнат шартномасини қайта тузиш ёки муддати узайтирилганда ва Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатларида назарда тутилган бошқа ҳолларда сақлаш гувоҳномаси (бронь) фуқаронинг аризасига биноан янги муддатга берилади. Бу эса уй-жой биноларини брон қилиш ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжатлар (меҳнат шартномаси нусхалари, корхона, муассаса, ташкилотнинг илтимосномалари) илова килинади.

Турар жой қуйидагилар учун бронь қилинмайди:

вақтинчалик ижарачилар ва суб-ижарачилар;

турар жойни ижарага бериш шартномаси бекор қилинганда ёки ўзгартирганда

шунингдек ордерни ҳақиқий эмас деб топиш тўғрисида даъво аризаси берилган шахслар томонидан;

квартира ва коммунал хизматлар учун (қарзни тўлашдан олдин) қарздор бўлган Ижарага олувчилар

Турар-жой биноларини бронлаган фуқаролар ҳуқуқларини сақлаб қоладилар ва турар жойни ижарага олиш шартномаси бўйича мажбуриятларни бажарадилар.

Вақтинчалик бўлмаган фуқаро учун фойдаланиш ҳуқуқи сақланиб қолган яшаш майдони ортиқча ҳисобланмайди.

124-модда. Сақлаш гувоҳномасини (бронни) бериш

Муниципал, идоравий уй-жой фонди ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондининг уйларидаги турар жой учун сақлаш гувоҳномаси (брон) фуқарога ариза берилган кундан бошлаб йигирма кун мобайнида бир нусхада берилади.

Сақлаш гувоҳномасини (бронь) беришни рад этиш устидан суд тартибида шикоят қилиниши мумкин.

Фуқарога берилган сақлаш гувоҳномаси (бронь) суд тартибида ҳақиқий эмас деб топилиши мумкин.

125-модда. Бронлаштирилган турар жойдан фойдаланиш

Ижарага олувчи бронлаштирилган турар жойга сақлаш гувоҳномаси (брон) амал қиладиган муддат доирасида иккиламчи ижарага бериш шартномаси бўйича кўчириб киритишга ёки у ерга вақтинча яшовчиларни жойлаштиришга ҳақлидир.

Бунда, турар-жой биноларига нисбатан мулкдор олдидаги барча мажбуриятлар Ижарага олувчи томонидан қопланади.

Турар жойни бронга олган Ижарага олувчи уни ишлатиш ҳуқуқини сақлаб қолади, ва айни пайтда сақлаш гувоҳномасининг амал қилиш муддати давомида уйни ижарага олиш шартномаси бўйича мажбуриятларни бажаради.

Ижарага олувчи ва унинг оила аъзолари бўлмаса, уй - жой ижараси ва Марказий иссиқлик тўловлари ижарага олувчидан олинади. Агар уй-жой (хона) иккиламчи ижарага берилса, суб-ижарачилар (иккиламчи ижарачилар) ижарага олинган турар-жой ва коммунал хизматларни жорий тарифларда ҳақ тўлайдилар..

Ижарага олувчи, унинг оила аъзолари ёки у билан доимий яшаётган фуқаролар қайтиб келгач, бронлаштирилган турар жойни иккиламчи ижарага бериш шартномасидаги белгиланган муддат тугашидан қатъи назар, дарҳол бўшатишни талаб қилишга ҳақлидирлар. Иккиламчи ижарага олувчилар ёки вақтинча яшовчилар ушбу турар жойни бўшатишдан бош тортган тақдирда, улар ижарага олувчининг талабига кўра бошқа турар жой бермасдан суд тартибида кўчириладилар.

126-модда. Сақлаш гувоҳномасини (бронни) ҳақиқий эмас деб топиш

          Сақлаш гувоҳномаси (брон) берилишига асос бўлган тақдим этилган ҳужжатлардаги вақтинча бўлмаслик сабаблари тўғрисидаги маълумотларнинг ҳақиқатга тўғри келмаслиги аниқланган ҳолларда сақлаш гувоҳномаси (брон) суд тартибида ҳақиқий эмас деб топилиши мумкин.

Агар Ижарага олувчи ва унинг оила аъзолари бронь муддати тугагандан сўнг олти ой мобайнида узрсиз сабаблар билан бронланган уй-жойга қайтмасалар, уй эгаси даъвосига кўра уйни ижарага олиш шартномаси суд тартибида бекор қилиниши мумкин.

Тегишли ҳужжатлар билан тасдиқланган касаллик, табиий офат, бошқа кутилмаган ҳолатлар бронланган яшаш жойига ўз вақтида қайтмасликнинг узрли сабаблари ёки бронь муддатини узайтириш учун асос ҳисобланади.

13-боб. Турар жойлардан умрбод фойдаланиш ҳуқуқи

127-модда. Турар жойлардан умрбод фойдаланиш ҳуқуқининг вужудга келиш асослари

Турар жойлардан умрбод фойдаланиш ҳуқуқи қуйидаги ҳолларда вужудга келади:

умрбод таъминлаш шарти билан уй, квартирани бошқа шахсга бериш шартномаси тузилганда;

васият қилувчи турар жойга бўлган хусусий мулк ҳуқуқи ўтадиган меросхўр зиммасига ушбу турар жойни умрбод фойдаланиш учун учинчи шахсга бериш мажбуриятини юклаган ҳолда мерос қилиб қолдирганда.

128-модда. Умрбод таъминлаш шарти билан бошқа шахсга берилган турар жойдан фойдаланиш 

Умрбод таъминлаш шарти билан уйни, квартирани бошқа шахсга бериш шартномасини тузиш, ўзгартириш ва бекор қилиш Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик кодекси қоидаларига мувофиқ амалга оширилади.

Умрбод таъминлаш шарти билан уйни, квартирани бошқа шахсга бериш шартномасининг предмети бўлган турар жойдан фойдаланиш шу шартнома шартларига мувофиқ амалга оширилади.

Шартномада турар жойдан фақат турар жойни бошқа шахсга бераётган ва уни олаётган шахс фойдаланиши назарда тутилиши, турар жойдан фойдаланиш тартиби белгилаб қўйилиши ёки белгиланмаслиги ёхуд турар жойни фойдаланиш учун учинчи шахсга (учинчи шахсларга) бериш ёки қонун йўл қўядиган бошқача усулда фойдаланиш белгиланиши мумкин.

129-модда. Васият мажбурияти бўйича турар жойдан фойдаланиш

Васият қилувчи турар жой ўтадиган меросхўрга бу турар жой ёки унинг муайян қисмини умрбод фойдаланиш учун учинчи шахсга бериш мажбуриятини юклашга ҳақли. Мазкур мажбурият нотариус томонидан меросга бўлган ҳуқуқ тўғрисидаги гувоҳномада ёзиб қўйилади.

Турар жойга бўлган мулк ҳуқуқи кейинчалик бошқа шахсга ўтганида ҳам умрбод фойдаланиш ҳуқуқи ўз кучида қолади.

Агар турар жойдан фойдаланиш тартиби васиятнома шартларига мос келмаса, тарафлар ўртасидаги низо суд тартибида ҳал қилинади.

 

VII-БЎЛИМ. КЎП КВАРТИРАЛИ УЙДАГИ ТУРАР ЖОЙЛАР ВА ЯШАШ УЧУН МЎЛЖАЛЛАНМАГАН ЖОЙЛАР МУЛКДОРЛАРИНИНГ УМУМИЙ МОЛ-МУЛКИ ТАРКИБИ. УЙГА ТУТАШ БЎЛГАН ВА ОБОДОНЛАШТИРИШ ЭЛЕМЕНТЛАРИГА ЭГА БЎЛГАН ЕР УЧАСТКАСИДАН ДОИМИЙ ФОЙДАЛАНИШ ҲУҚУҚИ БИЛАН КЎП КВАРТИРАЛИ УЙЛАРДАГИ БИНОЛАР МУЛКДОРЛАРИ ТОМОНИДАН ФОЙДАЛАНИШ

 

130-модда. Турар жойлар ва яшаш учун мўлжалланмаган жойлар мулкдорларининг кўп квартирали уйдаги умумий мол-мулкка бўлган ҳуқуқи

Кўп квартирали уйдаги умумий мол-мулк турар ва нотурар жой мулкдорларига (кейинги матнларда – жой мулкдорлари) умумий улушли мулк ҳуқуқи асосида тегишли бўлади.

Турар жой биносидаги хонадонларнинг эгалари доимий фойдаланиш ҳуқуқи билан кўп квартирали уйдаги турар-жой бинолари эгаларига берилган ва уй-жой бинолари эгаларига тегишли бўлган мулкни умумий мулк асосида, умумий мулкка эга бўлган уйга туташ бўлган ер участкасидан фойдаланишга тенг ҳуқуққа эгалар, улар ўз ичига қуйидагиларни олади:

а) квартираларнинг бир қисми бўлмаган ва ушбу хонадонда бир нечта турар - жой ва (ёки) турар-жой биноларига хизмат кўрсатиш учун мўлжалланган кўп квартирали уйдаги умумий бинолар (бундан кейин-умумий бинолар), шу жумладан:

- квартиралараро ўралма пиллапоя ва зинапоялар;

- лифтлар, лифтли ва бошқа шахталар;

- йўлаклар;

- чердак ва том;

- ертўлалар;

- техник  қаватлар (шу жумладан бино эгалари маблағлари ҳисобидан қурилган Гаражлар ва автомобил транспорти учун майдонлар, устахоналар, техник   чердаклар), чиқиндиларни қабул қилувчи камералар, ахлат қутилари, ускуналар ва қурилмалар хамда Кўп квартирали уйда бир нечта турар-жой ва (ёки) нотураржой хоналари учун бошқа хизмат  кўрсатувчи ускуналар (қозонхоналар, бойлер хоналари, элеватор узеллари ва бошқа муҳандислик ускуналари); 

б) кўп квартирали уйларнинг тўсиқ конструкцияларини, шу жумладан:

- пойдеворлари;

- кўтарма деворлар, қоплама плиталари;

- балкон ва бошқа плиталар;

- кўтарма устунлар ва бошқа тўсиқ, кўтарма тузилмалар;

в) бир нечта турар-жой ва (ёки) яшаш учун мўлжалланмаган биноларга хизмат кўрсатувчи тўсиқ, кўтармас конструкциялар, шу жумладан:

- жамоат фойдаланишидаги биноларининг деразалари ва эшиклари;

- зина панжаралари, парапетлар ва бошқа тўсиқ, кўтармас конструкциялар;

г) кўп квартирали уйнинг ички муҳандислик тармоқлари ва коммуникацияларига қуйидагилар киради:

- совуқ ва иссиқ сув таъминоти учун ички муҳандислик тизимлари; 

- ички мухандислик сув чиқариш тизими;

- ички мухандислик газ таъминоти тизими;

- ички иситиш тизими;

- ички электр таъминоти тизими;

- кўп квартирали уй ва чегаралари давлат кадастри маълумотлари асосида, кўкаламзорлаштириш ва ободонлаштириш элементлари билан белгиланган ер участкаси;

- коммунал ресурслар ва хизматлар истеъмолини ҳисобга олишнинг автоматлаштирилган ахборот-ўлчаш тизимлари, шу жумладан ўлчов мажмуалари (ўлчаш мосламалари, маълумот йиғиш ва узатиш мосламалари, ўлчаш маълумотларини йиғиш, сақлаш ва узатиш учун дастурий махсулотлар), агар улар кўп квартирали бино эгалари ҳисобидан ўрнатилган бўлса;

- кўп квартирали биноларни сақлаш, ишлатиш ва ободонлаштириш учун мўлжалланган, кўп квартирали уй жойлашган ер чегарасида жойлашган битта хонадонли биноларни, коллектив автотураргоҳларни, гаражларни, болалар ва спорт майдончаларини сақлаш учун мўлжалланган бошқа объектлар.

Жой мулкдорининг умумий мол-мулкдаги улуши натура ҳолида ажратиб берилиши мумкин эмас.

Кўп квартирали уйдаги жой мулкдорлари умумий мулкдан ва ободонлаштириш элементлари мавжуд бўлган уйга туташ ер участкаларидан фойдаланишда тенг ҳуқуққа эгадирлар.

Кўп квартирали уйдаги умумий мол-мулкка бўлган улуш эгалари конструкцияларни, хонадонлараро пиллапояларини, нарвонларини, лифтларни, лифтли ва бошқа шахталарни, йўлак, техник   қаватларни, ертўлаларни, чердаклар ва томларни, ички муҳандислик тармоқлари ва коммуникацияларни, механик, электр, санитария-техник   ва бошқа асбоб-ускуналар ҳамда бинолардан ташқарида ёки ичкарида жойлашган ва бир нечта хонага хизмат  кўрсатувчи қурилмаларни бегоналаштира олмайди.

Кўп квартирали уйдаги жой мулкдорларининг улушли мулкида бўлган умумий мол-мулкнинг айрим қисмлари қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ умумий улушли мулкининг барча иштирокчилари томонидан бир овоздан қабул қилинган қарор асосида бегоналаштирилиши мумкин.

 Умумий мулкнинг қуйидаги алоҳида қисмлари ҳар қандай шаклда бегоналаштирилмайди: 

- чердак, болохона ва томлар;

- ертўла ва ертўла хоналари.

Уларни бегоналаштириш фактлари аниқланган тақдирда, бундай ҳаракатлар ноқонуний деб эътироф этилади ва бинолар кўп квартирали уйдаги турар-жой ва нотураржой хоналари эгаларининг умумий улушига зудлик билан қайтарилиши керак.

131-модда. Кўп квартирали уйдаги умумий мол-мулкка бўлган мулк ҳуқуқидаги улушларни аниқлаш

Турар-жой биносида умумий мулкка умумий эгалик қилишда ҳар бир иштирокчининг улуши ушбу уйнинг барча турар-жой ва нотурар жой биноларининг умумий майдонидаги биноларнинг умумий майдони асосида ҳисобланган улушга тўғри келади.

Кўп квартирали уйдаги умумий мол-мулкка нисбатан улушли мулк иштирокчиси ўз улушини бошқа шахсга беришга, ундан фуқаролар ёки юридик шахслар фойдасига воз кечишга, шунингдек уни ўзига қарашли турар жойга ёки яшаш учун мўлжалланмаган жойга бўлган мулк ҳуқуқидан алоҳида тарзда бошқа шахсга ўтишига сабаб бўлувчи ўзга хатти-ҳаракатлар содир этишга ҳақли эмас. 

Турар жойга ёки яшаш учун мўлжалланмаган жойга бўлган мулк ҳуқуқи кўп квартирали уйдаги умумий мол-мулкка бўлган улушли мулк ҳуқуқидан ажралмасдир. 

Кўп квартирали уйдаги турар жойга ёки яшаш учун мўлжалланмаган жойга бўлган мулк ҳуқуқи янги мулкдорга ўтганда у шу уйдаги умумий мол-мулкка нисбатан улушли мулк иштирокчиси бўлади. 

132-модда. Кўп квартирали уйдаги умумий мол-мулкни сақлаш бўйича умумий харажатларда иштирок этиш

Кўп квартирали уйдаги умумий мол-мулкка нисбатан улушли мулк иштирокчиси уни сақлаш, шунингдек шу уйга туташ, ободонлаштириш элементлари бўлган ер участкасини сақлаш бўйича умумий харажатларни уйнинг умумий майдонидаги ўзига қарашли жой майдонига мутаносиб равишда ўз зиммасига олади.

Кўп квартирали уйдаги биноларнинг бошқа эгаларининг розилигисиз зарур бўлмаган ва мулкдорлардан бири томонидан чиқарилган ҳаражатлар эгасининг ўзи томонидан белгиланади. Бунда юзага келадиган низолар суд тартибида ҳал этилади.

Умумий мулкнинг алоҳида қисмларини фақат ўз манфаатлари учун ишлатадиган бино эгаси умумий йиғилишининг қарорида белгиланган миқдорда ҳақ тўлаши шарт.

133-модда. Кўп квартирали уйдаги умумий мол-мулкка бўлган мулк ҳуқуқини амалга ошириш

Кўп квартирали уйдаги умумий мол-мулкка ва шу уйга туташ, ободонлаштириш элементлари бўлган ер участкасига эгалик қилиш ва улардан фойдаланиш кўп квартирали уйнинг барча жой мулкдорлари ўртасидаги келишувга кўра амалга оширилади, бундай келишувга эришилмаган тақдирда эса мулкдорлардан исталган бирининг даъвоси бўйича суд томонидан белгиланади.

Кўп квартирали уйдаги умумий мол-мулкни тасарруф этиш барча жой  мулкдорлари ўртасидаги келишувига асосан амалга оширилади. 

Кўп квартирали уйдаги умумий мол-мулкнинг айрим қисмлари кўп квартирали уйдаги турар жойлар мулкдорларининг кўпчилиги томонидан қабул қилинган қарорга биноан бошқа шахсларга фойдаланишга, арендага берилиши мумкин.

Кўп квартирали уйда умумий мулкдан фойдаланишдан олинган даромадлар умумий мулкка киритилади ва агар улар ўртасида тузилган шартномада бошқача тартиб назарда тутилмаган бўлса, кўп квартирали уйдаги бино эгалари ўртасида уларнинг улушларига мутаносиб равишда тақсимланади.

134-модда. Уй-жой мулкдорлари ширкати

Уй-жой мулкдорлари ширкати (бундан буён матнда ширкат деб юритилади) битта ёки ободонлаштириш элементлари мавжуд бўлган,  умумий ер участкаси билан бирлаштирилган ўзаро яқин, зич жойлашган бир нечта кўп квартирали уйдаги жойлар мулкдорларининг бирлашмасидир. 

Ширкат хусусий турар жойлар мулкдорларининг ташаббуси билан ташкил этилади, у нотижорат ташкилоти бўлиб, ўз уставига мувофиқ ўзини ўзи бошқариш асосида фаолият кўрсатади. 

 

VIII-БЎЛИМ. ТУРАР ЖОЙЛАР ҲАҚИНИ, УЙ-ЖОЙНИ САҚЛАШ ХАРАЖАТЛАРИНИ ВА КОММУНАЛ ХИЗМАТЛАР ҲАҚИНИ ТЎЛАШ

 

135-модда. Муниципал, идоравий уй-жой фонди уйларидаги турар жойлар ҳақини ижарага бериш шартномаси бўйича тўлаш

Муниципал, идоравий уй-жой фонди уйларидаги турар жойга тўланадиган ҳақ миқдори турар жойни ижарага берувчи ва ижарага олувчи ўртасида тузиладиган ижарага бериш шартномасида белгилаб қўйилади. 

Муниципал, идоравий уй-жой фонди уйларидаги турар жойни ижарага бериш шартномаси бўйича тўланадиган ҳақ миқдори уйни ва умумий фойдаланишдаги мол-мулкни сақлаш харажатларининг ўрнини қоплашни таъминлайдиган, ижарага берувчи томонидан турар жой умумий майдонининг бир квадрат метри ҳисобида белгиланган ставкалардан келиб чиқиб белгиланади. 

Муниципал ва идоравий уй-жой фондини тиклашга ажратмалар ҳамда ижарага берувчининг норматив фойдаси турар жойнинг ижара ҳақига киради.

136-модда. Уй-жой ва коммунал хизматлар учун тўловлар таркиби

Ижарага олиш шартномаси ёки давлат ёки коммунал уй-жой фондининг уй-жойларини ижарага олиш шартномаси бўйича эгалланган уй-жой ижарачиси учун уй-жой ва коммунал хизматлар учун тўлов қуйидагиларни ўз ичига олади:

1) яшаш хонасидан фойдаланиш учун тўлов (ижара ҳақи);

2) Кўп квартирали уйдаги умумий мол-мулкни сақлаш мақсадида, Кўп квартирали уй бошқариш, хизматлар кўрсатиш, кўп квартирали уйдаги умумий мол-мулкни сақлаш ва жорий таъмирлаш, шунингдек кўп квартирали уйдаги умумий мол-мулкни сақлаш ва фойдаланишда истеъмол қилинадиган совуқ сув, иссиқ сув, газ., электр энергияси, оқава сувларни чиқариш, маиший чиқиндиларни тўплаш ва чиқариш учун тўловлар (кейинги матнларда -кўп квартирали уйдаги умумий мулкни сақлаш ва фойдаланишда сарфланадиган коммунал ресурслар).  Кўп квартирали уйдаги умумий мол-мулкни капитал таъмирлаш уй-жой фонди мулкдорларининг ҳисобидан амалга оширилади;

3) коммунал хизматлар учун тўлов.

Ижтимоий фойдаланиш учун уй-жой фондини ижарага олиш шартномаси бўйича уй-жой ижарачиси учун уй-жой ва коммунал хизмат лар учун тўлов қуйидагиларни ўз ичига олади:

1) уй-жой ижараси учун тўлов.

2) коммунал хизматлар учун тўлов.

Уй-жой мулкдорлари учун уй-жой ва коммунал хизматлар учун тўловлар қуйидагиларни ўз ичига олади:

1) уй-жойни сақлаш учун тўлов, шу жумладан хизматлар учун тўлов. Кўп квартирали уйни бошқариш. Кўп квартирали уйда умумий мулкни сақлаш ва таъмирлаш учун. Кўп квартирали уйда умумий мулкни ишлатиш ва сақлаш учун истеъмол қилинган коммунал хизматлар учун;

2) капитал таъмирлаш учун тўлов;

3) коммунал хизматлар учун тўлов.

Уй-жой мулкдорлари уларни сақлаш ва таъмирлаш ҳаражатларини қоплашади, шунингдек, тузилган шартномаларга, ҳамда тизимдан фойдаланган ҳолда электрон шаклда, тегишли фаолият турларини амалга оширувчи шахслар билан коммунал хизматлар учун ҳақ тўлайди.

Коммунал хизматлар учун тўловлар совуқ сув, иссиқ сув, электр энергияси, иссиқлик энергияси, газ, баллонлардаги маиший газ, иситиш мавжуд бўлган қаттиқ ёқилғи, оқова сувларни тўплаш, маиший чиқиндиларни йиғиш ва олиб чиқиш учун тўловларни ўз ичига олади.

Кўп квартирали уй эгалари томонидан кўп квартирали уйда тўғридан-тўғри назорат қилинадиган бўлса, Кўп квартирали уй эгалари бундай уйни бошқариш усулини танламаган ёки танланган бошқарув усулини қўлламаган ҳолларда, кўп квартирали уйда умумий мулкни ишлатиш ва сақлашда ишлатиладиган коммунал хизматлар учун тўлов совуқ сув, иссиқ сув, электр энергияси, иссиқлик энергияси, газ, баллонларда маиший газ, иситиш печлари мавжуд бўлганда қаттиқ ёқилғи, оқава  сув учун тўлов, қаттиқ коммунал чиқиндиларни тасарруф этиш тўловларини ўз ичига олади.

137-модда. Аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондидаги турар жойлар ҳақини тўлаш

Аниқ мақсадли коммунал уй-жой фонди турар жойлари учун тўланадиган ҳақ ижарага бериш шартномаси бўйича уйга қараш, унга хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш учун кетадиган харажатларни ўз ичига олади. Турар жойни ижарага олувчи турар жой ҳақини ҳар ойда яшалган ойдан кейинги ойнинг ўнинчи кунидан кечиктирмай тўлаши шарт.

Коммунал уй-жой фондини сақлаш ва таъмирлаш билан боғлиқ ҳаражатларни тўлаш уй эгаси ёки унинг ваколатли органи ва уй-жой ижарачиси ўртасида тузилган ижара шартномаси бўйича мақсадли коммунал уй-жой фондининг турар-жой бинолари ижарачилари томонидан амалга оширилади.

Ижарага қабул қилиш шартномаси ёки коммунал уй-жой фондини ижарага олиш шартномаси бўйича эгалланган уй-жой ижарачиси учун уй-жой ва коммунал хизматлар учун тўлов қуйидагиларни ўз ичига олади:

1) яшаш хонасидан фойдаланиш учун тўлов (иш хаки);

2) бир хонадонда умумий мулкни сақлаш ва таъмирлаш, шунингдек, совуқ сув, иссиқ сув, газ, электр энергияси учун кўп квартирали уйда умумий мулкни сақлаш ва таъмирлаш учун хизмат  ҳақини, кўп квартирали уйни бошқариш ишларини, шу жумладан уй - жойни сақлаш учун тўлов. Кўп квартирали уйда умумий мулкни сақлаш учун оқава сувларни олиб ташлаш учун (бундан кейин-кўп квартирали уйда умумий мулкдан фойдаланишда ва сақлашда ишлатиладиган коммунал ресурслар). Кўп квартирали уйда умумий мулкни капитал таъмирлаш коммунал уй-жой фонди эгаси ҳисобидан амалга оширилади;

3) коммунал хизматлар учун тўлов.

138-модда. Ётоқхоналарда яшаганлик учун ҳақ олиш тартиби

Ётоқхонадаги турар жой бинолари ижарачилари қонун ҳужжатларига мувофиқ уй-жойлардан фойдаланиш учун ҳақ, шунингдек, қонун ҳужжатларига мувофиқ белгиланган аҳоли учун тарифлар бўйича коммунал хизматлар учун ҳақ тўлайди.

Ётоқхонада яшовчи фуқароларга кўрсатиладиган қўшимча хизматлар учун тўловлар (ётоқхона жиҳозлари, мебеллар, кир ювиш, маданий-маиший объектлар ижараси ва бошқалар билан таъминлаш) ушбу хизматларни кўрсатишнинг амалдаги ҳаражатларидан келиб чиққан ҳолда амалга оширилади.

Коммунал хизматлар учун тўлов ушбу хизматларнинг ҳақиқий истеъмоли асосида ҳисоблаб чиқилади. Маҳаллий давлат ҳокимияти органлари томонидан белгиланган истеъмол нормалари (нормативлари), шунингдек, қонун ҳужжатларига мувофиқ белгиланадиган коммунал хизматлар тарифлари асосида – шахсий ёки гуруҳий ҳисоб-китоб асбоб-ускуналарининг маълумотлари тўлов учун асос ҳисобланади.

Коммунал хизматлар учун тўлов ва турар жойлардан фойдаланиш учун тўлов ётоқхонада турар жойни ижарага олиш шартномаси тузилган кундан бошлаб бундай шартнома бекор қилинмагунча амалга оширилади.

Ётоқхонада уй-жой фондини ижарага олиш шартномасини тузишдан бош тортиш ижарага олувчини аслида кўрсатилган асосий коммунал хизматлар учун ҳақ тўлашдан ва турар жойлардан фойдаланиш учун ҳақ тўлашдан озод қилмайди.

Коммунал хизматлар учун тўлов ва турар-жойлардан фойдаланиш учун тўлов ётоқхонада турар-жой ижарачиси томонидан ҳар бир ўтган ой учун кейинги ойнинг 10-кунидан кечиктирмай тегишли равишда 5-санадан кечикмай тақдим этиладиган тўлов ҳужжатлари асосида Коммунал хизматлар учун тўловлар ва турар-жойлардан фойдаланиш учун тўловлар, ёки сув таъминоти ва сув чиқариш, иссиқлик таъминоти, маиший чиқиндиларни олиб чиқиш, электр энергиясидан фойдаланиш шартномаларига биноан амалга оширилади.

Коммунал хизматлар учун тўловлар ва турар жойлардан фойдаланиш учун тўловлар ўз вақтида тўланмаган тақдирда, Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатларида белгиланган миқдорда жарима ундирилади.

Вақтинчалик бўлмаган тақдирда ижарачилар яшаш учун ҳақ ва иситиш хизматлари учун ҳақни белгиланган тартибда амалга оширишади.

Балансида ётоқхоналар мавжуд бўлган ташкилот ётоқхоналардаги турар-жой биноларининг ижарачиларига тўлов ҳужжатлари топширилган санадан ўттиз кун олдин уй-жой учун тўлов миқдорининг ўзгарганлиги тўғрисида ёзма равишда хабар беришлари шарт, бунинг асосида уй-жой ва коммунал хизматлар учун бошқача ўлчамда тўлов амалга оширилади.

Ётоқхоналарни сақлаш билан боғлиқ ва уларда яшовчи фуқароларнинг тўловлари билан қопланмайдиган зарарлар ташкилотлар томонидан, шунингдек қонун ҳужжатларида таъқиқланмаган бошқа манбалар ҳисобидан қопланади.

139-модда. Давлат таълим муассасаси ётоқхонасидаги турар жойлардан фойдаланиш учун тўлов хусусиятлари

Давлат таълим муассасасининг ётоқхонасида яшовчи кундузги таълим олиш шаклида таҳсил олаётган шахслар ётоқхонада турар жойлардан фойдаланиш учун ҳар ойда таълим муассасаси томонидан белгиланган миқдорда, лекин Ўзбекистон Республикасида белгиланган энг кам ойлик иш ҳақининг 50 фоизидан кўп бўлмаган миқдорда ҳақ тўлайди. 

Давлат таълим муассасасининг ётоқхонасида турар жойлардан фойдаланиш учун тўлов ўқувчилар, ўрта, ўрта махсус ва касб-ҳунар таълими муассасалари томонидан ундирилмайди.

Тўлиқ давлат таъминотида бўлган шахслар (етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар, улар орасидан таълим муассасаларида ўқишни тугатгунга қадар бўлган шахслар), шунингдек I ва II гуруҳ ногиронлари ётоқхоналарда яшаш учун ҳақ тўлашдан озод қилинади.

Давлат таълим муассасасининг ётоқхонасида турар жойлардан таътил даврида, амалиёт ўташ даврида фойдаланиш учун тўлов ундирилмайди, агар талабалар ётоқхонада яшамаса.

Давлат таълим муассасалари ётоқхоналарини сақлаш ҳаражатлари қуйидаги маблағлар ҳисобидан амалга оширилади:

турар жой, коммунал ва бошқа қўшимча хизматлар учун ижарага олувчилар тўловидан келиб тушган маблағлар;

Давлат таълим муассасаларини қўллаб-қувватлаш учун ажратиладиган Ўзбекистон Республикаси давлат бюджети маблағлари;

давлат таълим муассасаларининг бюджетдан ташқари маблағлари.

140-модда. Кўп квартирали уйдаги жой ва умумий мулкни ва унга туташ бўлган, ободонлаштириш элементлари мавжуд бўлган ер участкасини сақлаш бўйича мажбурий харажатлар

Кўп квартирали уйдаги жойлар эгалари ўз ҳисобларидан ўзларига тегишли биноларни ўз ҳисобидан тегишли техник  ва санитария шароитида сақлайдилар, шунингдек, умумий мол-мулкни ва унга туташ ер участкасини сақлаш учун мажбурий ҳаражатларни қоплайдилар.

Кўп квартирали уйдаги жой мулкдорлари кўп квартирали уйдаги  турар ва нотурар жойларни, умумий мол-мулкни ва унга туташ бўлган, ободонлаштириш элементлари мавжуд бўлган ер участкаларини сақлаш бўйича умумий харажатларни биргаликда зиммаларига олишлари шарт.

Кўп квартирали уйдаги умумий мол-мулкни ва унга туташ бўлган, ободонлаштириш элементлари мавжуд бўлган ер участкасини сақлаш бўйича  мажбурий бадаллар миқдори ушбу уйнинг жой мулкдорларининг умумий йиғилиши қарори билан белгиланади. 

Жой мулкдори томонидан кўп квартирали уйдаги умумий мол-мулкдан фойдаланмаслик ёхуд фойдаланишдан воз кечиш уни кўп квартирали уйдаги умумий мол-мсулкни ва ободонлаштириш элементлари бўлган унга туташ ер участкасини сақлаш бўйича умумий ҳаражатларда тўлиқ ёки қисман иштирок этишдан озод қилмайди.

Жой мулкдори ўзининг умумий мол-мулкни сақлаш бўйича умумий харажатлардаги иштироки бўйича мажбуриятини шартнома бўйича ижарага олувчига, арендаторга ўтказиши мумкин, бунда тўловларнинг ўз вақтида тўланиши учун жавобгарлик жой мулкдорига юкланади. 

Жой мулкдори ўзининг умумий мол-мулкни ва ободонлаштириш элементлари бўлган уйга туташ ер участкасини сақлаш бўйича умумий ҳаражатлардаги иштироки бўйича мажбуриятини ижарага олувчи, арендаторга ўтказилганлиги ҳақида ширкатни, бошқарувчини ёки бошқарувчи ташкилотни ёхуд жой мулкдорлари томонидан ваколат берилган шахсни хабардор қилиши шарт.

141-модда. Махсус ҳисобдаги умумий пул маблағлари

Кўп квартирали уйдаги биноларнинг эгалари кўп квартирали уйда умумий мулкни капитал таъмирлаш ва кредит ташкилотида очилган (бундан буён матнда махсус ҳисоб) маблағларни ўтказиш учун мўлжалланган махсус ҳисобдаги пул маблағларига бўлган ҳуқуқларга эга бўлиб, бундай бадалларни тўлаш мажбуриятини нотўғри бажарилиши муносабати билан тўланган жарималар ва кредит муассасаси томонидан махсус ҳисобдаги пул маблағларидан фойдаланиш учун фоизлар ҳисоблаб чиқилган.

Кўп квартирали уйда мулкдорнинг махсус ҳисобдаги пул маблағларидаги улуши бундай бинонинг эгаси ва бундай бинонинг аввалги эгаси томонидан тўланган капитал таъмирлаш бадалларининг умумий миқдорига мутаносиб бўлади.

142-модда. Коммунал хизматлар учун мажбурий тўловлар

Коммунал хизматлар учун мажбурий тўловлар совуқ ва иссиқ сув, оқова сувлар (канализация), электр энергияси, газ, иситиш (иссиқлик), маиший чиқиндиларни йиғиш ва олиб чиқиш учун тўловлар ҳисобланади.

Давлат ва хусусий уй-жой фондларидаги жойларнинг мулкдорлари, ижарага, арендага олувчилари ўзларига кўрсатиладиган коммунал хизматлар учун қонун ҳужжатларига ва коммунал хизматлар кўрсатувчи корхоналар (ижрочилар) билан тузилган шартномаларга мувофиқ мажбурий тўловлар тўлайди. 

Уй-жой объектининг манзилида доимий равишда рўйхатга олинган вояга етган жисмоний шахслар қонун ҳужжатларига ва коммунал хизматлар етказиб берувчилар (ижрочилар) корхоналари билан тузилган шартномаларга мувофиқ электр таъминоти, газ таъминоти, сув таъминоти ва оқава сувлар (канализация) кўрсатилган хизматлари учун ҳақ тўлаш мажбуриятлари бўйича биргаликда жавобгар бўладилар.

Кўрсатиладиган коммунал хизматларнинг тарифлари ва мазкур хизматлар нормативлари қонун ҳужжатларига мувофиқ тасдиқланади. 

Коммунал хизматлар кўрсатиш қоидалари Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади.

143-модда. Кўп квартирали уйдаги мол-мулкни сақлаш харажатларини ва коммунал хизматлар учун мажбурий тўловларни тўлаш муддатлари

Кўп квартирали уйдаги турар жойлар мулкдорлари умумий мол-мулкни сақлаш харажатларини ҳисобот ойидан кейин келадиган ойнинг ўнинчи санасидан кечиктирмай тўлайди. 

Давлат уй-жой фондининг кўп квартирали уйидаги жойларни ижарага, арендага олувчилар шу уйдаги умумий фойдаланишдаги мол-мулкни сақлаш ҳақини ижарага, арендага бериш шартномаси шартларига мувофиқ, бироқ ўтган ойдан кейинги ойнинг ўнинчи кунидан кечиктирмай тўлайди.

Давлат ва хусусий уй-жой фондларида кўрсатиладиган коммунал хизматлар учун мажбурий тўловлар тўлаш ўтган ойдан кейинги ойнинг ўнинчи кунидан кечиктирмай ҳар ойда амалга оширилиши керак, сув таъминоти ва оқава сув  (канализация) хизматлари бундан мустасно.

Давлат ва хусусий уй-жой фондларида тақдим этилаётган сув таъминоти ва оқава сувлар (канализация) хизматлари учун мажбурий тўловлар 100 фоизли олдиндан тўлов асосида амалга оширилиши керак.

Кўрсатиладиган коммунал хизматлар учун мажбурий тўловлар ушбу модданинг учинчи қисмида белгиланган муддатда тўланмаган тақдирда, давлат ва хусусий уй-жой фондларидаги жойларнинг мулкдорлари, ижарага, арендага олувчилари кечиктирилган ҳар бир кунга юридик шахслар учун 0,4 фоиз, жисмоний шахслар учун 0,1 фоиз миқдорида, бироқ кечиктирилган тўлов суммасининг 50 фоизидан кўп бўлмаган миқдорда пеня тўлайди.

Агар ширкат, бошқарувчи ёки бошқарувчи ташкилот кўп квартирали уйнинг коммунал хизматлар буюртмачиси бўлса, уларга пеня миқдорлари бўйича ушбу модданинг тўртинчи қисмида жисмоний шахслар учун белгиланган норма қўлланилади.

Давлат ва хусусий уй-жой фондларидаги жойларнинг мулкдорларига, ижарага, арендага олувчиларига коммунал хизматлар кўрсатиш мажбурий тўловлар уч ойдан ортиқ тўланмаган тақдирда, қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда электр энергияси ва табиий газ таъминоти тўхтатиб турилади, сув таъминоти ва оқава сув  (канализация) хизматлари бундан мустасно.

Сув таъминоти ва оқава сув (канализация) хизматлари учун 100 фоиз олдиндан тўлов амалга оширилмаган тақдирда, давлат ва хусусий уй-жой фондларида биноларнинг эгалари, ижарачилари, арендага олувчиларга нисбатан сув таъминоти ва оқава сув (канализация) тизимларидан тўлиқ узилиб қолгунга қадар чоралар қўлланилади. 

Ушбу модданинг учинчи қисмида белгиланган муддатда электр энергияси ва табиий газ етказиб бериш учун мажбурий тўловлар ўтказилмаган тақдирда, давлат ва хусусий уй-жой фондларида биноларнинг эгалари, ижарачилари, арендага олувчиларига нисбатан электр ва газ тақсимлаш тармоқларидан тўлиқ узилиб қолгунча чоралар кўрилади.

144-модда. Уй-жойни сақлаш ва коммунал хизматлар ҳақини тўлаш харажатларини қоплаш

Фуқароларнинг айрим тоифаларига уй-жойни сақлаш ва коммунал хизматлар ҳақини тўлаш харажатлари қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда қопланади.

145-модда. Турар жойлар ва коммунал хизматлар ҳақини тўлашда аҳолининг ижтимоий жиҳатдан ҳимояланмаган ва кам таъминланган тоифаларини қўллаб-қувватлаш

Турар жойлар ва коммунал хизматлар ҳақини тўлашда аҳолининг ижтимоий жиҳатдан ҳимояланмаган ва кам таъминланган тоифаларини қўллаб-қувватлаш қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оширилади.

 

IX-БЎЛИМ. УЙ-ЖОЙ ФОНДИНИ САҚЛАШ

146-модда. Уй-жой фондини сақлаш фаолияти

Уй-жой фондини сақлаш фаолияти уйларни бошқаришга, уларга хизмат кўрсатишга (тегишли техник ва санитария ҳолатини сақлаб туришга), уларни таъмирлашга оид фаолиятни ҳамда уларни сақлашга ва уларда яшаш ҳамда кўп квартирали уйга туташ, ободонлаштириш элементлари бўлган ер участкасидан фойдаланиш учун зарур шароитлар яратишга қаратилган бошқа фаолиятни ўз ичига олади. 

Уй-жой фондига хизмат кўрсатиш ва уни таъмирлаш белгиланган стандартлар, нормалар ва қоидаларга мувофиқ амалга оширилади. 

Хусусий уй-жой фондини сақлаш харажатларини молиялаштириш мулкдорларнинг маблағлари ҳисобидан амалга оширилади. 

Муниципал уй-жой фондини ва аниқ мақсадли коммунал уй-жой фондини сақлаш харажатларини молиялаштириш маҳаллий бюджет маблағлари ҳисобидан белгиланган тартибда амалга оширилади. 

Идоравий уй-жой фондини сақлаш харажатларини молиялаштириш уй-жой фонди ўз тасарруфида ҳамда балансида турган давлат корхоналари, муассасалари ва ташкилотларининг маблағлари ҳисобидан амалга оширилади. 

Фавқулодда вазиятлар оқибатида вайрон бўлган уй-жой фондини тиклаш харажатларини молиялаштириш Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг қарори асосида амалга оширилади. 

147-модда. Уй-жой фондини бошқариш

Уй-жой фондини бошқариш уй-жой фондини, муҳандислик ускуналарини, шу уйларга туташ, ободонлаштириш элементлари бўлган ер участкаларини лозим даражада сақлашни, уларга хизмат кўрсатиш ва уларни таъмирлашни ҳамда фуқароларнинг яшаши учун зарур шароитларни яратишга қаратилган бошқа фаолиятни ўз ичига олади.

Давлат уй-жой фондини бошқариш уй-жой фондининг мулкдори билан бошқарувчи ёки бошқарувчи ташкилот ўртасида тузиладиган шартномага биноан амалга оширилиши мумкин.

Давлат уй-жой фондини бошқариш уй-жой фондининг мулкдори билан бошқарувчи ёки бошқарувчи ташкилот ўртасида тузиладиган шартномага биноан амалга оширилиши мумкин.

Бошқариш шартномаси бўйича уй-жой фонди эгасининг ёки кўп квартирали уй эгаларининг топшириғига биноан бошқарувчи ташкилот ёки бошқарувчи келишилган муддат давомида маълум ҳақ эвазига ишларни бажариш ва (ёки) уй-жой фондини бошқариш, хизматлар кўрсатиш ва тегишли таъминот ва таъмирлаш ишларини бажариш, уй-жой фондини бошқариш мақсадларига эришишга қаратилган бошқа фаолиятни амалга ошириш мажбуриятини олади.

Уй-жой фондини бошқариш шартномасида қуйидагилар кўрсатилиши керак:

бошқариш амалга ошириладиган мол-мулк ёки умумий мулкнинг таркиби;

уй-жой фондини бошқариш, мол-мулкни ёки умумий мулкни сақлаш ва таъмирлаш бўйича ишлар ва (ёки) хизматлар рўйхати, бошқарувчи ташкилот ёки бошқарувчи томонидан тақдим этилган бундай рўйхатни ўзгартириш тартиби;

шартнома нархини, уй-жой фондини сақлаш ва таъмирлаш учун тўлов миқдори, шунингдек, бундай тўловни амалга ошириш тартибини белгилаш тартиби;

бошқарув ташкилоти ёки бошқарув шартномаси бўйича ўз мажбуриятларини бошқарувчи томонидан бажарилиши устидан назоратни амалга ошириш тартиби;

бажарилган ишлар ва хизматлар учун ҳисобот бериш тартиби ва муддатлари.

Уй-жой фондини бошқариш шартномаси камида бир йил муддатга, лекин беш йилдан ортиқ бўлмаган муддатга тузилади.

Кўп квартирали уйни бошқариш усули ушбу хонадон эгалари умумий йиғилишида қатнашган мулкдорларнинг камида ярмининг қарори билан белгиланади.

Хонадон эгалари томонидан квартирани тўғридан-тўғри бошқаришда, умумий мулкни сақлаш бўйича хизматларни кўрсатиш ёки ушбу уйдаги мулкни таъмирлаш бўйича шартномалар бинолар эгалари умумий йиғилишининг қарорлари асосида тузилади. Шу билан бирга, учинчи шахслар билан муносабатларда биноларнинг эгалари номидан, бир ёки бир нечта бинолар эгалари умумий йиғилиши томонидан ваколат берилган шахсларга мурожаат қилиш ҳуқуқига эга.

Ширкат ташкил этилган кўп квартирали уйни бошқариш «Кўп квартирали уйларни бошқариш тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунида белгиланган тартибда амалга оширилади. 

Ширкат ташкил этилмаган кўп квартирали уйдаги умумий мулкни сақлаш бўйича хизматлар кўрсатиш ва уни таъмирлаш бўйича ишлар бажариш бошқарувчи ёки бошқарувчи ташкилот томонидан кўп квартирали уйдаги жой мулкдорларининг умумий йиғилишининг қарори асосида тузиладиган шартномага мувофиқ амалга оширилиши мумкин.

148-модда. Уй-жой фондини бошқариш, унга хизмат кўрсатиш ва уни таъмирлаш шартномалари

Уй-жой фондини бошқариш, унга хизмат кўрсатиш ва уни таъмирлаш шартномалари ёзма шаклда тузилади. 

Бошқарувчи ёки бошқарувчи ташкилот, бир томондан, ва уй-жой фонди мулкдори ёки ширкат, агар ширкат ташкил этилмаган бўлса, кўп квартирали уйдаги турар жойлар мулкдорлари, иккинчи томондан, уй-жой фондини бошқариш шартномасининг тарафларидир. 

Уй-жой фондини бошқариш шартномасининг мажбурий шартлари қуйидагилардан иборат: бошқарув амалга ошириладиган кўп квартирали уйдаги жойлар мулкдорларининг умумий мол-мулки таркиби ҳамда уйнинг манзили; 

кўп квартирали уйдаги жойлар мулқдорларининг умумий мол-мулкини, шу уйга туташ, ободонлаштириш элементлари бўлган ер участкаси сақланишини таъминлаш бўйича бошқарувчи (ижрочи директор) ёки бошқарувчи ташкилотнинг мажбуриятлари; 

бошқарувчи ёки бошқарувчи ташкилот хизматларига ҳақ тўлаш тартиби ва миқдори; 

кўп квартирали уйнинг техник ҳужжатларини топшириш шартлари; 

шартнома бўйича мажбуриятларнинг бошқарувчи ёки бошқарувчи ташкилот томонидан бажарилиши устидан назоратни амалга ошириш тартиби. 

Уй-жой фондини бошқариш шартномаси шартлари кўп квартирали уйдаги жойларнинг барча мулкдорлари учун бир хил белгиланади. 

Агар уй-жой фондини бошқариш шартномасида бошқача тартиб назарда тутилмаган бўлса, бошқарувчи ёки бошқарувчи ташкилот кўп квартирали уйдаги жойлар мулкдорларига ҳар йили уй-жой фондини бошқариш шартномасининг ўтган йилги бажарилиши тўғрисида жорий йилнинг биринчи чораги ичида ҳисобот тақдим этади. 

Уй-жой фондининг мулкдори ёки у ваколат берган орган, ширкат, бошқарувчи ёхуд бошқарувчи ташкилот уй-жой фондига хизмат кўрсатиш ва уни таъмирлаш учун тегишли хизмат кўрсатувчи ва таъмирловчи ташкилотлар билан ишларни бажаришга (хизматлар кўрсатишга) доир шартномалар тузишга ҳақлидир. 

14-БОБ. УЙ-ЖОЙНИ  РЕКОНСТРУКЦИЯ ҚИЛИШ (ҚАЙТАДАН ҚУРИШ). ҚАЙТА  ҚУРИШ. ҚАЙТА  РЕЖАЛАШТИРИШ

149-модда. Кўп квартирали уйларни  реконструкция қилиш

Кўп квартирали биноларнинг эгалари умумий овозларнинг учдан икки қисми билан уйнинг қулайлик шароитларини яхшилашга, шу жумладан маҳаллий иссиқлик таъминоти тизимларини, лифтларни ва бошқаларни қуришга қарор қилишлари мумкин. Бунда, уйнинг меъморий ансамбли сақланиб қолиши керак.

Кўп квартирали уйдаги барча мулкдорларнинг розилиги талаб қилинади, қачонки бундай  реконструкция қилиш натижасида кўп квартирали уйдаги умумий мулк миқдори камайса.

Кўп квартирали уйни  реконструкция  қилиш - бу уйнинг параметрларини, унинг қисмларини (баландлиги, қаватлар сони, майдони, ҳажми), шу жумладан, қўшимча  қурилиш, қайта қуриш, кўп квартирали биноларни кенгайтириш, шунингдек, уйнинг қурилиш иншоотларини алмаштириш ва (ёки) тиклаш, бундай тузилмаларнинг айрим элементларини ўхшаш ёки бошқа такомиллаштирувчи кўрсаткичларга алмаштириш ва (ёки) ушбу элементларни тиклашдир.

Қайта  қуриш эскирган ёки қўшимча муҳандислик ускуналарини ўрнатиш, тузилмаларни кучайтириш, бинонинг иссиқлик муҳандислик хусусиятларини яхшилаш учун махсус чора-тадбирлар, уни қайта  ишлаб чиқиш, шунингдек, қўшимча  қаватлар ва чердакларни қуриш орқали яшаш жойини кўпайтиришни ўз ичига олади.

Кўп квартирали уйни реконструкция қилиш унинг ҳажмли - режалаштириш ечимлари ва меъморий хусусиятларини такомиллаштириш, шунингдек, янги ҳажмли режалаштириш элементларини, шу жумладан, квартираларни ёки уларнинг биноларини, зинапояларни, лифтларни, турар-жой биноларини кенгайтириш орқали уйнинг ҳажмини ўзгартирганда замонавий талабларни ҳисобга олган ҳолда конструктив, техник ва муҳандислик ечимларини такомиллаштириш мақсадида амалга оширилади, ҳамда (шу жумладан, шип қавати) ёки кўп квартирали биноларнинг қисмларини демонтаж қилиш мақсадида олиб борилади.

Кўп квартирали уйни  реконструкция қилиш Ўзбекистон Республикаси ҳудудида фаолият юритаётган қурилиш меъёрлари ва қоидалари талабларига мувофиқ ишлаб чиқилган лойиҳалар бўйича амалга оширилиши керак. 

Лойиҳалаштиришда одамларнинг ҳаёти ва соғлиғини муҳофаза қилиш, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш, узоқ хизмат кўрсатиш, таъмирлаш, энергияни тежаш ва амалдаги меъёрий ҳужжатларга мувофиқ бошқа талабларни таъминлаш бўйича чора-тадбирлар назарда тутилиши керак.

Лойиҳа-смета ҳужжатлари шаҳарсозлик ҳужжатлари, шаҳарсозлик меъёрлари ва қоидаларига мувофиқ, Ўзбекистон Республикаси қурилиш вазирлигининг тегишли таркибий бўлинмалари, санитария-эпидемиология хизматлари, ёнғин назорати хизматлари, экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш органлари томонидан ва қонун ҳужжатларига мувофиқ бошқа хизматлар билан келишилган ҳолда ишлаб чиқилади.

Кўп квартирали уйдаги биноларнинг эгалари ўз уйларини реконструкция қилиш бўйича лойиҳа ҳужжатлари билан танишишлари керак, ва бунда улар ўз уйлари учун қандай  оқибатларга олиб келиши мумкинлиги ҳақида хулоса чиқаришлари мумкин.

Эски кўп квартирали уйни реконструкция қилиш ёки қайта тиклашни молиялаштириш манбалари - бу кўп квартирали уй эгаларининг шахсий маблағлари, маҳаллий бюджет маблағлари ва қонун ҳужжатларида таъқиқланмаган бошқа жалб қилинган маблағлардан ташкил топади.

150-модда. Кўп квартирали уйдаги турар-жой ва ёрдамчи биноларни қайта қуриш ва қайта  режалаштириш

Турар жойни қайта қуриш - бу муҳандислик тармоқларини, санитария-техник, электр ёки бошқа жиҳозларни ўрнатиш, алмаштириш ёки кўчириш, бу уйнинг техник паспортига ўзгартириш киритишни талаб қилади. 

Уйни қайта  режалаштириш - бу унинг конфигурациясидаги ўзгариш бўлиб. у уйнинг техник паспортига ўзгартириш киритишни талаб қилади. Турар-жойни қайта лойиҳалашда кўтарма тузилмаларни бузиш таъқиқланади.

Муниципал ва идоравий уй-жой фондининг уйларида турар-жой ва ёрдамчи биноларни қайта  қуриш, қайта режалаштиришга фақат квартирани яхшилаш учун амалга оширилиши мумкин ва фақат Ижарачининг розилиги билан, оиласининг вояга етган аъзолари, у билан доимий яшовчи фуқаролар, уй эгасининг розилиги билан рухсат этилади.

Кўп квартирали уйнинг жой мулкдорлари турар-жойларини қайта  қуриш ва қайта  ташкил этишга уй-жой мулкдорлари ширкатини тақдим этиш бўйича қабул қилинган қарор асосида, маҳаллий ҳокимият органларининг тегишли хизматлари билан келишилган ҳолда қонунчилик, шаҳарсозлик меъёрлари ва қоидалари талабларига риоя этилиши шарти билан йўл қўйилади.

Қайта режалаштириш ёки қайта қуришни ҳисобга олган ҳолда яшаш жойлари кадастр органларида янги техник паспорт бериш билан қайта  рўйхатдан ўтказилиши керак.

Уй эгаси, ижарачи, унинг оиласидаги вояга етган аъзолари ёки  у билан доимий яшовчи фуқароларнинг уй-жой ва коммунал биноларни қайта қуриш ёки қайта  режалаштиришни рад этилиши муносабати билан юзага келадиган низолар суд тартибида ҳал этилади.

Уй-жой ва ёрдамчи биноларни уй эгасининг рухсатисиз ўзбошимчалик билан қайта  қуриш ёки қайта  режалаштириш ишларини амалга оширган Ижарачи қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгар бўлади.

Бинолар эгаси томонидан умумий мулкка таҳдид соладиган ёки унинг аҳволини ёмонлаштирадиган ишларни амалга ошириш  билан боғлиқ бўлган қайта  қуриш, қайта режалаштириш ва қайта жиҳозлаш таъқиқланади.

Мақсадли коммунал уй-жой фондининг уйларида турар-жой ва ёрдамчи биноларни қайта қуриш ва қайта режалаштириш таъқиқланади, яшаш учун санитария шароитларини яхшилаш ва уни ишлатиш жараёнида мақсадли коммунал уй-жой фондининг санитария, ёнғинга қарши ва сейсмик хавфсизлигини таъминлаш зарурияти бундан мустасно.

 

151-модда. Кўп квартирали бинода биноларни қайта қуриш ва (ёки) қайта режалаштириш тартиби

Уй-жойни қайта  қуриш ва (ёки) қайта режалаштириш маҳаллий давлат ҳокимияти  органининг қарорига асосан қурилиш меъёрлари ва қоидаларига риоя қилинган ҳолда амалга оширилади (бундан кейин — келишувни амалга оширувчи орган).

Биноларни қайта  қуриш ва (ёки) қайта  ишлаб чиқиш  учун бино эгаси ёки у вақолат берган шахс қайта куриладиган ва (ёки) қайта режалаштириладиган бино жойлашган жойда давлат хизматлари маркази орқали келишувни амалга оширувчи қурилишнинг ҳудудий органига қуйидаги  ҳужжатларни тақдим  этади:

турар жойни қайта қуриш ва (ёки) қайта  режалаштириш тўғрисидаги ариза;

қайта  қуриладиган ва (ёки) қайта режалаштириладиган турар-жой бинолари учун ном ҳужжатлари (асл нусхалар ёки нотариал тасдиқланган нусхалар);

қайта  куриладиган ва (ёки) қайта  режалаштириладиган турар жойни қайта  қуриш ва (ёки) қайта  режалаштиришнинг белгиланган тартибда тайёрланган ва тузилган лойиҳаси;

қайта куриладиган ва (ёки) қайта режалаштириладиган турар-жой биноларининг кадастр паспорти.

Аризачидан ушбу бандда назарда тутилмаган қўшимча ҳужжатлар ва (ёки) маълумотларни тақдим этиш талабига йўл қўйилмайди.

Давлат хизматлари маркази ҳужжатларни қабул қилишда уларнинг рўйхати. қабул қилинган санаси кўрсатилган ҳолда квитанция / тўлов варақасини беради.

Келишувни келишиш ёки рад этиш тўғрисидаги қарор тегишли аризани ва ушбу модданинг иккинчи қисмига мувофиқ тақдим этилган бошқа ҳужжатларни кўриб чиқиш натижалари бўйича келишувни амалга оширувчи орган томонидан ушбу ҳужжатлар ушбу органга тақдим этилган кундан эътиборан ўттиз кундан кечиктирмай қабул қилиниши керак.

Келишувни амалга оширувчи қурилишнинг ҳудудий органи, келишув тўғрисида қарор қабул қилинган кундан бошлаб уч иш кунидан кечиктирмай аризачига беради ёки аризада кўрсатилган манзилга бундай қарор қабул қилинганлигини тасдиқловчи ҳужжатни илова қилган ҳолда юборади. 

Ушбу модданинг бешинчи қисмида назарда тутилган ҳужжат уй-жойни қайта  қуриш ва (ёки) қайта режалаштириш учун асос бўлиб хизмат қилади.

152-модда. Биноларни қайта қуриш ва (ёки) қайта  режалаштиришни келишишни рад этиш

Турар жойни қайта  қуриш ва (ёки) қайта  режалаштиришни келишишни рад этишга қуйидаги ҳолларда йўл қўйилади:

ушбу Кодекс 158-моддасининг иккинчи қисмида назарда тутилган ҳужжатлар тақдим  этилмаганда;

уй-жой биноларини санитария ва техник меъёрлар ва қоидалар билан жиҳозлаш учун қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда қайта қуриш ва (ёки) қайта  режалаштириш лойиҳасининг бинолардан фойдаланишни хавфли ёки имконсиз ҳолга келтирадиган даражадаги номувофиқлиги;

биноларини қайта  қуриш ва (ёки) қайта  режалаштириш лойиҳаси билан қўшнилар ёки бошқа учинчи шахсларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларининг бузилиши (бундай қайта  қуриш ва (ёки) қайта  режалаштириш учун ушбу қўшнилар ёки учинчи шахсларнинг ёзма розилиги мавжуд бўлган ҳоллар бундан мустасно);

биноларни қайта  қуриш ва (ёки) қайта  қуриш лойиҳаси қўшнилар ёки бошқа учинчи шахсларнинг ҳаёти ва соғлиғи учун хавфли шароит яратса;

биноларнинг ташқи кўриниши, архитектура ва хавфсизлик соҳасида қонун ҳужжатларида белгиланган талабларга мос келмаслиги, агар биноларни қайта  қуриш ва (ёки) қайта  режалаштириш лойиҳаси бинонинг ташқи кўринишини ўзгартиришни назарда тутса.

Уй-жойни қайта  қуриш ва (ёки) қайта  режалаштиришни келишишни рад этиш тўғрисидаги қарор ушбу моддада назарда тутилган ҳуқуқбузарликларга ва ушбу қонунбузарликларнинг моҳиятини кўрсатувчи мажбурий маълумотнома  билан исботланиши керак.

Турар жойни қайта  қуриш ва (ёки) қайта  режалаштиришни келишишни рад этиш тўғрисидаги қарор бундай қарор қабул қилинган кундан бошлаб уч иш куни ичида ариза берувчига берилади ёки юборилади ва бу қарор аризачи томонидан суд тартибида шикоят қилиниши мумкин.

153-модда. Кўп квартирали биноларни қайта қуриш ва (ёки) қайта режалаштиришнинг тугалланиши

Уй-жойни қайта  қуриш ва (ёки) қайта  режалаштиришни тугалланиши ҳудудий қурилиш органи томонидан тузилган қабул комиссиясининг розилиги билан тасдиқланади.

Давлат кадастрини юритиш мақсадида қабул комиссияси далолатномаси кўчмас мулкнинг етакчи давлат реестрига келишувни амалга оширувчи ҳудудий қурилиш органи томонидан юборилиши керак.

154-модда. Турар жойни ўзбошимчалик билан қайта қуриш ва (ёки) ўзбошимчалик билан қайта  режалаштириш оқибатлари

Ушбу Кодекснинг 158-моддасида назарда тутилган асослар мавжуд бўлмаган тақдирда ёки биноларни қайта қуриш ва (ёки) қайта режалаштириш лойиҳасига мувофиқ тақдим этилган биноларни қайта қуриш ва (ёки) қайта режалаштириш лойиҳасини бузган ҳолда амалга оширилган биноларни қайта қуриш ва қайта режалаштириш ишлари ўзбошимчалик ҳисобланади.

Уйжойфондинспекция ўзбошимчалик билан қайта  қуриш ва (ёки) қайта  режалаштириш бўйича ишларни бажарган бино эгасига кўрсатма беради. Ушбу кўрсатмада кўрсатилган уйнинг лойиҳа ҳолатига тиклаш учун талаблар (муддатлар, тартиблар) белгиланади.

Кўп квартирали уйларда биноларни ўзбошимчалик билан қайта  қуриш ва (ёки) қайта режалаштириш ҳолатларини аниқлаш ва олдини олиш Уйжойфондинспекция ваколатига киради. Уйжойфондинспекция расмийлари рухсатсиз қайта қуриш ва (ёки) қайта режалаштириш бино текширилади. 

Уй-жой мулкдорлари томонидан белгиланган муддатларда буюртма талаблари бажарилмаган тақдирда, Уйжойфондинспекция ушбу талабни бажариш тўғрисидаги даъво билан судга мурожаат қилиши керак.

 

15-боб. Фойдаланиш учун жавобгарлик чегараси

 

155-модда. Уй-жой мулкдорлари ширкатлари (бундай уйни бевосита бошқаришда истеъмолчилари) ва коммунал хизмат кўрсатувчи таъминотчилар ўртасида фойдаланиш учун жавобгарлик чегараси

Уй-жой мулкдорлари ширкатлари (бундай уйни бевосита бошқаришда истеъмолчи) ва коммунал хизмат кўрсатувчи таъминотчилари ўртасида фойдаланиш учун жавобгарлик чегараси қуйидагилардир:

сув таъминоти учун-кўп квартирали уйни сув таъминоти тизимидан ажратиб турадиган ва кўп квартирали уйнинг ичкарисида жойлашган кириш эшиги, кириш зулфини, умумий уй тизимининг бир қисмидир. Кўп квартирали уй ичидаги зулфин бўлмаса фойдаланиш учун жавобгарлик чегараси уй-жой мулкдорлари ширкатлари ва сув таъминоти ташкилоти ўртасидаги келишув билан белгиланади; 

канализация учун-кўп квартирали уйнинг биринчи канализация кудуғи; 

марказлаштирилган иссиқлик таъминоти ва иссик сув таъминоти учун – иссиқлик пунктидан (бошқарув узелидан) кейин иситиш ва иссик сув таъминоти тизимларининг бош зулфинлари; 

электр таъминоти учун ҳаводаги тармоқланишда - бино ёки қувур таянчида ўрнатилган биринчи изоляторларда. Кабель билан киритишда — бинога кириш жойида таъминловчи кабелнинг уланиш жойларида белгиланади. Бунда уй-жой мулкдорлари ширкатларига, муассасаларга ва бошқа ишлаб чиқариш билан шуғулланмайдиган истеъмолчиларга тегишли уйлардаги электр тармоғининг баланс бўйича мансублик чегарасидаги уланмаларнинг ҳолати учун ҳудудий электр тармоқлари корхонаси жавоб беради.

Электр қурилмаларини эксплуатация қилиш хусусиятларига кўра, жавобгарликнинг бошқа асосланган чегаралари ҳам белгиланиши мумкин.

156-модда. Уй-жой мулкдорлари ширкатлари (бундай уйни тўғридан-тўғри бошқариш учун истеъмолчи) ва кўп квартирали биноларда эгалари ўртасида фойдаланиш учун жавобгарлик чегаралари. 

Уй-жой мулкдорлари ширкатлари (бундай уйни бевосита бошқаришда истеъмолчи) ва кўп квартирали уйдаги бино эгалари ўртасида фойдаланиш учун жавобгарлик чегаралари қуйидагилардир:

сув таъминоти учун-сув таъминоти тизимининг мулкдорга тегишли турар жойдаги сув тақсимловчи тик қувурга уланиш жойи;

Канализация учун-турар жой мулкдорига тегишли бўлган канализация тик қувирига уланиш жойи. Бунда уйнинг ички муҳандислик канализация тармоғига уловчи мослама кўп квартирали уйдаги умумий мулк элементи ҳисобланади.

Иссик сув таъминоти учун – иссик сув таъминоти тизимининг мулкдорга тегишли турар жойдаги тақсимловчи тик қувурга уланиш жойи;

Марказлаштирилган иссиқлик таъминоти учун-уйнинг ички иситиш тизими қувурининг иситиш мосламасидаги жўмракнинг кириш қисми. Агар ушбу мослама мавжуд бўлмаса, чегара иситиш мосламасига уланиш нуқтаси ҳисобланади.

Электр таъминоти учун – турар жой мулкдорига тегишли бўлган автоматик ҳимоя ускунасига уланиш нуқтаси. Агар электр энергиясини ҳисобга олиш прибори жой мулкдорига тегишли бўлса ҳисобга олиш приборига уланиш нуқтаси.

 

Х-БЎЛИМ. ЯКУНИЙ ҚОИДАЛАР.

 

157-модда. Уй-жой соҳасидаги халқаро ҳамкорлик

Уй-жой соҳасидаги халқаро ҳамкорлик халқаро ҳуқуқнинг умумэътироф этилган принциплари ва нормалари, шунингдек Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномалари ҳамда қонун ҳужжатлари асосида амалга оширилади.

158-модда. Низоларни ҳал этиш

Уй-жой соҳасидаги юзага келадиган низолар қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда ҳад этилади.

159-модда. Уй-жой тўғрисидаги қонун ҳужжатларини бузганлик учун жавобгарлик

   Уй-жой тўғрисидаги қонун ҳужжатларини бузганликда айбдор бўлган шахслар белгиланган тартибда жавобгар бўлади.

160-модда. Қонун ҳужжатларини ўз кучини йўқотган деб топиш

Қуйидагилар ўз кучини йўқотган деб топилсин:

1) Ўзбекистон Республикасининг 1998 йил 24 декабрда қабул қилинган “Ўзбекистон Республикасининг Уй-жой кодексини тасдиқлаш тўғрисида”ги
713-I-сонли Қонуни (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 1998 йил, 1-сон, 4-модда);

2) Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг 1998 йил 24 декабрдаги  “Ўзбекистон Республикасининг Уй-жой кодексини кучга киритиш тартиби тўғрисида”ги 711-I-сонли Қарори (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 1999 йил, 1-сон, 5-модда);

3) Ўзбекистон Республикасининг 2001 йил 12 майда қабул қилинган   “Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”)ги 220-II-сонли Қонунининг XVIII бўлими (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 2001 йил, № 5, 89-модда, Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2007 йил, 1-2-сонли, 3-модда, 52-сонли, 533-модда, 2016 йил, 3 (I)-сонли, 32-модда);

4) Ўзбекистон Республикасининг 2004 йил 30 апрелда қабул қилинган   “Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”)ги 621-II-сонли Қонунининг XVI бўлими
(Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2004 йил, 25-сонли,
287-модда, 2005 йил, 1-сонли, 4-модда, 2007 йил, 52-сонли, 533-модда, 2010 йил, 24-25-сонли, 192-модда, 2013 йил, 41-сонли, 543-модда, 2016 йил, 3 (I)-сонли,
32-модда, 37-сонли, 426-модда);

5) Ўзбекистон Республикасининг 2006 йил 21 июнда қабул қилинган “Ўзбекистон Республикасининг “Аҳоли иш билан таъминлаш тўғрисида”ги Қонунига, Ўзбекистон Республикасининг Солиқ кодексига ҳамда Ўзбекистон Республикасининг Уй-жой кодексига қўшимчалар киритиш ҳақидаги”ги ЎРҚ-36-сонли Қонунининг 3-моддаси (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2006 йил, 25-26-сонли, 225-модда, 2007 йил, 52-сонли, 533-модда);

6) Ўзбекистон Республикасининг 2007 йил 8 январда қабул қилинган “Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик, Уй-жой кодексларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш ва Ўзбекистон Республикасининг “Давлат Уй-жой сиёсатининг асослари тўғрисида”ги Қонунини ўз кучини йўқотган деб топиш тўғрисида”ги ЎРҚ-77-сонли Қонунининг 2-моддаси (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2007 йил, 1-2-сонли, 3-модда);

7) Ўзбекистон Республикасининг 2007 йил 5 апрелда қабул қилинган “Ипотека тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни қабул қилиниши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги ЎРҚ-83-сонли Қонунининг 3-моддаси (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2007 йил, 14-сонли, 132-модда);

8) Ўзбекистон Республикасининг 2008 йил 31 декабрда қабул қилинган “Солиқ тўғрисидаги қонун ҳужжатлари такомиллаштирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги ЎРҚ-197-сонли Қонунининг 25-моддаси (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2008 йил, 52-сонли, 513-модда, 2013 йил, 1-сонли, 1-модда, 52-сонли, 686-модда, 2016 йил, 37-сонли, 426-модда, Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 30.01.2018 й., 03/18/463//0634-сонли);

9) Ўзбекистон Республикасининг 2009 йил 22 декабрда қабул қилинган “Ўзбекистон Республикаси айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги ЎРҚ-238-сонли Қонунининг 11-моддаси (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2009 йил, 52-сонли, 553-модда);

10) Ўзбекистон Республикасининг 2011 йил 30 декабрда қабул қилинган “Ўзбекистон Республикаси айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги ЎРҚ-313-сонли Қонунининг 3-моддаси (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2011 йил, 52-сонли, 556-модда);

11) Ўзбекистон Республикасининг 2013 йил 7 октябрда қабул қилинган “Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш, шунингдек айрим қонун ҳужжатларини ўз кучини йўқотган деб топиш тўғрисида”ги ЎРҚ-355–сонли Қонунининг 21-моддаси (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2013 й., 41-сон, 543-модда; 2016 й., 3(I)-сон, 32-модда; Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 30.01.2018 й., 03/18/463/0634-сон);

12) Ўзбекистон Республикасининг 2014 йил 20 январда қабул қилинган “Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги ЎРҚ-365–сонли Қонунининг 18-моддаси (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2014 й., 4-сон,
45-модда; 2016 й., 3(I)-сон, 32-модда; 2017 й., 22-сон, 407-модда; Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 26.06.2019 й., 03/19/544/3337-сон);

13) Ўзбекистон Республикасининг 2015 йил 20 августада қабул қилинган “Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига хусусий мулкни, тадбиркорлик субъектларини ишончли ҳимоя қилишни янада кучайтиришга, уларни жадал ривожлантириш йўлидаги тўсиқларни бартараф этишга қаратилган ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги ЎРҚ-391–сонли Қонунининг
20-моддаси (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2015 й.,
33-сон, 439-модда; Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 30.01.2018 й., 03/18/463/0634-сон);

14) Ўзбекистон Республикасининг 2016 йил 25 апрелда қабул қилинган “Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги ЎРҚ-405–сонли Қонунининг 12-моддаси  (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2016 й., 17-сон, 173-модда);

15) Ўзбекистон Республикасининг 2018 йил 25 январда қабул қилинган “Айрим давлат органлари фаолияти такомиллаштирилиши, шунингдек фуқароларнинг ҳуқуқлари ва эркинликларини ҳимоя қилиш кафолатларини таъминлашга доир қўшимча чора-тадбирлар қабул қилиниши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги ЎРҚ-456–сонли Қонунининг 20-моддаси (Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 05.01.2018 й., 03/18/456/0512-сон);

16) Ўзбекистон Республикасининг 2018 йил 11 октябрда қабул қилинган “Юридик ёрдам ва ҳуқуқий хизматлар кўрсатиш тизими такомиллаштирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги ЎРҚ-497–сонли Қонунининг
5-моддаси (Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 05.01.2018 й., 03/18/456/0512-сон);

17) Ўзбекистон Республикасининг 2018 йил 16 октябрда қабул қилинган “Аҳолининг ижтимоий жиҳатдан ҳимоя қилинишини таъминлаш ва уй-жой коммунал хизматлар кўрсатиш тизими такомиллаштирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги ЎРҚ-500-сонли Қонунининг 2-моддаси (Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 17.10.2018 й., 03/18/500/2057-сон);

18) Ўзбекистон Республикасининг 2019 йил 18 январда қабул қилинган “Баъзи давлат органларининг фаолияти такомиллаштирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги ЎРҚ-512-сонли Қонунининг 11-моддаси (Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 09.01.2019 й., 03/19/512/2435-сон);

19) Ўзбекистон Республикасининг 2019 йил 4 апрелда қабул қилинган “Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги ЎРҚ-533-сонли Қонунининг 4-моддаси (Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 05.04.2019 й., 03/19/533/2885-сон);

 

161-модда. Мазкур Кодекснинг бажарилишини, ижрочиларга етказилишини, моҳияти ва аҳамияти тушунтирилишини таъминлаш

Ўзбекистон Республикаси Уй-жой коммунал хизмат кўрсатиш вазирлиги, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари, бошқа манфаатдор ташкилотлар мазкур Кодекснинг бажарилиши, ижрочиларга етказилиши ва аҳоли ўртасида моҳияти ҳамда аҳамияти тушунтирилишини таъминлансин.

 

162-модда. Қонун ҳужжатларини ушбу Кодексга мувофиқлаштириш

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси:

Ҳукумат қарорларини ушбу Кодексга мувофиқлаштирсин;

давлат бошқаруви органлари ушбу Кодексга зид бўлган ўз норматив-ҳуқуқий ҳужжатларини қайта кўриб чиқиши ва бекор қилишини таъминлансин.

163-модда. Ушбу Кодекснинг кучга кириши

Ушбу Кодекс расман эълон қилинган кундан эътиборан уч ой ўтгандан сўнг кучга киради.

 

 

Ўзбекистан Республикаси

              Президенти                                                                     Ш.Мирзиёев

 

 

Умумий таклифлар

725