Проекты, у которых текст на государственном языке отсутствует, будут удаляться без уведомления инициатора проекта со стороны администрации Портала
ID Разработчик Дата размещения Дата завершения Кол-во предложений
12944 Министерство финансов Республики Узбекистан 27/01/2020 11/02/2020 42

Обсуждение завершено

Закон Республики Узбекистан
ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИНИНГ ҚОНУНИ Суғурта фаолияти ҳақида (янги таҳрирда)
ID-12944
Лойиҳа ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИНИНГ ҚОНУНИ Суғурта фаолияти ҳақида (янги таҳрирда) 1-Боб. Асосий қоидалар 1-модда. Мазкур қонуннинг мақсади Мазкур Қонуннинг мақсади суғурта фаолияти соҳасидаги муносабатларнинг мувофиқлаштирилишидир.Ушбу қонунда тадбиркорлик фаолияти тури сифатида суғурта қилишни амалга оширишнинг асосий қоидалари, суғурта шартномаси, айниқса суғурта (қайта суғурта) ташкилотлари, суғурта брокерлари фаолиятини лицензиялаш, тартибга солиш, фаолиятини тўхтатиш, бошқа жисмоний ва юридик шахслар учун суғурта бозоридаги фаолият шартлари, суғурта бозорини давлат томонидан мувофиқлаштириш вазифалари, суғурта фаолиятини текшириш ва назоратни амалга оширишни таъминлаш вазифалари белгиланган. Мазкур Қонун давлат ижтимоий суғуртасига ва мажбурий тиббий суғуртасига тегишли эмас. 2-модда. Суғурта фаолияти тўғрисида қонунчилик Суғурта фаолияти тўғрисидаги қонунчилик мазкур Қонун ва қонунчиликнинг бошқа ҳужжатларидан ташкил топади. Суғурталашдан келиб чиқадиган ва Ўзбекистон Республикасининг бошқа қонун ҳужжатлари доираси билан боғлиқ муносабатлар ушбу ҳужжатлар билан мувофиқлаштирилади, ушбу Қонунда бевосита тартибга солинадиган муносабатлар бундан мустасно. Агар суғурта фаолияти тўғрисидаги Ўзбекистон Республикасининг қонунчилигида кўзда тутилганидан фарқли ўлароқ Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасига кўра бошқача қоидалар ўрнатилган тақдирда, халқаро шартнома қоидалари қўлланилади. 3-модда. Асосий тушунчалар Суғурталовчининг (қайта суғурталовчининг) активлари - суғурталовчи (қайта суғурталовчи) томонидан келажакда улардан даромад олиш мақсадида олдинги фаолияти натижасида олинган иқтисодий ресурслари; Андеррайтер - суғурта (қайта суғурта) компаниясининг ходими, унинг вазифасига қабул қилинган суғурта хавфларини баҳолаш, суғурта қилиш ва суғурта (қайта суғурта) шартномалари шартларини белгилаш киради. Аннуитет - суғурталовчи томонидан суғурта шартномасида назарда тутилган даврийлик билан (мавжуд бўлса) фойдаланилган давр учун улар бўйича аннуитет тўловлари ва даромадлар кўринишида суғурталовчи ёки бенефициарга амалга оширилган тўлов. Аффилланган шахслар - жисмоний ёки юридик шахслар бўлиб, (назоратни амалга оширувчи ва ўз ваколатлари доирасида назорат вазифалари эга давлат органлари бундан мустасно), бевосита ва (ёки) билвосита тузилган битим туфайли, шу жумладан, шахсларнинг ҳар бири, (шахслардан бири) томонидан қабул қилинган қарорларни аниқлаш ва (ёки) уларга таъсир ўтказиш имконига эга бўлган шахслар дейиладилар; Бенуқсон ишбилармонлик обрўси - профессионаллик, соф виждонлилик, бекор қилинмаган ёки тугатилмаган судланганлик йўқлиги, жумладан, молиявий ташкилотнинг катта ходими лавозимини эгаллаш ҳуқуқидан маҳрум қилиш шаклидаги жиноий жазо қўллаш бўйича суд қарори қонуний кучга кирганлиги йўқлигини тасдиқловчи фактлар мавжудлиги; Ялпи ҳисобланган суғурта мукофоти - ҳисобот санасидан олдинги ўн икки ой давомида ҳисобланган суғурта мукофотларининг умумий суммаси, шу жумладан кирувчи қайта суғурта шартномалари бўйича суғурта мукофотлари, бу даврда қайтарилган камроқ суғурта ҳамда қайта суғуртага ўтказилган шартномалар бўйича мукофотларни чегириб ташлашдан олдинги мукофотлари; Ўзаро суғурта-фуқаролар ва уларнинг мулкий манфаатларини юридик шахслар томонидан ўзаро суғурта жамиятларини шакллантириш ва уларда зарур маблағларни бирлаштириш йўли билан ўзаро асосда суғурта қилиш. Ўзаро суғурта жамияти таъсис ҳужжатларида назарда тутилган, жамият маблағларини ошириш ва унинг аъзолари манфаатларини қондириш мақсадида мавжуд маблағларни инвестиция қилиш ҳуқуқига ега; Фойда олувчи, бенефициар - суғурта қопламаси ёки суғурта суммасини олувчи сифатида суғурталовчи (суғурталанган шахс) томонидан тайинланган жисмоний ёки юридик шахс; Ажратилган активлар - суғурталовчининг суғурта захиралари суммасига тўғри келадиган активлари; Бўлиб тўлаш орқали сотиб олиш суммаси - суғурта қилдирувчининг ҳаёт суғуртаси соҳалари (турлари) учун суғурта шартномаси муддатидан олдин бекор қилинганидан сўнг олишга ҳақли бўлган пул миқдори; Иккиламчи суғурта - икки ёки ундан ортиқ суғурталовчилар учун бир хил мулкий манфаатларни суғурталаш; Суғурта шартномаси - ёзма ёки електрон шаклда суғурталанувчи ва суғурталовчи ўртасида суғурта брокери воситасида ёки воситачисиз тузилган шартнома, ушбу ҳолатда суғурталовчи зиммасига, суғурта ҳодисаси юз берганда суғурта тўлови тўлаш учун (суғурта миқдори) суғурта шартномасига кўра суғурталанувчига ёки бошқа ҳар қандай шахсга суғурта мукофоти тўлаш мажбуриятини (суғурта бадаллари) белгиланган муддатларда амалга оширишга мажбур. Шартнома тузилганлигини тасдиқлаш мақсадида суғурталовчи суғурталанувчига суғурта полисини (гувоҳнома, квитансия ва бошқалар) беради.) Ҳаёт суғуртаси шартномаси - суғурта шартномаси бўлиб, унга кўра бир томондан (суғурталовчи) бир йўла тўлаш ёки вақти-вақти билан тўловни (суғурта суммаси)ни (суғурта мукофотини) шартномада назарда тутилган миқдорда тўлаш мажбуриятига мувофиқ, суғурталанувчи шахс ёки бошқа фуқаро (суғурталанувчи шахс)га шартномадаги маълум бир ёшга тўлган бўлса, ҳаёт ёки соғлиқни сақлаш учун етказилган зарар сабаб, ёки бошқа ҳодиса (суғурта ҳодисаси) туфайли (уларнинг ҳаётида назарда тутилган бўлса.) тўлаб беришга мажбурдир; Қайта суғурталаш шартномаси - ушбу қайта суғурталаш шартномасига мувофиқ қайта суғурталовчи назарда тутилган тўловни (қайта суғурталаш мукофоти)ни қайта суғурталовчига (ёки унинг томонидан кўрсатилган бошқа шахсга) қайта суғурталаш шартномаси шартларида назарда тутилган, қайта суғурталовчининг суғурта қопламасини тўлаш мажбурияти билан боғлиқ харажатларнинг ҳаммасини ёки бир қисмини суғурта шартномасида кўрсатилган)ига мувофиқ тўлаб бериш мажбуриятини олади.; Суғурталанган - мулкий манфаатлари суғурта ҳимояси объекти ҳисобланадиган суғуртада иштирок етувчи жисмоний шахс. Суғурталанувчи ўзига нисбатан суғурта шартномасини тузса ва ҳисобланган суғурта мукофотини тўласа айнри вақтнинг ўзида суғурталовчи бўлиши мумкин. Агар суғурта шартномаси бошқа шахсга нисбатан тузилган бўлса, суғурталовчи ва суғурталанувчи суғуртада иштирок етувчи турли шахслар ҳисобланадилар; Даъво қилинган зарар - суғурта ҳодисаси рўй бериши натижасида суғурталанувчи, наф олувчи ёки суғурталанувчининг мулкий манфаатларига етказилган зиён (зарар) нинг пулдаги ифодаси, ушбу вақтда қонун ҳужжатларида ёки суғурта шартномасида белгиланган тартибда суғурталовчига зарар миқдори еълон қилинади; Суғурта шартномаси бўйича комиссия тўлови - суғурта учун мижозларни жалб қилиш ва суғурта шартномасини қўллаб-қувватлаш учун суғурталовчи томонидан суғурта воситачисига тўланадиган ҳақ Қайта суғурталаш шартномаси бўйича комиссион йиғим-таваккалчиликларни қайта суғуртага ўтказиш ва суғурталовчининг бизнесни юритиш бўйича харажатларини тўлиқ ёки қисман қоплаш учун қайта суғурталовчи томонидан суғурталовчига тўланадиган ҳақ; Пул маблағларининг ликвидлиги - суғурталовчининг ўз мажбуриятларини бажариши учун уларнинг номинал қийматини сақлаган ҳолда суғурталовчининг суғурта захиралари маблағларини тезда нақд пулга айлантириш қобилияти; Жавобгарлик чегараси - суғурта шартномасида (суғурта полисида) кўрсатилган суғурта суммаси, унга мувофиқ суғурталовчи суғурталанувчига (учинчи шахсларга) жавобгар бўлади); Мумкин бўлган энг кўп зарар-уларда кўрсатилган суғурта ҳодисалари натижасида суғурталовчи ёки қайта суғурталовчи бир ёки бир неча суғурта шартномалари шартларида кўриши мумкин бўлган суғурта зарарининг тахмин қилинаётган энг кўп миқдори; Тўлов қобилияти маржаси - суғурталовчи (қайта суғурталовчи) активлари ва у томонидан қабул қилинган суғурта мажбуриятлари ўртасидаги нисбат; Ҳисобланган суғурта мукофоти - унинг бўйича маблағлар қачон олинганлигидан қатъий назар суғурта (қайта суғурта) шартномаси бўйича ҳисобот даврида ҳисобланган суғурта мукофоти (қайта суғурта мукофоти). Ҳисобланган суғурта қопламаси- унинг учун маблағлар қачон тўланганлигидан қатъий назар, суғурта (қайта суғурта) шартномаси бўйича ҳисобот даврида ҳисобланган суғурта қопламаси (суғурта суммаси), Ўз ечимини топмаган даъво - суғурта ҳодисаси юз беришидан келиб чиқадиган, суғурталовчининг мажбуриятлари ҳали бажарилмаган ёки ҳисобот санасида тўлиқ бажарилмаган деб эълон қилинган зарар; Алоҳида таваккалчиликлар бўйича мажбуриятлар-суғурталовчи (қайта суғурталовчи)томонидан ҳар бир алоҳида суғурта(қайта суғурта) шартномаси бўйича қабул қилинган ва ҳисобот санасида самарали бўлган суғурта мажбуриятлари; Қайта суғурталаш-суғурталовчи томонидан суғурта шартномаси бўйича қабул қилинган суғурта қопламаси (суғурта суммаси) ни бошқа суғурталовчидан (суғурталовчилардан) иккинчиси билан тузилган қайта суғурта шартномаси бўйича тўлаш таваккалчиликини тўлиқ ёки қисман суғурталаш; Қайта суғурталаш ташкилоти (қайта суғурталовчи, топширувчи) - қайта суғурталаш шартномаларини ваколатли органнинг тегишли лицензияси асосида тузиш ва ижро этиш билан шуғулланувчи юридик шахс; Қайта суғурталовчи (цедент) - қайта суғуртага суғурта таваккалчиликларини ўтказувчи суғурта ёки қайта суғурта ташкилоти; Суғурталовчилар (қайта суғурталовчилар)нинг тўлов қобилияти - суғурталовчилар (қайта суғурталовчилар) нинг ўз молиявий мажбуриятларини ўз вақтида ва тўлиқ қондириш қобилияти. Тўловга лаёқатлиликнинг асоси-шаклланган устав капитали, етарли суғурта захиралари ва қайта суғурталаш тизимининг мавжудлиги; Маблағлар рентабеллиги - суғурталовчининг суғурта захираларидан даромад олиш; Пруденциал стандартлар - суғурта фаолиятини ривожлантириш ва тартибга солиш бўйича ваколатли organ томонидан белгиланган ва суғурта (қайта суғурта) ташкилотлари томонидан бажарилиши мажбурий бўлган стандартлар; Зарарларни мувофиқлаштириш харажатлари - суғурта, фойда олувчи ёки суғурталанувчининг мулкий манфаатларига етказилган зарар (зарар) миқдорини баҳолаш ва камайтириш билан боғлиқ експерт ва консалтинг хизматлари ёки бошқа хизматлар учун тўлаш учун ишлатиладиган пул миқдори; Суғурта қоидалари - суғурта компаниясининг маълум бир суғурта тури бўйича суғуртани амалга ошириш шартларини белгиловчи ҳужжати; Суғурталовчининг (суғурта брокерининг) раҳбари - унинг тайинланиши ёки сайланиши натижасида мувофиқ келадиган жисмоний шахс билан тузилган меҳнат шартномаси асосида суғурталовчининг (суғурта брокерининг) қонун ҳужжатлари ва таъсис ҳужжатларига мувофиқ суғурталовчининг (суғурта брокерининг) ягона ижро етувчи органи ҳисобланади ёки суғурталовчининг (суғурта брокерининг) коллегиал ижро етувчи органига раҳбарлик қилади); Суғурталовчининг (суғурта брокерининг) алоҳида бўлинмаси бошлиғи-унинг тайинланиши натижасида меҳнат шартномаси ва берилган ишончнома асосида суғурталовчининг (суғурта брокерининг) алоҳида бўлинмаси бошлиғи бўлган жисмоний шахс); Суғурталовчининг бош бухгалтери (суғурта брокери) - моддий ресурслардан оқилона, тежамли фойдаланишни ҳисобга олиш ва назорат қилишни таъминловчи суғурталовчининг (суғурта брокери) бухгалтерия ҳисоби ва молиявий бошқаруви вазифаларини ва молиявий ресурслар ҳисобини бажарувчи жисмоний шахс; Суғурталовчининг алоҳида бўлинмаси бош ҳисобчиси (суғурта брокери) - моддий ресурслардан оқилона, тежамли фойдаланишни ҳисобга олиш ва назорат қилишни таъминловчи суғурталовчининг (суғурта брокери) алоҳида бўлинмасида ҳисобга олиш, молиявий бошқариш ва молиявий ресурсларни ҳисобга олиш вазифаларини бажарувчи жисмоний шахс Алоҳида бўлинма - Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳридаги суғурталовчининг (суғурта брокерининг) бўлими (ваколатхонаси). Ўз чегирмаси (ёки ўз-ўзидан ушлаб қолиш) - қайта суғуртага ўтказилмайдиган ҳар бир алоҳида суғурта (қайта суғурта) шартномаси бўйича суғурталовчи (қайта суғурталовчи) томонидан қабул қилинган суғурта мажбуриятлари суммаси; Суғурта портфели - суғурта (қайта суғурта) шартномалари мажмуи, шунингдек улар учун қабул қилинган суғурта мукофотлари (суғурта мукофотлари); Суғурта Омбудсмани - суғурта бозори иштирокчилари ўртасидаги муносабатларни тартибга солувчи мустақил шахс; Суғурта ташкилотлари иттифоқи - заро ҳамкорлик фаолияти шартномаси асосида махсус муаммони ҳал қилиш учун бир қатор мустақил суғурта ташкилотларининг вақтинчалик уюшмаси шакли. Суғурта мукофоти - суғурта қилдирувчи (фойда олувчи) суғурталовчига суғурта шартномасида белгиланган тартибда ва муддатларда сўмда ҳам, чет эл валютасида ҳам тўлаши шарт бўлган суғурта учун тўлов; Суғурта мукофоти - суғурта мукофотининг бир қисми бўлиб, у суғурта шартномасида назарда тутилган муддатларда, сўмда ҳам, чет ел валютасида ҳам тўланади. Бутун суғурта даври бўйича барча суғурта мукофотлари йиғиндиси суғурта мукофоти суммасига тенг. Суғурталовчи (қайта суғурталовчи) мажбуриятларининг умумий суммаси - ҳисобот санасида амал қилувчи суғурталовчи (қайта суғурталовчи) томонидан бешта энг йирик шахсий таваккалчиликлар (суғурта шартномалари) учун қабул қилинган ва умумий суғурта мажбуриятларининг суммаси; Ўз маблағлари манбалари суммаси-ҳисобот даври охирида суғурталовчи (қайта суғурталовчи) балансининг пассив қисми биринчи қисмининг жами; Суғуртачи - суғурталовчи билан суғурта шартномаси тузган, суғурта шартномаси бўйича ҳисобланган суғурта мукофотини тўлайдиган ва суғурталовчилар билан суғурта муносабатларига кирадиган ҳар қандай ташкилий-ҳуқуқий шаклдаги юридик шахс ёки тўлиқ фуқаролик фаолият имконияларига бўлган жисмоний шахс; Суғурта рентаси- суғуртачининг (фойда олувчининг) нинг қабул қилиши билан боғлиқ мунтазам (ойлик, чораклик, ярим йиллик, йиллик) даромадлари ҳаёт учун суғурталовчи ёки ҳаёт суғуртаси шартномасида назарда тутилган суғурта мукофотидан суғурталовчи томонидан тўланадиган ёки мунтазам тўлов бадаллари суғурта захираси ҳисобидан амалга ошириладиган узоқ муддатли узоқ муддатли ҳаёт суғуртаси шартномасида белгиланган миқдор даври; Суғурта захиралари - суғурта тўловлари учун молиявий мажбуриятларни бажаришда зарур суғурта (қайта суғурталовчи) балансидаги активлар ёки мажбуриятлар сифатида сўм ва хорижий валютада ҳам тўланган суғурта мукофотларидан суғурталовчи (қайта суғурталовчи) томонидан шакллантириладиган маблағлари, зарарларни ҳал қилиш ва профилактика чора-тадбирлар молиялаштириш харажатлари учун, актуариал ҳисоб-китоблар асосидаги тахминий манбалар; Суғурта таваккалчилики - юз берган тақдирда суғуртаси амалга ошириладиган эҳтимолли ҳодиса; Суғурта зарари - суғурта шартномаси шартларига мувофиқ суғурталовчи томонидан суғурта ҳодисаси натижасида ва қопланиши лозим бўлган суғурталанувчи, наф олувчи ёки суғурталанувчининг мулкий манфаатларига етказилган зарар (зарар) миқдорининг пулдаги ифодаси; Техник захиралар - алоҳида суғурта (қайта суғурта) шартномаси бўйича ҳисобланган суғурта тўловлари ва/ёки ҳисобот санасидан бошлаб бутун суғурта портфели учун молиявий мажбуриятларни бажариш учун суғурталовчи (қайта суғурталовчи) учун зарур бўлган маблағлар суммаси; Чегириб ташлаш (франшиза) - суғурта шартномаси бўйича суғурталовчи томонидан қопланмаган зарарларнинг бир қисми. Чегириб ташланадиган суғурта суммасининг улуши сифатида ёки маълум миқдорда белгиланиши мумкин ва шартли ва шартсизга бўлинади. Шартли чегириб ташланган тақдирда суғурталовчи чегириб ташлашдан ошмайдиган зарар учун жавобгарликдан озод қилинади. Шартсиз чегириб ташланган тақдирда суғурталовчининг жавобгарлиги зарарнинг минус чегириб ташланган миқдори билан белгиланади. Суғурта шартномалари вақтинчалик муддатларда (вақтинчалик чегириб) чегириб ташланиши ҳам мумкин, яъни зарар юзага келган пайтдан бошлаб бошланган ва белгиланган вақт тугагандан сўнг тугатилган вақт мобайнида кўрилган зарарлар қопланмайди. Суғурта ишини киритишда юқоридаги асосий тушунчалардан фойдаланилади. 4-модда. Суғурта ва суғурта фаолияти Суғурта-юридик ёки жисмоний шахсларнинг манфаатларини суғурта шартномасига мувофиқ тўлаш йўли билан ҳимоя қилиш, суғурта қопламаси (суғурта суммаси)ни маълум бир ҳодиса (суғурта ҳодисаси) рўй берганда улар томонидан, яъни суғурталанувчилар томонидан тўланган суғурта мукофотларидан, шунингдек суғурталовчининг бошқа маблағларидан ҳосил бўлган маблағлар ҳисобига амалга ошириладиган фаолият. Суғурта (қайта суғурта) фаолияти суғурта бозорининг профессионал иштирокчиларининг суғуртани амалга ошириш билан боғлиқ фаолиятидир. Ушбу қонун билан тартибга солинадиган суғурта муносабатларининг иштирокчилари суғурталовчилар, суғурталанган шахслар, фойда олувчилар (Бенефициарлар) ва суғурта бозорининг профессионал иштирокчиларидир. 5-модда. Ўзбекистон Республикаси ҳудудида норезидент суғурта ташкилотларининг фаолияти Ўзбекистон Республикаси норезидентлари бўлган суғурта ташкилотлари Ўзбекистон Республикаси ҳудудида суғурта бозорининг профессионал иштирокчилари бўлган юридик шахсларнинг таъсисчилари (иштирокчилари) сифатида фаолият юритишлари мумкин. Ўзбекистон Республикаси ҳудудида жойлашган суғурта юридик ёки жисмоний шахснинг мулкий манфаатлари Ўзбекистон Республикаси резиденти фақат Ўзбекистон Республикаси резиденти-суғурта компанияси томонидан амалга оширилиши мумкин, Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатларида назарда тутилган ҳоллар бундан мустасно Қуйидаги ҳолларда Ўзбекистон Республикасининг норезидент суғурта ташкилотлари билан суғурта шартномаларини тузишга ва ижро этишга рухсат этилади: меҳнат қилиш, ўқиш, даволаниш ёки дам олиш мақсадида Ўзбекистон Республикасидан ташқарида вақтинча жойлашган Ўзбекистон Республикаси резидентлари бўлган жисмоний шахслар, фақат ушбу шахсларнинг Ўзбекистон Республикасидан ташқарида вақтинча турган муддатга; (каботаж хизматларни тақдим кемалар ташқари) денгиз транспорт хизматлари, тижорат авиацияси, учириш ва космик парвозлар учун юк хизматлари (йўлдошлар, шу жумладан), ва тегишли хизматлар (товарлар ташиш, транспорт воситалари суғуртаси, ўзлари товарларни ташиб ва бундан келиб чиқадиган ҳар қандай жавобгарлик) билан боғлиқ хавфлар бўйича Ўзбекистон Республикаси аҳолиси. 6-модда. Трансчегаравий суғурта ва қайта суғурта Бошқа давлат ҳудудида суғурта шартномаларини тузиш ва бажариш учун суғурта ташкилоти фаолиятини амалга ошириш билан боғлиқ суғурта трансчегаравий ҳисобланади. Суғурта (қайта суғурта) ташкилоти қабул қилинган суғурта таваккалчиликларини пруденциал стандартларни ҳисоблаш тартиби талабларига мувофиқ қайта суғуртага ўтказади. Ўзбекистон Республикаси норезидент суғурта компанияси номидан суғурта шартномаси тузишда воситачилик, агар Ўзбекистон Республикаси халқаро шартномаларнинг ратификацисияни тақдим этмаган бўлса Ўзбекистон Республикаси ҳудудида рухсат берилмайди, Ўзбекистон Республикаси ташқи саёҳат транспорт воситалари эгалари учун фуқаролик жавобгарлигини суғурта шартномаси бундан мустасно. Ўзбекистон Республикаси ҳудудида Ўзбекистон Республикасининг норезидент суғурта компанияси номидан хулоса бериш бўйича воситачилик фаолияти. Тегишли суғурта турини кўрсатувчи ваколатли органнинг лицензияга эга Ўзбекистон Республикаси резидентлари -Ўзбекистон Республикаси резидентлари агар Ўзбекистон Республикаси номидаги норезидент суғурта ташкилоти билан тузилган тегишли шартнома мавжуд бўлса Ўзбекистон Республикаси ташқи саёҳат транспорт воситалари эгаларининг фуқаролик жавобгарлиги суғурта шартномалари суғурталовчилар томонидан амалга оширилиши мумкин 2 Боб. Суғурта фаолиятини ташкил этиш 7-модда. Суғурта соҳаси Суғурта қуйидаги тармоқларга бўлинади: Ҳаёт суғуртаси (шартнома бўйича суғуртанинг энг кам муддати бир йил бўлган ва суғурта шартномасида кўрсатилган ҳисобланган фоизларни ўз ичига олган суғурта суммаларининг бир марталик ёки даврий тўловларини ўз ичига олган жисмоний шахсларнинг ҳаёти, соғлиғи, иш қобилияти ва молиявий хавфсизлиги билан боғлиқ манфаатларни суғурталаш (аннуитетлар); Умумий суғурта (мол-мулк суғуртаси, жавобгарлик суғуртаси ва ҳаёт суғуртаси соҳасига боғлиқ бўлмаган бошқа суғурта турлари бир йилдан ортиқ ёки кам бўлмаган шартнома бўйича суғуртанинг энг кам муддати билан). 8-модда. Суғурта турлари ва синфлари Суғурта синфи-маълум умумий хусусиятлар билан бирлаштирилган суғурта турлари мажмуи. Суғурта тури-бир ёки бир неча суғурта синфлари ичида суғурта ташкилоти томонидан ишлаб чиқилган ва тақдим етилган ўзига хос суғурта хизмати. Суғурта таваккалчиликлари ёки уларнинг гуруҳлари ва улар билан боғлиқ мажбуриятларнинг умумий хусусиятларига мувофиқ ҳаёт суғуртаси соҳаси қуйидаги суғурта синфларига бўлинади: Ҳаёт ва аннуитетлар - суғурталовчининг маълум ҳолларда суғурта суммаларини тўлаш бўйича мажбуриятларини назарда тутиб, бир йилдан ортиқ амал қиладиган ҳаёт суғуртаси турлари мажмуи: суғурта қилдирувчининг суғурта муддати тугагунга ёки суғурта шартномасида кўрсатилган ёшга қадар ҳаёт кечириши; суғурта қилдирувчининг вафоти, шунингдек суғурта шартномасининг амал қилиш муддати давомида жорий тўловлар (аннуитетлар), узоқ муддатли ҳаёт суғуртаси бундан мустасно; узоқ муддатли ҳаёт суғуртаси- бир умр суғурта фойдани тўлаш билан бирга ҳаёт суғуртаси турлари мажмуи; соғлиқни сақлаш суғуртаси-бу суғурта муддати беш йилдан кам бўлмаган муддатга белгиланган бўлса, ёки суғурта пенсия ёшига етгунга қадар доимий зарар бахтсиз ҳодиса ёки муайян турдаги бахтсиз ҳодиса ёки касаллик натижасида ногиронлик ҳолатларида суғурта суммаларининг тўловларини таъминлайдиган ҳаёт суғуртаси турлари мажмуи. Бундай ҳолда шартномада кўрсатилган суғурта муддати суғурталовчи томонидан бир томонлама бекор қилиниши ёки ўзгартирилиши мумкин эмас; Суғурта таваккалчиликларининг умумий хусусиятларига ёки уларнинг гуруҳларига мувофиқ ва тегишли мажбуриятлар умумий суғурта соҳаси қуйидагиларга бўлинади тиббий суғурта-суғурта шартномасида кўрсатилган шартларга мувофиқ суғурта қилдирувчининг тиббий муассасаларда тиббий ёрдам олишини таъминловчи суғурта турлари мажмуи; бахтсиз ҳодисалардан суғурталаш-муайян турдаги ҳодиса ёки ҳодиса натижасида соғлиққа доимий зарар етказилганда ёки муайян турдаги ҳодиса ёки ҳодиса натижасида вафот этган тақдирда суғурта қопламаси ёки пул компенсациясининг белгиланган миқдорини тўлашни таъминловчи суғурта турлари мажмуи, иш жойида ва касб касалликларида, лекин касаллик ва тиббий суғурта ушбу ҳолда суғурта шартномаси ташқари мустасно ҳисобланади; касаллик суғуртаси касаллик ёки соғлиқ бузилиши муносабати билан суғурта шахснинг харажатлар учун суғурта қопламаси ёки пул товон (ёки ҳар иккала бирикмаси) бир белгиланган миқдорда тўлашни таъминлаш суғурта турлари мажмуи, лекин соғлиқни сақлаш суғурта шартномалари бундан мустасно; ер транспорт воситасини суғурталаш-темир йўл прокатидан ташқари транспорт воситалари, ўзиюрартранспорт воситалари ва механизмларини йўқотиш ёки шикастланиши учун суғурта қопланишини таъминловчи суғурта турлари мажмуи; темир йўл ҳаракати воситасини суғурталаш-темир йўл ҳаракати воситасининг йўқолиши ёки шикастланиши учун суғурта компенсацияси тўланишини таъминловчи суғурта турлари мажмуи; авиация суғуртаси-самолёт, машина, асбоб-ускуналар, инвентарлар, самолётнинг эҳтиёт қисмлари йўқотилган ёки шикастланганда суғурта қопламасини тўлашни таъминловчи суғурта турлари мажмуи; денгиз суғуртаси-денгиз ва ички Дарё кемалари, машина, асбоб-ускуналар, асбоб-ускуналар, анжомлар, анжомлар ва кеманинг еҳтиёт қисмлари йўқотилганда ёки шикастланганда суғурта қопламасини тўлашни таъминловчи суғурта турлари мажмуи; йўлдаги мол-мулкни суғурта қилиш-транспортнинг турли усуллари билан ташиш (ташиш) вақтида товарлар, багаж ва бошқа мол-мулкнинг йўқолиши ёки шикастланиши учун суғурта қопламасини тўлашни таъминловчи суғурта турлари мажмуи; ёнғин ва табиий офатларга қарши мулк суғуртаси-ёнғин, портлаш, бўрон, бўрон, ёмғир, кўчки, ер босиб қолиши, кўчки, ер ости сувлари, лой кўчки, яшин уриши, зилзила натижасида (ер воситалари учун суғурта шартномаси ва транзит мулк учун суғурта шартномаси ташқари) мол-мулк учун зарар ёки суғурта товон тўлашни таъминлаш суғурта турлари мажмуи; мулкий зарарни суғурталаш-дўл, қаттиқ қор ёғиши ёки совуқ, ўғрилик ва ёнғин ва табиий офатларга қарши мулкий суғурта шартномасида кўрсатилмаган бошқа ҳодисалар натижасида мол-мулк йўқотилиши ёки шикастланиши (йўл-йўлакай ер воситалари ва мол-мулкни суғурта қилишдан ташқари) суғурта қопланишини таъминловчи суғурта турлари мажмуи; автотранспорт воситалари ва бошқа ўзиюрар транспорт воситаларидан фойдаланиш туфайли учинчи шахсларга (жисмоний ва юридик шахсларга) зарар етказилганда суғурта қопламасини тўлашни таъминлайдиган суғурта турлари мажмуи ва меҳанизмлар, шу жумладан ташувчиларнинг жавобгарлиги; авиацион суғурта доирасида жавобгарликни суғурталаш-самолётдан фойдаланиш туфайли учинчи шахсларга (жисмоний ва юридик шахсларга) зарар етказилганда, шу жумладан ҳаво кемаларининг жавобгарлиги бўйича суғурта қопламасини тўлашни таъминловчи суғурта турлари мажмуи; денгиз транспортида жавобгарлик суғуртаси-денгиз ва ички Дарё кемаларидан фойдаланиш, шу жумладан ташувчининг жавобгарлиги туфайли учинчи шахсларга (жисмоний ва юридик шахсларга) шикаст етказишда суғурта қопламасини тўлашни таъминловчи суғурта турлари мажмуи; Умумий фуқаролик жавобгарлигини суғурталаш-фуқаролик жавобгарлигини суғурталаш шартларида кўрсатилмаган таваккалчиликлар туфайли учинчи шахсларга (жисмоний ва юридик шахсларга) фуқаролик жавобгарлиги, авиация суғуртаси бўйича жавобгарлик, денгиз суғуртаси бўйича жавобгарлик; кредит суғуртаси-суғурталанувчининг қарздорнинг ночорлиги (банкротлиги) ёки (ночорликдан ташқари) қарздорнинг қарзларни қайтариш бўйича ўз мажбуриятини бажармаслиги натижасида суғурталанувчининг зарарлари учун суғурта қопламасини тўлашни назарда тутувчи суғурта турлари мажмуи; кафиллик суғуртаси (кафолатлари) - ўзи берган кафолатни бажариш мажбурияти натижасида суғурталанувчининг зарарлари учун суғурта қопламаси тўланишини таъминловчи суғурта турлари мажмуи; бошқа молиявий таваккалчиликлардан суғурталаш-суғурта қопламасини қачон тўланишини таъминловчи суғурта турлари мажмуи: суғурталанувчининг тадбиркорлик (хўжалик фаолияти) нинг тўхтаб қолиши ёки суғурталанувчи томонидан амалга оширилган тадбиркорлик (хўжалик фаолияти) кўламининг қисқариши натижасида юзага келадиган зарарлари, кутилмаган харажатлар натижасида суғурталанувчининг зарарлари (ҳуқуқий ҳимоя билан боғлиқ харажатларни суғурталаш шартларида назарда тутилган ҳоллар бундан мустасно), шартномалар тузиш ва ижро этиш билан боғлиқ фаолият натижасида йўқотишлар; ҳуқуқий ҳимоя билан боғлиқ харажатларни суғурталаш-суд муҳокамаси муносабати билан амалга оширилган харажатлар натижасида суғурталанувчининг зарарлари учун суғурта қопламаси тўланишини таъминловчи суғурта турлари мажмуи. Ўзбекистон Республикасининг мажбурий суғурта турини тартибга солувчи қонун ҳужжати билан белгиланадиган мазмуни ва шартлари мажбурий суғуртанинг ҳар бир тури суғуртанинг алоҳида синфидир. 10-модда. Суғурта шакли Суғурта ихтиёрий ва мажбурий суғурта шаклида амалга оширилади. Ихтиёрий суғурта суғурта шартномаси ва уни амалга оширишнинг умумий шартлари ва тартибини белгиловчи суғурта қоидалари асосида амалга оширилади. Суғурта қоидалари Ўзбекистон Республикаси қонунчилигига мувофиқ ўз суғурта ташкилоти ёки суғурта компаниялари уюшмаси томонидан қабул қилинади ва тасдиқланади суғурта объектлари, суғурта ҳолатлари, суғурта хатарлари, суғурта суммасини аниқлаш тартиби, суғурта тарифи, суғурта мукофоти (суғурта бадаллари), суғурта шартномаларини тузиш, ижро этиш ва бекор қилиш тартиби, суғурта шартномалари, суғурта тўловлари ёки зарар миқдорини аниқлаш бўйича томонларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари., суғурта тўловининг муддати, шунингдек суғурта тўловини рад этиш асосларининг тўлиқ рўйхати ва бошқа қоидалардан таркиб топади. Ихтиёрий суғурта шартномасини тузишда суғурта компанияси полисга ушбу қонунда назарда тутилган ҳолларда суғурта шартномаси бўйича мажбуриятларнинг бажарилиши ҳақида полисга маълумот юбориш учун уяли телефон рақами ва (ёки) электрон почта манзилини кўрсатишни таклиф етади. Суғурта қоидалари (халқаро суғурта тизимлари доирасида қабул қилинган суғурта қоидалари бундан мустасно) суғурта шартномалари тузиш учун зарур бўлган ахборот ва ҳужжатлар тўлиқ рўйхатини ўз ичига олиши керак, суғурта хатарларни баҳолаш, зарар ёки зарар миқдорини аниқлаш, суғурта товон амалга ошириш бўйича қарор қабул қилиш вақти ва тартиби (суғурта миқдори), ва ҳаёт суғуртаси шартномалар учун, шунингдек, тўлаб олиш миқдорини ҳисоблаш тартиби ва инвестиция даромадини бериш, агар суғурта ёки бошқа шахс., ҳаёт суғуртаси шартномасида кўрсатилган бўлса, суғурталовчининг инвестицион даромадини ҳам кўзда тутади. Мажбурий суғуртани амалга ошириш шартлари ва тартиби Ўзбекистон Республикасининг мажбурий суғуртанинг аниқ турлари тўғрисидаги қонунлари билан белгиланади. Мажбурий суғуртанинг муайян тури тўғрисидаги қонунда белгиланган қуйидаги қоидалар бўлиши керак: суғурта предмети; суғуртага тортиладиган объектлар; суғурта ҳолатлари рўйхати; суғурта суммасининг енг кам миқдори ёки уни аниқлаш тартиби; суғурта ставкасини аниқлаш ҳажми, тузилиши ёки тартиби; суғурта мукофоти (суғурта мукофотлари) ни тўлаш муддати ва тартиби); суғурта шартномасининг муддати; суғурта тўлови миқдорини аниқлаш тартиби; суғуртанинг амалга оширилишини monitoring қилиш; суғурта субъектлари томонидан мажбуриятларнинг бажарилмаслиги ёки нотўғри бажарилишининг оқибатлари; бошқа қоидалар. 11-модда. Қайта суғурталаш фаолияти Қайта суғуртани фақат Ўзбекистон Республикаси ҳудудида амалга ошириш фаолияти ушбу қонунда назарда тутилган тартибда лицензияланиши лозим. Суғурта компанияси суғурта фаолияти тури (синфи) бўйича қайта суғурталаш бўйича суғурта таваккалчиликларини фақат қонун ҳужжатларида белгиланган стандартларга мувофиқ қайта суғурталаш бўйича лицензиясиз суғурта фаолиятини амалга ошириш учун олинган лицензияга мувофиқ ўтказиши ва қабул қилиши мумкин. Қайта суғурталаш лицензияси асосида фаолиятнинг эксклюзив тури сифатида қайта суғурталашни амалга оширувчи қайта суғурталаш компанияси "ҳаёт суғуртаси" ва "умумий суғурта"тармоқларида суғуртанинг барча синфлари учун қайта суғурталашни амалга ошириш ҳуқуқига эга. Ушбу Қонуннинг суғурта ташкилотини тузиш, лицензиялаш, тартибга солиш ва тугатиш билан боғлиқ қоидалари қайта суғурталашни эксклюзив фаолият тури сифатида амалга оширувчи қайта суғурта ташкилотлари фаолиятини ташкил этиш, лицензиялаш, тартибга солиш ва тугатиш шартларига амал қилади. Қайта суғурталаш ихтиёрий, мажбурий, ихтиёрий-мажбурий ёки мажбурий-ихтиёрий шаклда, мутаносиб ёки номутаносиб шаклда амалга оширилади. Ихтиёрий, мажбурий, ихтиёрий-мажбурий ёки мажбурий-ихтиёрий, мутаносиб ва мутаносиб бўлмаган қайта суғурталаш хусусиятлари тегишли қайта суғурталаш шартномаларининг шартлари билан белгиланади. Қайта суғурталовчи ва қайта суғурталовчи ўртасидаги битим қайта суғурталовчининг улар ўртасида тузилган қайта суғурта шартномаси бўйича даромадлари ва харажатлари ўртасидаги ижобий фарқнинг бир қисмини ёки бундай шартномалар гуруҳини маълум муддатга (бонус) тўлаш мажбуриятини назарда тутиши мумкин. Улар ташкил етилган мамлакат миллий қонунчилигига мувофиқ қайта суғурта фаолиятини амалга ошириш ҳуқуқини олган хорижий суғурта ва (ёки) қайта суғурта ташкилотлари улар томонидан тузилган асосий суғурта шартномалари бўйича суғурта тўловлари бўйича ички суғурталовчиларнинг мажбуриятларини қайта суғурталаш ҳуқуқига эга(бундай мажбуриятларнинг бир қисми). 12-модда. Қўшимча суғурта фаолияти Қўшимча суғурта объекти бўйича бир неча суғурталовчилар ва суғурта шартномаси полисини тузиш асосида суғурталовчилар ўртасида ушбу шартнома улушида белгиланган суғурта таваккалчиликлари, суғурта суммаси, суғурта мукофоти (суғурта тўлови) ажратилади. Суғурта иттифоқини яратиш йўли билан таваккалчиликларни суғурталашни амалга оширишда етакчи суғурта компаниясининг вазифалари ва ваколатларини ўз зиммасига олган суғурта компанияси шартлари бўйича ҳаммуаллифлик шартномаси тузилади. Агар суғурта ҳодисаси ушбу модда асосида тузилган суғурта шартномаси бўйича содир бўлса, полислар, суғурталанган шахслар ва Бенефициарлар бундай шартномада кўрсатилган ҳар қандай суғурталовчига суғурта тўлови бўйича мурожаат қилиш ҳуқуқига егадирлар. Агар ушбу модда асосида тузилган суғурта шартномасида суғурталовчиларнинг ҳар бирининг ҳуқуқ ва мажбуриятлари аниқланмаган бўлса, улар суғурта тўловини амалга ошириш учун полислар, суғурталанган шахслар ва бенефициарларга биргаликда ва узил-кесил жавобгардирлар. Лицензиясида тегишли суғурта синфи кўрсатилмаган суғурта компаниясини биргаликда суғурталашда иштирок этиши тақиқланади. 13-модда. Суғурта (қайта суғурталаш) иттифоқлари Суғурта (қайта суғурта) иттифоқи-оддий шериклик шартномаси (биргаликдаги фаолият шартномаси) асосида суғурта ёки суғурта таваккалчиликларининг айрим турлари бўйича суғурта фаолиятини биргаликда амалга оширувчи суғурталовчилар уюшмаси. Суғурта иттифоқлари унинг иштирокчиларининг молиявий барқарорлигини таъминлаш, суғурта тўловлари бўйича ўз мажбуриятларини бажариш учун яратилган бўлиб, унинг миқдори битта суғурта компаниясининг ўз маблағлари (капитали) дан ошиб, ҳаммуаллифлик ёки қайта суғурталаш тамойиллари асосида фаолият кўрсатиши мумкин. Қайта суғурталаш иттифоқлари иттифоқ аъзоларининг суғурта шартномаси бўйича ўз маблағларидан ортиқча қайта суғурталаш билан таъминлаш орқали иттифоқ аъзоларининг молиявий салоҳиятини ошириш учун яратилади. Суғурта пули аъзоларининг ўз маблағлари (капитали) дан ортиқ бўлган суғурта тўловлари бўйича мажбуриятлар суғурта пули номидан қайта суғуртага ўтказилади. Қайта суғурталаш иттифоқининг иштирокчилари қайта суғурталашни амалга ошириш учун лицензияга ега бўлган суғурталовчилар, шу жумладан чет эл қайта суғурталаш ташкилотлари бўлиши мумкин. Суғурта (қайта суғурталаш) иттифоқи иштирокчилари сони чекланмаган. Суғурта (қайта суғурта) иттифоқ иштирокчилари умумий тамойиллари ва иттифоқ ичидаги суғурта (қайта суғурта) шартларига ёндашувлар ишлаб чиқиш, суғурта шартномалари, қайта суғурта, суғурта хавфини баҳолаш, зарар ёки зарар аниқлаш ҳақида маълумот алмашиш, иттифоқ ва (ёки) суғурталовчи бошқарув органларини аниқлаш-иттифоқ раҳбари, уларнинг ваколатлари, бошқа суғурта (қайта суғуртаиттифоқида иштирок этиш тартиби, тегишли суғурта (қайта суғурта) иттифоқини тузиш ҳуқуқига эгадирлар. Суғурта иттифоқлари ҳақидаги маълумотлар иттифоқ раҳбарининг Internet ахборот ва телекоммуникация тармоғидаги веб-сайтида ёки суғурталовчининг веб-сайтида жойлаштирилиши керак- 14-модда. Суғурта объектлари Ҳаётни суғурталаш объектлари фуқароларнинг маълум ёшга ёки даврга яшаши ёки фуқаролар ҳаётидаги бошқа воқеалар, шунингдек, уларнинг вафотига (ҳаётни суғурталаш) ёки фуқаролар соғлиғига зарар етказиш билан боғлиқ мулкий манфаатлар, шунингдек, уларнинг вафотига (бахтсиз ҳодисалар ва касалликларга қарши суғурта) боғлиқ бўлиши мумкин. Тиббий суғурта ташкил этиш ва бундай хизматлар кўрсатиш объектлари касаллик ёки жисмоний ҳолати туфайли тиббий ва дори ёрдам (тиббий хизматлар) ва бошқа хизматларни ташкил этиш ва таъминлаш қиймати билан боғлиқ мулкий манфаатлари бўлиши мумкин, шунингдек профилактика чора-тадбирлар учун, жисмоний шахслар ҳаёти ёки саломатлиги учун таҳдид даражасини камайтириш ва (ёки) уларнинг бартараф этилиши бўлиши мумкин (тиббий суғурта). Мол-мулкни суғурталаш объектлари зарар (зарар), этишмовчилик ёки мол-мулкни зарарсизлантириш (мол-мулкни суғурталаш) хавфи билан боғлиқ мулкий манфаатлар бўлиши мумкин. Мол-мулкни суғурталашда молиявий таваккалчиликларни суғурталаш объектлари суғурталанувчининг (суғурталанган шахснинг) даромад олмаслик хавфи, жисмоний ва юридик шахсларнинг кутилмаган харажатлари (молиявий таваккалчиликларни суғурталаш) билан боғлиқ мулкий манфаатлари бўлиши мумкин. Тадбиркорлик таваккалчиликларини суғурталаш объектлари тадбиркорлик фаолияти субектларининг ўз мажбуриятларини бузиши ёки тадбиркор назоратидан ташқари ҳолатлар, шу жумладан кутилаётган даромад олмаслик хавфи (бизнес таваккалчиликини суғурталаш) туфайли ушбу фаолият шароитидаги ўзгаришлар туфайли тадбиркорлик фаолиятидан зарар кўриш хавфи билан боғлиқ мулкий манфаатлар бўлиши мумкин. Фуқаролик жавобгарлигини суғурталаш объектлари фуқароларнинг ҳаёти, соғлиғи ёки мол-мулкига, юридик шахсларнинг мол-мулкига, давлатга зарар етказганлик учун жавобгарлик хавфи билан боғлиқ мулкий манфаатлар бўлиши мумкин; шартномани бузганлик учун жавобгарлик таваккалчилики ҳам ушбу объектлар қаторига киради.. 15-модда. Суғурта фаолияти субъектлари Суғурта фаолияти субъектлари суғурта бозорининг профессионал иштирокчилари ҳисобланади. Суғурта бозорининг профессионал иштирокчилари суғурталовчилар, суғурта воситачилари, координаторлар(эджастер), актуарлар, суғурта сюрвеерлари, ёрдам, шунингдек фаолияти суғурта (қайта суғурта) шартномаларини тузиш ва бажариш билан боғлиқ бўлган бошқа юридик ва жисмоний шахслардир. Суғурта воситачилари-суғурта брокери, қайта суғурта брокери ва суғурта агентлари ҳисобланадилар. 16-модда. Суғурталовчи Суғурталовчи-тегишли турдаги суғуртани амалга ошириш лицензиясига эга бўлган ва суғурта шартномасига мувофиқ суғурта компенсациясини (суғурта суммасини) тўлаш мажбуриятини қабул қилган тижорат ташкилоти (суғурта ташкилоти). Ўзаро суғурта компанияси-нодавлат нотижорат ташкилот бўлиб, ваколатли давлат органига хабар бериш йўли билан лицензия олмасдан ўз аъзолари учун суғурта фаолиятини амалга оширувчи юридик шахс. Суғурталовчилар суғуртани амалга ошириш билан бевосита боғлиқ бўлмаган тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланишлари мумкин эмас, ушбу Қонуннинг 17-моддасида назарда тутилган ҳоллар бундан мустасно. 17-модда. Суғурталовчининг ҳуқуқ ва мажбуриятлари Суғурталовчи қуйидаги ҳуқуқларга эга: Қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда ва шартларда суғурта (қайта суғурта) шартномаларини киритиш; белгиланган тартибда ўз мажбуриятларини, шу жумладан, Ўзбекистон Республикасидан ташқарида; инвестиция фаолиятини ваколатли давлат органи томонидан белгиланган тартибда ва шартларда амалга ошириш; лизинг фаолиятини ваколатли давлат органи томонидан белгиланган тартибда ва шартларда амалга ошириш; инвестиция воситачиси сифатида қимматли қоғозлар бозорида профессионал фаолиятни амалга ошириш. Бундай ҳолда суғурталовчи ушбу фаолият турини амалга ошириш учун лицензия олиши шарт емас. суғурта (қайта суғурта) соҳаси мутахассисларининг малакасини ошириш билан боғлиқ фаолиятни амалга ошириш); Суғурта ҳодисаларининг содир бўлишининг олдини олиш ва олдини олиш чора-тадбирларини ваколатли давлат органи томонидан белгиланган тартибда ва шартларда молиялаштириш ; қонун ҳужжатларига мувофиқ суғурталовчи томонидан амалга ошириладиган суғурта турлари бўйича қоидалар (шартлар) ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш; белгиланган тартибда ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари, судлар, тиббиёт, сейсмология, ветеринария, Гидрометеорология ва бошқа ташкилотлардан суғурта ҳодисаси сабаблари ва ҳолатларини аниқлаш учун зарур бўлган тегишли маълумот ва ҳужжатларни олиш, шунингдек суғурта қопламаси миқдорини (суғурта суммаси) аниқлаш; профессионал суғурта бозори иштирокчилари билан тегишли шартномалар тузиш; суғурта қопламасини (суғурта суммасини) тўлашни рад этиш, суғурта (қайта суғурта) шартномасини қонун ҳужжатларида белгиланган ҳолларда ва (ёки) суғурта (қайта суғурта) шартномасида белгиланган тартибда муддатидан олдин бекор қилиш); суғурта (қайта суғурта) шартномасида назарда тутилган тартибда полис томонидан тақдим етилган маълумотларни текшириш, назоратни сақлаш суғурталовчининг суғурта шартномаси талаблари ва шартларига мувофиқлигини мониторинг қилиш; хорижий суғурталовчиларга сўров ва эджастерлик(мувофиқлаштирувчилик) хизматларини кўрсатиш; суғурталовчи томонидан илгари ўз еҳтиёжлари учун сотиб олинган ёки унинг ихтиёрига олинган мол-мулкни сотиш ёки ижарага бериш; суғурта шартномасини амалга ошириш натижаларини таҳлил қилиш; Ўзбекистон Республикаси рейтинг ташкилотлари ва хорижий рейтинг ташкилотлари рейтинг баҳоларини олиш; Ўзининг алоҳида бўлинмаларини (филиалларингизни) яратиш. Суғурталовчи қонунга ва у тузган шартномаларга мувофиқ бошқа ҳуқуқларга ҳам эга бўлиши мумкин. Суғурталовчи қуйидаги қоидаларга риоя қилиши лозим: суғурта фаолияти тўғрисидаги қонун ҳужжатлари талабларига риоя; қонун талабларига мувофиқ суғурта фаолияти давомида олинган маълумотларнинг махфийлигини таъминлаш; ваколатли суғурта агентлари реестрини юритиш; ваколатли давлат органининг илтимосига кўра қонун ҳужжатларида белгиланган маълумотларни тақдим этиш; суғурта ҳодисаси юз берганда қонун ҳужжатларида назарда тутилган муддатларда суғурта қопламаси (суғурта суммаси) нинг барча зарур ҳисоб-китоблари ва тўловларини амалга ошириш; компания номи, юридик шакли ёки жойлашган жойи ўзгарган тақдирда ушбу маълумотни ушбу қонунда белгиланган тартибда полислар эътиборига етказиш; қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда ва шартларда суғурта захираларини шакллантириш ва жойлаштириш; қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда йиллик мажбурий аудиторлик текширувидан ўтиш; актуар ташкилотни ваколатли давлат органи томонидан белгиланган тартибда актуар хизматлар кўрсатиш учун йилига камида бир марта жалб қилиш; йиллик молиявий ҳисоботларни белгиланган шаклда, ваколатли давлат органи томонидан белгиланган тартибда ва муддатларда нашр этиш; бухгалтерия ҳисобини юритиш, қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда молиявий, статистик, солиқ ва бошқа ҳисоботларни тайёрлаш. Суғурталовчи қонунга ва у тузган шартномаларга мувофиқ бошқа мажбуриятларни ҳам бажариши мумкин. 18-модда. Суғурта брокери Суғурта брокери-суғурта шартномаси тузиш ва ижро етилишини полис номидан ва унинг номидан ташкил этиш билан шуғулланувчи юридик шахс. Суғурта брокерининг фаолияти қайта суғурта брокерининг фаолиятидан ташқари суғурта фаолиятининг бошқа турлари билан бирлаштирилиши мумкин эмас. Суғурта брокери суғурталовчининг устав фондида иштирок этишга ҳақли эмас. Суғурта брокери у билан полис ўртасида тузилган шартнома асосида хизмат кўрсатади. 19-модда. Қайта суғурталаш брокери Қайта суғурта брокери-қайта суғурта шартномаси бўйича суғурталовчи вазифасини бажарувчи ўз номидан ва суғурталовчи номидан қайта суғурта шартномасини тузиш ва ижро этишни ташкил этиш билан шуғулланувчи юридик шахс. Қайта суғурта брокери суғурталовчининг устав фондида иштирок этишга ҳақли эмас. Қайта суғурта брокери суғурталовчи ва суғурталанувчи ўртасида тузилган шартнома асосида хизмат кўрсатади. 20-модда. Суғурта ва қайта суғурта брокерларининг ҳуқуқ ва мажбуриятлари Суғурта ва қайта суғурта брокерлари қуйидаги ҳуқуқларга эга: ҳар қандай суғурта тури (қайта суғурталаш) учун воситачилик фаолиятини ўз ваколатлари доирасида амалга ошириш; суғурта (қайта суғурта) шартномасини тузишда суғурталовчини танлаш; суғурталовчидан лицензиянинг мавжудлиги, устав фондининг ҳажми, суғурта захиралари ва мажбуриятлари, шунингдек унинг тўлов қобилияти ва молиявий барқарорлигининг бошқа кўрсаткичлари тўғрисида маълумот олиш; эксперт ва консалтинг хизматларини кўрсатиш. Суғурта ва қайта суғурта брокерлари қонунга ва улар томонидан тузилган шартномаларга мувофиқ бошқа ҳуқуқларга ҳам эга бўлиши мумкин. Суғурта ва қайта суғурта брокерларидан қуйидагилар талаб қилинади: суғурта фаолияти тўғрисидаги қонун ҳужжатлари талабларига риоя қилиш; мижозларнинг сўровлари бўйича суғурта (қайта суғурта) шартномасини тузиш ва бажариш бўйича тўлиқ, ишончли ва холисона маълумотларни тақдим этиш); мижознинг тижорат ёки бошқа сирини ташкил етувчи маълумотларни ошкор қилмаслик. ваколатли давлат органининг илтимосига кўра қонун ҳужжатларида белгиланган маълумотларни тақдим этиш; компания номи, юридик шакли ва (ёки) жойлашган жойи ўзгарган тақдирда, бу ҳақда ваколатли давлат органи ва суғуртачиларга хабар бериш; бухгалтерия ҳисобини юритиш, молиявий, статистик, солиқ ва бошқа ҳисоботларни қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда тайёрлаш; Суғурта ва қайта суғурта брокерлари қонун ва улар тузган шартномаларга мувофиқ бошқа мажбуриятларга ҳам эга бўлиши мумкин. 21-модда.Суғурта агенти Суғурта агенти-суғурта шартномаси тузиш ва ижро этилишини ташкил этиш бўйича фаолиятни суғурталовчи номидан ва унинг топшириғига кўра амалга оширувчи юридик ёки жисмоний шахс (шу жумладан якка тартибдаги тадбиркор). Суғурта агенти бошқарув органлари раҳбарлари ва суғурталовчининг ходимлари сифатида фаолият кўрсата олмайди. Суғурта агенти суғурталовчилар билан тузилган буюртма шартномаси (Агентлик битимлари) асосида фаолият юритади. Суғурта агенти ўз фаолиятини фақат топшириқ шартномаси (Агентлик битими) тузган суғурталовчининг реестрига киритилгандан сўнг амалга ошириши мумкин. Қуйидаги ҳолатларга йўл қўйилмайди: суғурта агенти томонидан тегишли турдаги суғуртани амалга ошириш учун лицензияга эга бўлмаган суғурталовчилар номидан суғурта шартномаларини тузиш; Ўзбекистон Республикаси ҳудудида суғурта қилиш бўйича суғурта агентининг Ўзбекистон Республикаси ҳудудида белгиланган тартибда рўйхатдан ўтмаган хорижий суғурталовчилар номидан суғурта шартномаларини тузиш билан боғлиқ воситачилик, Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаси бошқача тарзда тақдим этилган ҳолатлар бундан мустасно. Суғурта агенти-жисмоний шахс яқин қариндошлари (отаси, онаси, хотини, ери, ўғли, қизи, синглиси ва укаси турмуш ўртоғи) номидан, ўз номи билан ҳужжатларни бериш, шунингдек, уларнинг фойдасига суғурта шартномалари ва шу билан бирга, бу суғурта шартномаси бўйича суғурта агенти сифатида ҳаракат қилиш ҳуқуқига эга эмас. Суғурта агенти-юридик шахс ўз фойдасига суғурта шартномаларини тузмаслиги ва шу билан бирга ушбу суғурта шартномаси бўйича суғурта агенти сифатида фаолият юритиши мумкин эмас. 22-модда. Суғурта агентининг ҳуқуқ ва мажбуриятлари Суғурта агенти қуйидаги ҳуқуқларга эга: суғурталовчи томонидан берилган ваколатлар доирасида, шу жумладан мажбурий суғурта турлари бўйича ҳар қандай суғурта тури бўйича воситачилик фаолиятини амалга ошириш; суғуртага қабул қилинган суғурта таваккалчиликини баҳолашда, суғурта ҳодисаси юз берганда суғурта тўловларини амалга оширишда ҳамда суғурта мукофотини тўлиқ ва суғурта шартномасида кўрсатилган муддатларда тўлашда зарур ёрдам кўрсатиш; суғурталовчидан лицензиянинг мавжудлиги, устав фондининг ҳажми, суғурта захиралари ва мажбуриятлари, шунингдек унинг тўлов қобилияти ва молиявий барқарорлигининг бошқа кўрсаткичлари тўғрисида маълумот олиш; суғурта шартномаси (суғурта полиси) тузиш учун керакли ҳужжатларни расмийлаштириш; суғурталовчига суғурталанувчидан қабул қилинган таваккалчиликлар ҳақида тўлиқроқ маълумот бериш учун суғурталанувчининг хусусий ҳаётига аралашмаган ҳолда таваккалчилик ва суғурталанувчи ҳақида оммавий манбалардан маълумот тўплаш. Суғурта агенти қонунга ва ўзи тузган шартномаларга мувофиқ бошқа ҳуқуқларга ҳам эга бўлиши мумкин. Суғурта агенти учун қуйидагилар лозим: суғурта фаолияти тўғрисидаги қонун ҳужжатлари талабларига риоя; суғурта шартномасини тузишда ва суғурта қопламасини (суғурта суммасини) тўлашда ҳужжатларни ўз вақтида бажарилишини осонлаштириш); суғурта ставкалари ва суғурта шартлари ҳақида ўз маълумотлар базаси, суғурталовчилар томонидан лицензиянинг мавжудлиги, устав фондининг ҳажми, ўз зиммасига олган суғурта захиралари ва мажбуриятлари ҳамда унинг тўлов қобилияти ва молиявий барқарорлигининг бошқа кўрсаткичлари тўғрисида тақдим этилган маълумотлар; суғурта шартномасини тузишда суғурталанувчиs ҳақида зарур маълумотларга эга бўлиш, унга суғурта таваккалчиликини камайтириш ва суғурта ҳодисаси эҳтимолини камайтиришга қаратилган аниқ чора-тадбирларни таклиф этиш; суғурталовчиларни уларнинг талабига биноан суғурталашнинг амалдаги шартлари тўғрисида хабардор қилиш; белгиланган тартибда янги муддатга суғурта шартномаларини ўз вақтида тузиш ва қайта тузиш; тузилган суғурта шартномалари ва олинган суғурта мукофотлари суммаларини белгиланган шаклга мувофиқ қайд қилиб туриш; суғурта ҳужжатларининг хавфсизлигини таъминлаш; мижознинг тижорат ёки бошқа сирини ташкил этувчи маълумотларнинг махфийлигини сақлаш; суғурта шартномаси муддати давомида таваккалчилик шароитларининг сезиларли ўзгаришларига доир маълумотларни суғурталовчи томонидан ўз вақтида олинишини таъминлаш, шунингдек суғурта даъволарини ҳал қилишда ва вақтида суғурталанувчи ва суғуртачи ўртасида ўз вақтида маълумот алмашинувини таъминлаш; тегишли шартнома мавжуд бўлган тақдирда, суғурта тўловларини суғурталовчининг номидан ва ҳисобидан амалга оширилиши учун ажратиш. Суғурта агенти қонунга ва ўзи тузган шартномаларга мувофиқ бошқа мажбуриятларни ҳам ўз зиммасига олиши мумкин. 23-модда. Аджастер Аджастер ўз ходимларига тегишли мутахассисларга эга бўлган юридик шахс ёки суғурталовчи (суғуртачи) ва бошқа мижоз номидан қуйидаги хизматларни тақдим етувчи профессионал билим ва кўникмаларга эга бўлган жисмоний шахс: суғурта ҳодисаси юз бергандан кейин суғурта объектини кўриб чиқиш ва текшириш; суғурта ҳодисаси фактлари ва таваккалчилик ҳолатларини таҳлил қилиш; суғурта объектига етказилган зарар сабабларини ва суғурта ҳодисаси мавжудлигини белгилаш; агар суғурта ҳодисаси юз берса, суғурта ҳодисаси натижасида содир бўлган зарар кўламини ва зарар миқдорини аниқлаш лозим; тўланиши лозим бўлган суғурта тўлови миқдорини аниқлаш; суғурта иши бўйича хулоса тузиш. Аджастер суғурталовчи (суғуртачи) ва бошқа мижоз билан тузилган шартномага мувофиқ фаолият кўрсатади. Аджастер қуйидагиларга ҳақли эмас: суғурталовчининг суғурта ва қайта суғурта операцияларини амалга ошириш; суғурта воситачилик фаолиятини амалга ошириш; суғурталовчиларнинг устав фондларида иштирок этиш; суғурта қопламаси суммасини (суғурта суммасини) суғуртачи вакили сифатида олиш. Аджастер хизматининг натижалари суғурталовчи томонидан зарарларни қоплаш ва низоларни ҳал этиш учун ишлатилиши мумкин бўлган ҳисобот шаклида берилади. Аджастер ҳисоботида келтирилган хулосалар, мустақил суғурта экспертизаси давомида кўриб чиқилиши мумкин. 24-модда. Аджастернинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари Аджастер қуйидаги ҳуқуқларга эга: аджастер хизматларини тақдим этадиган суғурталовчи (суғуртачи) ва бошқа мижозларни эркин танлаш; суғурта ҳодисасини (суғурта воқеасини) ўрганиш учун суғурталовчи (суғуртачи) ва бошқа мижозлардан зарур маълумотларни сўраш ва олиш); суғурта ҳодисаси юз бергандан кейин суғурта объектини кўриб чиқиш ва текшириш; суғурта объектини визуал текшириш бўйича ҳисобот тузиш (зарур ҳолларда техник воситалардан фойдаланган ҳолда); белгиланган тартибда ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари, судлар, тиббиёт, сейсмология, ветеринария, Гидрометеорология ва бошқа ташкилотлардан суғурта ҳодисаси сабаблари ва ҳолатларини аниқлаш учун зарур бўлган тегишли маълумот ва ҳужжатларни, шунингдек суғурта қопламаси миқдорини (суғурта суммаси) сўраш ва олиш. Аджастер қонунчиликка ва тузилган шартномалар бўйича бошқа ҳуқуқларга ҳам эга бўлиши мумкин. Аджастер қуйидагиларга риоя қилиши шарт: суғурта фаолияти тўғрисидаги қонун ҳужжатлари талабларига риоя; суғурта ҳужжатларининг хавфсизлигини таъминлаш; мижознинг тижорат ёки бошқа сирини ташкил этувчи маълумотларнинг махфийлигини сақлаш; суғурта ҳодисаси билан боғлиқ маълумотларни ўз вақтида таҳлил қилиш чораларини кўриш. ваколатли давлат органининг талабига биноан қонун ҳужжатларида белгиланган маълумотларни тақдим этиш. Аджастер қонунчиликка ва тузилган шартномалар бўйича бошқа мажбуриятларга ҳам жавобгар бўлиши мумкин. 25-модда. Актуар ташкилот ва актуарий Актуар ташкилот қуйидаги актуар хизматларни кўрсатувчи юридик шахс ҳисобланади: суғурта ҳодисасининг математик эҳтимоли бўйича ҳисоб-китобларни амалга ошириш, алоҳида хавф гуруҳларида ҳам, бутун суғурта мажмуасида ҳам зарар етказиш оқибатларининг даврийлиги ва оғирлиги даражасини аниқлаш; суғурталовчининг зарур суғурта захиралари ва маблағларини математик асослаш ва ҳисоблаш, уларни шакллантириш усулларини ишлаб чиқиш; суғурталовчи инвестиция даромадлари суммасига тариф ставкаларини камайтиришга ёрдам берувчи инвестициялар сифатида йиғилган бадаллардан фойдаланганда капитал қўйилмалар ставкаси билан соф ставка ўртасидаги муносабатни аниқлаш; суғурталовчилар ва қайта суғурталовчиларнинг капитал етарлилик кўрсаткичини ҳисоблаш ҳамда активлар сифатини таъминлаш меҳанизмларини ҳисоблаш; суғурта жараёнини ташкил этиш ва суғурта хизматлари таннархини ҳисоблаш учун зарур харажатларни асослаш; суғурталовчилар учун уларни амалга оширишнинг узоқ муддатли ва қисқа муддатли хусусиятини ҳисобга олган ҳолда ҳар бир суғурта тури учун тариф ставкаларини белгилаш (қайта суғурталаш); суғурталовчининг инвестицион фаолияти натижаларини актуар ҳисоб-китоблар ёрдамида баҳолаш; суғурталовчининг турли суғурта турлари бўйича даромадларини режалаштириш (қайта суғурталаш). актуар ҳисоб-китоблар учун дастурий маҳсулотларни ишлаб чиқиш; суғурта билан боғлиқ бошқа актуар хизматларни кўрсатиш. Актуар ташкилот фақат пулли асосда шартномага мувофиқ актуар хизматларни тақдим этиши мумкин. Актуарий-қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда актуар малака сертификатини олган ва актуар ташкилот ходимларининг аъзоси ёки актуар ташкилот билан фуқаролик шартномасини тузган жисмоний шахс. Актуар актуар хизматлар сифатининг пастлиги, тижорат ёки бошқа қонуний ҳимояланган сирларни ошкор қилиш ва актуар ташкилот учун йўқотишларга сабаб бўлган бошқа ҳаракатлар натижасида етказилган зарар учун актуар ташкилотга жавобгардир. Актуар ташкилот ходимлари таркибида камида битта актуарийга эга бўлиши керак. Актуарий қуйидаги ҳуқуқларга эга бўлмаслиги мумкин: суғурталовчининг суғурта ва қайта суғурта операцияларини амалга ошириш; суғурта воситачилик фаолиятини амалга ошириш; суғурталовчиларнинг (қайта суғурталовчиларнинг) устав фондларида иштирок этиш. Актуар фаолиятининг натижалари ҳисобот шаклида берилади. Актуар ҳисоботида келтирилган хулосалар мустақил суғурта экспертизаси натижалари билан кўриб чиқилиши мумкин. 26-модда. Актуар ташкилотнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари Актуар ташкилот қуйидаги ҳуқуқларга эга: суғурталовчини ва актуар хизматларни тақдим етадиган бошқа мижозларни эркин танлаш; суғурталовчи ва бошқа мижозлар актуар хулоса тузиш учун зарур бўлган маълумотларни тақдим этмаса, актуар хизматларни тақдим этишдан бош тортиш; белгиланган тартибда актуар хизматлар кўрсатишга бошқа актуар ташкилотларни ва бошқа мутахассисларни жалб этиш. Актуар ташкилот қонунга ва у тузган битимларга мувофиқ бошқа ҳуқуқларга эга бўлиши мумкин. Актуар ташкилот учун қуйидагилар лозим: суғурта фаолияти тўғрисидаги қонун ҳужжатлари талабларига риоя қилиш; актуар хизматлар кўрсатиш чоғида олинган маълумотларнинг махфийлигини ҳурмат қилиш; актуар ҳисоботида актуар ҳисоб-китобларнинг камчиликлари фактлари ва уларни бартараф этиш бўйича таклифлар акс эттирилади. ваколатли давлат органининг талабига биноан қонун ҳужжатларида белгиланган маълумотларни тақдим этиш. Актуар ташкилот қонунга ва у тузган шартномаларга мувофиқ бошқа мажбуриятларга ҳам эга бўлиши мумкин. 27-модда. Суғурта сюрвейери Суғурта сюрвейери ўз тегишли ихтисосли ходимларига эга юридик шахс ёки касбий билим ва кўникмаларга эга бўлган ва суғурта хизматларини кўрсатувчи жисмоний шахс. суғурта шартномаси (қайта суғурталаш) тузилгунга қадар суғурта (қайта суғурталаш) объектини кўриб чиқиш ва текшириш); барча фактлар ва таваккалчилик ҳолатларининг таҳлилини ўтказиш, суғурта шартномаси (қайта суғурталаш) га киришдан олдин таваккалчилик даражасини аниқлаш); текширилаётган суғурта объекти тўғрисида фикр тузиш. Суғурта экспертизасини ўтказишга ваколатли мутахассислар (экспертлар) нинг иш тартиби суғурта сюрвейери томонидан белгиланади. Суғурта сюрвейери ўз фаолиятини суғурталовчи (суғуртачи) билан тузилган шартномага мувофиқ амалга оширади. Суғурта сюрвейерига қуйидагилар мумкин эмас: суғурталовчининг суғурта ва қайта суғурта операцияларини амалга ошириш; суғурта воситачилик фаолиятини амалга ошириш; суғурталовчиларнинг устав фондларида иштирок этиш. Суғурта сюрвейерининг иши натижаларига кўра суғурта (қайта суғурта) шартномасини тузишда суғурталовчи (суғуртачи) томонидан ишлатилиши мумкин бўлган ҳисобот тақдим этилади. Суғурта сюрвейери ҳисоботида келтирилган хулосалар мустақил суғурта текшируви давомида кўриб чиқилиши мумкин. 28-модда. Суғурта сюрвейерининг ҳуқуқ ва мажбуриятлари Суғурта сюрвейери ҳуқуқлари: хизмат кўрсатиш учун суғурталовчини (суғуртачини) эркин танлаш; суғурта объектини ўрганиш учун суғуртачи (суғурталовчи) дан зарур маълумотларни сўраш ва олиш; фаолияти суғурта объектларига тегишли бўлган давлат органлари ва бошқа ташкилотлардан зарур маълумотларни сўраш ва олиш. Суғурта сюрвейери қонунга ва ўзи тузган шартномаларга мувофиқ бошқа ҳуқуқларга ҳам эга бўлиши мумкин. Суғурта сюрвейери учун қуйидагилар лозим: суғурта фаолияти тўғрисидаги қонун ҳужжатлари талабларига риоя қилиш; суғурта экспертизаси учун тарафлар томонидан тақдим етилган ҳужжатлар хавфсизлигини таъминлаш; мижознинг тижорат ёки бошқа сирини ташкил этувчи ахборотнинг махфийлигини сақлаш. ваколатли давлат органининг талабига биноан қонун ҳужжатларида белгиланган маълумотларни тақдим этиш. Суғурта сюрвейери қонунга ва ўзи тузган шартномаларга мувофиқ бошқа мажбуриятларга ҳам эга бўлиши мумкин. 29-модда. Ассистанс Ассистанс суғурталовчилар (суғурталанган шахслар, Бенефициарлар) ва суғурталовчиларга суғурта шартномаси бўйича ёрдам хизматлари, техник, тиббий ва бошқа хизматлар кўрсатувчи, шунингдек уларга молиявий ёрдам кўрсатувчи юридик шахс ёки жисмоний шахс. Ассистанс суғурталовчи билан тузилган шартномага мувофиқ фаолият кўрсатади. Ассистанс хизматлари фақат суғурталовчилар (суғурталанган шахслар) иштирокисиз суғурталовчилар томонидан тўланади. Ассистансга қуйидагилар мумкин эмас: суғурталовчининг суғурта ва қайта суғурта операцияларини амалга ошириш; суғурта воситачилик фаолиятини амалга ошириш; суғурталовчиларнинг устав фондларида иштирок этиш. 30-модда. Ассистанснинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари Ассистанс қуйидаги ҳуқуқларга эга: ассистанс хизматлари кўрсатилиши бўйича суғурталовчилар билан мустақил равишда шартнома тузиш; ассистанс хизматлари кўрсатилиши учун зарур бўлган барча ахборот суғурталовчи томонидан тақдим этилмаган тақдирда, ассистанс хизматлари кўрсатишни рад этиш; тегишли мутахассисларни ассистанс хизматлари кўрсатишда иштирок этишга белгиланган тартибда жалб этиш. Ассистанс қонун ҳужжатларига ва ўзи тузган шартномаларга мувофиқ бошқа ҳуқуқларга ҳам эга бўлиши мумкин. Ассистанс: суғурта фаолияти тўғрисидаги қонун ҳужжатлари талабларига риоя этиши; суғурта қилдирувчилардан (суғурталанган шахслардан) суғурта воқеалари (суғурта ҳодисалари) тўғрисидаги хабарлар кеча-кундуз қабул қилинишини ташкил этиши ва суғурта шартномаси доирасида, тақдим этилган суғурта полиси асосида суғурта қилдирувчиларга (суғурталанган шахсларга) зарур ёрдам кўрсатиши; суғурта ҳодисаларини кўриб чиқиш ва тартибга солиш чора-тадбирларини кўриши; қонун ҳужжатларида белгиланган ахборотни махсус ваколатли давлат органининг талабига кўра тақдим этиши шарт Ассистанс зиммасида қонун ҳужжатларига ва ўзи тузган шартномаларга мувофиқ бошқа мажбуриятлар ҳам бўлиши мумкин. 31-модда. Профессионал суғурта бозори иштирокчилари уюшмаси Суғурта бозорининг профессионал иштирокчилари уюшмаси-суғурта бозорининг профессионал иштирокчилари томонидан унинг аъзолари фаолиятини мувофиқлаштириш, уларнинг манфаатларини ҳимоя қилиш ҳамда суғурта соҳасидаги муаммоларни биргаликда ҳал этиш мақсадида яратилган нодавлат нотижорат ташкилотидир. Профессионал суғурта бозори иштирокчилари Ассоциациясининг асосий фаолияти: суғурта бозори ҳолатини ўрганиш, унинг янада шаффофлигини таъминлаш, рақобатни ривожлантириш, ҳажмини ошириш, турларини кенгайтириш ва суғурта хизматлари сифатини ошириш бўйича таклифлар ишлаб чиқиш; Ўзбекистон Республикаси суғурта секторига маблағларни инвестициялашда потенциал хорижий инвесторларга кўмаклашиш; республика аҳолиси ўртасида суғурта масалалари бўйича фаол тушунтириш ишларини амалга ошириш; суғурта бўйича кадрлар тайёрлаш ва қайта тайёрлаш тизимини такомиллаштириш, суғурта бозори профессионал иштирокчилари учун касбий этика стандартларини ишлаб чиқиш; ҳамкорлик, тажриба алмашиш ва илғор технологияларни жорий этиш бўйича халқаро ташкилотлар билан ўзаро ҳамкорлик профессионал суғурта бозори иштирокчиларининг ҳуқуқий низоларда ифодаланиши. Суғурта бозори профессионал иштирокчилари уюшмаси ўз иштирокчилари учун мажбурий қоидаларни ишлаб чиқади ва қабул қилади: суғурта бозоридаги фаолият стандартлари; касб этикаси кодекси; низоларни ҳал этиш тартиби; Уставда назарда тутилган бошқа ҳужжатлар. Профессионал суғурта бозори иштирокчилари уюшмасига аъзолик профессионал суғурта бозори иштирокчилари томонидан бошқа иттифоқ ва уюшмалар тузиш ва уларга қўшилиш ҳуқуқини чеклаши мумкин эмас. 3-боб. Суғурта шартномаси ва қоидалари 32-модда. Суғурта шартномаси Суғурта суғурталанувчи билан суғурталовчи томонидан тузилган суғурта шартномалари асосида амалга оширилади. Суғурта шартномаси-суғурта шартномасида белгиланган тартибда, шартларда ва суммага мувофиқ суғурта мукофотини тўлаш мажбуриятини олган ҳамда суғурта шартномасида ёки қонун ҳужжатларида назарда тутилган бошқа мажбуриятларни бажариш учун ёзма ёки электрон шаклда тузилган суғурталанувчи ва суғурталовчи ўртасидаги келишув, суғурталовчи эса суғурта шартномасида кўрсатилган воқеа (суғурта ҳодисаси) юзага келгандан сўнг суғурта шартномасида кўрсатилган шахсга суғурта шартномасига мувофиқ суғурта қопламасини тўлаш мажбуриятини олади. Жисмоний шахслар билан тузилган ихтиёрий суғурта шартномалари амал қилиш муддатининг тўлиқ муддатида қуйидаги суғурта таваккалчиликларини қоплаши шарт: кўчмас мулкни (турар-жой биноларини) суғурталаш-табиий офатлар (зилзила, лойқаланиш, сув тошқини ва бошқалар.), портлаш, ёнғин, сув босиши ва ҳ.к. ва турар-жой биноларини сув босиши; ер транспортини суғурталаш-йўл-транспорт ҳодисаси, ёнғин, портлаш, транспорт воситасининг олиб қочилиши ва ўғирланиши ҳамда унинг устига тушиб кетадиган объектлар. Ушбу моддада кўрсатилган ихтиёрий суғурта шартномаларини тузишда шартсиз франшизанинг чегириб ташлаш ставкасидан фойдаланиш йўли билан бир фоиз суғурта суммасига имкон берилади-шартли франшиза йўли билан эса суғурталанган сумманинг икки фоизигача имкон берилади, тўлиқ бўлмаган мол-мулк суғуртаси билан эса франшизадан фойдаланишга йўл қўйилмайди. Суғурта шартномасининг ҳақиқий эмаслигида ёзма ёки электрон шаклдаги натижаларга риоя қилмаслик. Ваколатли давлат органи суғурта шартномаси шартларига қўйиладиган талабларни белгилаш ҳуқуқига эга. Ягона суғурта шартларини қўллашни талаб қилувчи халқаро суғурта тизимларига мувофиқ суғурта шартномалари ушбу қонунда назарда тутилган талабларни ҳисобга олган ҳолда шундай суғурта шартларига мувофиқ тузилади. 33-модда. Суғурта қоидалари Суғурта қоидалари суғурталовчи томонидан суғуртанинг ҳар бир тури бўйича алоҳида ишлаб чиқилади. Суғурта қоидалари қуйидагиларни ўз ичига олиши керак: суғурта шартномасининг предмети; суғурта суммалари миқдорини ва (ёки) суғурта тўловлари суммасини аниқлаш тартиби; суғурта таваккалчилиги; суғурта ҳолатларидан четлатиш ва суғуртанинг чекланиши; суғурта шартномасининг амал қилиш муддати ва жойи; суғурта шартномасини тузиш тартиби; томонларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари; суғурта ҳодисаси юз берганда суғурталовчининг ҳаракатлари; суғурта ҳодисаси юз беришини ва зарар миқдорини тасдиқловчи ҳужжатлар рўйхати; суғурта тўловларини амалга ошириш тартиби ва шартлари; суғурта тўловларини амалга ошириш ёки рад етиш тўғрисида қарор қабул қилиш муддати; суғурта тўловини рад этиш ёки суғурта қопламасини тўлаш сабаблари; суғурта шартномасини бекор қилиш шартлари; низоларни ҳал этиш тартиби; ҳаётни суғурталаш шартномаларидан бошқа суғурта шартномалари бўйича суғурта ставкалари; суғурта ставкалари ва уларни ҳаёт суғуртаси шартномалари бўйича ҳисоблаш усуллари; махсус ҳолатлар. Суғурта қоидаларида мавжуд бўлган ва суғурта шартномаси (полиси) матнига киритилмаган шартлар суғурта шартномаси (полиси) учун мажбурий бўлиб, ушбу шартлар суғурта шартномасида (полиси) бундай қоидаларни қўллашни аниқ белгиланиши ва қоидалар суғурта шартномаси (полиси) ёки унинг тескари томонида акс эттириши керак. Иккинчидан, суғурта шартномасини тузишда суғурта қоидаларини суғурталанувчи етказиб бериш учун суғурта шартномасидаги ёзув билан тасдиқланган бўлиши керак. Суғурта шартномасини тузишда суғурталанувчи ва суғурталовчи суғурта қоидаларининг муайян қоидаларини ўзгартириш ёки истисно қилишга ҳамда киритилмаган суғурта шартномаси қоидаларини шартномага киритишга рози бўлишлари мумкин. Суғуртачи (бенефициар) суғурта шартномаси (полиси) да юритиладиган тегишли турдаги суғурта қоидаларига ва манбаларига мурожаат қилиш ҳуқуқига эга, ҳатто ушбу қоидалар ушбу модда бўйича унинг учун ихтиёрий бўлса ҳам. Ишлаб чиқилган суғурта қоидалари ёки уларга киритилган ўзгартиш ва (ёки) қўшимчалар амалдаги қонунчиликка зид бўлмаслиги, суғуртачиларнинг ҳуқуқларини бузмаслиги ёки чекламаслиги ҳамда ушбу модда талабларига риоя етиши шарт. 34-модда. Суғурта шартномасининг тузилиши ва унинг кучга кириши Суғурта шартномасида ягона ҳужжат, шу жумладан электрон ҳужжатни тузиш ёки суғурталовчи томонидан унинг ёзма ёки оғзаки аризаси асосида суғурта шартномаси шартларини ўз ичига олган суғурта полиси (сертификат, сертификат, квитансия) имзоланиши мумкин. Бу ҳолда суғурталанувчининг суғурта шартномасини суғурталовчи томонидан таклиф этилган шартлар бўйича тузишга розилиги суғурталовчидан белгиланган ҳужжатларни қабул қилиш ва суғурта мукофотини тўлаш ёки суғурта мукофоти тўлашда, биринчи бадални тўлаш йўли билан тасдиқланади. Суғурта шартномасини тузишда суғурталовчи суғуртанинг айрим турлари (синфлари) учун у томонидан ишлаб чиқилган суғурта шартномасининг одатий(стандарт) шаклларини (суғурта полисини) қўллашга ҳақли. Суғурта шартномаси фақат суғурталовчи ва суғурта шартномасини тузишни истаган шахс (ёки уларнинг ваколатли вакиллари) суғурта шартномасининг қоидаларига ёзма равишда ёки электрон рақамли имзо (давлат офертаси таклифини қабул қилиш) билан тасдиқлаганидан сўнг тузилган деб ҳисобланади. Суғурта шартномаси томонлар уни имзолаган пайтдан бошлаб кучга киради ва суғурта шартномасида назарда тутилган суғурта даврида амал қилади. Суғурта шартномаси бўйича суғурталанувчининг мажбуриятлари суғурталовчи томонидан суғурта мукофотини тўлаш кунидан кейинги куннинг 00 соат 00 дақиқасидан кучга киради ва суғурта шартномасида белгиланмаса, суғурта муддати тугаган сананинг 24: 00 да суғурта полисини берувчи суғурталовчи томонидан тўхтатилади. Суғурта шартномасида унинг кучга киришининг бошқача тартиби назарда тутилиши мумкин. 35-модда. Суғуртачи ва суғурталанувчи ўртасида электрон ахборот алмашишнинг хусусиятлари Суғурталанувчи (суғурталанган шахс, манфаат кўрувчи) томонидан суғурталовчига электрон шаклдаги ахборотини яратиш ва юбориш (суғурта шартномасини тузиш, ўзгшартириш, муддатидан олдин тугатиш, ёки белгиланган таритибда суғурта тўловини амалга ошириш бўйича ариза, ва ҳ.к) суғурталовчининг “Инт ернет”даги расмий сайтидан фойдаланилган ҳолда амалга оширилади.Ушбу ҳолатда суғуртачининг расмий сайти ахборот тизимининг оператори сифатида суғуртачи ва суғурталанувчи ўртасида электрон шаклдаги ахборот алмашинувини таъминлайдиган ахборот тизими сифатида фойдаланиши мумкин. Мазкур моддада кўзда тутилган амалиётларни бажариш учун суғуртачининг расмий сайтига киришда суғурталанувчи (суғурталанган инсон, фойда кўрувчи) идентификациялаш ва аутентификациялаш ягона тизимидан фойдаланади. Ихтиёрий суғурта амалга қачон, электрон шаклда ахборот суғурталовчи юборилган ва суғурталанган оддий электрон имзо билан имзоланган (суғурталанган шахс, бенефициар) - жисмоний шахс, акс ҳолда суғурта қоидалари билан тақдим бўлмаса, шахснинг ўз имзоси билан имзоланган қоғоз ҳужжатга тенг электрон ҳужжат сифатида эътироф этилади. Электрон ҳужжатлардан фойдаланиш талаблари ва ихтиёрий суғуртани амалга оширишда суғурталанувчи (суғурталанган шахс, бенефициар) ва суғурталовчи ўртасида электрон шаклда ахборот алмашиш тартиби белгиланган шахслар ўртасидаги суғурта қоидалари ва (ёки) бошқа келишув билан белгиланади 36-модда. Суғурталанувчилар Суғурталанувчилар суғурталовчилар билан суғурта шартномалари тузган ва улар бўйича ҳисобланган суғурта мукофотини тўлаган, ёки Ўзбекистон Республикаси қонунчилигига мувофиқ суғурталовчилар бўлган қобилиятли юридик ва жисмоний шахслар деб эътироф этилади. Суғурталанувчилар суғурталовчилар билан учинчи шахслар (суғурталанган шахслар) учун суғурта шартномаларини фақат уларнинг розилиги бўлган ҳоллардагина киритишлари мумкин, амалдаги қонун ҳужжатларида назарда тутилган ҳоллар бундан мустасно. Суғурталанган шахслар суғурта шартномасига мувофиқ суғурталанувчининг ҳуқуқ ва мажбуриятларини сотиб олишлари мумкин. Шахсий суғурта шартномаларини тузишда суғурталовчилар суғурталанган шахснинг суғурта тўловларини олишга розилиги билан жисмоний ёки юридик шахсларни (бенефициарларни) тайинлаш, шунингдек суғурта шартномасида бошқача ҳолат назарда тутилмаган бўлса, суғурта ҳодисаси юз берганда уларни алмаштириш ҳуқуқига эгадирлар. Шахсий суғурта шартномаларидан бошқа суғурта шартномаларини тузишда суғурталанувчилар суғурта ҳодисаси натижасида зарар кўриши мумкин бўлган жисмоний ёки юридик шахсларнинг (бенефициарларни) суғурта қопламасини олиш, шунингдек, суғурта ҳодисаси юз берганлиги учун уларни алмаштириш ҳуқуқига эгадирлар 37-модда. Суғурта шартномаси иштирокчилари Суғурталанган шахс-мулкий манфаатлари суғурта ҳимояси объекти бўлган суғуртада иштирок етувчи жисмоний ёки юридик шахс. Суғурталанган шахс ўзига нисбатан суғурта шартномасини тузса ва ҳисобланган суғурта мукофотини тўласа, суғурталанувчи ҳам бўлиши мумкин. Агар суғурта шартномаси бошқа шахсга нисбатан тузилган бўлса, суғурта қилинган ва суғурта қилдирувчи суғуртада иштирок этувчи турли шахслардир. Бенефициар(фойда кўрувчи)-суғурталанувчи шахс эмас, балки суғурта қопламаси ёки суғурта суммасини олувчи сифатида суғуртачи томонидан тайинланган жисмоний ёки юридик шахс. Бенефициар суғурта шартномаси ҳақидаги маълумотларни суғуртачидан, суғурталанган шахсдан ёки суғурталовчидан олиш ҳуқуқига эга. Учинчи шахс-жавобгарликни суғурталашда олдиндан аниқланмаган ва суғурта шартномаси ёки қонун шартларига мувофиқ суғурта қопламаси тўланиши лозим бўлган жисмоний ёки юридик шахс. 38-модда. Суғурта мукофоти Суғурта мукофоти деганда суғурта қилдирувчи (наф олувчи) суғурталовчига суғурта шартномасида белгиланган тартибда ва муддатларда миллий ва хорижий валютада тўлаши шарт бўлган суғурта тўлови тушунилади. Суғурталовчи суғурта шартномаси бўйича тўланадиган мукофотларни аниқлашда суғурта объекти ва суғурта таваккалчилиги характерини ҳисобга олган ҳолда суғурта суммасининг бирлигидан ундириладиган мукофотни белгиловчи ишлаб чиқилган суғурта ставкаларини қўллаш ҳуқуқини беради. Қонунда назарда тутилган ҳолларда суғурта мукофотининг миқдори Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланган ёки тартибга солинадиган суғурта ставкаларига мувофиқ белгиланади. Агар суғурта шартномаси шартларини бузган ҳолда суғурта мукофоти суғурта шартномасида кўрсатилган муддатда тўлиқ тўланмаган бўлса, суғурталовчи суғурта шартномасини тўлиқ тўлангунга қадар тўхтатиб туришга ҳақли. Суғурта шартномасини тўхтатиб, суғурталовчи ўз мажбуриятларини вақтинча тўхтатади. Суғурталовчи суғурта мукофотининг тўлиқсиз тўланганлиги тўғрисида суғурталанувчини ёзма ёки электрон шаклда хабардор қилиши ва хабарнома юборилган санадан эътиборан камида 15 кун ичида суғурта мукофотининг тўланмаган қисмини тўлашни таклиф қилиши шарт. Суғурта шартномаси ёзма ёки электрон билдиришнома жўнатилгандан кейинги куни тўхтатилади. Суғурта шартномасининг тўхтатилиши суғурталанувчининг хабарномасида кўрсатилган суғурта мукофоти тўланган пайтдан бошлаб бекор қилинади. Агар суғурталанувчи суғурта мукофотини огоҳлантиришда кўрсатилган вақт ва сумма доирасида тўламаган бўлса, суғурталовчи суғурта шартномасини бир томонлама ва тўланган суғурта мукофотини қайтармаслик шарти билан бекор қилиш ҳуқуқига эга. Агар суғурта шартномасида суғурта мукофотини бўлиб тўлаш назарда тутилган бўлса, белгиланган муддатларда суғурта бадалини тўланмаганлик оқибатлари шартномада акс эттирилиши мумкин. Агар суғурта ҳодисаси муддати ўтган навбатдаги суғурта тўловини тўлашдан олдин юз берган бўлса, суғурталовчи суғурта шартномаси бўйича тўланадиган суғурта қопламаси суммасини унга тўланган суммани мукофотларнинг мутаносиб қисмини чеклашга ва муддати ўтган суғурта мукофоти суммасини чегиришга ҳақлидир. 39-модда. Суғурта қопламаси тўлови Суғурталовчи суғурта шартномасида кўрсатилган шахсга суғурта ҳодисаси юз бергандагина суғурта қопламасини тўлаши шарт. Суғурталовчи қуйидаги ҳуқуқларга эга эмас: суғурта шартномасида ёки қонунда назарда тутилган суғурта ҳодисаси юз берганлиги тўғрисида далиллар олинган бўлсада, суғурта шартномасида белгиланган муддатда суғурта қопламасини тўлашдан бош тортиш; суғурта ҳодисаси суғурталанувчининг (суғурталанган шахс, бенефициар ёки учинчи шахснинг) суғурта ҳодисаси содир бўлишига қаратилган қасддан қилган ҳаракатлари натижасида келиб чиққан бўлса, суғурта компенсациясини тўлаш. Бундай ҳолатда, суғурталанувчи тўланган суғурта мукофотини қайтармайди; Томонларнинг келишувига кўра, суғурталовчи зарарларни тўлиқ ҳисоблаш амалга оширилгунга қадар низоли бўлмаган миқдорда суғурта қопламасининг бир қисмини томонларнинг ўзаро розилиги асосида тўлаши мумкин Суғурталанган шахснинг ҳаёти ва соғлиғи билан боғлиқ мулкий манфаатлари учун суғурта шартномаси бўйича суғурта компенсацияси суғурта қилдирувчи, суғурталанган шахсга ёки ижтимоий суғурта, ижтимоий таъминот ёки бошқа суғурта шартномалари бўйича наф олувчига ёки зарарни қоплаш сифатида шахсга тўланади. Суғурта шартномаси бўйича суғурта қилдирувчининг ҳаёти ва соғлиғи билан боғлиқ мулкий манфаатлари учун шартнома тузилган шахсга ёки шартнома бўйича суғурталанган шахснинг меросхўрига тўланадиган суғурта қопламаси суғурта қилдирувчининг мерос таркибига киритилмайди. 4-боб. Суғурталовчининг, суғурта брокерининг ҳамда улар алоҳида бўлинмаларининг раҳбарига ва бош бухгалтерига қўйиладиган малака талаблари 40-модда. Умумий талаблар Суғурталовчилар, суғурта брокерларининг раҳбарлари ва бош бухгалтерлари лавозимларига тавсия этилган номзодлар ва уларнинг алоҳида бўлинмалари (бундан буён матнда-номзодлар) ушбу қонунда белгиланган малака талабларига риоя этган ҳолда тайинланади (сайланади). Суғурталовчи (суғурта брокери) номзоднинг ушбу қонунда белгиланган малака талабларига мувофиқлигини тасдиқловчи ваколатли давлат органига унинг тайинланишидан (сайланишидан) олдин суғурталовчи, суғурта брокери ва уларнинг алоҳида бўлинмалари раҳбари ёки бош бухгалтери лавозимига тақдим этиши шарт. Ҳужжатлар уларнинг олинганлиги тўғрисида билдиришнома билан ёзма ёки электрон шаклда тақдим етилади Электрон шаклда тақдим этилган ҳужжатлар электрон рақамли имзо билан тасдиқланади. Суғурталовчининг алоҳида бўлинмаси ходимлари сони камида 2 та бўлиши керак (суғурталовчининг алоҳида бўлинмаси раҳбари ва бош ҳисобчиси). Суғурталовчилар, суғурта брокерлари ва уларнинг алоҳида бўлинмалари раҳбарлари ва бош бухгалтерлари учун бўш иш ўринлари 3 ой муддатда тўлдирилиши керак 41-модда. Суғурталовчи (суғурта брокери) раҳбарига қўйиладиган малака талаблари) Суғурталовчи (суғурта брокери) раҳбари қуйидаги малака талабларига жавоб бериши керак: Ўзбекистон Республикаси олий таълим муассасаларида олинган олий таълимнинг мавжудлиги ёки хорижий давлат таълим муассасаларида олинган олий таълим ва Ўзбекистон Республикасида олий таълимга тенг деб эътироф етилган қонун ҳужжатларига мувофиқ; суғурта соҳасида камида тўрт йил давомида тажриба (суғурта агенти сифатида иш тажрибасидан ташқари, шунингдек, қўллаб-қувватлаш, техник ва хизмат кўрсатиш ходимлари лавозимларида); қуйидаги соҳаларда билимлар талаб этилади: Ўзбекистонда демократик жамият қуриш назарияси ва амалиёти; суғурта фаолияти тўғрисидаги қонун ҳужжатлари. Суғурталовчининг бош бухгалтери (суғурта брокери) қуйидаги малака талабларига жавоб бериши керак: Ўзбекистон Республикаси олий таълим муассасаларида олинган олий иқтисодий таълимнинг мавжудлиги ёки хорижий давлат таълим муассасаларида олинган ва қонун ҳужжатларига мувофиқ Ўзбекистон Республикасида олий таълимга тенг деб эътироф этилган олий иқтисодий таълимнинг мавжудлиги; ҳисобчи сифатида тажрибаси, агар олий маълумотга эга бўлса - охирги беш календар йилида камида уч йил, ва олий ноиқтисодий таълим эаси бўлса-сўнгги ўн календар йилидачиқиб камида етти йил бўлиши керак. қуйидаги соҳаларда билим талаб этилади: суғурта фаолияти тўғрисидаги қонун ҳужжатлари; бухгалтерия ҳисоби тўғрисидаги қонун ҳужжатлари. Юридик шахснинг банкрот деб топилишидан бир йил олдин юридик шахснинг бошлиғи (бош ҳисобчиси) бўлган шахс, агар унинг фаолияти юридик шахснинг банкротлигига олиб келганлиги факти ёки суднинг уни тугатиш тўғрисидаги қарори мавжуд бўлса, суғурталовчи, суғурта брокери ва уларнинг алоҳида бўлинмалари бошлиғи (бош ҳисобчиси) сифатида тайинланиши (сайланиши) мумкин эмас. 42-модда. Суғурталовчининг (суғурта брокерининг) алоҳида бўлинмаси раҳбарига қўйиладиган малака талаблари) Суғурталовчининг алоҳида бўлинмаси раҳбари (суғурта брокери) қуйидаги малака талабларига жавоб бериши керак: Ўзбекистон Республикаси олий таълим муассасаларида олинган олий таълимнинг мавжудлиги ёки хорижий давлат таълим муассасаларида олинган олий таълим ва Ўзбекистон Республикасидаги олий таълимга тенг деб эътироф этилган қонун ҳужжатларига мувофиқ; суғурта соҳасида камида 1 йил давомида иш стажи (суғурта агенти сифатида, шунингдек, қўллаб-қувватлаш, техник ва хизмат кўрсатиш ходимлари лавозимларида иш стажи бундан мустасно). Суғурталовчининг алоҳида бўлинмаси бош бухгалтери (суғурта брокери) қуйидаги малака талабларига жавоб бериши керак: Ўзбекистон Республикаси олий таълим муассасаларида олинган олий иқтисодий таълимнинг мавжудлиги ёки хорижий давлат таълим муассасаларида олинган ва қонун ҳужжатларига мувофиқ Ўзбекистон Республикасида олий таълимга тенг деб эътироф этилган олий иқтисодий таълимнинг мавжудлиги; камида 1 йил давомида ҳисобчи сифатида иш тажрибаси. 43-модда. Номзодларнинг малака талабларига мувофиқлигини аниқлаш Суғурталовчи (суғурта брокери) қуйидаги ҳужжатларни ваколатли давлат органига тақдим етади: ваколатли давлат органлари томонидан тасдиқланган шаклдаги тўлдирилган анкета; иш жойида тасдиқланган олий маълумот дипломининг нусхаси ёки иш жойида тасдиқланган хорижий олий таълим ҳужжатининг эквивалентлигини тан олиш бўйича ваколатли давлат органининг гувоҳномасининг нусхаси (агар хорижий давлат таълим муассасаларида олинган олий маълумот бўлса); иш жойида тасдиқланган меҳнат дафтарчасининг нусхаси. Агар меҳнат фаолияти ўриндошлик асосида амалга оширилган бўлса бу ҳолат унинг меҳнат дафтарчасида қайд этилган бўлиши керак. Бу ҳужжатлар бир нусхада тақдим етилади. 44-модда. Номзодларнинг малака талабларига жавоб беришини аниқлаш комиссияси Номзодларнинг ушбу қонунда белгиланган малака талабларига жавоб беришини аниқлаш мақсадида ваколатли давлат органида комиссия тузилади. Суғурталовчиларнинг (суғурта брокерларининг) раҳбарлари ва бош бухгалтерлари лавозимларига тавсия этилган номзодларнинг ушбу қонунда белгиланган малака талабларига мувофиқлигини аниқлаш тақдим этилган ҳужжатларни кўриб чиқиш ва номзодлар билан суҳбатлар ўтказиш йўли билан амалга оширилади. Суҳбат номзодлар билан ваколатли давлат органи томонидан тасдиқланган ва унинг веб-сайтида эълон қилинган сўровнома асосида ўтказилади Суғурталовчининг раҳбари (суғурта брокери), суғурталовчиларнинг алоҳида бўлинмалари (суғурта брокерлари) раҳбарлари ва бош бухгалтерлари лавозимларига тавсия этилган номзодларнинг ушбу Қонунда белгиланган малака талабларига жавоб беришини аниқлайди. Комиссия раис, раис ўринбосари ва камида уч аъзодан, шу жумладан котибдан иборат бўлади. Комиссия ва унинг ходимлари тўғрисидаги Низом ваколатли давлат органининг буйруғи билан тасдиқланади. Комиссия камида иштирокида йиғилишлар ўтказишга ҳақлидир Комиссия раиси ёки унинг муовини мажбурий иштирокида аъзоларининг камида 50%. қатнашган тақдирда йиғилиш ўтказишга ҳақлидир. 45-модда. Номзодларнинг малака талабларига жавоб беришини аниқлаш бўйича иш комиссияси Комиссия иши йиғилишлар шаклида амалга оширилади ва баённомалар билан расмийлаштирилади. Баённома комиссия раиси (унинг йўқлигида - унинг ўринбосари) томонидан тасдиқланади ва мажлисларда иштирок этган комиссия аъзолари томонидан имзоланади. Тақдим этилган ҳужжатлар ишчи органга қабул қилинган кундан бошлаб 2 кун ичида кўриб чиқиш учун комиссияга тақдим этилади Комиссия мулоқот ўтказади ва 10 кун ичида номзоднинг ушбу Қонунда белгиланган малака талабларига мувофиқлиги ёки мувофиқ эмаслиги тўғрисида қарор қабул қилади . 46-модда. Суғурталовчи (суғурта брокери) га хабардор қилиш Ушбу Қонуннинг 41-моддасида кўрсатилган ҳужжатларни (бир ёки бир нечта) тақдим етмаслик ва/ёки кўрсатмаслик, белгиланган тартибда барча зарур ҳужжатларнинг суғурталовчи (суғурта брокери) томонидан комиссияга тақдим етилмаганлиги, тегишлича, 2 кунлик даврда давлат ваколатли органи томонидан ёзма равишда, шу жумладан, ахборот тизими орқали электрон шаклда суғурталовчининг (суғурта брокерининг)хабардор қилинишига сабаб бўлади. Номзодлар ушбу қонунда белгиланган малака талабларига жавоб берса, ваколатли давлат органи комиссия қарори ҳақида қабул қилинган кундан бошлаб 3 кун ичида, ёзма равишда шу жумладан ахборот тизими орқали электрон шаклда суғурталовчини (суғурта брокерини) хабардор қилади. Номзодларнинг мазкур Низомда белгиланган малака талабларига мувофиқ келмаган тақдирда Молия вазирлиги томонидан ўрнатилган қоидаларга мувофиқ комиссиянинг қарори ҳақида қабул қилинган кундан бошлаб 3 кун мобайнида суғурталовчини (суғурта брокерини) ёзма равишда, шу жумладан, ахборот тизими орқали электрон шаклда хабардор қилади. 5 боб. Суғурта бозори профессионал иштирокчиларини давлат рўйхатидан ўтказиш, фаолиятини лицензиялаш, қайта ташкил этиш ва тугатиш 47-модда. Суғурта бозорининг профессионал иштирокчиларини ташкил этиш ва давлат рўйхатидан ўтказиш Суғурталовчилар (қайта суғурталовчилар) ва суғурта брокерлари қоидаларга кўра фақат акциядорлик жамиятининг ҳуқуқий шаклида ташкил этилади, ўзаро суғурта компаниялари бундан мустасно. Ўзаро суғурта компанияси фуқаролик қонунчилигига мувофиқ нодавлат нотижорат ташкилотларининг тегишли ташкилий-ҳуқуқий шаклига эга бўлиши мумкин. Юридик шахс бўлган суғурта бозорининг бошқа профессионал иштирокчилари Қонунчилик ҳужжатларида назарда тутилган ташкилий-ҳуқуқий шаклларда яратилади. Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ҳузуридаги давлат хизматлари маркази томонидан юридик шахслар ва якка тартибдаги тадбиркорлар, шу жумладан, ўзаро суғурта компаниялари бўлган суғурта бозорининг барча профессионал иштирокчиларини давлат рўйхатидан ўтказиш амалга оширилади. Ўзаро суғурта компаниялари, қайта суғурта брокерлари, эджастер (координатор)лар, актуар ташкилотлар, суғурта сўровчилари ва ёрдам хизмати агентликлари ваколатли давлат органига давлат рўйхатидан ўтгандан кейин бир ҳафта ичида ёзма равишда, шу жумладан ахборот тизими орқали электрон шаклда хабар беришлари керак. 48-модда. Суғурталовчилар (қайта суғурталовчилар) нинг устав фонди Суғурталовчилар (қайта суғурталовчилар) устав фондининг энг кам миқдори қонун билан белгиланади. Суғурталовчи устав фондининг камида тўқсон фоизи таъсисчилар (иштирокчилар) маблағларидан ташкил топади. Суғурталовчининг устав фондини шакллантириш учун кредитга, хавфсизликка ва бошқа қарзга олинган маблағлардан фойдаланишга йўл қўйилмайди. Суғурталовчининг дастлабки устав фонди таъсисчилар томонидан лицензия олиш вақтида шакллантирилиши керак ва қонун ҳужжатларида белгиланган устав фондининг энг кам миқдоридан кам бўлмаслиги мумкин. Ўзаро суғурта жамиятлари учун ушбу модданинг устав фондини шакллантириш тўғрисидаги талаби қўлланилмайди 49-модда. Суғурталовчилар (қайта суғурталовчилар) ва суғурта брокерларининг товар номига қўйиладиган талаблар Суғурталовчилар (қайта суғурталовчилар) номланишида илгари яратилган суғурталовчилар (қайта суғурталовчилар) нинг товар номи билан чалкаш даражада бир хил ёки ўхшаш бўлган белгилашлардан фойдаланишга йўл қўймайди, суғурталовчилар (қайта суғурталовчилар) нинг филиаллари номлари бундан мустасно. Компания номи, ташкилий-ҳуқуқий шакли ёки жойлашган жойи ўзгарган тақдирда, суғурта бозорининг профессионал иштирокчиси оммавий ахборот воситалари орқали бу ҳақда суғурталанувчиларни хабардор қилиши ва бир йилдан ортиқ муддатга мўлжалланган шартномалар учун ёзма равишда, шу жумладан ахборот тизими орқали электрон шаклда хабарномалар етказилиши керак. 50-модда. Суғурталовчилар (қайта суғурталовчилар) ва суғурта брокерларининг суғурта фаолиятини лицензиялашнинг умумий шартлари Суғурталовчилар (қайта суғурталовчилар) нинг суғурта фаолиятлари ваколатли давлат органи томонидан берилган лицензиялар асосида амалга оширилади. Лицензия суғурталовчига ҳаётни суғурта қилиш соҳасида ёки умумий суғурта соҳасида ёки фақат қайта суғурта қилиш учун суғурта фаолиятини амалга ошириш учун берилади. Ҳаёт суғуртаси соҳасида суғурта фаолиятини амалга оширувчи суғурталовчи умумий суғурта соҳасида суғурта фаолиятини амалга оширишга ҳақли эмас, умумий суғурта соҳасининг айрим турлари (синфлари) бундан мустасно. Умумий суғурта соҳасида суғурта фаолиятини амалга оширувчи суғурталовчи ҳаёт суғуртаси соҳасида суғурта фаолиятини амалга оширишга ҳақли эмас, ушбу қонунда назарда тутилган ҳоллар бундан мустасно. Фақат қайта суғурталаш учун суғурта фаолиятини амалга оширувчи суғурталовчи суғурта шартномаларини тузишга ҳақли эмас. Лицензияда суғурталовчи амалга оширмоқчи бўлган суғурта синфлари кўрсатилади. Суғурталовчи (қайта суғурталовчи) ва суғурта брокери лицензия талабгорлари ҳисобланади. Ўзаро суғурта жамияти лицензия олмайди, бироқ давлат рўйхатидан ўтгандан сўнг ваколатли давлат органига билдиришнома киритади 51-модда. Лицензия талаблари ва шартлари Суғурталовчилар (қайта суғурталовчилар) ва суғурта брокерларининг суғурта фаолиятини амалга ошириш учун лицензия талаблари ва шартлари: Ўзбекистон Республикасининг суғурта фаолияти тўғрисидаги қонун ҳужжатларига риоя этилиши; суғурта фаолияти давомида олинган маълумотларнинг қонун талабларига мувофиқ махфийлигини таъминлаш; лицензияловчи орган талабига кўра қонун ҳужжатларида белгиланган суғурта фаолиятини амалга ошириш тўғрисидаги маълумотларни тақдим этиш; лицензия талабгори (лицензиат) раҳбари ва бош бухгалтери ушбу қонунда белгиланган малака талабларига жавоб бериши шарт; лицензия талабгори (лицензиат) раҳбари бошқа суғурта ташкилотларида раҳбар лавозимларини ўриндошлик асосида бирлаштириш ҳуқуқига эга емас. Ушбу модданинг биринчи қисмида назарда тутилган лицензия талаблари ва шартларидан ташқари қуйидагилар талаб қилинади: суғурталовчилар учун: устав фондининг қонун ҳужжатларида белгиланган энг кам миқдори; Қорақалпоғистон Республикаси, барча вилоятлар ва Тошкент шаҳрида мажбурий суғурта шартномаларини тузишга ваколатли бўлган, жабрланувчининг (унинг меросхўри ёки ҳуқуқий ворисининг) даъволарини кўриб чиқувчи филиалларнинг мавжудлиги) суғурта тўловлари ва суғурта тўловларини амалга ошириш тўғрисида-транспорт воситалари эгаларининг фуқаролик жавобгарлигини мажбурий суғурталашни амалга оширувчи суғурталовчилар учун; автомобил эгаларининг фуқаролик жавобгарлигини мажбурий суғурта қилиш бўйича тўловларни кафолатлаш жамғармаси билан суғурталовчининг аъзолиги тўғрисида ёзма битимнинг мавжудлиги; -автомобил эгаларининг фуқаролик жавобгарлигини мажбурий суғурта қилишни амалга оширувчи суғурталовчилар учун; Қорақалпоғистон Республикаси, барча вилоятлар ва Тошкент шаҳри бўйича ваколат берилган филиаллар ва бошқа алоҳида бўлинмаларнинг мавжудлиги иш берувчининг фуқаролик жавобгарлигини ёки аннуитет шартномаларини мажбурий суғурта қилиш бўйича шартномалар тузиш ва иш берувчиларнинг талабларини кўриб чиқиш ва (ёки) суғурта товон қурбонлари ёки бенефициарларга(наф олувчиларга) ва суғурта компенсациясини амалга ошириш; -иш берувчининг фуқаролик жавобгарлигини мажбурий суғурталашни амалга оширувчи суғурталовчилар учун; Қорақалпоғистон Республикаси, барча вилоятлар ва Тошкент шаҳрида ташувчининг фуқаролик жавобгарлигини мажбурий суғурта қилиш, ташувчилар, жабрланганлар ва бенефициарларнинг суғурта қопламалари бўйича даъволарини кўриб чиқиш бўйича шартномалар тузишга ваколатли филиалларнинг мавжудлиги; ва суғурта қопламаларини амалга ошириш-ташувчининг фуқаролик жавобгарлигини мажбурий суғурталашни амалга оширувчи суғурталовчилар учун; суғурталовчи ташувчининг мажбурий фуқаролик жавобгарлигини суғурталашни амалга ошириш ҳуқуқига эга бўлган суғурталовчилар ўртасида биргаликдаги фаолият тўғрисида, ташувчининг мажбурий фуқаролик жавобгарлигини суғурталашни амалга оширувчи суғурталовчилар учун суғурта иттифоқини яратиш тўғрисида битимга эгалиги; суғурта брокерлари учун қуйидагилар лозим: суғурта брокерининг суғурта фаолиятини амалга оширишда шартнома мажбуриятларига риоя етилишини таъминлаш; лицензиат мижози учун қулай шартлар асосида суғурта шартномаси тузиш ва ижросини таъминлаш; асосий фаолият тури сифатида воситачилик суғурта фаолиятини амалга ошириш. Суғурталовчилар суғурта турларини (синфларини) бирлаштирганда қуйидаги қоидаларга амал қилишлари шарт: суғурталовчининг лицензияси лицензиат амалга оширишга ҳақли бўлган суғурта турларини (синфларини) белгилайди. Суғурта синфи-муайян умумий хусусиятлар билан бирлаштирилган суғурта турлари мажмуи; суғурта тури-суғурталовчи томонидан бир ёки бир неча суғурта синфлари доирасида суғурталовчига ишлаб чиқиладиган ва тақдим етиладиган ўзига хос суғурта хизмати; лицензиат суғуртанинг икки ёки ундан ортиқ синфларини ўзида акс эттирувчи суғурта турини ишлаб чиқиш ҳуқуқига эга, бундай ҳолатда суғуртанинг тегишли синфларини кўрсатувчи лицензияга эга бўлиши ва ушбу қонунда белгиланган суғурта синфларини бирлаштириш бўйича чекловларни ҳисобга олиши керак. Лицензиат суғурталовчи бўлиб, фақат қайта суғурта фаолиятини амалга оширувчи, тўғридан-тўғри суғурта шартномаларини тузишга ҳақли емас. 52-модда. Лицензия олиш учун зарур бўлган ҳужжатлар Лицензия олиш учун ариза берувчи ваколатли органга қуйидаги ҳужжатларни тақдим этади: суғурталовчилар (қайта суғурталовчилар) учун): юридик шахснинг номи ва ташкилий-ҳуқуқий шакли, унинг жойлашган жойи (почта манзили), номлари банк муассасалари ва банкда ҳисоб-китоб рақами, юридик шахс амалга оширмоқчи бўлган фаолиятнинг лицензияланадиган тури кўрсатилган лицензия баённомаси; лицензия талабгорининг раҳбари ва бош бухгалтерининг ваколатли давлат органи томонидан белгиланган малака талабларига мувофиқлигини тасдиқловчи ҳужжатлар - сўровнома, олий маълумот дипломи ёки хорижий таълим муассасасида олинган олий таълим ҳужжатининг эквивалентлигини тан олган ваколатли давлат органининг гувоҳномаси ва меҳнат қайдлари (нусхалар илова қилинади); лицензия талабгори лицензия талабгорининг аризасини лицензияловчи орган кўриб чиқиши учун йиғим тўланганлигини тасдиқловчи ҳужжат; устав фондининг белгиланган энг кам миқдоридан кам бўлмаган миқдорда устав капитали тўланганлигини тасдиқловчи ҳужжатлар (банк маълумотномаси, мол-мулкни қабул қилиш ва ўтказиш далолатномалари, бошқа ҳужжатлар). Шунингдек, ушбу модданинг 1-қисмида кўрсатилган ҳужжатлар билан биргаликда транспорт воситалари эгаларининг фуқаролик жавобгарлигини мажбурий суғурта қилиш ёки иш берувчининг фуқаролик жавобгарлигини мажбурий суғурта қилиш бўйича лицензия талабгорлари қўшимча равишда жавобгарлик суғуртаси фонди билан аъзолик шартномаси нусхаси; суғурталовчининг Қорақалпоғистон Республикаси, барча вилоятлар ва Тошкент шаҳрида транспорт воситалари эгаларининг фуқаролик жавобгарлигини мажбурий суғурта қилиш, суғурта тўловлари бўйича жабрланувчиларнинг даъволарини кўриб чиқиш ва суғурта тўловларини амалга ошириш бўйича шартномалар тузишга ваколатли алоҳида бўлинмалар (филиаллар) мавжудлигини тасдиқловчи ҳужжатлар нусхалари; Шунингдек, ушбу модданинг 1-қисмида кўрсатилган ҳужжатлар билан биргаликда ташувчининг фуқаролик жавобгарлигини мажбурий суғурта қилиш обекти бўлган лицензия талабгорлари қўшимча равишда: суғурталовчилар ўртасида ташувчининг фуқаролик жавобгарлигини мажбурий суғурталашни амалга ошириш ҳуқуқига эга бўлган биргаликдаги фаолияти тўғрисидаги, суғурта иттифоқини яратиш тўғрисидаги шартноманинг нусхаси; суғурталовчининг Қорақалпоғистон Республикаси, барча вилоятлар ва Тошкент шаҳрида мажбурий суғурта шартномаларини тузишга ваколатли бўлинмалар (филиаллар) мавжудлигини тасдиқловчи ҳужжатларнинг нусхалари ташувчининг фуқаролик жавобгарлиги, ташувчилар, жабрланувчилар ва бенефициар(наф кўрувчи)ларнинг суғурта қопламалари бўйича даъволарини кўриб чиқиш ва суғурта қопламаларини амалга ошириш. суғурта брокерлари учун: юридик шахснинг номи ва ташкилий-ҳуқуқий шакли, унинг жойлашган жойи (почта манзили), номлари банк муассасалари ва банкда ҳисоб-китоб счёти, юридик шахс амалга оширмоқчи бўлган фаолиятнинг лицензияланадиган тури кўрсатилган лицензия баённомаси; лицензия талабгорининг раҳбари ва бош бухгалтерининг суғурта бозорини тартибга солиш ва ривожлантириш бўйича ваколатли давлат органи томонидан белгиланган малака талабларига мувофиқлигини тасдиқловчи ҳужжатлар - сўровнома, олий таълим дипломи ёки хорижий таълим муассасасида олинган олий таълим ҳужжатининг еквивалентлигини тан олган ваколатли давлат органининг гувоҳномаси ва меҳнат фаолияти қайди ёзуви (нусхалар илова қилинади)); лицензия талабгори лицензия талабгорининг аризасини лицензияловчи орган кўриб чиққани учун йиғим тўлаганлигини тасдиқловчи ҳужжат. Лицензия талабгоридан ушбу моддада назарда тутилмаган ҳужжатларни тақдим этишни талаб қилишга йўл қўйилмайди. Ваколатли давлат органи бошқа ваколатли давлат органларида мавжуд бўлган лицензия бериш учун зарур бўлган ҳужжатлар ва маълумотларни белгиланган тартибда ўзаро ахборот алоқаси орқали, шу жумладан электрон шаклда мустақил равишда қабул қилади. Лицензия олиш учун зарур бўлган ҳужжатлар лицензия талабгори томонидан лицензияловчи органга бевосита, почта алоқаси орқали ёки электрон шаклда уларнинг олинганлиги тўғрисида хабарнома билан тақдим етилади. Электрон шаклда тақдим этилган ҳужжатлар лицензия талабгорининг электрон рақамли имзоси билан тасдиқланади. Лицензия талабгорининг лицензия бериш тўғрисидаги аризасида электрон почта манзилини кўрсатиш унинг мурожаати бўйича қабул қилинган қарор тўғрисида ахборот тизими орқали электрон шаклда хабарнома олишга розилиги ҳисобланади. Лицензия талабгори қонунга мувофиқ ёлғон ёки бузиб кўрсатилган маълумотларни тақдим этганлиги учун жавобгардир. 53-модда. Лицензия талабномасини кўриб чиқиш Лицензия талабгорининг аризасини кўриб чиққанлик учун Ўзбекистон республикасида ўрнатилган тартибда базавий ҳисоб-китоб қиймат миқдорининг беш баравари ҳажмида йиғим ундирилади Аризани кўриб чиқиш учун йиғим суммаси ваколатли давлат органининг махсус ҳисоб рақамига кирим қилинади. Агар лицензия талабгори ариза беришдан бош тортса, тўланган йиғим суммаси қайтарилмайди. Лицензия талабгорига лицензия бериш ёки беришни рад этиш тўғрисидаги қарор лицензия талабгоридан ариза барча зарур ҳужжатлар билан олинган кундан эътиборан йигирма кундан ошмаган муддатда қабул қилинади. Агар лицензияловчи орган белгиланган муддатда лицензия бериш тўғрисида қарор қабул қилмаса ёки рад этса, белгиланган муддатдан сўнг лицензия талабгори лицензияловчи органни ёзма равишда хабардор қилиб, ўзи эълон қилган фаолиятни амалга ошириш ҳуқуқига эга. Ушбу ҳолатда, ёзма хабар шу жумладан, ахборот тизими орқали электрон шаклда хабар олгандан кейин беш иш куни ичида лицензияловчи орган лицензия талабгорига лицензия бериши керак. Лицензияловчи органда лицензия бериш учун ҳужжатларни кўриб чиқиш ва улар бўйича хулосалар тайёрлаш бўйича эксперт комиссияси тузилади. Комиссия таркиби ва комиссия низоми тўғрисидаги Низом эса лицензияловчи орган томонидан тасдиқланади. Эксперт комиссияси йиғилишлари ҳар ойда камида бир марта ўтказилади. Йиғилишларнинг қарорларини сўров тартибида ўтказишга ва расмийлаштиришга йўл қўйилмайди. Лицензия талабгорининг аризаси барча зарурий ҳужжатлар билан улар қабул қилинган куни эксперт комиссиясига тақдим этилади. Эксперт комиссияси тақдим этилган ҳужжатларни кўриб чиқади ва ўн етти кундан ошмаган муддатда лицензия бериш ёки рад этиш эксперт хулосасини тайёрлайди Лицензияловчи орган эксперт комиссиясининг фикри асосида уч кун ичида лицензия бериш ёки беришни рад этиш тўғрисида қарор қабул қилади. Лицензияловчи орган лицензия талабгорини қарор қабул қилингандан кейин уч кун ичида қабул қилинган қарор тўғрисида хабардор қилади. Лицензия бериш тўғрисидаги қарор ҳақида хабарнома лицензия талабгорига ёзма шаклда, шу жумладан, ахборот тизими орқали электрон шаклда банк ҳисоб рақами реквизитлари ва давлат божи тўлаш санаси кўрсатилган ҳолда юборилади (топширилади). Лицензия бериш тўғрисида қарор қабул қилинганда билдиришнома билан бир вақтда лицензия шартномаси имзолаш учун аризачига юборилади. Лицензияловчи орган ва лицензиатнинг ўзаро ҳуқуқ ва мажбуриятларини белгиловчи лицензия шартномасида қуйидагилар бўлиши шарт: шартнома имзолаган шахсларнинг фамилияси, исми, отасининг исми ва лавозими; томонлар тафсилоти; лицензия бериладиган фаолият тури номи; лицензиат учун лицензия талаблари ва шартлари; лицензия шартномаси талаблари ва шартларини бузганлик учун тарафларнинг жавобгарлиги; лицензиатнинг лицензия шартномаси талаблари ва шартларига лицензияловчи орган томонидан риоя этилишини мониторинг қилиш тартиби. Лицензия шартномаси икки нусхада - лицензиат ва лицензияловчи орган учун бир нусхада тузилади. Суғурталовчилар ва суғурта брокерларининг суғурта фаолияти учун лицензиялар белгиланган шаклдаги махсус шакллар бўйича берилади. Лицензия бланкалари қатъий ҳисобот ҳужжатлари бўлиб, бухгалтерия сериясига, рақамига ва хавфсизлик даражасига эга. Лицензия бланкалари намуналари лицензияловчи орган томонидан и ишлаб чиқилади ва тасдиқланади, сўнгра унинг буйруғи билан "Давлат Белгиси” ДИЧБ да типографик тарзда чоп этилади. Лицензиялар лицензияловчи орган томонидан ариза берувчи давлат божи тўланганлигини тасдиқловчи ҳужжат тақдим этгандан сўнг икки кун ичида берилади ва лицензия шартномаси имзоланади. Лицензиялар Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги ҳузуридаги суғурта бозорини ривожлантириш агентлиги директори (унинг ўринбосари) томонидан имзоланади Ҳақиқий лицензия лицензиатга берилади ва лицензиянинг нусхаси белгиланган тартибда лицензияловчи органда сақланади. Лицензия ёки унинг таркибидаги ҳуқуқларни бошқа шахсларга бериш тақиқланади. Лицензиат лицензия бериш тўғрисидаги қарор ҳақида хабарнома юборилган (топширилган) кундан эътиборан уч ой ичида лицензия бериш тўғрисидаги хабарномани, лицензия берганлик учун давлат божи тўланганлигини тасдиқловчи ҳужжатни бермаган ёки лицензия шартномасини имзоламаган бўлса лицензияловчи орган лицензияни бекор қилишга қарор қилиши мумкин. "Фаолиятнинг айрим турларини лицензиялаш тўғрисида"ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 17-моддасида назарда тутилган асослар бўйича лицензия рад этилиши мумкин. Лицензия талабгори лицензия беришни рад этиш тўғрисидаги қарорни, шунингдек лицензияловчи орган мансабдор шахсининг ҳаракатини (ҳаракатсизлигини) қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда шикоят қилишга ҳақли. Лицензия беришни рад этиш тўғрисида қарор қабул қилинган бўлса, хабарнома юборилади. Рад этиш қарори лицензия талабгорига ёзма равишда юборилади (топширилади) , шу жумладан, ахборот тизими орқали лектрон шаклда рад этиш сабаблари ва лицензия талабгори ушбу сабабларни бартараф этган ҳолда қайта кўриб чиқиш учун ҳужжатларни тақдим этиши мумкин бўлган муддат кўрсатилади. Лицензия беришни рад этиш тўғрисидаги билдиришномада кўрсатилган муддат камчиликларни тузатиш учун зарур бўлган вақтга мутаносиб бўлиши керак. Агар лицензия талабгори лицензия беришни рад этиш учун асос бўлиб хизмат қилган сабабларни бартараф этса, барча зарурий ҳужжатлар билан аризачининг аризаси олинган кундан бошлаб ўн кундан ошмаган муддатда қайта кўриб чиқилади. Шу билан бирга, қайта тақдим этилган ҳужжатлар қабул қилинган куни эксперт комиссиясига тақдим этилади. Эксперт комиссияси олти кундан ошмаган муддатда тақдим этилган ҳужжатларни қайта кўриб чиқади ва улар бўйича лицензия бериш ёки лицензия беришни рад этиш бўйича эксперт хулосасини тайёрлайди. Лицензияловчи орган эксперт комиссиясининг фикри асосида уч кун ичида лицензия бериш ёки беришни рад этиш тўғрисида қарор қабул қилади. Аризаларни қайта кўриб чиқиш учун лицензия талабгорларидан тўлов ундирилмайди. Лицензия талабгорининг аризасини қайта кўриб чиқишда лицензия беришни рад этиш тўғрисидаги билдиришномада илгари кўрсатилмаган янги асослар бўйича лицензия беришни рад этишга йўл қўйилмайди. Лицензия беришни рад этиш билдиришномасида кўрсатилган муддат тугагандан сўнг тақдим этилган ариза қайта топширилган ҳисобланади 54-модда. Лицензия реестри Лицензияловчи орган лицензиялар реестрини юритади. Лицензиялар реестрида қуйидагилар мавжуд: юридик шахс номи, унинг юридик шакли, почта манзили, телефон рақами; берилган сана ва лицензия рақамлари; лицензияларни янгилаш, тўхтатиб туриш ва янгилаш учун асослар ва саналар; лицензияни бекор қилиш асослари ва санаси; лицензияларни бекор қилиш асослари ва муддатлари; дубликат берилган асослар ва сана. Лицензия реестрларида жойлашган маълумотлар лицензияловчи органнинг веб-сайтига жойлаштирилган ва кўриб чиқиш учун очиқ. 55 Модда. Давлат божини тўлаш тартиби Суғурталовчилар ва суғурта брокерларининг суғурта фаолиятини амалга ошириш ҳамда лицензия берганлик учун базавий ҳисоб-китоб қийматининг ўн баробари ҳажмида давлат божи ундирилади Давлат божи Ўзбекистон Республикасининг Республика бюджетига кирим қилинади. 56-модда. Лицензияни қайта расмийлаштириш, (янгилаш,) дубликатини бериш Лицензиат қайта ташкил қилинган тақдирда ўз номини ёки ўрнини (почта манзили)ни ўзгартиради, лицензиат ёки унинг вориси лицензия органига лицензия янгилаш учун ариза билан мурожаат қилиш учун қайта рўйхатга олинганидан кейин бир ой ичида ариза билан белгиланган маълумотларни тасдиқловчи тегишли ҳужжатлар топширади. Суғурталовчи ва суғурта брокерининг суғурта фаолияти учун лицензияга эга бўлган лицензиатлар бирлашганда янги ташкил этилган юридик шахс давлат рўйхатидан ўтказилган санадан бошлаб лицензия қайта расмийлаштирилиши мумкин. Лицензияланадиган фаолиятнинг айрим турлари (синфлари) учун лицензия тугатилган тақдирда лицензия янгиланиши лозим. Лицензия қайта расмийлаштирилгунга қадар лицензиат унда кўрсатилган фаолиятни илгари берилган лицензия асосида амалга оширади. Лицензияни қайта расмийлаштиришда лицензияловчи орган лицензия реестрига тегишли ўзгартиришлар киритади. Лицензияни қайта расмийлаштиришда лицензияни қайта расмийлаштиришда тўғрисидаги ариза лицензияловчи орган томонидан тегишли ҳужжатларни қўллаш ёки лицензияланадиган фаолиятнинг айрим турлари (синфлари) учун лицензияни бекор қилиш тўғрисидаги қарор қабул қилинган кундан бошлаб беш кун ичида тақдим этилади. Лицензияни қайта расмийлаштиришда лицензия талабгорининг аризасини кўриб чиқиш учун тўланган сумманинг ярми миқдорида йиғим ундирилади. Лицензиатнинг йўқолган ёки яроқсиз лицензияни алмаштириш тўғрисидаги илтимосига кўра алмаштириш лицензияси берилиши мумкин. Бундай ҳолда лицензиат оммавий ахборот воситаларида йўқолган ёки яроқсиз лицензиянинг ҳақиқий эмаслигини эълон қилиши, шунингдек, нашрни лицензияловчи органга тақдим этиши шарт. Йўқолган ёки яроқсиз лицензия ўрнини босувчи лицензия берилаётганда лицензия талабгорининг аризасини кўриб чиқиш учун тўланган сумманинг ярмида йиғим ундирилади. 57-модда. Лицензия талабларига риоя етилишини мониторинг қилиш ва шартлари Лицензиялаш талаблари ва шартларига риоя этилишини назорат қилиш ваколатли давлат органи томонидан амалга оширилади. Лицензия талабларига риоя этилиши устидан назоратни амалга оширишда лицензияловчи органнинг шартлари, ўз ваколатлари доирасида қуйидаги ҳуқуқларга эга: лицензиат томонидан лицензия талаблари ва шартларига риоя этилишини қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда мунтазам текшириб туриш; лицензиат томонидан қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда лицензия талаблари ва шартларига риоя этилишини режадан ташқари текширишларни амалга ошириш, агар лицензиат томонидан қоидабузарликлар кўрсатилган фактлар мавжуд бўлса; лицензиатдан керакли маълумотларни сўраш ва олиш; лицензия талаблари ва шартларига риоя этилишини текшириш чоғида юзага келадиган масалалар тўғрисида текшириш; лицензиат томонидан лицензия талаблари ва шартлари аниқ бузилганлигини кўрсатувчи текширишлар натижалари асосида далолатномалар (гувоҳномалар) тузиш; аниқланган қоидабузарликларни бартараф этиш учун лицензиатга мажбур этувчи қарорлар қабул қилиш ва бундай қоидабузарликларни бартараф этиш муддатларини белгилаш; қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда лицензияларни тўхтатиб туриш, тугатиш ёки бекор қилиш тўғрисида қарорлар қабул қилиш ёки судга мурожаат қилиш; материалларни белгиланган тартибда солиқ органларига юбориш хўжалик юритувчи субъектлар томонидан қонун ҳужжатларида назарда тутилган чора-тадбирларни қабул қилиш учун лицензиясиз амалга оширилиши аниқланган фактлар ҳақида текшириш. Лицензияловчи орган ходимлари текшириш орқали лицензия талаблари ва шартларига риоя этилишини текширганликлари тўғрисида икки нусхада далолатнома (маълумотнома) тузилади, бир нусхаси лицензиатга топширилади ва иккинчи нусхаси лицензияловчи органда қолади 58-модда. Лицензияни тўхтатиб туриш, тугатиш ва бекор қилиш. Лицензияни тўхтатиб туриш ва тугатиш, шунингдек уни бекор қилиш ушбу қонун ва Ўзбекистон Республикасининг "фаолиятнинг айрим турларини лицензиялаш тўғрисида"ги Қонунида белгиланган ҳолларда ва тартибда амалга оширилади. Лицензияни бекор қилиш учун асос бўлган лицензия талаблари ва шартларининг ягона қўпол бузилиши суғурталовчилар (қайта суғурталовчилар) учун) қуйидаги ҳолатларни ўз ичига олади: лицензиат учун қонун ҳужжатларида тақиқланган бошқа фаолиятни амалга ошириш; суғурта фаолияти (қайта суғурталаш фаолияти) давомида олинган махфий маълумотларни полис эгасининг розилигисиз ошкор қилиш, қонунда назарда тутилган ҳоллар бундан мустасно; суғурта брокерлари учун: мижоз учун аниқ фойдасиз бўлган суғурта шартномасини тузиш ва бажариш; воситачилик суғурта фаолияти давомида олинган махфий маълумотларни мижознинг рухсатисиз ошкор қилиш, қонунда назарда тутилган ҳоллар бундан мустасно. Лицензияловчи органнинг лицензияни тўхтатиб туриш ёки бекор қилиш тўғрисидаги қарори, шунингдек уни бекор қилиш устидан судга шикоят қилиниши мумкин. Агар суд лицензияловчи органнинг қарори асоссиз деб топса, лицензияловчи орган лицензиатга етказилган зарар миқдорида жавобгар бўлади. 60-модда. Суғурталовчининг (қайта суғурталовчининг) лицензиясини бекор қилиш хусусиятлари ҳақида Лицензия бекор қилинган кундан эътиборан беш кун ичида ваколатли давлат органи суғурталовчини тугатиш бўйича судга қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда мурожаат қилиши шарт. Суғурталовчининг (қайта суғурталовчининг) илгари мавжуд бошқарув органларининг ваколатлари тўхтатилади ва ваколатли давлат органи томонидан тайинланган суғурталовчининг (қайта суғурталовчининг) вақтинчалик бошқарувига ўтказилади. Вақтинчалик маъмурият ўз фаолиятини суднинг ҳал қилув қароридан олдинги даврда амалга оширади. Суғурталовчининг (қайта суғурталовчининг) вақтинчалик маъмурияти ҳисоботи ваколатли давлат органига ва суғурталовчини (қайта суғурталовчини) тугатиш бўйича ваколатли давлат органининг аризаси юборилган судга тақдим этилади. Ўз фаолияти даврида суғурталовчининг вақтинчалик маъмурияти суғурталовчининг бошқарув харажатлари (маъмурий харажатлар), суғурталовчининг олган пул маблағларини кредитлаш ва илгари тузилган суғурта шартномалари бўйича суғурта қопламалари (суғурта суммаси) тўловларини амалга оширишга ҳақли эмас. Суғурталовчининг вақтинчалик бошқарилиш тартиби ваколатли давлат органи томонидан белгиланади. Ушбу модданинг қоидалари суғурталовчининг илтимосига кўра лицензияни бекор қилиш, шунингдек унинг муассислари (иштирокчилари) ёки таъсис ҳужжатлари билан ваколатли суғурталовчининг бошқарув органи қарори билан қайта ташкил этилганда ёки тугатилганда қўлланилмайди 61-модда. Суғурталовчиларни қайта ташкил этиш хусусиятлари Суғурталовчиларни бирлаштириш, қўшиш, бўлиш, ажратиш, ўзгартириш шаклида қайта ташкил этиш ваколатли давлат органининг рухсати билан амалга оширилиши мумкин. Қайта ташкил этиш учун рухсатнома олиш учун суғурталовчи тегишли ариза билан биргаликда қуйидаги ҳужжатларни ваколатли давлат органига тақдим этади: таъсисчилар (иштирокчилар) ёки қайта ташкил этиш тўғрисидаги таъсис ҳужжатлари билан ваколат берилган суғурталовчининг бошқарув органининг қарори; яратилган суғурталовчининг баланси ва фаолиятининг молиявий натижалари прогнози, таҳлили; бирлашиш ёки сотиб олиш шартномаси (бирлашиш ва сотиб олиш шаклида қайта ташкил этиш учун) лойиҳаси. Суғурталовчиларни қайта ташкил этиш тўғрисидаги ариза ваколатли давлат органи томонидан зарур ҳужжатлар тақдим этилган кундан эътиборан ўн беш кун ичида кўриб чиқилиши керак. Ваколатли давлат органи ўз қарори тўғрисида суғурталовчини ёзма равишда, шу жумладан, ахборот тизими орқали электрон шаклда хабардор қилиши шарт. Ваколатли давлат органи суғурталовчиларни қайта ташкил этиш учун рухсатнома беришни рад этиши мумкин бўлган ҳоллар: суғурталовчиларни қайта ташкил этиш натижасида уларнинг молиявий барқарорлигига қўйиладиган талаблар бузилиши мумкин; суғурталовчиларни қайта ташкил этиш суғурта бозорида рақобатни чеклаш ёки бартараф этишга олиб келиши мумкин; рухсатнома бериш учун тақдим этилган ҳужжатларда суғурталовчиларни қайта ташкил этиш нотўғри маълумотларни ўз ичига олади ёки бу ҳужжатлар қонунга мос келмайди; суғурталовчиларни қайта ташкил этиш қонунчиликка зид; Суғурталовчиларни қайта ташкил этиш тўғрисидаги аризани қайта кўриб чиқишда ушбу қайта ташкил этишни рад этиш тўғрисидаги хабарномада илгари кўрсатилмаган янги асослар бўйича суғурталовчиларни қайта ташкил этишни рад этишга йўл қўйилмайди. Бўлиш ва ажратиш шаклида қайта ташкил этилган тақдирда суғурталовчининг лицензияси (лари) тугатилади. Қайта ташкил этиш натижасида янги ташкил этилган суғурталовчиларга лицензиялар бериш қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оширилади. Бўлиниш ва ажратиш шаклида қайта ташкил этиш даври учун ва янги ташкил этилган суғурталовчилар лицензия олгунларига қадар улар янги суғурта шартномаларини тузишга, мавжуд суғурта шартномаларини чўзишга ҳақли эмас, илгари тузилган суғурта шартномалари бўйича ўз мажбуриятларини бажариш ҳолатлари бундан мустасно. Қўшилиш шаклида қайта ташкил этилганда, лицензия шартлари қўшилиш натижасида ўзгармаса, бошқа суғурталовчи томонидан қўшилган суғурталовчи амалдаги лицензияни сақлаб қолади. Конверсион шаклда қайта ташкил этилганда суғурталовчининг лицензияси қайта шакллантирилади. Бирлашиш шаклида қайта ташкил этилганда қайта ташкил этилган суғурталовчилар давлат рўйхатидан ўтказилган санада янги ташкил этилган суғурталовчига лицензия берган тақдирда лицензия қайта расмийлаштирилиши мумкин. 62-модда. Тугатилаётган суғурталовчининг кредиторлар даъволарини қондиришнинг навбатлар устуворлиги Тугатилаётган суғурталовчининг кредиторлари даъволари тугатиш ишлари билан боғлиқ харажатлар, шунингдек тугатилаётган суғурталовчининг асосий вазифаларини таъминлаш заруратидан келиб чиқадиган харажатлар тўлангандан сўнг қуйидаги тартибда қаноатлантирилади: аввало, суғурталанувчиларнинг ҳаёт суғуртаси соҳасидаги мажбурий суғурта шартномалари бўйича талаблари; иккинчи навбатдаги-мажбурий суғуртанинг бошқа шартномалари бўйича суғурталанган шахсларнинг талаблари; учинчи ўринда-бошқа суғурталанувчиларнинг (бенефициарларнинг, наф олувчиларнинг ) талаблари; тўртинчи ўринда-бюджетга, бюджетдан ташқари фондларга тўловларни назарда тутувчи тўлов (ижро этувчи) ҳужжатларга қўйиладиган талаблар. Ушбу талаблар тўлиқ қондирилгандан сўнг ижтимоий суғурта даъволари ва фуқароларнинг жиноят ёки маъмурий ҳуқуқбузарлик йўли билан мол-мулкига етказилган зарарни билан қоплаш тўғрисидаги даъволари қондирилади; бешинчи ўринда-суғурталовчининг бошқа кредиторлари даъволари 6-боб. Суғурта (қайта суғурта) ташкилотларини ривожлантириш ва уларнинг фаолиятини тартибга солиш 63-модда. Ваколатли давлат органи Суғурта бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш ваколатли давлат органи томонидан амалга оширилади. Ваколатли давлат органи: мажбурий тўловга қодирлик стандартларини ва уларни аниқлаш тартибини, шунингдек суғурталовчиларнинг алоҳида таваккалчиликлар бўйича мажбуриятларининг максимал рухсат этилган суммасини ҳисоблаш усулини белгилайди мажбуриятларнинг умумий миқдори, суғурталовчиларнинг тўлов қобилияти ҳақида маълумот бериш тартиби ва муддатларини аниқлайди; суғурта бозори профессионал иштирокчиларининг суғурта фаолияти тўғрисидаги қонун ҳужжатларига мувофиқлигини, тўловга лаёқатлиликнинг белгиланган меъёрларини ва уларнинг молиявий барқарорлигига қўйиладиган бошқа талабларни таъминлашини назорат қилади; суғурталовчилар (қайта суғурталовчилар) нинг суғурта фаолияти ва суғурта брокерлари фаолиятини лицензиялайди; суғурталовчиларнинг суғурта захиралари маблағларини шакллантириш ва жойлаштириш тартиби ва шартларини, шунингдек улар бўйича бухгалтерия ҳисоби ва ҳисоботини юритиш тартибини белгилайди; суғурталовчилар томонидан қўлланиладиган суғурта ставкаларининг таҳлили асосида суғурта хизматлари сифатидан, шунингдек суғурта маҳсулотларининг самарадорлигидан истеъмолчиларнинг қониқиш даражаси қабул қилинган суғурта полисларига етарлилигини таъминловчи суғурта захираларининг минимал даражасини белгилайди; бажариладиган малака талабларини белгилайди суғурталовчи (қайта суғурталовчи) раҳбари ва бош бухгалтерига, суғурта брокерига; суғурталовчилар томонидан тақдим этилган молиявий ҳисобот ва улар томонидан эълон қилинган йиллик молиявий ҳисобот шаклини, шунингдек, уни тақдим ва нашр этиш вақтини белгилайди; суғурта бозори профессионал иштирокчиларининг фаолиятини қонунга мувофиқ текширади ва уларга мажбурий тўловларни амалга оширади, шунингдек аниқланган қоидабузарликларни бартараф этиш бўйича буйруқни ижро этишни топширади; суғурта фаолияти тўғрисидаги қонун ҳужжатларини, шу жумладан белгиланган иқтисодий меъёрларнинг суғурталовчи томонидан бузилганлиги учун суғурталовчи (қайта суғурталовчи) устав фондининг энг кам миқдоридан белгиланган тартибда 0,1 фоизгача жарима солишга сабаб бўлади. суғурталовчилар ва суғурта брокерларининг лицензияларини қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда тўлиқ ёки суғуртанинг айрим синфларига нисбатан тўхтатиб туради ҳамда уларнинг ҳаракатини тугатиш учун судга мурожаат қилади. суғурталовчилар ва суғурта воситачиларига жиноий фаолиятдан ва терроризмни молиялаштиришдан олинган даромадларни легаллаштиришга қарши қонун бузилган тақдирда уларга қарши чора-тадбирларни ва қонунга мувофиқ санкцияларни қўллайди. ҳар бир молиявий йил якунининг олти ойи мобайнида суғурта фаолиятини тартибга солиш ва назорат қилиш бўйича йиллик ҳисоботлар, шунингдек суғурта бозори фаолияти бўйича статистикани нашр этади; суғурталовчилар томонидан инвестиция фаолиятини амалга ошириш тартиби ва шартларини белгилайди, шунингдек уларнинг фаолиятини молиялаштириш, суғурта ҳодисалари содир бўлишининг олдини олиш ва актуар хизматлар кўрсатиш тартибини белгилайди; актуарнинг малака сертификатини олиш учун ўқув дастурларини ва малака имтиҳонларини ўтказиш тартибини ишлаб чиқади ва тасдиқлайди, белгиланган сертификатни олиш ҳуқуқи учун малака имтиҳонини ўтказади; белгиланган тартибда актуарнинг малака сертификатини чиқаради, бекор қилади, малака сертификатига эга бўлган актуарлар реестрини юритади; суғурта бозорининг профессионал иштирокчиларидан қонун ҳужжатларида белгиланган маълумотларни талаб қилади; қонунга мувофиқ бошқа ваколатларни амалга ошириши мумкин. Ваколатли давлат органи ва унинг ходимлари устав фондида ва суғурта бозори профессионал иштирокчиларининг бошқарув органларида иштирок этишга, шунингдек суғурта воситачиси сифатида ҳаракат қилишга ҳақли эмаслар. 64-модда. Пруденциал нормативлар ва уларга риоя қилиш учун мажбурий мезон ва чегаралар. Суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг тўлов қобилияти ва молиявий барқарорлигини назорат қилиш келишилган асосда назорат қилинадиган шахслар ваколатли давлат органи томонидан белгиланган бошқа мажбурий қоидалар ва лимитларни назорат қилиш орқали амалга оширилади. Суғурта (қайта суғурталаш)ташкилотлари учун пруденциал регламентларга қуйидагилар киради: устав капиталининг энг кам миқдори; тўловга қодирлик маржасининг етарлилик стандарти; юқори ликвидли активларнинг етарлилик стандарти; активларни диверсификациялаш (турлаш) стандартлари. Суғурта гуруҳи учун пруденциал норма-бу ўз-ўзини таъминлаш ва ночорлик нормаси. Ваколатли давлат органи: суғурта (қайта суғурталаш) шартномалари бўйича суғурта захираларини қамраб олувчи активларни инвестициялаш учун қўшимча пруденциал стандартларни ўрнатиш; Ўзбекистон Республикаси қонунчилигига мувофиқ суғурта (қайта суғурта) ташкилотларини ва (ёки) суғурта иттифоқлари ёки уларнинг мансабдор шахслари ва (ёки) суғурта (қайта суғурта) ташкилотларининг асосий иштирокчиларини суғурта (қайта суғурта) пруденциал стандартлари ва (ёки) бошқа мажбурий қоидалар ва лимитларни ташкил этиш йўли билан бузганликлари учун жавобгарликка тортиш чораларини кўради. Агар суғурта (қайта суғурта) ташкилоти ёки суғурта гуруҳи қонун ҳужжатларида белгиланган тўлов қобилияти маржаси етарлилик меъёрларини бузса, суғурта (қайта суғурта) ташкилоти ёки суғурта иттифоқи ваколатли давлат органига қайта тиклаш режасини юбориши керак. Режа тўловга қодирлик маржаси етарлилик стандарти бузилган кундан бошлаб ўн кун ичида қоидабузарликларни бартараф этиш чора-тадбирлари ва муддатларининг батафсил баёни билан тақдим этилиши лозим. Суғурта иттифоқининг, шунингдек суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг асосий иштирокчилари-суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг овоз бериш аксияларининг йигирма беш фоизидан ортиқ тўғридан-тўғри ёки билвосита эгалик қиладиган жисмоний шахсларидан қонун ҳужжатларида белгиланган даражадан паст бўлмаган даражада пруденциал стандартларни сақлаб қолиш учун чоралар кўришлари талаб этилади. Суғурта (қайта суғурта) компанияси ёки суғурта гуруҳининг молиявий ҳолати ёмонлашган тақдирда суғурта иттифоқи, суғурта (қайта суғурта) ташкилотларининг йирик иштирокчисидан, шу жумладан, ваколатли орган талабига биноан суғурта (қайта суғурта) компанияси ёки суғурта гуруҳининг молиявий ҳолатини яхшилаш чораларини кўриш талаб қилинади. Агар ушбу модданинг талаблари бажарилмаса, ваколатли давлат органи суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг асосий иштирокчиси бўлган суғурта иттифоқига мажбурий назорат жавоб чораларини қўллаши мумкин. Ушбу моддада кўрсатилган чоралар, агар ваколатли давлат органи ушбу аффилланган шахсларнинг ноқонуний ҳаракатлари ёки камчиликлари, уларнинг мансабдор шахслари ёки ходимлари суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг молиявий ҳолатини ёмонлаштирганини аниқласа, суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг асосий иштирокчилари филиалларига ҳам қўлланилиши мумкин. Суғурта (қайта суғурта) ташкилоти ваколатли давлат органига молиявий ҳисоботларга киритилмаган ишлаб чиқариш молиявий воситаларидан фойдаланишнинг мавжудлиги ва чекланганлиги тўғрисида ахборот тақдим этади. Суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг ва суғурта гуруҳининг пруденциал стандартларини ва бошқа мажбурий меъёр ва лимитларни ҳисоблашнинг меъёрий қийматлари ва усуллари қонун билан белгиланади. Ислом тамойиллари асосида фаолият юритувчи суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг пруденциал стандартларини ҳисоблашнинг меъёрий қийматлари ва усуллари ва бошқа мажбурий нормалар ва лимитлар қонун ҳужжатларида ушбу турдаги амалга оширишнинг ўзига хос хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда белгиланади. Пруденциал стандартларни ҳисоблашда ҳисобга олинадиган активлар қийматини аниқлаш мақсадида ваколатли давлат органи баҳоловчидан ёки баҳоловчилар палатаси орқали уларнинг қийматини баҳолаш учун суғурта (қайта суғурталаш) ташкилоти ёки суғурта иттифоқи талаб қилишга ҳақли. Агар суғурта (қайта суғурта) ташкилоти ёки суғурта иттифоқи ушбу модданинг биринчи қисмида белгиланган ваколатли давлат органининг талабларига жавоб бера олмаса, тегишли актив пруденциал стандартларнинг кейинги ҳисоб-китобидан чиқариб ташланади. Агар суғурта (қайта суғурта) ташкилоти ёки суғурта гуруҳининг аъзоси молиявий ва / ёки бошқа ҳисоботларда маълумотларни тузатиш учун ёзма кўрсатмада кўрсатилган ваколатли давлат органининг талабларига риоя қилмаса, пруденциал стандартлар ва бошқа мажбурий меъёрлар ва лимитларни ҳисоблаш ваколатли давлат органи томонидан тузатилган жадваллар асосида амалга оширилади. 65-модда. Суғурта захираси Суғурта мажбуриятларининг бажарилишини таъминлаш мақсадида суғурталовчилар қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда ва шартларда сўмда ҳам, чет эл валютасида ҳам тўланадиган суғурта мукофотларидан суғурта захираларини шакллантирадилар ва жойлаштирадилар. Суғурталовчининг ўз суғурта захираларига мос активлари, мусодара қилиниши ёки олиб қўйилиши мумкин эмас. 66-модда. Суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг тижорат битимларига чекловлар Суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг бошқа суғурта (қайта суғурта) ташкилотларининг устав фондларида иштирокига йўл қўйилмайди, бошқа суғурта соҳаси суғурта ташкилотларининг устав фондларида уларнинг ўзаро иштирокини чеклаш шароитида иштирок этиш бундан мустасно. Суғурта иттифоқларининг тадбиркорлик фаолияти сифатида операциялар ва тижорат амалиётларини амалга оширишлари, шунингдек, юридик шахсларнинг устав капиталларида иштирок этишлари, нотижорат компанияларни яратишлари ва улар фаолиятида иштирок этишлари тақиқланади Юридик шахсларнинг устав капиталидаги суғурта (қайта суғурта) компанияси аксиялари ёки аксияларнинг умумий қиймати суғурта (қайта суғурта) компаниясининг ўз маблағлари суммасининг эллик фоизидан ошмаслиги керак, бунда олдинги молиявий йил натижалари асосида халқаро аудитнинг ижобий хулосасини олган тижорат банкларининг устав капиталида иштирок этиш мустасно. Суғурта фаолиятини таъминлашга қаратилган фаолиятни амалга оширувчи шўба корхоналардан ташқари, суғурта (қайта суғурта) ташкилоти томонидан юридик шахслар акцияларини сотиб олиш миқдори, ҳар бир юридик шахс устав капитали ёки аксиялари миқдори суғурта (қайта суғурта) ташкилоти устав капиталининг ўттиз фоизидан ошмаслиги керак,. 67-модда. Йирик суғурта (қайта суғурта) операцияларини амалга ошириш Агар тузилган алоҳида суғурта шартномаси бўйича суғурта суммаси (мажбуриятларнинг қабул қилинган суммаси) ёки мажбуриятларнинг қабул қилинган суммаси алоҳида қайта суғурта шартномаси бўйича ваколатли давлат органи томонидан белгиланган меъёрдан ошиб кетса ушбу суғурта (қайта суғурта) битими йирик деб тан олинади. Йирик битимни тузиш тўғрисидаги қарор суғурта (қайта суғурта) ташкилотига аъзо бўлган белгиланган актуар хулосаси асосида амалга оширилади. 68-модда. Суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг биргаликдаги фаолиятда иштироки Суғурта (қайта суғурта) ташкилоти консорциум ёки оддий шерикликни яратишда иштирок этиш ҳуқуқига эга. Суғурта (қайта суғурта) ташкилоти, унинг филиаллари ва таъсисчилари фаолиятини назорат қилиш, консорциумда иштирок этувчи ташкилотлар ва суғурта (қайта суғурта) ташкилотлари билан оддий ҳамкорликлар жамлама асосда амалга оширилиши мумкин. 69-модда. Бошқарув тизими таваккалчилиги ва ички назорат Суғурта (қайта суғурта) ташкилотлари ўз ичига олиши лозим бўлган таваккалчилик бошқаруви ва ички назорат тизимини шакллантиради: товаркалчиликларни бошқариш бўйича ваколатлар ва функсионал мажбуриятлар ва директорлар Кенгаши, бошқарув Кенгаши, суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг бўлинмалари ички назорати ва уларнинг мажбуриятлари; таваккалчиликни ва ички назоратини бошқаришнинг ички сиёсати ва тартиблари; суғурта (қайта суғурта) ташкилоти фаолияти бўйича алоҳида-алоҳида таваккалчилик рухсат етилган ҳажми бўйича лимитлар; ҳисоботни бошқаришнинг ички тартиблари, таваккалчилик ва суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг ички назорат органлари; ички мезонлар бошқарув тизимининг самарадорлигини таваккалчилик баҳолайди. Таваккалчиликни бошқариш тизими ва ички назоратни шакллантириш тартиби ваколатли давлат органининг норматив актида белгиланади. Қимматли қоғозлар бозорида инвестиция портфелини бошқариш фаолиятини амалга ошириш лицензиясига эга бўлган суғурта ташкилотлари учун таваккалчиликни бошқарув тизимини шакллантиришнинг ўзига хос хусусиятлари ваколатли давлат органининг норматив ҳужжати билан белгиланади. Инвестиция активларини бошқариш билан шуғулланувчи суғурта компаниялари ваколатли давлат органининг норматив актида белгиланган тартибда таваккалчилик бошқаруви ва ички назорат тизимини шакллантиради. Суғурта гуруҳи ваколатли давлат органининг норматив актида белгиланган талабларга жавоб берадиган таваккалчилик бошқаруви ва ички назорат тизимига эга бўлиши керак. Ваколатли давлат органи таваккалчилик бошқарув тизими ва ички назоратнинг ушбу моддада белгиланган талабларга мувофиқлигини баҳолайди. 70-модда. Ҳақиқатга мос бўлмаган рекламага тақиқ. Нашр қилинган кунда суғурта (қайта суғурта) ташкилотлари ҳақиқатга тўғри келмайдиган рекламаси тақиқланган. Ваколатли давлат органи суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг ҳақиқатга тўғри келмайдиган рекламага ўзгартиришлар киритишини, уни бекор қилишини ёки унга раддия эълон қилишини талаб қилишга ҳақли. Ваколатли давлат органи томонидан белгиланган муддатда реклама талаблари бузилган тақдирдада ваколатли орган мавжуд ахборот ҳақиқатга мос келмаслиги ҳақида маълумотни нашр этади ва бу ҳолатга ойдинлик киритиш ушбу рекламани эълон қилган суғурта (қайта суғурта) компанияси ҳисобидан амалга оширилади. Суғурта (қайта суғурта) ташкилотлари, "ҳаёт суғуртаси" ёки "умумий суғурта" филиаллари учун ваколатли органнинг лицензиясига эга бўлмаган юридик шахслар томонидан кўрсатиладиган хизматлар рекламачиси сифатида ҳаракат қилиш, шунингдек фақат қайта суғурталаш бўйича фаолиятни амалга ошириш тақиқланади. 71-модда. Монополистик фаолиятнинг олдини олиш Суғурта бозорида рақобатни чеклаш ёки бартараф этиш, айрим суғурталовчиларнинг бошқаларга нисбатан асоссиз устунликларини таъминлаш ёки қабул қилишга ҳамда суғурталанувчилар ва бошқа шахсларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларига путур етказишга қаратилган тадбирларга йўл қўйилмайди. Суғурта бозорининг профессионал иштирокчиларига суғурта бозорини монополлаштиришга қаратилган келишувларга эришиш учун уларнинг бирлашмалари (уюшмалари) ва бошқа бирлашмалардан фойдаланиш тақиқланади. 7-Боб. Назорат жавоб чоралари, санкциялар ва бошқа таъсир чоралари 72-модда. Олдини олиш тадбирлари Суғурталовчилар қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш, суғурта (қайта суғурта) ташкилотлари молиявий барқарорлигини таъминлаш, уларнинг молиявий вазият ёмонлашуви ва суғурта фаолияти билан боғлиқ таваккалчиликларнинг ошувининг олдини олиш мақсадида, ваколатли давлат органи суғурта (қайта суғурта) ташкилотлари фаолиятини таҳлил қилади ва ваколатли давлат органи ўз норматив ваколатлари доирасида суғурта (қайта суғурта) ташкилотларида молиявий вазият ёмонлашувига таъсир қилувчи омиллар аниқлайди; Суғурта гуруҳининг молиявий барқарорлигини таъминлаш, унинг молиявий ҳолати ёмонлашишини ва суғурта гуруҳи фаолияти билан боғлиқ таваккалчиликлар ошувининг олдини олиш мақсадида, ваколатли давлат органи норматив-ҳуқуқий қонун чилик ҳужжатлари асосида ташкил этилган суғурта гуруҳининг молиявий ҳолати ёмонлашишини таъсир қилувчи омилларни аниқлаш учун суғурта гуруҳи фаолиятини таҳлил қилади. Ушбу модданинг биринчи қисмида кўрсатилган омилларни аниқлаш учун суғурта (қайта суғурта) компаниясининг молиявий ҳолатини таҳлил қилиш ва (ёки) текшириш натижалари бўйича ваколатли давлат органи суғурта (қайта суғурта) ташкилотига ва (ёки) акциядорларига суғурта фаолияти билан боғлиқ суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг молиявий барқарорлигини ошириш, унинг молиявий ҳолати ёмонлашишининг олдини олиш ва суғурта фаолияти билан боғлиқ таваккалчиликлар сони ошувининг олдини олиш бўйича профилактик жавоб чораларини таъминлаш талабини ёзма равишда юборади. Суғурта (қайта суғурта) ташкилоти ва (ёки) унинг аксиядорлари ҳар бир модда ижроси ва масъул раҳбарлар учун ижро муддатларни кўрсатиб, белгиланган талабнома олинган кундан бошлаб кўпи билан ўн кун ичида ваколатли давлат органига ҳаракат режасини ишлаб чиқишлари ва тақдим этишлари шарт. Агар ваколатли давлат органи ҳаракат режасини тасдиқласа, суғурта (қайта суғурта) ташкилоти ва (ёки) унинг аксиядорлари уни амалга оширишни бошлашади, ваколатли давлат органига режада белгиланган муддатларда бажарилиши натижалари тўғрисида хабар беради. Ҳаракат режаси маъқулланмаган тақдирда ваколатли давлат органи суғурта (қайта суғурта) ташкилотига ва (ёки) унинг асосий иштирокчиларига (суғурта иттифоқларигаига) ушбу қонунда назарда тутилган назорат жавоб чораларини қўллайди. Ушбу модданинг иккинчи қисмида кўрсатилган омиллар аниқланган тақдирда, суғурта гуруҳи молиявий вазиятини таҳлил қилиш ва (ёки) аудит ёки йўли билан, суғурта иттифоқи иштирокчилари, суғурта иттифоқи фаолиятини ваколатли давлат органи текширади ва (ёки) ҳаракат режаси тақдимотига қўшимча сифатида ёзма равишда унинг йирик иштирокчисига ёки суғурта иттифоқига суғурта гуруҳи молиявий барқарорлигини ошириш учун муддатидан олдинги жавоб чора-тадбирлар билан таъминлаш, унинг молиявий вазияти ёмонлашуви олдини олиш ва суғурта гуруҳи фаолияти билан боғлиқ таваккалчиликни камайтириш чора тадбирларини тақдим этишни талаб қилади. Суғурта иттифоқи ва (ёки) унинг асосий иштирокчилари белгиланган талаб олинган кундан бошлаб кўпи билан ўн кун ичида ваколатли органга бажариш муддатларини кўрсатувчи тадбирлар режасини ҳар бир модда бўйича масъул раҳбарларни кўрсатган ҳолда тақдим этишлари зарур. Агар ваколатли давлат органи ҳаракат режасини тасдиқласа, суғурта иттифоқи ва (ёки) унинг асосий иштирокчилари режани амалга оширишни бошласалар, ваколатли органни режадагаи тадбирларнинг белгиланган муддатларда бажарилиши натижалари тўғрисида хабардор қиладилар. Агар ҳаракат режаси тасдиқланмаган бўлса, ваколатли давлат органи суғурта иттифоқига ва (ёки) унинг асосий иштирокчиларига ушбу қонунда назарда тутилган назорат жавоб чораларини қўллайди. Агар суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг (суғурта гуруҳининг) молиявий барқарорлигини оширишга қаратилган чора-тадбирлар режаси ушбу модданинг учинчи ва тўртинчи қисмларида белгиланган муддатларда тақдим этилмаган бўлса ёки режа ўз вақтида бажарилмаган бўлса, суғурта (қайта суғурта) ташкилоти (суғурта иттифоқи)ва унинг асосий иштирокчиларига ушбу Қонунда назарда тутилган жавоб чоралари қўлланилади. Суғурта (қайта суғурта) компаниясининг (суғурта гуруҳи) молиявий аҳволининг ёмонлашувига таъсир қилувчи омил (лар) бартараф этилмаган тақдирда, суғурта (қайта суғурта) компанияси (суғурта иттифоқи) ва (ёки) менежерлари суғурта (суғурта иттифоқи) компаниясига тегишли режа (лар) муддатлари ва фаолияти тугагандандан сўнг уларга мазкур Қонунда кўзда тутилган назорат чораларини қўлланилади. Агар суғурта (қайта суғурта) ташкилоти, суғурта иттифоқи ва / ёки асосий иштирокчиларга боғлиқ бўлмаган сабабларга кўра тадбирлар режасидаги тадбирларни белгиланган муддатларда амалга оширишнинг иложи бўлмаса, ҳаракат режасини бажариш муддати ваколатли давлат органи томонидан суғурта (қайта суғурта) ташкилоти, суғурта иттифоқи ва / ёки йирик иштирокчилари талабига биноан узайтирилиши мумкин. Олдини олувчи жавоб чораларини назарда тутувчи тадбирлар режасини тасдиқлаш тартиби ва суғурта (қайта суғурта) ташкилоти (суғурта гуруҳи) нинг молиявий аҳволининг ёмонлашувига таъсир этувчи омилларни аниқлаш усули ваколатли давлат органининг норматив-ҳуқуқий ҳужжати билан белгиланади. 73-модда. Назорат жавоб чоралари Суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг суғурта (қайта суғурта) ташкилоти ва суғурта гуруҳининг молиявий барқарорлигини таъминлаш, уларнинг молиявий аҳволи ёмонлашишига йўл қўймаслик ва суғурта фаолияти билан боғлиқ таваккалчиликларнинг ошувининг олдини олиш учун суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш учун давлат ваколатли органи суғурта (қайта суғурта) ташкилотига, суғурта брокерига, суғурта иттифоқи, уларнинг раҳбарларига, суғурта гуруҳи, суғурта гуруҳининг асосий иштирокчиларига, суғурта (қайта суғурта) ташкилоти ёки суғурта иттифоқининг асосий иштирокчиларига, суғурта бозорида актуар фаолияти учун сертификатга эга бўлган актуарийларига назорат жавоб чораларини қўллайди. Назорат жавоб чораларини қўллаш асослари: Ўзбекистон Республикасининг суғурта фаолияти тўғрисидаги қонун ҳужжатларининг бузилиши; суғурта (қайта суғурта) компанияси, суғурта брокери, суғурта иттифоқи ташкилоти фаолиятида камчиликлар ва (ёки) таваккалчиликларнинг ошиши, суғурта тўловларини кафолатлаш, суғурта гуруҳи аъзолари бўлган ташкилотлар, актуарий, суғурта бозорида актуар фаолиятини амалга ошириш учун тасдиқланган, назорат қилиш бўйича вазифаларни амалга ошириш доирасида ваколатли давлат органи томонидан текширув натижасида аниқланган камчиликлар, шу жумладан, ушбу камчиликларнинг суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг барқарор фаолият юритишига ва (ёки) унинг суғурталанувчилари (бенефициарлари) манфаатларига ҳамда (ёки) Ўзбекистон Республикаси суғурта тизимининг барқарорлигига таҳдид солиши; уларнинг барқарор ишлашига ва (ёки) суғурталанувчилар (наф олувчилар, бенефициарлар) манфаатларига таҳдид солиши мумкин бўлган суғурта (қайта суғурта) ташкилоти, суғурта брокери ёки суғурта иттифоқининг юқори лавозимли ходимларининг ноқонуний ҳаракатлари ёки текширув натижасида камчиликларининг аниқланиши,); катта ходим (менежерлар) нинг ҳаракатларининг (ҳаракатсизлигининг) суғурта фаолияти тўғрисидаги Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари талабларига жавоб бермаслиги ва (ёки) суғурта (қайта суғурта) ташкилотига, суғурта брокерига ва (ёки) суғурталанувчилар (бенефициарларга) зарар етказганлик тўғрисидаги далиллари асосида тан олиш учун етарли маълумотлар); суғурта (қайта суғурта) компанияси ёки суғурта иттифоқининг катта иштирокчиси, шунингдек, суғурта (қайта суғурта) компаниясининг асосий иштирокчиси (шу жумладан, йирик ташкилотларлар раҳбарлари), суғурта иттифоқи ёки суғурта гуруҳининг бир қисми бўлган ташкилотлар томонидан амалга оширилган фаолият, ҳаракатларнинг зарар келтириши ҳақидаги етарли бўлган маълумотлар; суғурта (қайта суғурта) компанияси ёки суғурта иттифоқининг катта иштирокчиси, шунингдек суғурта (қайта суғурта) компаниясининг йирик иштирокчилари (шу жумладан, йирик суғурта (қайта суғурта) ташкилоти назоратида бўлган ташкилотлар), суғурта иттифоқи ёки суғурта гуруҳининг аъзолари бўлган ташкилотларнинг хавфли молиявий ҳолати; ушбу Қонунга мувофиқ илгари қўлланилган назорат жавоб чораларига риоя етмаслик; ваколатли давлат органига тақдим этмаслик ёки ёлғон ҳисобот ёки ахборот тақдим этиш, шунингдек ваколатли oрганга сўралган маълумот ўрнига бошқа маълумотларни тақдим этиш; суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг, суғурта брокери, суғурта иттифоқи, суғурта гуруҳи, суғурта гуруҳи таркибига кирувчи ташкилотлар, суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг йирик иштирокчиларининг, суғурта бозорида актуар фаолияти учун сертификатга эга бўлган актуарларнинг аудитни ўтказишга тўсқинлик қилишлари, ушбу туфайли текширувнинг белгиланган муддатда ўтказиш мумкин эмаслиги; суғурта (қайта суғурта) ташкилоти, суғурта иттифоқи ёки суғурта гуруҳи таркибига кирувчи ташкилот, суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг ёки аудиторлик ҳисоботида кўрсатилган суғурта гуруҳининг молиявий ҳолатига таъсир этувчи камчиликларни бартараф этмаслиги. Назорат жавоб чораларини қўллашни аниқлашда ва назорат жавоб чорасини танлашда қуйидаги омиллар ҳисобга олинади: таваккаллик даражаси, бузилишлар табиати ва (ёки) нуқсонлар ва уларнинг оқибатлари; ҳуқуқбузарликлар ва (ёки) камчиликлар ва уларнинг оқибатлари кўлами ва аҳамияти; қоидабузарликлар ва (ёки) камчиликларнинг мунтазамлиги ва давомийлиги; ҳуқуқбузарликлар ва (ёки) камчиликларнинг молиявий ҳолатга таъсири; танланган назорат жавоб чорасини қўллаш натижасида вазиятни ўнглаш қобилияти; олдиндан қўлланилган назорат жавоб чорасининг мавжудлиги ва унинг самарадорлиги; қўлланиладиган назорат жавоб чорасининг уни қўллашга мавжуд бўлган асосга мувофиқлиги; аниқланган бузилишлар ва (ёки) камчиликлар ва (ёки) таваккалчилик пайдо бўлишига олиб келган сабаблар; суғурта (қайта суғурта) ташкилоти, суғурта брокери, суғурта иттифоқи, суғурта гуруҳининг бир қисми бўлган ташкилотлар, суғурта (қайта суғурта) компаниясининг асосий иштирокчиси, суғурта бозорида актуар фаолияти учун сертификатга эга бўлган актуарларнинг, фаолиятда аниқланган бузилишлар ва (ёки) камчиликларни бартараф этишга қаратилган мустақил чора-тадбирлари, уларнинг амалга ошириш самарадорлиги (амалга оширилмаслиги). Ваколатли давлат органи қуйидаги назорат жавоб чораларини қўллайди: тавсия этиладиган назорат жавоб чоралари; молиявий аҳволни яхшилаш ва (ёки) таваккалчиликни камайтириш чора-тадбирлари; мажбурий назорат жавоб чоралари. Ваколатли давлат органи суғурта (қайта суғурта) ташкилоти, суғурта брокери, суғурта иттифоқи, уларнинг раҳбарлари, суғурта (қайта суғурта) компанияси ёки суғурта иттифоқ катта иштирокчиси белгилари бўлган шахслар, суғурта гуруҳи қисми бўлган ташкилотлар, суғурта (қайта суғурта) асосий иштирокчилари, суғурта бозорида актуар фаолияти билан шуғулланиш учун сертификатлари мавжуд актуарларга нисбатан, бу модданинг тўртинчи қисми томонидан белгиланган назорат жавоб чора-тадбирлари, олдингм қўлланилган назорат жавоб чора тадбирларидан қатъий назар ҳар қандай, қатъи назар, назорат жавоб чора-тадбирларининг ҳар қандай қисми қўлланиши мумкин. 74-модда. Тавсия этилган назорат жавоб чоралари Ваколатли давлат органи суғурта (қайта суғурта) ташкилоти, суғурта брокери, суғурта гуруҳи ва (ёки) ташкилотлар фаолиятида аниқланган камчиликлар, таваккалчилик ёки бузилишлар, шу жумладан фаолиятдаги сабабланган оғишишлар суғурта гуруҳи, суғурта иттифоқи, суғурта (қайта суғурта) нинг асосий иштирокчиси, суғурта бозорида актуар фаолияти учун сертификатга эга бўлган актуарий, суғурта (қайта суғурта) ташкилоти ва (ёки) суғурта гуруҳининг молиявий барқарорлигига сезиларли таъсир кўрсатмаса, суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг суғурталанувчилари (бенефициарлари) манфаатларига молиявий таҳдид солмаса уларга нисбатан тавсия характеридаги назорат чораларини қўллайди. Тавсия назорат жавоб чора-тадбирлар ўз ичига олади: аниқланган камчиликлар, таваккалчиликлар туфайли юзага келган бузилишлар тўғрисида хабарнома (зарур бўлганда ваколатли орган томонидан белгиланади), ушбу маълумот суғурта (қайта суғурталаш) ташкилотининг алоҳида органлари, суғурта брокери, суғурта гуруҳи таркибига кирувчи ташкилот, суғурта иттифоқи, суғурта (қайта суғурталаш) ташкилотининг асосий иштирокчиларига етказилади; ваколатли давлат органининг аниқланган камчиликлар, ҳуқуқбузарликларни бартараф этиш ёки таваккалчиликлар бўйича тавсиялари; ваколатли давлат органи томонидан камчиликлар, таваккалчилик ёки ҳуқуқбузарликлар, шунингдек тавсия этилган назорат жавоб чораларига риоя этмаслик ҳолатлари такрорий аниқланган тақдирда бошқа назорат жавоб чораларини қўллаш мумкинлиги тўғрисида огоҳлантириш. Назорат жавобининг тавсия чораси ваколатли давлат органининг хати билан берилади 75-модда. Молиявий аҳволни яхшилаш ва таваккалчиликни камайтириш чора-тадбирлари Ваколатли давлат органи) суғурта (қайта суғурта) ташкилоти, суғурта брокери, суғурта иттифоқи, суғурта гуруҳи ва (ёки) суғурта гуруҳининг бир қисми бўлган ташкилотлар, суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг асосий иштирокчиси ёки суғурта бозорида актуар фаолияти учун сертификатга эга бўлган актуарийларнинг молиявий аҳволни яхшилаш, тавакалчиликларни камайтириш мақсадида ушбу талабларни қўллайди: тўлов қобилияти маржаси етарлилик стандартини ва (ёки) ваколатли орган томонидан белгиланган минимал қийматлардан юқори ликвидли активларнинг етарлилик стандартини сақлаш; айрим турдаги битимларни, шу жумладан суғурта (қайта суғурта) шартномаларини тўхтатиб қўйиш ва (ёки) чеклаш ёки уларни амалга оширишнинг махсус тартибини ўрнатиш; харажатларни камайтириш, шу жумладан ходимларни қўшимча ёллашни тўхтатиш ёки чеклаш, алоҳида бўлинмалар (филиаллар) ва ваколатхоналар, филиаллар, пул тўловлари бўйича чекловлар ва бошқа раҳбарларни моддий рағбатлантириш; айрим турдаги активларга инвестицияларни тўхтатиб туриш ва (ёки) чеклаш ёки уларни амалга оширишнинг махсус тартибини ўрнатиш; суғурта захираларини қўшимча шакллантириш; жисмоний шахс ва (ёки) юридик шахсни суғурта (қайта суғурта) ташкилоти ёки суғурта иттифоқи билан боғлиқ шахс сифатида алоҳида муносабатларга эгалигини эътироф этиш; имтиёзли шартларда тузилган битим шартларини суғурта (қайта суғурта) ташкилоти ёки махсус муносабатларга эга бўлган суғурта иттифоқи билан боғлиқ шахс билан имтиёзли шартларда тузилган битимнинг учинчи шахслар билан имтиёзли шартларда тузилган битим шартларига ўзгартириш; суғурта (қайта суғурта) ташкилоти ёки махсус муносабатлар билан суғурта иттифоқи билан боғлиқ шахслар билан операцияларни чеклаш; умумий ва (ёки) имтиёзли Аксиялар бўйича дивидендларни кирим қилиш ва (ёки) тўлашни тугатиш; ички сиёсат ва тартибларни кўриб чиқиш, рухсат этилган таваккалчилик миқдори бўйича лимитлар, таваккалчилик бошқарув тизими самарадорлигини баҳолаш тартиблари ва ички назорат; суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг асосий иштирокчисига тегишли мол-мулк қийматини баҳолаш ва (ёки) суғурта иттифоқига ўтказиш; суғурта (қайта суғурта) ташкилотларининг суғурталовчилар (Бенефициарлар) нинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатлари бузилишига сабаб бўлган асослар ва (ёки) шарт-шароитларни бартараф этиш; суғурта агентини суғурта агентлари реестридан чиқариш; улар фаолиятининг Ўзбекистон Республикаси қонунчилигига мувофиқлигини таъминлаш. Ушбу модданинг биринчи қисмида назарда тутилган чора-тадбирлар ёзма кўрсатма шаклида қўлланилади. Ёзма кўрсатмада суғурта (қайта суғурта) ташкилотига, суғурта брокерига, суғурта бозорида актуар фаолияти учун сертификатга эга бўлган актуар, суғурта гуруҳининг бир қисми бўлган ташкилотлар, суғурта иттифоқи ёки суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг асосий иштирокчисига ушбу модданинг биринчи қисмида белгиланган мажбурий чораларни кўриш ва (ёки) белгиланган муддат ичида уларни бажариш бўйича чора - тадбирлар режасини тақдим этиш шароитлари кўрсатилади. Тадбирлар режасига камчиликлар, таваккалчилик ёки ҳуқуқбузарликларнинг тавсифи, уларнинг келиб чиқишига асос бўлган сабаблар, режали тадбирлар рўйхати, уларни амалга ошириш муддатлари ҳамда масъул раҳбарлар рўйхати киради. Суғурта (қайта суғурта) ташкилоти, суғурта иттифоқи, ташкилоти, суғурта гуруҳининг бир қисми, суғурта (қайта суғурта) компаниясининг асосий иштирокчиси, суғурта бозорида актуар фаолиятни амалга ошириш учун тасдиқланган суғурта брокери, актуар, ваколатли давлат органига ушбу ҳужжатларда назарда тутилган вақт ичида ёзма тартибда кўрсатилган чора-тадбирларни бажариш учун хабар бериши шарт. Бу ёзма тартибда белгиланган муддатларда камчиликларни бартараф этиш мумкин бўлмаса, шунингдек суғурта (қайта суғурта) ташкилоти назорати доирасидан ташқаридаги сабабларга кўра юз берган бўлса, суғурта иттифоқи, суғурта гуруҳи қисми бўлган ташкилотлар, суғурта (қайта суғурта) ташкилоти асосий иштирокчиси, суғурта брокери, ёки актуар фаолияти учун сертификатга эга актуарлар учун ёзма тартибда кўрсатиладиган ижро муддати ваколатли орган томонидан белгиланган санага қадар узайтирилиши мумкин. Ваколатли давлат органи суғурта (қайта суғурта) ташкилоти ёки суғурта иттифоқи йирик иштирокчиси, шунингдек суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг йирик иштирокчилари, суғурта иттифоқи ва суғурта гуруҳи таркибига кирувчи ташкилотларнинг хусусиятларига эга бўлган шахсларга қуйидаги ҳолатларда мажбурий назорат жавоб чораларини қўллайди: назорат жавоб бошқа чора-тадбирлари билан фойдаланиш суғурта (қайта суғурта) ташкилоти фаолияти билан боғлиқ тавакалчиликларни минималлаштириш, суғурта (қайта суғурта) компанияси ва (ёки) суғурта гуруҳи молиявий барқарорлик, суғурталанувчи (бенефициар, фойда кўрувчи) қонуний манфаатлари ҳимоясини таъминлаш мумкин эмас бўлган ҳолатда; агар суғурта иттифоқи ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) ва (ёки) суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг асосий иштирокчиси суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг молиявий ҳолати, суғурта иттифоқининг янада ёмонлашувига олиб келиши мумкин бўлса; Ушбу модданинг биринчи қисмида назарда тутилган ҳолатлар мавжуд бўлса, ваколатли давлат органи: суғурта (қайта суғурта) ташкилотларининг йирик иштирокчиси, шунингдек, суғурта (қайта суғурта) компаниясининг йирик иштирокчиси белгиларига эга шахс дан суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг овоз берувчи аксияларининг ўн фоизидан паст даражагача бевосита ёки билвосита эгалик улушини камайтиришни талаб қилиш; суғурта иттифоқи ва суғурта иттифоқининг белгиларига эга бўлган шахслардан суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг овоз бериш акцияларининг йигирма беш фоизидан паст даражаларига тўғридан-тўғри ёки билвосита эгалик улушини камайтириш, у ва суғурта (қайта суғурта) ташкилоти ўртасидаги суғурта (қайта суғурта) ташкилотини таваккалчиликларга олиб борувчи (тўғридан-тўғри ва билвосита) операцияларни тўхтатишни талаб қилиш; суғурта (қайта суғурталаш) ташкилотлари ва суғурта иттифоқидан агар улар ташкилотлар акцияларига иштирокчилик қилаётган бўлсалар ҳамда ушбу ҳаракатлар таваккалчиликларнинг ошувига олиб келаётган бўлса суғурта (қайта суғурталаш) ташкилоти ёки суғурта иттифоқидан ушбу ташкилотлар ўртасида операцияларни (бевосита ва билвосита) тўхтатиб туришни талаб қилиш; суғурта (қайта суғурта) ташкилотини ёки суғурта иттифоқининг хусусиятларига эга бўлган шахсдан, шунингдек, суғурта иттифоқидан агар улар шўба корхоналари устав капиталларида йирик улушга эгалик қилаётган бўлсалар уларнинг капиталида иштирок этадиган ёрдамчи ёки ташкилотлар устидан эгалик қилиш ёки назорат қилиш улушини бегоналаштириш; суғурта гуруҳи таркибига кирувчи ташкилотлар фаолиятида таваккалчиликнинг ошувига олиб бораётган суғурта гуруҳи таркибига кирувчи ташкилотла ва уларнинг филиаллари ўртасидаги операцияларни (бевосита ва билвосита) тўхтатиб туришни талаб қилиш; суғурта (қайта суғурта) компанияси ёки суғурта гуруҳида етарли миқдорда молиявий барқарорликни таъминлаш учун суғурта (қайта суғурта) компанияси ёки суғурта гуруҳидан ўз капиталини ошириш мақсадида қўшимча капиталлашув чора-тадбирларини бажаришни суғурта иттифоқи, суғурта (қайта суғурта) ташкилоти катта иштирокчисидан талаб қилиш,. 77-модда. Санкциялар Ваколатли давлат органи суғурта (қайта суғурта) ташкилотига, суғурта брокерига, суғурта иттифоқига, суғурта гуруҳининг бир қисми бўлган ташкилотларга, суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг асосий иштирокчиларига ва суғурта бозорида актуар фаолияти учун сертификатга эга бўлган актуарга қуйидаги санксияларни қўллаш ҳуқуқига эга.: лицензияни тўхтатиб туриш; консервацияни жорий этиш; лицензияни бекор қилиш; суғурта (қайта суғурта) ташкилотини яратиш учун рухсатномани бекор қилиш; суғурта (қайта суғурта) компанияси аксияларини ўз аксиядорларидан мажбурий сотиб олиш ва уларни янги инвесторга сотиш тўғрисида қарор қабул қилиш; суғурта портфелини мажбурий ўтказиш тўғрисида қарор қабул қилиш. Санксияларни қўллаш ва лицензияни тўхтатиб туриш ёки бекор қилиш шаклида санксия танлашни аниқлашда қуйидаги омиллар ҳисобга олинади: Тавакалчилик даражаси, бузилишлар табиати ва (ёки) камчилик ва уларнинг оқибатлари; ҳуқуқбузарликлар ва (ёки) камчиликлар ва уларнинг оқибатлари кўлами ва аҳамияти; қоидабузарликлар ва (ёки) камчиликларнинг мунтазамлиги ва давомийлиги; ҳуқуқбузарликлар ва (ёки) камчиликларнинг молиявий ҳолатга таъсири; аниқланган қоидабузарликларнинг келиб чиқиш сабаблари ва (ёки) камчиликлар; суғурта бозорида актуар фаолияти учун сертификатга эга бўлган суғурта компанияси, суғурта брокери ёки актуар томонидан фаолиятда аниқланган камчиликлар, таваккалчиликлар ёки қоидабузарликларни бартараф этиш бўйича мустақил чора-тадбирларни қабул қилиш; 78-модда. Суғурта портфелини тақдим қилиш (ўтказиш) ва лицензиянинг тугатилиши Суғурта портфелини ўтказиш суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг вақтинчалик маъмурияти томонидан консервация босқичида ёки суғурта (қайта суғурта) ташкилотини мажбурий тугатиш тўғрисидаги суд қарори кучга киришидан олдин унинг молиявий аҳволини яхшилаш ёки суғурталанувчиларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш учун амалга оширилиши мумкин. Суғурта портфелини бошқа суғурта (қайта суғурта) ташкилотига ўтказиш, агар активлар суғурта шартномаларини таъминлаш учун етарли бўлса, рухсат этилади. Вақтинчалик маъмурият суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг лицензияси сақланиб қолган ёки бекор қилинган тақдирда суғурта портфелини ўтказиш тўғрисидаги қарорни ваколатли давлат органига маълум қилади. Вақтинчалик маъмурият суғурта портфелини Ўзбекистон Республикаси бўйлаб тарқатиладиган икки даврий нашрда, давлат тилида ва суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг веб-сайтида, ваколатли давлат органининг суғурта портфелини ўтказиш тўғрисидаги қарори ҳақида хабар берилган кундан эътиборан беш иш кунидан кечиктирмай эълон қилади. Сақлаш босқичида суғурта портфелини ўтказиш пайтида, эълон тартибини белгилайди, эътирозлар тақдим этиш учун вақт доираси, суғурталанувчилар ўз эътирозларини баён этишлари учун манзилни эълон қилади. Консервация босқичида вақтинчалик маъмурият суғурта шартномасини ўтказишга рози бўлса, суғурта портфелини қисман (бир ёки бир неча суғурта синфлари учун) ёки тўлиқ ўтказиш тўғрисида қарор қабул қилади. Эълон чоп этилган кундан бошлаб ўн календар кун ичида суғурталанувчи томонидан ёзма эътироз йўқлиги суғурта портфелини ўтказиш учун суғурталанувчи розилиги деб ҳисобланади. Вақтинчалик маъмурият ушбу модданинг иккинчи қисмида белгиланган муддат тугаган кундан бошлаб уч календар кун ичида суғурталовчилар ёзма эътироз билдиришлари учун суғурта портфелини ўтказишга рози бўлган суғурталовчилар рўйхатини тузади. Агар суғурта компаниясининг лицензияси бекор қилинган бўлса, суғурта портфели суғурталовчининг розилигисиз тўлиқ ўтказилади. Суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг лицензияси сақланиб қолган ёки бекор қилинган тақдирда суғурта портфелини ўтказиш тартиби ва хусусиятлари ваколатли давлат органининг норматив-ҳуқуқий ҳужжатлари билан белгиланади 79-модда. Суғурта (қайта суғурта) ташкилотини бошқариш бўйича вақтинчалик маъмурият Вақтинчалик маъмурият ваколатли давлат органи томонидан унинг ходимлари ёки ушбу қонун талабларига жавоб берадиган бошқа шахслар орасидан тайинланади. Ҳуқуқ ва мажбуриятлар, шунингдек муваққат маъмурият раҳбари ва аъзоларининг ҳақ тўлаш шартлари (ваколатли давлат органи ходимларидан ташқари) ваколатли давлат органи билан муваққат маъмурият ўртасида тузилган алоҳида шартнома билан белгиланади. Вақтинчалик бошқарув ўз фаолиятида ушбу қонун, ваколатли давлат органининг норматив-ҳуқуқий ҳужжатлари ва Ўзбекистон Республикасининг бошқа қонун ҳужжатлари билан бошқарилади. Ваколатли давлат органи вақтинчалик бошқарув аъзоларини исталган вақтда алмаштириш ҳуқуқига эга. Суғурта (қайта суғурта) ташкилотига етказилган зарар учун вақтинчалик маъмурият раҳбари ва аъзолари Ўзбекистон Республикаси қонунларига мувофиқ жавобгар бўладилар. Нормал ишлаб чиқариш таваккалчилиги деб таснифланиши мумкин бўлган зарар учун муваққат маъмурият раҳбари ва аъзоларига жавобгарлик тайинланиши жоиз емас. 80-модда. Муваққат маъмуриятнинг суғурта (қайта суғурта) ташкилотини бошқариш бўйича ваколатлари: Муваққат маъмурият қуйидаги ҳуқуқларга эга: ушбу қонун талабларини ҳисобга олган ҳолда суғурта (қайта суғурта) ташкилоти фаолияти билан боғлиқ барча масалалар бўйича мустақил равишда қарорлар қабул қилиш; зарур ҳолларда тузилган суғурта шартномалари бўйича суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг сақлаш муддати бўйича мажбуриятларини тўлиқ ёки қисман тўхтатиш; зарур ҳолларда суғурта (қайта суғурта) ташкилоти маблағларини инвестициялашни назарда тутувчи суғурта (қайта суғурта) ташкилоти томонидан тузилган шартномаларни бекор қилиш ёки уларга бир томонлама ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш, шу жумладан ставкалар, тарифлар ва амал қилиш шартларини; суғурта (қайта суғурта) компанияси номидан ҳар қандай шартнома ва ҳужжатларни имзолаш; суғурта (қайта суғурта) ташкилоти номидан ва манфаатларини кўзлаб даъво қилиш; буйруқлар бериш, шу жумладан ишдан бўшатиш, лавозимини пастлатиш ёки ўз вазифасидан озод қилиш, суғурта (қайта суғурта) ташкилоти ходимлари ўртасида мажбуриятларни тақсимлаш бўйича буйруқлар бериш; бир шахснинг ўзидаги ҳам кредитор ва қарздорлик манфаатлари юзага чиққанлиги учун ўзаро даъволарни йўлга қўйиш; ваколатли давлат органининг норматив-ҳуқуқий ҳужжатларига мувофиқ суғурта портфелини қисман ёки тўлиқ бошқа суғурта (қайта суғурта) ташкилотига ўтказиш 81-модда. Суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг вақтинчалик маъмурияти (вақтинчалик менежери) фаолияти устидан назорат Суғурта (қайта суғурта) ташкилотини сақлаб қолиш(консервация) даврида ваколатли давлат органи суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг вақтинчалик маъмурияти (вақтинчалик менежери) фаолияти устидан қуйидаги назоратни амалга оширади.: суғурта (қайта суғурта) ташкилотини сақлаш даврида асосий фаолият тўғрисида тавсиялар бериш (асосий фаолият режасини таклиф қилиш); мажбурий ёзма кўрсатмалар бериш; унинг (унинг) фаолияти ва суғурта (қайта суғурта) ташкилоти фаолияти ҳақида маълумот беришни талаб қилиш; қилинган ишлар ҳақида ҳисобот эшитиш; сақлаш муддатини узайтириш; суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг сақланишини якунлаш тўғрисида қарор қабул қилиш. Суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг вақтинчалик бошқаруви (вақтинчалик менежери) хусусиятлари ва унинг учинчи шахслар билан муносабатлари тамойиллари ваколатли давлат органининг норматив-ҳуқуқий ҳужжатлари билан белгиланади. 82-модда. Актуар гувоҳномасининг тўхтатилиши Актуарийнинг мувофиқлик сертификати ваколатли давлат органи томонидан қуйидаги асослардан бирида уч ойгача тўхтатилиши мумкин: ваколатли давлат органи томонидан ўз ваколати доирасида сўралган мажбурий актуар ҳисоботни ва бошқа ҳужжатларни тақдим этишни рад этиш; ваколатли давлат органи томонидан қўлланиладиган назорат жавоб чоралари талабларига ва ваколатли давлат органининг бошқа талабларига риоя этмаслик; мазкур қонун талабларига риоя этмаслик; Ўзбекистон Республикасининг суғурта ва суғурта фаолияти тўғрисидаги қонун ҳужжатлари талабларини бузган ҳолда актуар фаолиятни амалга ошириш; ваколатли давлат органига юборилган ҳужжатларда, шу жумладан, сертификат бериш учун асос бўлган ҳужжатларда нотўғри маълумотлар тақдим этиш ҳолати аниқланганда; агар актуарий ваколатли давлат органининг норматив-ҳуқуқий ҳужжати билан тасдиқланган актуарлар учун минимум мажбурий ўқув дастурига мувофиқ имтиҳонларни ваколатли давлат органи томонидан белгиланган муддатларда топширмаган бўлса. Гувоҳномани тўхтатиб туриш тўғрисидаги қарорда гувоҳномани тўхтатиб туриш сабаби ва муддати кўрсатилиши шарт. Гувоҳнома бундай қарорни актуар эътиборига ҳавола этган кундан бошлаб тўхтатилган ҳисобланади. Актуар гувоҳномани тўхтатиб туриш тўғрисидаги қарор ҳақидаги маълумотлар ваколатли давлат органининг расмий сайтида давлат тилида чоп этилади 8-Боб. суғурталовчиларнинг тўлов қобилияти кафолатлари ва бухгалтерия ҳисоботлари 83-модда. Суғурталовчиларнинг тўлов қобилияти кафолатлари Суғурталовчилар алоҳида таваккалчилик учун максимал рухсат этилган миқдордан ва мажбуриятларнинг максимал рухсат этилган жами миқдоридан ортиқ мажбуриятларни қабул қила олмайдилар, бу мажбуриятларни бажариш қобилияти белгиланган тўлов қобилияти стандартлари ва бошқа молиявий барқарорлик талабларига мувофиқ қайта суғурталанган ҳоллар бундан мустасно. Суғурталовчилар ўз суғурталарини белгиланган тартибда Ўзбекистон Республикасидан ташқарида қайта суғурталаш ҳуқуқига эгадирлар. 84-модда. Ички назорат Суғурталовчи қуйидаги мақсадларга эришишни таъминловчи ички назорат тизимини ташкил этиши шарт: суғурта ва бошқа операцияларни амалга оширишда суғурталовчининг молиявий-хўжалик фаолиятининг самарадорлиги (шу жумладан унинг рентабеллиги ҳам); активларни бошқариш самарадорлиги, шу жумладан уларнинг хавфсизлигини таъминлаш, ўз маблағлари (капитали), суғурта захиралари ва суғурталовчининг бошқа мажбуриятлари; суғурталовчининг бошқарув самарадорлиги таваккалчилиги (идентификация, Таваккалчиликни баҳолаш, суғурталовчи томонидан амалга оширилган таваккалчилик мақбул даражасини аниқлаш, суғурталовчининг молиявий барқарорлиги ва тўлов қобилиятини хавф остига қўймасдан таваккалчилик даражасини сақлаб қолиш чора-тадбирларини қабул қилиш); бухгалтерия (молиявий) ҳисоботлари, статистик ҳисоботлар ва назорат ҳисоботларининг ишончлилиги, тўлиқлиги ва объективлиги ва бундай ҳисоботларни ўз вақтида тайёрлаш ва тақдим етиш; суғурталовчи ходимларининг ахлоқий меъёрларга, профессионализм ва компетентлик тамойилларига мувофиқлиги; Ўзбекистон Республикаси қонунчилигига мувофиқ жиноятчиликдан тушган тушумларни легаллаштириш (ювиш) ва терроризмни молиялаштиришга қарши чиқиш. Суғурталовчининг Устави ва ички ташкилий-маъмурий ҳужжатларида белгиланган ваколатларга мувофиқ ички назорат амалга оширилади: суғурталовчининг бошқарув органлари; суғурталовчининг тафтиш комиссияси (аудитор); суғурталовчининг бош бухгалтери (унинг ўринбосарлари); суғурталовчининг ички аудитори (ички аудит хизмати); жиноятчилик ва терроризмни молиялаштиришдан тушумларни легаллаштиришга (ювиш) қарши ички назорат қоидаларини амалга ошириш учун масъул бўлган махсус мансабдор шахс, ички назорат қоидаларига риоя қилиш ва уни амалга ошириш учун дастурларни амалга ошириш учун масъул бўлган таркибий бўлинма; қонун ҳужжатларига мувофиқ ишлаб чиқилган жиноятчиликни ва терроризмни молиялаштиришдан олинган даромадларни легаллаштиришга (ювиш) қарши масъул; актуарий; суғурталовчининг ички ташкилий-маъмурий ҳужжатлари билан белгиланган ваколатларга мувофиқ суғурталовчининг бошқа ходимлари ва таркибий бўлинмалари; 85-модда. Аудит Суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг ёки суғурта брокерининг аудити Ўзбекистон Республикасининг аудиторлик фаолияти тўғрисидаги қонун ҳужжатларига мувофиқ аудиторлик текширувини ўтказишга ваколатли бўлган ва ушбу модданинг иккинчи қисми талабларига жавоб берадиган аудиторлик ташкилоти томонидан амалга оширилади. Аудиторлик хулосаси аудиторлик ташкилоти эканлигини тасдиқловчи ҳужжатлар қуйидаги ҳолатларда ҳақиқий деб эътироф этилади: текширилган суғурта (қайта суғурта) ташкилоти, унинг аксиядорлари ва раҳбарларидан мустақил равишда; текширилган суғурта брокери, унинг аксиядорлари (иштирокчилари) ва раҳбарларидан мустақил равишда; мувофиқлик лицензиясига кўра аудиторлик фаолиятини амалга ошириш учун ваколатли ва аудиторлик фаолияти соҳасида давлат сиёсатини амалга оширади ва аудиторлик ва профессионал аудиторлик ташкилотлари фаолиятини назорат қилиш ваколатли давлат органи томонидан ишлаб чиқилган молиявий ташкилотлар учун мажбурий аудит ўтказиш қоидасига биноан амалга оширилади. Суғурта (қайта суғурта) ташкилоти, суғурта брокери, суғурта иттифоқи ва суғурта (қайта суғурта) ташкилоти ва (ёки) суғурта иттифоқининг асосий иштирокчилари бўлган ташкилотлар, шунингдек, суғурта гуруҳига аъзо бўлган ташкилотлар ўз фаолиятини бир аудиторлик ташкилотида кетма-кет беш йилдан ортиқ вақт давомида ёки аудиторлик ташкилотида ишлайдиган аудиторлик ташкилоти билан кетма-кет уч йилдан ортиқ вақт давомида текшириши мумкин эмас. Суғурта гуруҳи таркибига кирувчи суғурта (қайта суғурта) ташкилоти ёки бошқа юридик шахсларнинг молиявий ҳисоботларининг аудиторлик ҳисоботи тижорат сирини ташкил этмайди. Суғурта (қайта суғурта) ташкилоти ўз таркибида фаолияти лицензияланмайдиган ички аудит хизмати (аудитор) га эга бўлиши керак. Ички аудитни ўтказиш тартиби ваколатли давлат органининг норматив-ҳуқуқий ҳужжатлари талабларини ҳисобга олган ҳолда суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг тегишли ички ҳужжатлари билан белгиланади. Молиявий йил натижаларига асосланган аудит суғурта (қайта суғурта) ташкилотлари учун (суғурта (қайта суғурта) фаолиятини амалга ошириш учун лицензиядан маҳрум бўлган ёки мажбурий тугатиш жараёнида бўлган суғурта (қайта суғурта) ташкилоти бундан мустасно), суғурта иттифоқлари ва ташкилотлари суғурта (қайта суғурта) ташкилоти ва (ёки) суғурта иттифоқи йирик иштирокчилари ва суғурта брокерлари учун мажбурий ҳисобланади. Аудиторлик ҳисоботининг нусхалари ва аудиторлик ташкилотининг тавсиялари суғурта (қайта суғурта) ташкилотлари, суғурта иттифоқлари, суғурта (қайта суғурта) ташкилоти ва (ёки) суғурта иттифоқи асосий иштирокчилари бўлган ташкилотлар, ушбу ҳужжатлар олинган кундан бошлаб ўн беш календар кун ичида ваколатли давлат органига суғурта брокерлари томонидан тақдим этилиши керак. Суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг ва суғурта иттифоқининг жамлама йиллик молиявий ҳисоботлари аудиторлик ташкилоти томонидан тасдиқланган бўлиши керак. Суғурта (қайта суғурта) компанияси ёки суғурта гуруҳи молиявий ҳолатини таъсир суғурта (қайта суғурта) ташкилот, суғурта иттифоқ, ташкилот, суғурта гуруҳи қисми ва суғурта брокери, бартараф етиш учун қобилиятсиз бўлган тақдирда, суғурта брокери ваколатли давлат органи томонидан белгиланган муддатда, аудиторлик ҳисоботида кўрсатилган ҳолда, камчиликларни бартараф этиш учун ваколатли давлат органи томонидан қуйидаги чоралар кўрилади: суғурта (қайта суғурта) ташкилотига, суғурта брокери-молиявий аҳволни яхшилаш ва (ёки) ушбу қонунда назарда тутилган таваккалчиликларни минималлаштириш чора-тадбирлари; суғурта иттифоқига суғурта гуруҳи таркибига кирувчи ташкилот, - ушбу қонунда назарда тутилган назорат жавобининг мажбурий чоралари. Молиявий жадваллар ва (ёки) молиявий жадваллар билан боғлиқ бошқа маълумотлар ҳақида фикр ва хулосалар активларда молиявий жиҳатидан фарқ топилган бўлса, мажбуриятлар ва суғурта (қайта суғурта) ташкилотлари, суғурта иттифоқлар ва ташкилотлар суғурта (қайта суғурта) ташкилоти ва (ёки) суғурта иттифоқ асосий иштирокчилари бўлган, суғурта брокерлари ваколатли давлат органи томонидан ўтказилган аудит натижалари аудит ҳисоботида белгиланган суғурта брокерлари., ваколатли давлат органи аудиторлик ташкилотидан бундай оғиш сабабларини тушунтиришни талаб қилишга ҳақли; Таваккалчилик ва суғурта (қайта суғурта) ташкилоти фаолиятида камчиликлар тақдирда ваколатли давлат органи баҳолаш бошқарув тизими таваккалчиликлар ва ички назоратга нисбатан унинг аудит ва бошқа маълумотларини талаб қилиш ҳуқуқига эга, бунда ҳамма жиҳатлар стратегия ва бизнес модели нисбатан, шу жумладан,, корпоратив бошқарув тизимини баҳолаш, таваккалчиликни баҳолаш, бошқариш тизими ахборот технологиялари, ахборот хавфсизлиги ишлаш баҳолаш тизими, шунингдек қонунийлаштириш қарши соҳасида ички назорат тизими самарадорлиги сифатида (ноқонуний маблағларни ювиш) жиноят ва терроризм молиялаштиришга йўналтирилган тушум (бундан буён матнда-бошқа маълумотлар аудити), масалалари рўйхатини кўрсатиб текширилади, аудит даври ва ваколатли давлат органига бошқа маълумотларни аудит бўйича аудиторлик ҳисоботи тақдим этиш муддати кўрсатиб ўтилади. Ваколатли давлат органининг талабига кўра бошқа маълумотларнинг аудити суғурта (қайта суғурта) ташкилоти учун мажбурийдир. Суғурта (қайта суғурта) ташкилоти бир йилда бир мартадан кўп бўлмаган бошқа маълумотларни аудит қилади ва бир масала бўйича бошқа маълумотлар уч йилда бир мартадан кўп бўлмаган ҳолда аудит қилинади, ушбу моддада назарда тутилган ҳол бундан мустасно. Масалалар рўйхати, бошқа маълумотларнинг аудити, аудиторлик ташкилотидаги аудиторлар учун талаблар, мазмуни ва бошқа маълумотларнинг аудити бўйича аудиторлик ҳисоботи вақти учун талаблар, ваколатли давлат органининг норматив-ҳуқуқий ҳужжатлари билан белгиланади, бунда аудиторлик фаолияти ва профессионал аудиторлик ташкилотлари фаолияти устидан давлат назоратини тартибга солишни амалга оширилади, ушбу фаолият ваколатли давлат органи билан келишилган ҳолда ваколатли давлат органи томонидан белгиланади. Аудитнинг кутилаётган йўналишлари, кўлами, характери ва аудит давомида қўлланиладиган усул ва стандартларнинг хусусиятлари тавсифи билан бошқа маълумотларни аудит қилиш учун аудиторлик ташкилоти томонидан ваколатли давлат органи билан олдиндан тасдиқланиши лозим. Бошқа маълумотларнинг аудити тўғрисидаги аудиторлик ҳисоботи аудиторлик ташкилоти томонидан ваколатли давлат органига тақдим этилади ва эълон қилинмайди. Назорат жавоб чораларини қўллашда бошқа маълумотларни текшириш натижалари ваколатли давлат органи томонидан ҳисобга олиниши мумкин. Бошқа маълумотларнинг аудити ёки аудитини амалга ошириш учун суғурта (қайта суғурта) ташкилоти, суғурта иттифоқи ва суғурта (қайта суғурта) ташкилоти ва (ёки) суғурта иттифоқининг асосий иштирокчилари, суғурта брокери бўлган ташкилот ваколатли давлат органи томонидан ишлаб чиқилган молиявий ташкилотларнинг мажбурий текширувларини ўтказадиган аудиторлик ташкилотлари учун минимал талабларга жавоб берадиган аудиторлик ташкилотини ўз ичига олади, аудиторлик фаолияти соҳасида давлат томонидан тартибга солишни амалга ошириш ва аудиторлик ва профессионал аудиторлик ташкилотлари фаолиятини мониторинг қилиш, ваколатли давлат органи билан келишилган ҳолда амалга оширилади. Суғурта (қайта суғурта) ташкилоти, суғурта иттифоқининг ва суғурта (қайта суғурта) ташкилоти ва (ёки) суғурта иттифоқининг асосий иштирокчилари бўлган ташкилот, суғурта брокери, аудит ёки аудит учун шартнома тузилгандан кейин ўн иш кунидан кечиктирмасдан ваколатли давлат органига аудиторлик ташкилотини танлаш ҳақида хабар беради. Бошқа маълумотлар аудити ўтказилган тақдирда суғурта (қайта суғурта) ташкилоти ваколатли органдан аудиторлик ташкилоти бўлмаган ташкилот томонидан аудитдан бошқача тарзда бошқа маълумотлар аудитини ўтказишни талаб қилиши мумкин. Суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг аризаси ваколатли давлат органи томонидан беш иш куни мобайнида кўриб чиқилади. Талаблар аудити ушбу модда бўйича белгиланган бошқа маълумотлар аудитдан бошқача тарзда ўша ахборотни текшириш тартибига қўлланилади. Ваколатли давлат органи аудиторлик ташкилотини ушбу модданинг биринчи қисмида кўрсатилган шахсларнинг текширувлари натижалари тўғрисидаги маълумотлар ва шарҳлар, шунингдек, уларнинг фаолияти билан боғлиқ бошқа маълумотлар, шу жумладан ваколатли органнинг асосли ҳукми, шу жумладан суғурта сирини ташкил этувчи маълумотлар ва (ёки) тижорат сири, шахсларнинг розилигисиз конфиденциал ҳолда сақланиши, ушбу модданинг биринчи қисмида кўрсатилган. Аудиторлик ташкилоти ушбу Қонуннинг бешинчи қисмига мувофиқ ваколатли давлат органи томонидан юборилган ахборотни мажбурий баҳолаш ва таҳлил қилишни амалга оширади. Баҳолаш ва таҳлил натижалари аудиторлик ташкилоти томонидан аудиторлик ҳисоботида ёки бошқа маълумотларнинг аудити тўғрисидаги аудиторлик хулосасида келтирилган фикр ва хулосаларни ифодалашда қўлланилади. Агар суд аудиторлик ҳисоботини ва (ёки) бошқа маълумотларнинг аудити тўғрисидаги аудиторлик ҳисоботини ҳақиқий эмас деб топса, суғурта (қайта суғурта) ташкилоти, суғурта иттифоқи ва суғурта иттифоқининг асосий иштирокчилари бўлган ташкилот ва суғурта брокери яна бошқа маълумотларнинг аудити ва (ёки) аудитини ўтказиши керак. Ваколатли давлат органи аудиторлик ташкилотидан маълумотларни, шу жумладан савдо сирини ташкил етувчи маълумотларни, шу жумладан мижозлар рўйхатини сўрашга ҳақли. Мижозлар ҳақидаги маълумотлар аудиторлик ташкилоти мижозларининг розилиги билан тақдим етилади 86-модда. Суғурталовчилар (қайта суғурталовчилар) учун бухгалтерия ҳисобининг хусусиятлари) Суғурталовчилар (қайта суғурталовчилар), суғурта брокерлари ва қайта суғурта брокерлари ваколатли давлат органи томонидан белгиланган хусусиятларни ҳисобга олган ҳолда қонунга мувофиқ бухгалтерия ҳисобини юритадилар. 87-модда. Суғурта (қайта суғурта) ташкилоти ва суғурта иттифоқларининг асосий иштирокчисининг ҳисоботи Суғурта (қайта суғурта) ташкилотлари ва суғурта иттифоқларининг йирик иштирокчилари томонидан молиявий ва бошқа ҳисоботларни тақдим етиш рўйхати, шакллари, шунингдек муддатлари ва тартиби қонун ҳужжатларида белгиланади. Жисмоний шахс бўлган суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг асосий иштирокчиси, ушбу модданинг биринчи қисмида назарда тутилган ҳисоботдан ташқари, солиқ декларациясини қабул қилинганлигини тасдиқловчи солиқ органига хабарнома билан, молиявий йил тугаганидан кейин бир юз йигирма календар кун ичида ваколатли давлат органига шахсий даромад солиғи Декларацияси нусхасини тақдим етиши керак. 88-модда. Мажбурий актуриал ҳисобот Суғурта захиралари бўйича мажбурий актуар ҳисобот суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг йиллик молиявий ҳисоботларининг ажралмас қисми бўлиб, ваколатли давлат органига тақдим этилиши лозим. Мажбурий актуар фикрни тақдим этишнинг мазмуни ва тартибига қўйиладиган талаблар ваколатли давлат органининг норматив-ҳуқуқий ҳужжатлари билан белгиланади 89-модда. Зарар келтиришни тавсифловчи коэффициентлар Суғурта (қайта суғурта) ташкилотлари суғуртанинг барча ёки айрим синфлари (турлари) ни ўтказишда ўз фаолиятини таҳлил қилиш учун зарарни тавсифловчи коеффициентларни (зарар нисбати, харажатлар нисбати, комбинасиялашган коеффициентни) ҳисоблайдилар. Зарар келтиришни тавсифловчи коеффициентлар (зарар етказиш коеффициенти, харажат коэффициенти, комбинациялашган коеффициент) - суғуртанинг барча ёки айрим синфлари (турлари) ни амалга оширишда суғурта (қайта суғурта қилиш) ташкилотининг зарар кўриш фаолиятини акс эттирувчи нисбий кўрсаткичлардир. Зарар келтиришни тавсифловчи коэффициентларни ҳисоблаш тартиби (зарар етказиш коэффициенти, харажат коэффициенти, комбинациялашган коэффициент) қонун билан белгиланади 90-модда. Суғурта (қайта суғурта) ташкилоти, суғурта брокери ва суғурта ҳовузининг асосий ишлаш кўрсаткичларини нашр этиш Суғурта (қайта суғурта) ташкилоти ва суғурта брокери жамлама йиллик молиявий ҳисоботларни ва шўба ташкилотлари - жамланмаган йиллик ҳисоботи ва мустақил аудитдан сўнг ваколатли давлат агентлиги томонидан белгиланган тартибда ва муддатларда аудит ҳисобот йиллик молиявий жадваллар аниқлиги ва тасдиқлаш тасдиқлаш суғурта (қайта суғурта) ташкилотининг йиллик акциядорлар йиғилиши ҳақида маълумотларни нашр қиладилар. Суғурта (қайта суғурта) ташкилотлари ва суғурта брокерлари ҳар чоракда баланс ва халқаро молиявий ҳисобот стандартларига мос келадиган фойда ва зарарлар ҳисоботларини, ваколатли давлат органи томонидан белгиланган тартибда ва муддатларда, уларнинг аудиторлик тасдиғисиз нашр этадилар. Суғурта иттифоқлари йиллик жамлама молиявий ҳисоботларни, тасдиқланмаган молиявий таҳлиллар, шунингдек ваколатли давлат органи томонидан белгиланган тартибда ва муддатларда аудиторлик ҳисоботларини нашр қиладилар. 91-модда. Ҳужжатларни сақлаш тартиби ва шартлари Суғурта бозорининг профессионал иштирокчилари ва тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланувчи суғурта агентлари суғурта (қайта суғурталаш), суғурта воситачилиги тўғрисидаги маълумотларни ишлаб чиқиши ҳамда уларнинг фаолияти билан боғлиқ ҳужжатларни ҳисобга олиш ва сақлашни таъминлаши талаб этилади. Суғурта (қайта суғурта) ташкилоти ваколатли давлат органининг норматив-ҳуқуқий актида белгиланган тартибда суғурта (қайта суғурта) шартномалари реестрини юритиши шарт. Суғурта (қайта суғурта) шартномаси тузилган кундан бошлаб бир иш куни ичида суғурта (қайта суғурта) шартномалари реестрига киритилиши лозим. Суғурта шартномаси (суғурталанган) (фамилияси, исми, отасининг исми (агар мавжуд бўлса) ёки юридик шахснинг номи, суғурта шартномаси рақами, унинг тузилган санаси, суғурта шартномаси кучга кириши ва амал қилиш муддати, индивидуал идентификация рақами ёки иш идентификация рақами) суғурта шартномалари реестрида мавжуд ва маълумотлар базасида бир-бирига мос келиши керак. Суғурта бозорининг профессионал иштирокчилари, тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланувчи суғурта агентлари томонидан мажбурий сақланиши лозим бўлган ҳужжатлар рўйхати, уларни сақлаш тартиби ва муддатлари ваколатли давлат органи томонидан архив ва ҳужжатларни бошқариш бўйича ваколатли орган билан келишилган ҳолда белгиланади. 92-модда. Ваколатли органнинг қарори устидан шикоят қилиш Ваколатли давлат органининг қарори манфаатдор шахс томонидан Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда кучга кирган кундан эътиборан ўн кун ичида шикоят қилиниши мумкин. Назорат жавоб чора-тадбирлар қўллаш бўйича ваколатли давлат органи қарори апелляция (чора-тадбирлар ва (ёки) санкциялар тавсиясидан ташқари, шунингдек суғурта (қайта суғурта) компаниялари бошқариш учун вақтинчалик бошқаруви ҳаракатлари (муваққат менежери) сақлаш босқичида, суғурта (қайта суғурта) ташкилоти муваққат маъмурияти (вақтинчалик маъмур) мажбурий тугатиш қарори кучга кирмасдан олдин суғурта (қайта суғурта) ташкилоти қарорни шикоят қилиши мумкин эмас. 9-Боб. Маълумотлар базасини шакллантириш ва юритиш 93-модда. Маълумотлар базаси Маълумотлар базасининг тузилиши ташкилот томонидан ушбу қонунда белгиланган талабларни ҳисобга олган ҳолда белгиланади. Суғурта ҳисоботи қуйидаги турларга бўлинади: Ошкор этилиши чекланган суғурта ҳисоботи-икки томонлама суғурта, суғурта тўловлари, тўланган суғурта мукофотлари, суғурта суммасининг миқдори ва суғурталанган, суғурталанган ёки бенефициарнинг кимлиги билан боғлиқ бошқа маълумотлар ҳақидаги маълумотларни ўз ичига олган суғурта ҳисоботи; Стандарт шаклдаги суғурта ҳисоботи-суғурта ҳолатлари, суғурта объекти, суғурта агентлари ва суғурта сири билан боғлиқ бўлмаган бошқа маълумотлар ҳақидаги маълумотларни ўз ичига олган суғурта ҳисоботи. Маълумотлар базасини яратиш учун маълумот провайдерлари: ахборот бериш учун ташкилот билан тузилган шартномалар асосида суғурталовчилар; амалга оширувчи ваколатли давлат органлари суғуртанинг мажбурий турларини тартибга солувчи Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ маълумотлар базаси субъектлари устидан давлат назорати; ваколатли давлат органи; ахборот бериш бўйича шартномалар асосида бошқа шахслар. Суғурта ҳисоботи олувчилар: ваколатли давлат органи; суғуртанинг мажбурий турлари бўйича Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ маълумотлар базаси субъектлари устидан давлат назоратини амалга оширувчи ваколатли давлат органлари; ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари, махсус давлат ва бошқа органларнинг ахборот алмашинуви тизими орқали ваколатли давлат органларига транспорт воситалари эгаларининг фуқаролик жавобгарлигини мажбурий суғурта қилиш шартномалари тўғрисидаги маълумотларни тақдим этиш учун ўз ваколатлари доирасида ҳуқуқий статистика ва махсус ҳисоб соҳасида статистик фаолиятни амалга оширувчи давлат органи; суғурталовчилар ташкилот билан тузилган шартномалар асосида суғурта ҳисоботларини олиш учун; маълумотлар базасининг субъектлари (суғурталовчи, суғурталанувчи, бенефициар); суғурта ва актуар ҳисоб-китоблар соҳасида консалтинг хизматларини кўрсатувчи консалтинг ва илмий-тадқиқот ташкилотлари; суғуртанинг мажбурий турларини тартибга солувчи Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларида назарда тутилган тартибда бошқа шахслар; банклар ва микромолиявий ташкилотлар, ташкилот билан тузилган шартнома асосида ахборот бериш ва (ёки) суғурта ҳисоботларини қабул қилиш ва маълумотлар базаси субъектининг розилиги. Ушбу мақолада кўрсатилмаган бошқа шахсларга маълумот беришга йўл қўйилмайди. Суғурта ҳисоботини тақдим этиш учун асос суғурта ҳисоботини олувчиларнинг сўровидир. Суғурта ҳисоботи маълумотлар базаси обектига унинг сўрови асосида қаттиқ нусхада ёки электрон рақамли имзо билан тасдиқланган электрон ҳужжат шаклида, ахборот, электрон ҳужжат ва электрон рақамли имзо бўйича Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда тақдим этилади. 94-модда. Маълумот олиш ҳуқуқи Ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари, судлар, тиббий, сейсмологик, ветеринария, гидрометеорологик ва бошқа ташкилотлар суғурталанувчи ва Эджастер(координатор) томонидан суғурталанувчи ва Эджастер томонидан суғурта ҳодисаларининг юзага келиши билан боғлиқ тегишли маълумотлар ва ҳужжатларни, шунингдек суғурта қопламалари (суғурта суммаси) миқдорини тақдим этишлари шарт. Ваколатли давлат органи суғурта бозорининг профессионал иштирокчиларидан қабул қилинган маблағлар ва мажбуриятлар суммаси тўғрисидаги маълумотларни, шунингдек ўз ваколати доирасидаги бошқа маълумотларни талаб қилишга ҳақли. Бундай маълумот олиш учун сўров ёзма равишда амалга оширилиши керак, сўров сабабларини кўрсатган. Ваколатли давлат органи ўзи олган ахборотга нисбатан махфийликка риоя этишга мажбур, қонунга мувофиқ ахборотни ошкор қилишга йўл қўйилган ҳоллар бундан мустасно. 95-модда. Ахборот бериш ва (ёки) суғурта ҳисоботларини олиш учун шартноманинг мажбурий шартлари Ахборот тақдим этиш ва (ёки) суғурта ҳисоботларини олиш тўғрисидаги шартнома қуйидагиларни ўз ичига олади: томонларнинг тўлиқ номи, уларнинг жойлашган ўрни ва банк реквизитлари ҳақида маълумот; мазкур қонунга мувофиқ шартнома предметининг кўрсатилиши; маълумотлар базасидан тақдим этиладиган суғурта ҳисоботлари рўйхати ва шакллари; ушбу қонунга мувофиқ томонларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари; маълумотлар базасидан маълумот тақдим етиш учун тўлов тартиби; турлари, ҳажми, даври (частотаси), маълумотлар базасини яратиш учун маълумот бериш тартиби; турлари, муддатлари (даврийлиги), таркибидаги ахборот миқдори суғурта ҳисоботларида ва суғурта ҳисоботларини олиш тартиби; шартнома муддати, уни ўзгартириш асослари ва тартиби, ушбу қонунда назарда тутилган ҳолларда битимни бир томонлама рад этган тақдирда бекор қилиш, шунингдек битим бўйича мажбуриятларни бажармаганлик ёки нотўғри бажарганлик учун жарима миқдори; ахборот берувчининг режимга риоя қилиш мажбурияти ташкилотга юборилган барча маълумотларнинг махфийлиги; ташкилотнинг олинган барча маълумотларга нисбатан махфийликни сақлаш мажбурияти; шартномани бузганлик учун тарафларнинг жавобгарлиги шартлари. Ахборотни тақдим этиш бўйича шартномани бир томонлама рад этиш фақат ихтиёрий қайтиш, шунингдек суғурта компаниясининг суғурта фаолиятини амалга ошириш лицензиясидан маҳрум қилиш ҳолларидагина амалга оширилиши мумкин. Ахборот провайдерлари билан ахборот тақдим этиш ва (ёки) суғурта ҳисоботларини қабул қилиш тўғрисида битим тузишда ахборот бериш ва (ёки) суғурта ҳисоботларини қабул қилиш тўғрисидаги битимга қуйидаги шартлар киритилиши керак. ахборотлар рўйхати ва шакллари ҳақида маълумот; маълумотлар базаси ва ушбу ахборот тизимларини ҳимоя қилиш воситаларини яратиш учун фойдаланиладиган ахборот тизимларини шакллантириш ва ишлатишда фойдаланиладиган дастурий ҳимоя қилиш бўйича ташкилий, техник чора-тадбирлар ва технологик талабларни биргаликда амалга ошириш зарурлиги тўғрисида маълумот. 96-модда. Суғурта сири Суғурталанувчилар, суғурталанган шахслар ва бенефициарлар, соғлиқни сақлаш суғурталовчилари ва суғурталанган шахслар, суғурталанган мол-мулк, суғурта суммаси, Банк ҳисобварақларининг мавжудлиги, ушбу ҳисобварақлар бўйича қолдиқлар ва пул ҳаракати тўғрисидаги маълумотлар ошкор қилинмайди. Суғурта фаолиятининг умумий шартлари, таклиф этилаётган суғурта операциялари ва операциялари рўйхати, суғурта ставкалари, суғурта турлари ва шартлари очиқ маълумотлар бўлиб, суғурта сирининг предмети бўла олмайди. Ушбу модданинг биринчи қисмида кўрсатилган маълумотлар учинчи шахсларга суғурталовчининг, шунингдек суғурталанган шахслар ва бенефициарларнинг улар билан боғлиқ маълумотларга нисбатан ёзма розилиги асосида ошкор этилиши мумкин. Транспорт воситалари эгаларининг фуқаролик жавобгарлигини мажбурий суғурта қилиш билан боғлиқ ахборот сертификатлари суғурталовчилар томонидан транспорт воситалари эгаларининг фуқаролик жавобгарлигини мажбурий суғурта қилиш бўйича тўловларни кафолатлаш жамғармасига суғурталовчиларнинг розилигини олмасдан белгиланган тартибда тақдим этилади. Ушбу модданинг биринчи бандида кўрсатилган маълумотлар бўйича ёрдам суғурталовчилар томонидан судга, прокурорга суғурталовчиларнинг розилигисиз ва жиноий иш мавжуд бўлганда - суриштирув ва тергов органлари, суғурталанган - давлат ижрочиларининг мол-мулкини гаровга қўйиш ёки олиб қўйиш тўғрисидаги мажбурий суд қарори мавжуд бўлганда тақдим этилади. Ушбу модданинг биринчи қисмида кўрсатилган маълумотлар бўйича сўровномалар,суғурталанувчилар ва суғурталанган шахсларнинг саломатлик ҳолати тўғрисидаги маълумотлар бундан мустасно, ушбу ҳисобварақлар бўйича банк ҳисоблари, баланслари ва пул ҳаракати мавжудлиги суғурталовчилар томонидан мажбурий суғурта бўйича устав мажбуриятларини суғурталовчилар томонидан амалга оширилиши устидан назоратни амалга оширувчи тегишли давлат органларига суғурталовчилар розилигисиз белгиланган тартибда тақдим этилади. Суғурталанган шахс вафот этган тақдирда тузилган суғурта шартномалари сертификатлари ва амалга оширилган тўловлар қуйидагиларга берилади: суғурталанувчи томонидан васиятномада кўрсатилган шахсга; суд ва нотариус-суд қарори ёки унинг муҳри билан тасдиқланган нотариуснинг ёзма сўрови асосида уларни ишлаб чиқаришда бўлган мерос ишлари учун. Суғурта қилдирувчининг ўлим тўғрисидаги гувоҳномасининг нусхаси нотариуснинг ёзма сўровига илова қилиниши керак; консул учун-унинг ишлаб чиқаришида бўлган ирсий ишлар бўйича. ваколатли давлат органига суғурталовчилар ва суғурта воситачилари жиноий фаолиятдан олинган тушумларни легаллаштиришга, терроризмни молиялаштиришга ва оммавий қирғин қуролларини тарқатишни молиялаштиришга қарши пул ёки бошқа мол-мулк билан боғлиқ битимлар ҳақида белгиланган маълумот беради ва қонун ҳужжатларида назарда тутилган тартибда амалга оширилади. Тузилган суғурта шартномалари тўғрисидаги маълумотлар кредит бюроларига қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда берилади 10-Боб. Якуний қоидалар 97-модда. Низоларни ҳал этиш Суғурта фаолияти соҳасида юзага келадиган низолар қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда ҳал этилади. 98-модда. Ўзбекистон Республикаси ҳудудида чет эл фуқаролари, фуқаролиги бўлмаган шахслар ва чет эл юридик шахсларини суғурта қилиш Ўзбекистон Республикаси ҳудудида чет эл фуқаролари, фуқаролиги бўлмаган шахслар ва чет эл юридик шахслари Ўзбекистон Республикаси фуқаролари ва юридик шахслар билан тенг асосда суғурта ҳимояси ҳуқуқидан фойдаланадилар. 99-модда. Суғурта фаолияти тўғрисидаги қонун ҳужжатларини бузганлик учун жавобгарлик Суғурта фаолияти тўғрисидаги қонун ҳужжатларини бузишда айбдор бўлган шахслар белгиланган тартибда жавобгар бўладилар. 100-модда. Ушбу Қонуннинг мазмун-моҳиятини амалга ошириш, мулоқот қилиш ва тушунтиришни таъминлаш Ваколатли давлат органи, Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ва бошқа манфаатдор ташкилотлар ушбу Қонуннинг мазмун-моҳиятини амалга оширилишини, ижрочиларга етказилишини, жамоатчиликка тушунтирилишини таъминлайдилар. 101-модда. Қонун ҳужжатларини ушбу қонунга мувофиқ келтириш Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси: Ушбу қонунга ҳукумат қарорларининг мувофиқ келишини таъминласин; давлат ҳокимияти органларининг ушбу қонунга зид бўлган норматив-ҳуқуқий ҳужжатларини кўриб чиқиши ва бекор қилишини таъминласин. 102-модда. Ушбу Қонуннинг кучга кириши Ушбу қонун расмий эълон қилинган кундан бошлаб уч ойдан сўнг кучга киради. Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш. Мирзиёев

Общие предложения: 41

1893