ID Muallif Muhokamaga chiqarish sanasi Yakunlanish sanasi Takliflar soni
9609 Государственный комитет Республики Узбекистан по земельным ресурсам, геодезии, картографии и государственному кадастру 29/10/2019 13/11/2019 0

Muhokama yakunlandi

Idoralarning buyruq yoki qarori
Ўзбекистон Республикаси географик объектлари номларининг ўзбек тилида ёзилиши йўриқномаси
ID-9609

 

 

 

 

 

 

ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ЕР РЕСУРСЛАРИ, ГЕОДЕЗИЯ, КАРТОГРАФИЯ ВА ДАВЛАТ КАДАСТРИ ДАВЛАТ ҚЎМИТАСИНИНГ

ҚАРОРИ

 

 

Ўзбекистон Республикаси географик объектлари номларининг ўзбек тилида ёзилиши йўриқномасини тасдиқлаш ҳақида

 

 

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2012 йил 16 октябрдаги
295-сон “Географик объектларнинг номлари тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонунига мувофиқ географик объектларнинг номлари соҳасидаги ишларни тартибга солиш чора-тадбирлари ҳақида”ги қарорига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси
Ер ресурслари, геодезия, картография ва давлат кадастри давлат қўмитаси қарор қилади:

1. Ўзбекистон Республикаси географик объектлари номларининг ўзбек тилида ёзилиши йўриқномаси иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Ушбу қарор расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.

 

 

Раис                                                                                                              А. Абдуллаев

 

 

Тошкент ш.,

2019 йил “___”_______,

_______-сон

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ўзбекистон Республикаси Ер ресурслари, геодезия, картография ва давлат кадастри давлат қўмитасининг 2019 йил “____” _____________ _______-сон қарорига

ИЛОВА

 

 

Ўзбекистон Республикаси географик объектлари номларининг ўзбек тилида ёзилиши йўриқномаси

 

                                          1-боб. Умумий қоидалар

 

Ушбу Йўриқнома Ўзбекистон Республикаси “Географик объектларнинг номлари тўғрисида”ги Қонуни ва Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2012 йил
16 октябрдаги “Географик объектларнинг номлари тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонунига мувофиқ географик объектларнинг номлари соҳасидаги ишларни тартибга солиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги 295-сон қарорига мувофиқ Ўзбекистон
Республикаси географик объектлари номларини қонун ҳужжатларида, давлат ва хўжалик бошқарув органлари ҳамда маҳаллий давлат ҳокимияти органлари, шунингдек, мулкчилик шаклларидан қатъий назар корхоналар, муассасалар ва ташкилотлар фаолиятида шаклланадиган расмий ҳужжатларида ўзбек тилида тўғри ва бир хил ёзилиш тартибини белгилайди.

1. Мазкур Йўриқномада қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:

географик объектларнинг номлари (топонимлар) – географик объектларнинг уларни фарқлаш ва аниқлаш учун фойдаланиладиган номлари;

географик объектнинг номини нормаллаштириш – географик объектнинг энг кўп фойдаланиладиган ва энг мақбул номини танлаш, ушбу ном ёзиладиган шаклни белгилаш ҳамда тасдиқлаш;

гидроним – келиб чиқиши жиҳатдан табиий ёки сунъий бўлган ҳар қандай гидрографик объектнинг номи;

географик объектнинг содда номи – ўзининг ички тузилишидан ва артикль борлигидан қатъи назар бир сўздан иборат бўлган топоним;

географик объектнинг таркибли номи – авлоддан авлодга ўтиб келган
ва индивидуал элементлардан ёки бир нечта сўзлардан иборат бўлган топоним;

ойконим – ҳар қандай манзилгоҳнинг атоқли оти;

ороним – ҳар қандай орографик объектнинг атоқли оти;

узатиш, конверсия – топонимикада қайсидир тилнинг фонологик ёки морфологик, шунингдек, лексик элементларининг бошқа тил ёки ёзув воситалари билан узатилиши жараёни. Узатиш таржима, транскрипция, транслитерация воситасида ёки бошқа усуллар билан амалга оширилиши мумкин;

романизация – топонимни бошқа ёзувдан лотин ёзувига ўтказиш;

топоним – ҳар қандай географик объектнинг атоқли оти, географик ном;

топонимика – тилшуносликнинг топонимларни, уларнинг вужудга келиш қонуниятларини, ривожланишини, амал қилишини ўрганувчи бўлими;

топонимия – тилшуносликнинг топонимларни ўрганувчи бўлими, маълум ҳудуддаги жой номлари мажмуи;

            транскрипция – географик объектларнинг номлари таркибидаги товушларни амалдаги алифбо асосида қўшимча диакритик белгиларисиз ёзиш усули;

транслитерация – муайян тилдаги географик объектлар номини бошқа бир тил алифбосидан фойдаланиб, ёзувда аниқ акс эттириш. Бунда, манба ёзувнинг ҳар бир белгисига, диграфига, триграфига ёки тетраграфига қабул қилувчи ёзувнинг худди шундай белгилари мос келиши эътиборга олинади. Транслитерация транскрипциядан фарқли ўлароқ тўлиқ қайтарувчанликка асосланади, лекин доим ҳам бунга эришавермайди. 

 

2-боб. Ўзбекистон Республикаси географик объектлари номларининг грамматик тузилиши

 

2. Ўзбекистон Республикаси географик объектлари кўлами кенг ва ўзига хос бўлиб, мавзуий ва грамматик жиҳатдан ўта мураккаб тузилишга эга.

Географик объектларнинг номлари ичида умумтуркий ва ўз қатламга мансуб бўлган топонимлар билан биргаликда мўғул, араб, форс, рус тилига мансуб бўлган
ёки аралаш ҳолда ясалган номлар кўплаб учрайди. Топонимларда жамият тарихида бўлиб ўтган воқеа-ҳодисалар муҳрланиб қолган ва бу эса ўз навбатида ўзбек халқининг узоқ тарихий йўлни босиб ўтганлигидан далолат беради.

Географик объектларнинг номлари грамматик тузилишига кўра содда, қўшма
ва бирикма шаклидаги топонимларга бўлинади.

3. Содда топонимлар туб ва ясама кўринишда бўлади.

Содда, туб топонимлар қадим замонлардан буён тилимизда қўлланиб келинаётган географик объектлар номларидир.  Содда топонимлар қуйидаги гуруҳларга бўлинади:

а) қадимдан ўзбек тилида қўлланиб келинаётган, ўзининг биринчи этимологик маъносини йўқотган топонимлар:

1-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

            Зомин

Zomin

  1.  

Когон

Kogon

  1.  

Лангар

Langar

  1.  

Мачай

Machay

  1.  

Поп

Pop

  1.  

Савай

Savay

  1.  

Ургут

Urgut

  1.  

Фориш

Forish

  1.  

Хива

Xiva

  1.  

Ховос

Xovos

  1.  

Хонқа

Xonqa

  1.  

Чуст

Chust

 

б) этнонимлар – қабила, уруғ-аймоқ номлари билан аталадиган географик объектлар номлари. Масалан, Марқа, Уяс, Солин, Найман, Норин, Мирза, Шакар, Қирқ топонимлари юз уруғининг шохобчалари саналади. Минг, Қўнғирот, Жалойир, Қарлуқ, Чигил, Ўғуз, Қипчоқ сингари 92 бовли (боғли) ўзбек уруғлари номи билан боғлиқ этнотопонимлар республикамизнинг барча вилоятларида учрайди.

2-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Бадай

Baday

  1.  

Барлос

Barlos

  1.  

Дархон

Darxon

  1.  

Жалойир

Jaloyir

  1.  

Морқа

Morqa

  1.  

Норин

Norin

  1.  

Сарой

Saroy

  1.  

Унгут

Ungut

  1.  

Элатон

Elaton

  1.  

Юз

Yuz

  1.  

Қангли

Qangli

  1.  

Қиёт

Qiyot

 

в) ўзбек тилида азалдан мавжуд бўлган мавҳум отларнинг маъносини кўчириш йўли билан ҳосил қилинган топонимлар:

3-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Барака

Baraka

  1.  

Бахт

Baxt

  1.  

Ибрат

Ibrat

  1.  

Иқбол

Iqbol

  1.  

Истиқлол

Istiqlol

  1.  

Латофат

Latofat

  1.  

Меҳр

Mehr

  1.  

Орзу

Orzu

  1.  

Роҳат

Rohat

  1.  

Садоқат

Sadoqat

  1.  

Эътиқод

E’tiqod

  1.  

Ҳиммат

Himmat

 

г) сифат сўз туркумига мансуб бўлган сўзларнинг маъносини кўчириш йўли      билан ҳосил қилинган топонимлар:

 

 

4-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Гўзал

Go‘zal

  1.  

Ёрқин

Yorqin

  1.  

Илғор

Ilg‘or

  1.  

Мумтоз

Mumtoz

  1.  

Обод

Obod

  1.  

Озод

Ozod

  1.  

Равон

Ravon

  1.  

Сулув

Suluv

  1.  

Узун

Uzun

  1.  

Фаол

Faol

  1.  

Шинам

Shinam

  1.  

Ширин

Shirin

 

4. Деривация – қўшимча қўшиш усули билан ҳосил қилинган топонимлар:

 

5-жадвал

Қўшимча

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

- гоҳ (ўрин-жой отини ҳосил қилади)

Базмгоҳ

Bazmgoh

Саждагоҳ

Sajdagoh

Зиёратгоҳ

Ziyoratgoh

Назаргоҳ

Nazargoh

Намозгоҳ

Namozgoh

Пойгоҳ

Poygoh

Оромгоҳ

Oromgoh

Сайилгоҳ

Sayilgoh

Сиҳатгоҳ

Sihatgoh

Жанггоҳ

Janggoh

Чоргоҳ

Chorgoh

Ўйингоҳ

O‘yingoh

-дор (отдан белги-хусусиятни ифодаловчи сифат ясовчи қўшимча. Маъно кўчиш йўли билан жой номини ҳосил қилади)

Аламдор

Alamdor

Боғдор

Bog‘dor

Заминдор

Zamindor

Зарбдор

Zarbdor

Кокилдор

Kokildor

Мулкдор

Mulkdor

Номдор

Nomdor

Унумдор

Unumdor

Чорвадор

Chorvador

Шердор

Sherdor

Ҳосилдор

Hosildor

Ҳукмдор

Hukmdor

-дош (шахс отини ясайди. Бу қўшимча билан ясалган шахс оти маъно кўчиш йўли билан жой номини ҳосил қилади)

Ватандош

Vatandosh

Елкадош

Yelkadosh

Замондош

Zamondosh

Издош

Izdosh

Йўлдош

Yo‘ldosh

Кўкалдош

Ko‘kaldosh

Маслакдош

Maslakdosh

Тенгдош

Tengdosh

Элдош

Eldosh

Юртдош

Yurtdosh

Қардош

Qardosh

Қўлдош

Qo‘ldosh

-зор (ўрин-жой отини ясайди)

Анорзор

Anorzor

Беҳизор

Behizor

Буғдойзор

Bug‘dоyzоr

Лолазор

Lolazor

Мевазор

Mevazor

Нашватизор

Nashvatizor

Олчазор

Olchazor

Себзор

Sebzor

Толзор

Tolzor

Узумзор

Uzumzor

Ғайнолизор

G‘aynolizor

Ғаллазор

G‘allazor

-истон (ўрин-жой оти, жой номини ҳосил қилади)

Баҳористон

Bahoriston

Гулистон

Guliston

Гуржистон

Gurjiston

Доғистон

Dog‘iston

Кўҳистон

Ko‘histon

Найистон

Nayiston

Нуристон

Nuriston

Регистон

Registon

Шаҳристон

Shahriston

Ўзбекистон

O‘zbekiston

Қозоғистон

Qozog‘iston

Ҳиндистон

Hindiston

-ия (ўрин-жой отини ясайди)

Антакия

Antakiya

Бақтрия

Baqtriya

Латвия

Latviya

Мингия

Mingiya

Молдовия

Moldoviya

Султония

Sultoniya

Шамсия

Shamsiya

Шоҳрухия

Shohruхiya

Эстония

Estoniya

Юзия

Yuziya

Қамария

Qamariya

Қодирия

Qodiriya

-кор (касб-ҳунар отини ясайди. Бу қўшимча билан ясалган касб-ҳунар оти маъно кўчиш йўли билан жой номини ҳосил қилади)

 

Бастакор

Bastakor

Бинокор

Binokor

Бунёдкор

Bunyodkor

Зиёкор

Ziyokor

Ижодкор

Ijodkor

Мададкор

Madadkor

Миришкор

Mirishkor

Пахтакор

Paxtakor

Соҳибкор

Sohibkor

Тадбиркор

Tadbirkor

Фидокор

Fidokor

Шифокор

Shifokor

-лар (кўплик қўшимчаси саналади. Метонимия – алоқадорлик усули ёрдамида жой номини ҳосил қилади)

Алломалар

Allomalar

Алплар

Alplar

Араблар

Arablar

Бўзчилар

Bo‘zchilar

Дарғалар

Darg‘alar

Кулоллар

Kulollar

Кўнчилар

Ko‘nchilar

Мулкдорлар

Mulkdorlar

Ойдинлар

Oydinlar

Фахрийлар

Faxriylar

Фидойилар

Fidoyilar

Шайхлар

Shayxlar

-ли (белги-хусусиятни билдирувчи сифат ясовчи қўшимча. Маъно кўчиш йўли билан жой номини ҳосил қилади)

Бахтли

Baxtli

Болғали

Bolg‘ali

Жанжақли

Janjaqli

Жийдали

Jiydali

Зиёли

Ziyoli

Илонли

Ilonli

Оқбетли

Oqbetli

Файзли

Fayzli

Ўрмонли

O‘rmonli

Қамишли

Qamishli

Қозоёқли

Qozoyoqli

Қуёшли

Quyoshli

-лик (-лиқ) (мавҳум от ясайди. Маъно кўчиш йўли билан жой номини ҳосил қилади)

Аҳиллик

Ahillik

Барқарорлик

Barqarorlik

Бахмаллик

Baxmallik

Бешбулоқлик

Beshbuloqlik

Бўстонлиқ

Bo‘stonliq

Дегрезлик

Degrezlik

Мустақиллик

Mustaqillik

Наққошлик

Naqqoshlik

Новвойлик

Novvoylik

Оғуллик

Og‘ullik

Оталиқ

Otaliq

Қорлиқ

Qorliq

-лоқ (-оқ, -қ) (белги-хусусият сифатини ясовчи қўшимча. Маъно кўчиш йўли билан жой номини ҳосил қилади)

Бўсалоқ

Bo‘saloq

Бўталоқ

Bo‘taloq

Порлоқ

Porloq

Санглоқ

Sangloq

Сойлоқ

Soyloq

Тойлоқ

Toyloq

Тошлоқ

Toshloq

Чорлоқ

Chorloq

Чувиллоқ

Chuvilloq

Шариллоқ

Sharilloq

Ўтлоқ

O‘tloq

Қумлоқ

Qumloq

 -ма (от ва сифат ясовчи қўшимча. От ва сифат ясалгандан сўнг семантик усул билан жой номини ҳосил қилади) 

Айланма

Aylanma

Бостирма

Bostirma

Бўзсолма

Bo‘zsolma

Гулдирама

Guldirama

Ёйилма

Yoyilma

Кўтарма

Ko‘tarma

Оғитма

Og‘itma

Осма

Osma

Тўсма

To‘sma

Учма

Uchma

Шалдирама

Shaldirama

Қайирма

Qayirma

-он (кўплик ясовчи қўшимча. Икки тиллик ҳудудлар: Самарқанд-Бухоро шеваларида жой номларини ҳосил қилади. Адабий тилга яқин шеваларда унинг ўрнида -лар ишлатилади)

 

Заргарон

Zargaron

Камонгарон

Kamongaron

Манғитон

Mang‘iton

Орифон

Orifon

Совунгарон

Sovungaron

Чармгарон

Charmgaron

Читгарон

Chitgaron

Шамширгарон

Shamshirgaron

Юзон

Yuzon

Ўзбакон

O‘zbakon

Қалмоқон

Qalmoqon

Ҳалвогарон

Halvogaron

-ча (отларга қўшилиб, уларнинг кичрайтириш шаклларини ясайди. Маъно кўчиш йўли билан жой номини ҳосил қилади)

Боғча

Bog‘cha

Деҳча

Dehcha

Дўконча

Do‘koncha

Майдонча

Maydoncha

Мерганча

Mergancha

Оролча

Orolcha

Работча

Rabotcha

Саройча

Saroycha

Шейхонча

Sheyxoncha

Яйловча

Yaylovcha

Қудуқча

Quduqcha

Қўрғонча

Qo‘rg‘oncha

 

 

 

 

-ча (сифатдан от ясовчи қўшимча. Маъно кўчиш йўли билан жой номини ҳосил қилади)

 

 

 

 

 

Аччиқча

Achchiqcha

Баландча

Balandcha

Кўкча

Ko‘kcha

Оқча

Oqcha

Олача

Olacha

Сарича

Saricha

Тахирча

Taxircha

Ширинча

Shirincha

Шўрча

Sho‘rcha

Қизилча

Qizilcha

Қорача

Qoracha

            Қуйича

Quyicha

 

-чи (касб-ҳунар отини ясайди. Бу қўшимча билан ясалган  касб-ҳунар оти маъно кўчиш йўли билан жой номини ҳосил қилади)

 

Гиламчи

Gilamchi

Ипакчи

 Ipakchi

Кулолчи

 Kulolchi

Сандиқчи

Sandiqchi

Тегирмончи

Tegirmonchi

Темирйўлчи

Temiryo‘lchi

Тикувчи

Tikuvchi

Чилангарчи

Chilangarchi

Ўқитувчи

O‘qituvchi

Қандолатчи

Qandolatchi

Қурувчи

Quruvchi

Ғазначи

G‘aznachi

-чилик (касб-ҳунар отини ясовчи қўшимча. Маъно кўчиш йўли билан жой номини ҳосил қилади)

Асаларичилик

Asalarichilik

Боғдорчилик

Bog‘dorchilik

Гулчилик

Gulchilik

Деҳқончилик

Dehqonchilik

Ипакчилик

Ipakchilik

Кўчатчилик

Ko‘chatchilik

Паррандачилик

Parrandachilik

Саноатчилик

Sanoatchilik

Темирчилик

Temirchilik

Тўқимачилик

To‘qimachilik

Чорвачилик

Chorvachilik

Ўрмончилик

O‘rmonchilik

 

5. Икки ва ундан ортиқ асосдан ясалган топонимлар қўшма топонимлар саналади ва улар қуйидаги қолипларда ҳосил қилинади:

а) от+от қолипида ҳосил қилинган, иккинчи компоненти географик терминдан иборат бўлган қўшма топонимлар:

6-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Арабдашт

Аrаbdаsht

  1.  

Боғдара

Bog‘dara

  1.  

Бўриқум

Bo‘riqum

  1.  

Мазгилсой

Mazgilsoy

  1.  

Маржонтов

Marjontov

  1.  

Мирзаариқ

Mirzaariq

  1.  

Мойовул

Moyovul

  1.  

Назархонарна

Nazarxonarna

  1.  

Тупроққалъа

Tuproqqal’a

  1.  

Қалмоқбулоқ

Qalmoqbuloq

  1.  

Қумтепа

Qumtepa

  1.  

Ғозғонтепа

Gоzg‘ontepa

 

б) сифат+от қолипида ҳосил қилинган, иккинчи компоненти географик терминдан иборат бўлган қўшма топонимлар:

7-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Баланддара

Balanddara

  1.  

Даралитоғ

Daralitog‘

  1.  

Зилолсув

Zilolsuv

  1.  

Кенгкўл

Kengko‘l

  1.  

Оқбулоқ

Oqbuloq

  1.  

Сариқсув

Sariqsuv

  1.  

Ширинбулоқ

Shirinbuloq

  1.  

Эгрисолма

Egrisolma

  1.  

Эскианҳор

Eskianhor

  1.  

Янгиқўрғон

Yangiqo‘rg‘on

  1.  

Қизилтепа

Qiziltepa

  1.  

Қораадир

Qoraqadir

 

в) сифат+от қолипида ҳосил қилинган, иккинчи компоненти этнонимдан иборат бўлган қўшма топонимлар:

8-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Ингичкаминжир

Ingichkaminjir

  1.  

Каттаминг

Kattaming

  1.  

Каттамўғол

Kattamo‘g‘ol

  1.  

Ободқипчоқ

Obodqipchoq

  1.  

Парчаюз

Parchayuz

  1.  

Тозанайман

Tozanayman

  1.  

Тўқманғит

To‘qmang‘it

  1.  

Чалақозоқ

Chalaqozoq

  1.  

Янгибаҳрин

Yangibahrin

  1.  

Қашқадўрмон

Qashqado‘rmon

  1.  

Қорабағанали

Qorabag‘anali

  1.  

Қорақўнғирот

Qoraqo‘ng‘irot

 

г) от+феъл (феъл шакллари), феъл (феъл шакллари)+от, сифат+феъл (феъл шакллари) қолипида ҳосил қилинган қўшма топонимлар:

9-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Ёвқочди

Yovqochdi

  1.  

Илонўтди

Ilono‘tdi

  1.  

Йўллагантепа

Yo‘llagantepa

  1.  

Кескантерак

Keskanterak

  1.  

Кийикқайнар

Kiyikqaynar

  1.  

Куйганёр

Kuyganyor

  1.  

Нурёғди

Nuryog‘di

  1.  

Пахтаортма

Paxtaortma

  1.  

Хонкелди

Xonkeldi

  1.  

Чопонтикдибулоқ

Chopontikdibuloq

  1.  

Эрксевар

Erksevar

  1.  

Янгиқазган

Yangiqazgan

 

д) от+от+от, от+от+сифат, от+феъл+от, от+от+феъл, сон+от+от, сифат+от+от, сифат+сифат+от қолипларида ҳосил қилинган қўшма топонимлар:

10-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Бибимиразиз

Bibimiraziz

  1.  

Бойназарсой

Boynazarsoy

  1.  

Ёрқинбойчек

Yorqinboychek

  1.  

Каллавойсолма

Kallavoysolma

  1.  

Сулувчуқуртоғ

Suluvchuqurtog‘

  1.  

Турсунбойёп

Tursunboyyop

  1.  

Хўжакийиккалон

Xo‘jakiyikkalon

  1.  

Хўжақўчқорота

Xo‘jaqo‘chqorota

  1.  

Ўртабўзсой

O‘rtabo‘zsoy

  1.  

Қиличниёзбой

Qilichniyozboy

  1.  

Қоракўзмомо

Qorako‘zmomo

  1.  

Қумчиқарганбобо

Qumchiqarganbobo

 

е) уч, беш, олти, етти, ўн, қирқ, юз, шунингдек, форс тилидан ўзлашган чор, панж, чил сонлари+от қолипида ҳосил қилинган қўшма топонимлар:

11-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Бешкарам

Beshkaram

  1.  

Еттиқашқа

Yettiqashqa

  1.  

Мингтерак

Mingterak

  1.  

Олтиқўрғон

Oltiqo‘rg‘on

  1.  

Панжоб

Panjob

  1.  

Тўрттол

To‘rttol

  1.  

Учкўприк

Uchko‘prik

  1.  

Чилустун

Chilustun

  1.  

Чоргузар

Chorguzar

  1.  

Ўниккичашма

O‘nikkichashma

  1.  

Ўнуй

O‘nuy

  1.  

Қирқбирқудуқ

Qirqbirquduq

 

ё) калон, сафед, нав, миён каби форсча сўзлар ёрдамида ҳосил қилинган қўшма топонимлар:

12-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Ақбаикалон

Aqbaikalon

  1.  

Боғикалон

Bog‘ikalon

  1.  

Деҳимиёна

Dehimiyona

  1.  

Жўйинав

Jo‘yinav

  1.  

Зармиён

Zarmiyon

  1.  

Кўчкисафед

Ko‘chkisafed

  1.  

Миёнсарой

Miyonsaroy

  1.  

Навобод

Navobod

  1.  

Сойикалон

Soyikalon

  1.  

Талисафед

Talisafed

  1.  

Чашмаигармиён

Chashmaigarmiyon

  1.  

Ҳовлинав

Hovlinav

 

ж) бир ёки ҳар иккала компоненти этнонимдан иборат бўлган қўшма топонимлар:

13-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Арабсарой

Arabsaroy

  1.  

Дўрмонтепа

Do‘rmontepa

  1.  

Капасарой

Kapasaroy

  1.  

Марқаюз

Marqayuz

  1.  

Нўғойқўрғон

No‘g‘oyqo‘rg‘on

  1.  

Ойтамғали

Oytamg‘ali

  1.  

Тожиксолма

Tojiksolma

  1.  

Шерқангли

Sherqangli

  1.  

Ўзбекёп

O‘zbekyop

  1.  

Уйғуробод

Uyg‘urobod

  1.  

Қирғизқўрғон

Qirg‘izqo‘rg‘on

  1.  

Қўғайўлмас

Qo‘g‘ayo‘lmas

 

з) одамларнинг лақаби, касби, машғулоти номлари асосида ҳосил қилинган, иккинчи компоненти турдош отдан иборат бўлган қўшма топонимлар:

14-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Бибисултон

Bibisulton

  1.  

Боботархон

Bobotarxon

  1.  

Бўйрачиота

Bo‘yrаchiota

  1.  

Дониёршайх

Doniyorshayx

  1.  

Жинҳайдар

Jinhaydar

  1.  

Зангибобо

Zangibobo

  1.  

Йигитпирим

Yigitpirim

  1.  

Кенагасхоним

Kenagasxonim

  1.  

Бандиэшон

Bandieshon

  1.  

Тошхалфа

Toshxalfa

  1.  

Чироқчимомо

Chiroqchimomo

  1.  

Ғойибота

G‘oyibota

 

и) ўсимлик номлари – фитонимлардан ҳосил қилинган қўшма топонимлар:

15-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Ёнғоқсой

Yong‘oqsoy

  1.  

Зардолизор

Zardolizor

  1.  

Мажнунтол

Majnuntol

  1.  

Мингўрик

Mingo‘rik

  1.  

Оққайин

Oqqayin

  1.  

Олмалисой

Olmalisoy

  1.  

Пистамозор

Pistamozor

  1.  

Садақайрағоч

Sadaqayrag‘och

  1.  

Таллиюлғун

Talliyulg‘un

  1.  

Терактаги

Teraktagi

  1.  

Чилгижийда

Chilgijiyda

  1.  

Қўштут

Qo‘shtut

 

й) ҳайвон номлари – зоонимлардан ҳосил қилинган қўшма топонимлар:

16-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Бургуттепа

Burguttepa

  1.  

Жайронхона

Jayronxona

  1.  

Илонлиқўрғон

            Ilonliqo‘rg‘on

  1.  

Каптарбобо

Kaptarbobo

  1.  

Кийикчинор

Kiyikchinor

  1.  

Лайлактўпи

Laylakto‘pi

  1.  

Такаўйнар

Takao‘ynar

  1.  

Тулкиобод

Tulkiobod

  1.  

Туямўйин

Tuyamo‘yin

  1.  

Филқалъа

Filqal’a

  1.  

Чумчуқтепа

Chumchuqtepa

  1.  

Қўйгузар

Qo‘yguzar

 

3-боб. Географик объектлар номларини бош ҳарф билан ёзиш

 

6. Географик объектлар номларини тадқиқ этиш ягона талаб, қатъийлик асосида олиб борилади. Топонимларни имло қоидаларига мос равишда тўғри ёзиш саводхонликнинг узвий бир қисмидир.

Географик объектлар номлари тарихий шахслар, улуғ мутафаккирлар, алломалар, олимлар, санъат, маданият, дин арбобларининг исм-шарифи, тахаллуси ёрдамида ҳосил қилинади ва ҳар доим бош ҳарф билан ёзилади.

Одамларнинг исм-шарифи асосида ҳосил қилинган топонимларни қисқартириб, А.Навоий, З.М.Бобур, Б.Машраб, А.Фирдавсий, К.Беҳзод, А.Темур шаклида ёзишга йўл қўйилмайди.

а) тарихий ва афсонавий шахсларнинг номидан ҳосил қилинган топонимлар:

17-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Алпомиш

Alpomish

  1.  

Гўрўғли

Go‘ro‘g‘li

  1.  

Жалолиддин Мангуберди

Jaloliddin Manguberdi

  1.  

Муқанна

Muqanna

  1.  

Паҳлавон Маҳмуд

Pahlavon Mahmud

  1.  

Сиёвуш

Siyovush

  1.  

Спитамен

Spitamen

  1.  

Темур Малик

Temur Malik

  1.  

Тўмарис

To‘maris

  1.  

Широқ

Shiroq

  1.  

Ялангтўшбий Баҳодир

Yalangto‘shbiy Bahodir

  1.  

Ҳусайн Бойқаро

Husayn Boyqaro

 

б) одамларнинг исм-шарифи, тахаллусини тўлиқ келтириш йўли билан ҳосил қилинган топонимлар:

18-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Абдуллахон II ибн Искандар

Abdullaxon II ibn Iskandar

  1.  

Абу Мансур ал-Мотуридий

Abu Mansur al-Moturidiy

  1.  

Абу Тоҳирхўжа Самарқандий

Abu Tohirхo‘ja Samarqandiy

  1.  

Заҳириддин Муҳаммад Бобур

Zahiriddin Muhammad Bobur

  1.  

Зебуннисобегим Аврангзеб қизи

Zebunnisobegim Avrangzeb qizi

  1.  

Зокиржон Холмуҳаммад ўғли Фурқат

Zokirjon Xolmuhammad o‘g‘li Furqat

  1.  

Махдуми Аъзам Косоний

Maxdumi A’zam Kosoniy

  1.  

Мир Алишер Навоий

Mir Alisher Navoiy

  1.  

Мир Саййид Барака

Mir Sayyid Baraka

  1.  

Муҳаммад Раҳимхон II Феруз

Muhammad Rahimхon II Feruz

  1.  

Хожа Аҳмад Яссавий

Xoja Ahmad Yassaviy

  1.  

Шарафуддин Али Яздий

Sharafuddin Ali Yazdiy

 

в) фақат тахаллуснинг ўзидан ҳосил қилинган топонимлар:

19-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Алмаий

Almaiy

  1.  

Гулханий

Gulxaniy

  1.  

Журжоний

Jurjoniy

  1.  

Лоҳутий

Lohutiy

  1.  

Лутфий

Lutfiy

  1.  

Муқимий

Muqimiy

  1.  

Ойбек

Oybek

  1.  

Рудакий

Rudakiy

  1.  

Саккокий

Sakkokiy

  1.  

Увайсий

Uvaysiy

  1.  

Уйғун

Uyg‘un

  1.  

Фурқат

Furqat

 

г) битта шахс номининг бир неча кўринишлари асосида ҳосил қилинган топонимлар:

20-жадвал

Т/р

Асл ҳолати

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Абу Мансур ал-Мотуридий

Абу Мансур ал-Мотуридий кўчаси

Abu Mansur al-Moturidiy ko‘chasi

Ал-Мотуридий тор кўчаси

Al-Moturidiy tor ko‘chasi

  1.  

Алишер Навоий

Навоий шаҳри

Navoiy shahri

Алишер Навоий боғи

Alisher Navoiy bog‘i

  1.  

Алоуддин Али Қушчи

Али Қушчи қабристони

Ali Qushchi qabristoni

Алоуддин Али Қушчи кўчаси

Alouddin Ali Qushchi  ko‘chasi

  1.  

Амир Темур

Соҳибқирон Амир Темур маҳалласи

Sohibqiron Amir Temur mahallasi

Соҳибқирон кўчаси

Sohibqiron ko‘chasi

  1.  

Заҳириддин Муҳаммад Бобур

Бобуршоҳ кўчаси

Boburshoh ko‘chasi

Бобурмирзо маҳалласи

Boburmirzo mahallasi

  1.  

Махдуми Аъзам Косоний

Махдуми Аъзам Косоний кўчаси

Maxdumi A’zam Kosoniy  ko‘chasi

Махдуми Аъзам берк кўчаси

Maxdumi A’zam berk ko‘chasi

 

 д) арабча -ал, -ат, -аз, -аш, -ас артикллари билан бошланган топонимлар бош ҳарф билан ёзилади ва улардан сўнг чизиқча қўйилади. Ушбу артикллар қўлланган географик объектлар номлари тўлиқ ёзилса, артикллар чизиқча билан кичик ҳарфда ёзилади:

21-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Аз-Замахшарий

Az-Zamaxshariy

Маҳмуд аз-Замахшарий

Mahmud az-Zamaxshariy

  1.  

Ал-Фарғоний

Al-Farg‘oniy

Аҳмад ал-Фарғоний

Ahmad al-Farg‘oniy

  1.  

Ал-Хоразмий

Al-Xorazmiy

Муҳаммад ал-Хоразмий

Muhammad al-Xorazmiy

  1.  

Ас-Самарқандий

As-Samarqandiy

Абулайс ас-Самарқандий

Abulays as-Samarqandiy

  1.  

Ат-Термизий

At-Termiziy

Ҳаким ат-Термизий

Hakim at-Termiziy

  1.  

Аш-Шоший

Ash-Shoshiy

Қаффол аш-Шоший

Qaffol ash-Shoshiy

 

е) арабча ибн билан бошланган топонимлар бош ҳарф билан ёзилади. Ушбу сўз географик объект номи ўртасида келса, кичик ҳарф билан ёзилади:

22-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Ибн Аббос

Ibn Abbos

Қусам ибн Аббос

Qusam ibn Abbos

  1.  

Ибн Исмоил Шоший

Ibn Ismoil Shoshiy

Абу Бакр ибн Исмоил ал-Қаффол аш-Шоший

Abu Bakr ibn Ismoil al-Qaffol ash-Shoshiy

  1.  

Ибн Сино

Ibn Sino

Абу Али ибн Сино

Abu Ali ibn Sino

  1.  

Ибн Халдун

Ibn Xaldun

Абдураҳмон абу Зайд ибн Муҳаммад ибн Халдун

Abdurahmon abu Zayd ibn Muhammad ibn Xaldun

  1.  

Ибн Ҳавқал

Ibn Havqal

Абулқосим Муҳаммад ибн Ҳавқал

Abulqosim Muhammad ibn Havqal

  1.  

Ибн Ҳурдодбеҳ

Ibn Hurdodbeh

Абулқосим Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ

Abulqosim Ubaydulloh ibn Abdulloh

 

ё) ёзувчилар, шоирлар, олимлар, давлат ва жамоат арбобларининг исм-шарифидан ҳосил қилинган топонимлар:

23-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Абдулла Орипов

Abdulla Oripov

  1.  

Ислом Каримов

Islom Karimov

  1.  

Мутаваккил Бурҳонов

Mutavakkil Burhonov

  1.  

Муҳаммад Юсуф

Muhammad Yusuf

  1.  

Одил Ёқубов

Odil Yoqubov

  1.  

Саида Зуннунова

Saida Zunnunova

  1.  

Тоҳир Малик

Tohir Malik

  1.  

Усмон Носир

Usmon Nosir

  1.  

Шароф Рашидов

Sharof Rashidov

  1.  

Қори Ниёзий

Qori Niyoziy

  1.  

Ғафур Ғулом

G‘afur G‘ulom

  1.  

Ҳамид Олимжон

Hamid Olimjon

 

ж) таниқли олимлар, фан арбобларининг илмий унвонлари, илмий даражалари билан биргаликда қўлланадиган топонимлар:

24-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Академик Воҳид Абдуллаев

Akademik Vohid Abdullayev

  1.  

Академик Иброҳим Мўминов

Akademik Ibrohim Mo‘minov

  1.  

Академик Содиқ Азимов

Akademik Sodiq Azimov

  1.  

Академик Юнус Ражабий

Akademik Yunus Rajabiy

  1.  

Академик Яҳё Ғуломов

Akademik Yahyo G‘ulomov

  1.  

Академик Ҳабиб Абдуллаев

Akademik Habib Abdullayev

  1.  

Академик Ҳамид Каримов

Akademik Hamid Karimov

  1.  

Академик Восит Воҳидов

Akademik Vosit Vohidov

  1.  

Профессор Абдураҳмон Саъдий

Professor Abdurahmon Sa’diy

  1.  

Профессор Суюн Қораев

Professor Suyun Qorayev

  1.  

Профессор Рихард Шредер

Professor Rixard Shreder

  1.  

Профессор Ғайбулла ас-Салом

Professor G‘aybulla as-Salom

 

з) қардош халқларнинг таниқли ёзувчилари, шоирлари, давлат ва жамоат арбоблари  номига қўйилган топонимлар ўша тилдаги шаклида бош ҳарф билан ёзилади:

25-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Александр Пушкин

Aleksandr Pushkin

  1.  

Лев Толстой

Lev Tolstoy

  1.  

Маҳтумқули

Mahtumquli

  1.  

Мустафо Камол Отатурк

Mustafo Kamol Otaturk

  1.  

Низомий Ганжавий

Nizomiy Ganjaviy

  1.  

Руи Гонсалес де Клавихо

Rui Gonsales de Klavixo

  1.  

Садриддин Айний

Sadriddin Ayniy

  1.  

Сергей Есенин

Sergey Yesenin

  1.  

Фидель Кастро

Fidel Kastro

  1.  

Чингиз Айтматов

Chingiz Aytmatov

  1.  

Лаъл Баҳодир Шастрий

La’l Bahodir Shastriy

  1.  

Шота Руставели

Shota Rustaveli

 

7. Топонимларнинг турини билдирувчи қуйидаги географик объектларнинг номлари атоқли от саналади ва ҳар доим бош ҳарф билан ёзилади:

а) аҳоли пунктлари номлари – ойконимлар:

26-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Асака

Asaka

  1.  

Бўка

Bo‘ka

  1.  

Вобкент

Vobkent

  1.  

Денов

Denov

  1.  

Кармана

Karmana

  1.  

Питнак

Pitnak

  1.  

Ромитан

Romitan

  1.  

Сариосиё

Sariosiyo

  1.  

Термиз

Termiz

  1.  

Чинобод

Chinobod

  1.  

Шаҳрисабз

Shahrisabz

  1.  

Ҳазорасп

Hazorasp

 

б) сув объектлари номлари – гидронимлар:

27-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Айдаркўл

Aydarko‘l

  1.  

Ақчасой

Aqchasoy

  1.  

Амударё

Amudaryo

  1.  

Белдорсой

Beldorsoy

  1.  

Мачайдарё

Machaydaryo

  1.  

Оққизқудуқ

Oqqizquduq

  1.  

Оҳангарон

Ohangaron

  1.  

Салор

Salor

  1.  

Сангардакдарё

Sangardakdaryo

  1.  

Толличашма

Tollichashma

  1.  

Угом

Ugom

  1.  

Чатқол

Chatqol

 

в) рельеф объектлари номлари – оронимлар:

28-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Арабдашт

Arabdasht

  1.  

Етимтоғ

Yetimtog‘

  1.  

Кандирдовон

Kandirdovon

  1.  

Оқчўққи

Oqcho‘qqi

  1.  

Туйнуккамар

Tuynukkamar

  1.  

Устюрт

Ustyurt

  1.  

Чоштепа

Choshtepa

  1.  

Эгарбелитов

Egarbelitov

  1.  

Қизилқум

Qizilqum

  1.  

Қизириқдара

Qiziriqdara

  1.  

Қорақир

Qoraqir

  1.  

Ҳисор

Hisor

 

г)  шаҳар ичидаги объектлар номлари – урбанонимлар:

29-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

“Дори-Дармон” дорихонаси

“Dori-Darmon” dorixonasi

  1.  

“Истеъдод” жамғармаси

“Iste’dod” jamg‘armasi

  1.  

Маънавият тарғибот маркази

Ma’naviyat targ‘ibot markazi

  1.  

“Мутахассис” ўқув маркази

“Mutaxassis” o‘quv markazi

  1.  

“Оила” илмий-амалий маркази

“Oila” ilmiy-amaliy markazi

  1.  

Термиз давлат университети

Termiz davlat universiteti

  1.  

“Туркистон” саройи

“Turkiston” saroyi

  1.  

“Чилонзор” савдо мажмуаси

“Chilonzor” savdo majmuasi

  1.  

“Шифо-Нур” клиникаси

“Shifo-Nur” klinikasi

  1.  

Ўзбекистон Давлат санъат музейи

O‘zbekiston Davlat san’at muzeyi

  1.  

“Ўзбектелеком” акциядорлик

компанияси

“O‘zbektelekom” aksiyadorlik

kompaniyasi

  1.  

Ғафур Ғулом номидаги маданият ва истироҳат боғи

G‘afur G‘ulom nomidagi madaniyat va istirohat bog‘i

4-боб. Географик объектлар номларини қўшиб ёзиш

 

8. Географик объектларнинг асосий қисми қўшма сўзлардан иборат бўлиб, ҳосил қилиниши, ўзига хос тузилиши билан ифодаланади.

Қуйидаги топонимлар қўшиб ёзилади:

а) ҳар иккала компоненти турдош отдан ҳосил қилинган ва бир бош урғу билан талаффуз этиладиган топонимлар:

 30-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Гулчаман

Gulchaman

  1.  

Ёшкуч

Yoshkuch

  1.  

Жаннатдиёр

Jannatdiyor

  1.  

Зиёнур

Ziyonur

  1.  

Меҳрбулоқ

Mehrbuloq

  1.  

Нурдиёр

Nurdiyor

  1.  

Ойдинҳаёт

Oydinhayot

  1.  

Оназамин

Onazamin

  1.  

Телпакчинор

Telpakchinor

  1.  

Хизрэли

Хizreli

  1.  

Ўзбекёп

O‘zbekyop

  1.  

Қумработ

Qumrabot

 

б) форс тилидан ўзлашган изофа ёрдамида ҳосил қилинган топонимлар:

31-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Боғичинор

Bog‘ichinor

  1.  

Боғишамол

Bog‘ishamol

  1.  

Болоиоб

Boloiob

  1.  

Кўлиодина

Ko‘liodina

  1.  

Кўҳинур

Ko‘hinur

  1.  

Лабиҳовуз

Labihovuz

  1.  

Пастикалон

Pastikalon

  1.  

Работинав

Rabotinav

  1.  

Работишайх

Rabotishayx

  1.  

Чорбоғинав

Chorbog‘inav

  1.  

Чўрикалон

Cho‘rikalon

  1.  

Шоҳизинда

Shohizinda

 

  в) от+от+от ёки сифат+от+от, от+сифат+от, от+феъл+от қолипида ҳосил қилинган топонимлар:

32-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Жаннатбоғовул

Jannatbog‘ovul

  1.  

Йўлочгантепа

Yo‘lochgantepa

  1.  

Қорабоғтепа

Qorabog‘tepa

  1.  

Қўрғонбахштепа

Qo‘rg‘onbaxshtepa

  1.  

Қуруқбелқўтон

Quruqbelqo‘ton

  1.  

Мирзабулоқсой

Mirzabuloqsoy

  1.  

Нуразизбобо

Nurazizbobo

  1.  

Ойсаритепа

Oysaritepa

  1.  

Оқшўртепа

Oqsho‘rtepa

  1.  

Тангатопдисой

Tangatopdisoy 

  1.  

Тозабоғёп

Tozabog‘yop

  1.  

Тузчиқудуқкўл

Tuzchiquduqko‘l

 

г) обод сўзини асосдан кейин келтириш йўли билан  ҳосил қилинган топонимлар:

33-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Бекобод

Bekobod

  1.  

Гулобод

Gulobod

  1.  

Даштобод

Dashtobod

  1.  

Заробод

Zarobod

  1.  

Меҳнатобод

Mehnatobod

  1.  

Миробод

Mirobod

  1.  

Нуробод

Nurobod

  1.  

Райҳонобод

Rayhonobod

  1.  

Сафаробод

Safarobod

  1.  

Уйғуробод

Uyg‘urobod

  1.  

Хўжаобод

Xo‘jaobod

  1.  

Ҳаққулобод

Haqqulobod

 

д)  обод сўзини асосдан олдин келтириш йўли билан  ҳосил қилинган топонимлар:

34-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Ободгўша

Obodgo‘sha

  1.  

Ободдиёр

Oboddiyor

  1.  

Ободзамин

Obodzamin

  1.  

Ободйўл

Obodyo‘l

  1.  

Ободкўча

Obodko‘cha

  1.  

Ободмакон

Obodmakon

  1.  

Ободмаҳалла

Obodmahalla

  1.  

Ободовул

Obodovul

  1.  

Ободтурмуш

Obodturmush

  1.  

Ободюрт

Obodyurt

  1.  

Ободқўрғон

Obodqo‘rg‘on

  1.  

Ободҳаёт

Obodhayot

 

е) бахш, бўйи, умум, хона, ҳам  каби сўзларни асосдан олдин ёки кейин келтириш йўли билан ҳосил қилинган топонимлар:

35-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Жайрахона

Jayraxona

  1.  

Каптархона

Kaptarxona

  1.  

Муродбахш

Murodbaxsh

  1.  

Найманбўйи

Naymanbo‘yi

  1.  

Оромбахш

Orombaxsh

  1.  

Расадхона

Rasadxona

  1.  

Умумдавлат

Umumdavlat

  1.  

Умумхалқ

Umumxalq

  1.  

Шифобахш

Shifobaxsh

  1.  

Ҳамдўстлик

Hamdo‘stlik

  1.  

Ҳамжиҳатлик

Hamjihatlik

  1.  

Ҳамюртлар

Hamyurtlar

 

ё) географик объектлар номларини бирор шахс, нарса ёки белгига қиёслаш орқали ҳосил қилинган топонимлар:

36-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Букритов

Bukritov

  1.  

Дарбозатош

Darbozatosh

  1.  

Девтепа

Devtepa

  1.  

Ойбарак

Oybarak

  1.  

Полвонтош

Polvontosh

  1.  

Супратош

Supratosh

  1.  

Такатумшуқ

Takatumshuq

  1.  

Тарвузтовоқ

Tarvuztovoq

  1.  

Туябўғиз

Tuyabo‘g‘iz

  1.  

Эчкижар

Echkijar

  1.  

Қўйтош

Qo‘ytosh

  1.  

Қўнғизбулоқ

Qo‘ng‘izbuloq

 

ж) биринчи компоненти сифат, иккинчи компоненти географик терминдан ҳосил қилинган топонимлар:

37-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Аччиққоқ

Achchiqqoq

  1.  

Бахилтоғ

Baxiltog‘

  1.  

Каттабоғ

Kattabog‘

  1.  

Кенгдала

Kengdala

  1.  

Оқбўйра

Oqbo‘yra

  1.  

Оқдарбанд

Oqdarband

  1.  

Сариадир

Sаriаdir

  1.  

Тиниқсой

Tiniqsoy

  1.  

Шириндарё

Shirindaryo

  1.  

Қизилкўприк

Qizilko‘prik

  1.  

Қийшиқтерак

Qiyshiqterak

  1.  

Ғужбоғ

G‘ujbog‘

 

з) биринчи компоненти сифат, иккинчи компоненти турдош отдан ҳосил қилинган топонимлар:

38-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Аччиқтош

Achchiqtosh

  1.  

Гўзалгўша

Go‘zalgo‘sha

  1.  

Каттамасжид

Kattamasjid

  1.  

Кичикполвон

Kichikpolvon

  1.  

Кўкбет

Ko‘kbet

  1.  

Пастчил

Pastchil

  1.  

Тозанур

Tozanur

  1.  

Тўғрийўл

 To‘g‘riyo‘l

  1.  

Эскидаҳяк

Eskidahyak

  1.  

Юқоридарвоза

Yuqoridarvoza

  1.  

Янгибозор

Yangibozor

  1.  

Қизилгул

Qizilgul

 

и) бир бош урғу билан айтиладиган ва бирор шахс номига нисбат бериб ҳосил қилинган топонимлар:

39-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Авазчўл

Avazcho‘l

  1.  

Бузрукота

Buzrukota

  1.  

Мирзаполвон

Mirzapolvon

  1.  

Мусоариқ

Musoariq

  1.  

Оллоёрқудуқ

Olloyorquduq

  1.  

Райимқулкўса

Rayimqulko‘sa

  1.  

Рустамқишлоқ

Rustamqishloq

  1.  

Собирсой

Sobirsoy

  1.  

Эрматбулоқ

Ermatbuloq

  1.  

Ҳайдарамин

Haydaramin

  1.  

Ҳайроншайх

Hayronshayx

  1.  

Ҳакимоқсоқол

Hakimoqsoqol

 

й) ариқ, боғ, ёп (канал), зар, кумуш, кўл, олтин (тилла), солма (ариқ), тош, тупроқ,  қалъа  каби сўзлар иштирокида ҳосил қилинган топонимлар:

40-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Авғонбоғ

Avg‘onbog‘

  1.  

Айғиркўл

Ayg‘irko‘l

  1.  

Бўзёп

Bo‘zyop

  1.  

Зарқўрғон

Zarqo‘rg‘on

  1.  

Кумуштола

Kumushtola

  1.  

Кунжиқалъа

Kunjiqal’a

  1.  

Мойлитупроқ

Moylituproq

  1.  

Олтинводий

Oltinvodiy

  1.  

Тиллакори

Tillakori

  1.  

Тошҳовуз

Toshhovuz

  1.  

Ўртасолма

O‘rtasolma

  1.  

Ҳасанариқ

Hasanariq

 

к) биринчи компоненти сон, иккинчи компоненти географик терминдан ҳосил қилинган топонимлар:

41-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Бешариқ

Beshariq

  1.  

Бирадир

Biradir

  1.  

Еттиқудуқ

Yettiquduq

  1.  

Иккидарё

Ikkidaryo

  1.  

Мингчинор

Mingchinor

  1.  

Олтиариқ

Oltiariq

  1.  

Саккизқўрғон

Sakkizqo‘rg‘on

  1.  

Саксонқия

Saksonqiya

  1.  

Тўрткўл

To‘rtko‘l

  1.  

Учқир

Uchqir

  1.  

Ўттизадир

O‘ttizadir

  1.  

Қирқбулоқ

Qirqbuloq

 

л) биринчи компоненти сон, иккинчи компоненти турдош отдан ҳосил қилинган топонимлар:

42-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Бешайвон

Beshayvon

  1.  

Етмишмерган

Yetmishmergan

  1.  

Еттикечув

Yettikechuv

  1.  

Мингсада

Mingsada

  1.  

Олтиқуш

Oltiqush

  1.  

Саккизўғил

Sakkizo‘g‘il

  1.  

Тўққизтом

To‘qqiztom

  1.  

Тўртайғир

To‘rtayg‘ir

  1.  

Учқаҳрамон

Uchqahramon

  1.  

Ўниккинарвон

O‘nikkinarvon

  1.  

Ўттизқулоч

O‘ttizquloch

  1.  

Қирқволида

Qirqvolida

 

м) уч ва ундан ортиқ асосдан ҳосил қилинган топонимлар:

43-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Баландчордара

Balandchordara

  1.  

Бешкапаболо

Beshkapabolo

  1.  

Бештимбобо

Beshtimbobo

  1.  

Еттиўғилтўпи

Yettio‘g‘ilto‘pi

  1.  

Еттиулуғсой

Yettiulug‘soy

  1.  

Конбешбулоқ

Konbeshbuloq

  1.  

Оқтошбешбола

Oqtoshbeshbola

  1.  

Тўрткўлбува

To‘rtko‘lbuva

  1.  

Чорработимиёна

Chorrabotimiyona

  1.  

Этакбешкапа

Etakbeshkapa

  1.  

Қирққизбулоқ

Qirqqizbuloq

  1.  

Қирқшаҳидбобо

Qirqshahidbobo

 

н) от+феъл (феъл шакллари), феъл (феъл шакллари)+от ёрдамида ҳосил қилинган топонимлар:

44-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Гадойтопмас

Gadoytopmas

  1.  

Зарқайнар

Zarqaynar

  1.  

Илонўтди

Ilono‘tdi

  1.  

Отчиқмас

Otchiqmas

  1.  

Серкақирилди

Serkaqirildi

  1.  

Суккетти

Sukketti

  1.  

Тангатопган

Tangatopgan

  1.  

Томдибулоқ

Tomdibuloq

  1.  

Узилишкент

Uzilishkent

  1.  

Чўлқувар

Cho‘lquvar

  1.  

Элсевар

Elsevar

  1.  

Қозонкетган

Qozonketgan

 

9. Антропонимлар ва этнонимларга географик терминларни қўшиш орқали ҳосил қилинган топонимлар географик объектлар номларининг катта қисмини ташкил этади. Улар қуйидаги қолипларда ҳосил қилинади:

а) от+от қолипида ҳосил қилиниб, биринчи компоненти одамларнинг исми, иккинчи компоненти географик терминдан иборат бўлган топонимлар:

45-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Абдиқишлоқ

Abdiqishloq

  1.  

Азлартепа

Azlartepa

  1.  

Акбаробод

Akbarobod

  1.  

Бойназарсой

Boynazarsoy

  1.  

Ботирхонбулоқ

Botirxonbuloq

  1.  

Комилчўл

Komilcho‘l

  1.  

Латифгузар

Latifguzar

  1.  

Раҳмоняйлов

Rahmonyaylov

  1.  

Саттортоғ

Sattortog‘

  1.  

Турдиқулгаза

Turdiqulgaza

  1.  

Юсуфкўл

Yusufko‘l

  1.  

Ўроздарёқум

O‘rozdaryoqum

 

б) биринчи ёки иккинчи компоненти одамларнинг лақаби, касб-ҳунари ёки уруғ-аймоқ номидан иборат бўлган топонимлар:

46-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Алишайх

Alishayx

  1.  

Бибиқорасоч

Bibiqorasoch

  1.  

Бўрибекчандир

Bo‘ribekchandir

  1.  

Бурҳоншайх

Burhonshayx

  1.  

Дасторқози

Dastorqozi

  1.  

Дониёршайх

Doniyorshayx

  1.  

Латифсовунгар

Latifsovungar

  1.  

Имомёқуб

Imomyoqub

  1.  

Ниёзҳожи

Niyozhoji

  1.  

Сойинқоровул

Soyinqorovul

  1.  

Тоғайтемир

        Tog‘aytemir

  1.  

Шукурмерган

Shukurmergan

 

в) от+от қолипида ҳосил қилиниб, биринчи компоненти этнонимдан, иккинчи компоненти географик терминдан иборат бўлган топонимлар:

47-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Арабқишлоқ

Arabqishloq

  1.  

Дўрмонариқ

Do‘rmonariq

  1.  

Жарқирғиз

Jarqirg‘iz

  1.  

Манғитёп

Mang‘ityop

  1.  

Уйғуркўл

Uyg‘urko‘l

  1.  

Чандиркўл

Chandirko‘l

  1.  

Ўртабўзтоғ

O‘rtabo‘ztog‘

  1.  

Қаропчисой

Qaropchisoy

  1.  

Қипчоққалъа

Qipchoqqal’a

  1.  

Қозоқдарё

Qozoqdaryo

  1.  

Қозоқовул

Qozoqovul

  1.  

Қураласбулоқ

Quralasbuloq

 

г) от+от қолипида ҳосил қилиниб, ҳар иккала компоненти ҳам географик
ёки ижтимоий-иқтисодий терминдан иборат бўлган топонимлар:

48-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Белтепа

Beltepa

  1.  

Боғмаҳалла

Bog‘mahalla

  1.  

Даштбозор

Dashtbozor

  1.  

Довонсой

Dovonsoy

  1.  

Жарбулоқ

Jarbuloq

  1.  

Коризқудуқ

Korizquduq

  1.  

Тепақўрғон

Tepaqo‘rg‘on

  1.  

Тошкўприк

Toshko‘prik

  1.  

Чўлтўқай

Cho‘lto‘qay

  1.  

Қиргузар

Qirguzar

  1.  

Қумариқ

Qumariq

  1.  

Ҳовузқоқ

Hovuzqoq

 

д) от+феъл ёки от+феъл+от қолипида ҳосил қилинган топонимлар:

49-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Ариқошди

Ariqoshdi

  1.  

Белсинди

Belsindi

  1.  

Избосар

Izbosar

  1.  

Кункўрмас

Kunko‘rmas

  1.  

Отчопгансой

Otchopgansoy

  1.  

Сойкелди

Soykeldi

  1.  

Хачиручди

Xachiruchdi

  1.  

Ҳожиқазган

Hojiqazgan

  1.  

Қорёғди

Qoryog‘

  1.  

Қўйбоқар

Qo‘yboqar

  1.  

Қумбости

Qumbosti

  1.  

Қушчақирганбобо

Qushchaqirganbobo

 

е)  феъл+от ёки сифат+феъл қолипида ҳосил қилинган топонимлар:

50-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Баландчиқар

Balandchiqar

  1.  

Келдиёр

Keldiyor

  1.  

Келдиҳаёт

Keldihayot

  1.  

Куйганёр

Kuyganyor

  1.  

Куйдитовоқ

Kuyditovoq

  1.  

Оқаркўл

Oqarko‘l

  1.  

Терсоқар

Tersoqar

  1.  

Тозақазган

Tozaqazgan

  1.  

Хушкелди

Xushkeldi

  1.  

Чуқурқазган

Chuqurqazgan

  1.  

Янгиқайнар

Yangiqaynar

  1.  

Қайнарбулоқ

Qaynarbuloq


           ё) сифат+от қолипида ҳосил қилиниб, иккинчи ёки учинчи компоненти географик терминдан иборат бўлган топонимлар:

51-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Кўҳнатошсой

Ko‘hnatoshsoy

  1.  

Оқкарвон

Oqkarvon

  1.  

Пастгузар

Pastguzar

  1.  

Сулувқўрғон

Suluvqo‘rg‘on

  1.  

Тўғриариқ

To‘g‘riariq

  1.  

Узункўча

Uzunko‘cha

  1.  

Шўрбулоқсой

Sho‘rbuloqsoy

  1.  

Эскишаҳар

Eskishahar

  1.  

Янгишўркент

Yangisho‘rkent

  1.  

Қизилқиёт

Qizilqiyot

  1.  

Қорачаaёзбобо

Qorachaayozbobo

  1.  

Қўнғиртоғ

Qo‘ng‘irtog‘

 

ж) биринчи компоненти от, иккинчи ёки учинчи компоненти форс тилидан олиниб, баланд, тепа, юқори маъноларини англатувчи боло ҳамда баланд сўзлари ёрдамида ҳосил қилинган топонимлар:

52-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Боғибаланд

Bog‘ibaland

  1.  

Болоигумбаз

Boloigumbaz

  1.  

Даштакиболо

Dashtakibolo

  1.  

Кўлиболо

Ko‘libolo

  1.  

Кўшкиболо

Ko‘shkibolo

  1.  

Работиболо

Rabotibolo

  1.  

Сўфиёниболо

So‘fiyonibolo

  1.  

Талибарзуиболо

Talibarzuibolo

  1.  

Файзибаланд

Fayzibaland

  1.  

Хўжабаланд

Xo‘jabaland

  1.  

Қумработиболо

Qumrabotibolo

  1.  

Қўрғониболо

Qo‘rg‘onibolo

 

 з) иккинчи компоненти фитоним ёки зоонимдан ҳосил қилинган топонимлар:

53-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Бешарча

Besharcha

  1.  

Бобонок

Bobonok

  1.  

Еттигужум

Yettigujum

  1.  

Жонхўроз

Jonxo‘roz

  1.  

Иккитуранғи

Ikkiturang‘i

  1.  

Садарайҳон

Sadarayhon

  1.  

Сарлочин

Sarlochin

  1.  

Шўрбедана

Sho‘rbedana

  1.  

Қатортол

Qatortol

  1.  

Қирққайрағоч

Qirqqayrag‘och

  1.  

Қорақамиш

Qoraqamish

  1.  

Қўшасигир

Qo‘shasigir

 

и) авлиё, бобо, момо, мулла, ота, охун, пир, сўфи, хожа, хўжа, эшон, қул, ҳожи сўзлари ёрдамида ҳосил қилинган топонимлар:

54-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Авлиёхўжа

Avliyoхo‘ja

  1.  

Зангиота

Zangiota

  1.  

Зураймомо

Zuraymomo

  1.  

Корхожа

Korxoja

  1.  

Лангарота

Langarota

  1.  

Ниёзҳожи

Niyozhoji

  1.  

Работиохун

Rabotioxun

  1.  

Работиэшон

Rabotieshon

  1.  

Тоғайсўфи

Tog‘ayso‘fi

  1.  

Эшонпир

Eshonpir

  1.  

Бобоёрмулла

Boboyormulla

  1.  

Ҳотамқул

Hotamqul

 

5-боб. Географик объектлар номларини ажратиб ёзиш

 

10. Географик объектлар номлари ичида ажратиб ёзиладиган топонимлар катта гуруҳни ташкил этади. Бу ҳолат географик объектлар номларининг икки ва ундан ортиқ компонентлардан ташкил топганлиги, уларнинг турли сўз туркумларига алоқадорлигига боғлиқ. Ажратиб ёзиладиган топонимларнинг қуйидаги гуруҳлари мавжуд:  

а) биринчи компоненти сифатдан, иккинчи компоненти атоқли от ёки этнонимдан ҳосил қилинган топонимларнинг ҳар иккала компоненти бош ҳарф билан ажратиб ёзилади:

  55-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

   Катта Дўмбиробод

   Katta Do‘mbirobod

  1.  

   Катта Қаъни

   Katta Qa‘ni

  1.  

   Кичик Лангарота

   Kichik Langarota

  1.  

   Кичик Очамайли

   Kichik Ochamayli

  1.  

   Кўҳна Урганч

   Ko‘hna Urganch

  1.  

   Қуйи Қўнғирот

   Quyi Qo‘ng‘irot

  1.  

   Марказий Осиё

   Markaziy Osiyo

  1.  

   Паст Уйшун

   Past Uyshun

  1.  

   Эски Яккабоғ

   Eski Yakkabog‘

  1.  

   Юқори Ўмакай

   Yuqori O‘makay

  1.  

   Янги Чувалачи

   Yangi Chuvalachi

  1.  

   Ўрта Хўжаработ

   O‘rta Xo‘jarabot

 

б) биринчи компоненти Жанубий, Шимолий, Шарқий, Ғарбий сўзлари орқали ифодаланган ва иккинчи компоненти атоқли отдан иборат бўлган қўшма топонимлар бош ҳарф билан ажратиб ёзилади. Агар иккинчи компоненти турдош отдан иборат бўлган бўлса, кичик ҳарф билан ажратиб ёзилади:

56-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Жанубий Оламушук

Janubiy Olamushuk

  1.  

Шарқий магистраль

Sharqiy magistral

  1.  

Шарқий Осиё

Sharqiy Osiyo

  1.  

Шарқий Устюрт

Sharqiy Ustyurt

  1.  

Шимолий коллектор

Shimoliy kollektor

  1.  

Шимолий Шўртан

Shimoliy Sho‘rtan

  1.  

Ғарбий Ёзёвон

G‘arbiy Yozyovon

  1.  

Ғарбий канал

G‘arbiy kanal

  1.  

Жанубий тармоқ

Janubiy tarmoq

  1.  

Ғарбий Шўркўл

G‘arbiy Sho‘rko‘l

  1.  

Шимолий  Хонқиз

Shimoliy  Xonqiz

  1.  

Жанубий  Мирзачўл

Janubiy  Mirzacho‘l

 

в) сўз бирикмаси ҳолида қўлланган топонимлар таркибида келаётган сонлар рақам билан ифодаланади ва ажратиб ёзилади:

57-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Абдулла Қодирийнинг

125 йиллиги

Abdulla Qodiriyning 125 yilligi

  1.  

Амир Темурнинг 680 йиллиги

Amir Temurning 680 yilligi

  1.  

Бобурнинг 535 йиллиги

Boburning 535 yilligi

  1.  

Истиқлолнинг 26 йиллиги

Istiqlolning 26 yilligi

  1.  

Мустақилликнинг 5 йиллиги

Mustaqillikning 5 yilligi

  1.  

Пайариқнинг 50 йиллиги

Payariqning 50 yilligi

  1.  

Тошкентнинг 2200 йиллиги

Toshkentning 2200 yilligi

  1.  

Хиванинг 2500 йиллиги

Xivaning 2500 yilligi

  1.  

Чўлпоннинг 120 йиллиги

Cho‘lponning 120 yilligi

  1.  

Ўзбекистоннинг 25 йиллиги

O‘zbekistonning 25 yilligi

  1.  

Ғалабанинг 40 йиллиги

G‘alabaning 40 yilligi

  1.  

Ғарезсизликнинг 15 йиллиги

G‘arezsizlikning 15 yilligi

 

11. Одамларнинг исм-шарифидан, тахаллусидан иборат икки ва ундан ортиқ сўздан ҳосил қилинган географик объектлар номлари бош ҳарф билан ажратиб ёзилади:

 а) икки асосдан иборат бўлган географик объектлар номлари:

58-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Абдулла Қодирий

Abdulla Qodiriy

  1.  

Абдулла Тўқай

Abdulla To‘qay

  1.  

Абдулҳамид Чўлпон

Abdulhamid Cho‘lpon

  1.  

Абдурауф Фитрат

Abdurauf Fitrat

  1.  

Амир Темур

Amir Temur

  1.  

Аҳмад Яссавий

Ahmad Yassaviy

  1.  

Баҳоуддин Нақшбанд

Bahouddin Naqshband

  1.  

Бобораҳим Машраб

Boborahim Mashrab

  1.  

Камолиддин Беҳзод

Kamoliddin Behzod

  1.  

Мақсуд Шайхзода

Maqsud Shayxzoda

  1.  

Мирзо Улуғбек

Mirzo Ulug‘bek

  1.  

Эркин Воҳидов

Erkin Vohidov

 

б) уч ва ундан ортиқ асосдан иборат бўлган географик объектлар номлари:

59-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Абу Абдулло Рудакий

Abu Abdullo Rudakiy

  1.  

Абу Али ибн Сино

Abu Ali ibn Sino

  1.  

Абу Наср Форобий

Abu Nasr Forobiy

  1.  

Абу Райҳон Беруний

Abu Rayhon Beruniy

  1.  

Абу Шатранжий

Самарқандий

Abu Shatranjiy

Samarqandiy

  1.  

Аҳмад ибн Муҳаммад ибн Арабшоҳ

Ahmad ibn Muhammad ibn Arabshoh

  1.  

Ислом шоир Назар ўғли

Islom shoir Nazar o‘g‘li

  1.  

Мирхонд Мирмуҳаммад Бурҳонуддин

Mirxond Mirmuhammad Burhonuddin

  1.  

Мусо Тошмуҳаммад ўғли Ойбек

Muso Toshmuhammad o‘g‘li  Oybek

  1.  

Хожа Аҳрор Валий

Xoja Ahror Valiy

  1.  

Юсуф Хос Ҳожиб

Yusuf Хos Hojib

  1.  

Ғиёсиддин ибн Хорун Хондамир

Giyosiddin ibn Xorun Xondamir

 

в) одамларнинг ижтимоий мавқеи, машғулоти, унвонини ифодаловчи сўзлар ёрдамида ҳосил қилинган географик объектлар номлари:

60-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Абдулла шоир

Abdulla shoir

  1.  

Бердақ шоир

Berdaq shoir

  1.  

Жийен жиров

Jiyyen jirov

  1.  

Ислом рассом

Islom rassom

  1.  

Нурабулла жиров

Nurabulla jirov

  1.  

Нурман шоир

Nurman shoir

  1.  

Пўлкан шоир

Po‘lkan shoir

  1.  

Хўжамурод бахши

Xo‘jamurod baxshi

  1.  

Шоберди бахши

Shoberdi baxshi

  1.  

Қидирбой рассом

Qidirboy rassom

  1.  

Қодир бахши

Qodir baxshi

  1.  

Қурбонбой жиров

Qurbonboy jirov

 

г) икки ва ундан ортиқ сўзларнинг бирикиши ёрдамида ҳосил қилинган ажралмас бирикма кўринишидаги географик объектлар номлари:

61-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Баркамол авлод

Barkamol avlod

  1.  

Буюк ипак йўли

Buyuk ipak yo‘li

  1.  

Ёшлар келажаги

Yoshlar kelajagi

  1.  

Кичик ҳалқа йўли

Kichik halqa yo‘li

  1.  

Миллий тикланиш

Milliy tiklanish

  1.  

Озод Ватан   

Ozod Vatan   

  1.  

Она Ватан

Ona Vatan

  1.  

Соғлом турмуш

Sog‘lom turmush

  1.  

Файзли хонадон

Fayzli xonadon

  1.  

Халқлар дўстлиги

Xalqlar do‘stligi

  1.  

Юрт ифтихори

Yurt iftiхori

  1.  

Ўзбекистон мустақиллиги

O‘zbekiston mustaqilligi

 

д) форс тилидан ўзлашган изофали бирикмаларнинг иккинчи компоненти атоқли от бўлган географик объектлар номлари:

62-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Боғи Беҳишт

Bog‘i Behisht

  1.  

Боғи Давлатобод

Bog‘i Davlatobod

  1.  

Боғи Жаҳоннамо

Bog‘i Jahonnamo

  1.  

Боғи Нақши Жаҳон

Bog‘i Naqshi Jahon

  1.  

Дилкушои Дарун

Dilkushoi Darun

  1.  

Жўйи Аббос

Jo‘yi Abbos

  1.  

Маҳаллаи Мирон

Mahallai Miron

  1.  

Ситораи Моҳи Хоса

Sitorai Mohi Xosa

  1.  

Чашмаи Айюб

Chashmai Ayyub

  1.  

Қалъаи Миришкор

Qal’ai Mirishkor

  1.  

Қароли Чандир

Qaroli Chandir

  1.  

Қўрғони Вардонзе

Qo‘rg‘oni Vardonze

 

е) матбуот органлари номлари билан аталган географик объектлар номлари қўштирноқ ичида ёзилади:

63-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

“Адолат” газетаси кўчаси

“Adolat” gazetasi ko‘chasi

  1.  

“Гулистон” журнали кўчаси

“Guliston” jurnali ko‘chasi

  1.  

“Ёшлик” журнали кўчаси

“Yoshlik” jurnali ko‘chasi

  1.  

“Заковат” газетаси кўчаси

“Zakovat” gazetasi ko‘chasi

  1.  

“Маърифат” газетаси кўчаси

“Ma’rifat” gazetasi ko‘chasi

  1.  

“Нуроний” газетаси кўчаси

“Nuroniy” gazetasi ko‘chasi

  1.  

“Суғдиёна” журнали кўчаси

“Sug‘diyona” jurnali ko‘chasi

  1.  

“Тонг юлдузи” газетаси кўчаси

“Tong yulduzi” gazetasi ko‘chasi

  1.  

“Тошкент оқшоми” газетаси

кўчаси

“Toshkent oqshomi” gazetasi ko‘chasi

  1.  

“Халқ сўзи” газетаси кўчаси

“Xalq so‘zi” gazetasi ko‘chasi

  1.  

“Шарқ юлдузи” журнали  кўчаси

“Sharq yulduzi” jurnali ko‘chasi

  1.  

“Ўзбекистон овози” газетаси кўчаси

“O‘zbekiston ovozi” gazetasi ko‘chasi

 

6-боб. Географик объектлар номларини чизиқча билан ёзиш

 

12. Ёзувда чизиқча (-) ва тире (–) қўлланади. Чизиқча морфологик-имловий белги саналади, тире пунктуацион (ишоравий) белги ҳисобланади. Чизиқча қуйидаги ҳолатларда ишлатилади:

а) жуфт сўзлардан иборат бўлган топонимлар ўртасига чизиқча қўйилади
ва
иккинчи компонент кичик ҳарф билан ёзилади:

64-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Бахт-иқбол

Baxt-iqbol

  1.  

Бахт-саодат

Baxt-saodat

  1.  

Завқ-шавқ

Zavq-shavq

  1.  

Иззат-икром

Izzat-ikrom

  1.  

Меҳр-мурувват

Mehr-muruvvat

  1.  

Меҳр-оқибат

Mehr-oqibat

  1.  

Тинч-тотув

Tinch-totuv

  1.  

Шараф-шон

Sharaf-shon

  1.  

  Шод-хуррам

Shod-xurram

  1.  

Экин-тикин

Ekin-tikin

  1.  

Қадр-қиммат

Qadr-qimmat

  1.  

Қут-барака

Qut-baraka

 

б) ҳар иккала компоненти этнонимдан ҳосил қилинган жуфт шаклдаги топонимлар чизиқча билан бош ҳарфда ёзилади:

65-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Болқон-Қайчили

            Bolqon-Qaychili

  1.  

Бўстон-Уймовут

Bo‘ston-Uymovut

  1.  

Жийдали-Қулон

Jiydali-Qulon

  1.  

Полвон-Ғазовот

Polvon-G‘аzovot

  1.  

Салтир-Қипчоқ

Saltir-Qipchoq

  1.  

Сарой-Ферон

Saroy-Feron

  1.  

Сарой-Қўштамғали

Saroy-Qo‘shtamg‘ali

  1.  

Чўжа-Юзия

Cho‘ja-Yuziya

  1.  

Қалмоқ-Сарой

Qalmoq-Saroy                     

  1.  

Қиёт-Саритол

Qiyot-Saritol

  1.  

Қорамўйин-Бўзатов

Qoramo‘yin-Bo‘zatov

  1.  

Қутчи-Баҳрин

Qutchi-Bahrin

 

в) у ёки бу компоненти антропонимдан иборат бўлган жуфт топонимлар:

66-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Алимбет-Анна

Alimbet-Anna

  1.  

Арслон-Тегин

Arslon-Tegin

  1.  

Бердақ-Қозоёқли

Berdaq-Qozoyoqli

  1.  

Бўрибек-Чандир

Bo‘ribek-Chandir

  1.  

Ваткан-Қўзибек

Vatkan-Qo‘zibek

  1.  

Довуд-Тўдана

Dovud-To‘dana

  1.  

Ёдгорхўжа-Бойравот

Yodgorxo‘ja-Boyravot

  1.  

Мирзабоғлон-Чеп

Mirzabog‘lon-Chep

  1.  

Оролбой-Носир

Orolboy-Nosir

  1.  

Паркент-Риёзий

Parkent-Riyoziy

  1.  

Чек-Жўрабек

Chek-Jo‘rabek

  1.  

Қудхон-Талашмонота

Qudxon-Talashmonota

 

г) ҳар иккала компоненти географик объект номидан иборат бўлган жуфт топонимлар:

67-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Ариқбўйи-Қулончи

Ariqbo‘yi-Qulonchi

  1.  

Боғиафзал-Арабхона

Bog‘iafzal-Arabxona

  1.  

Вардонзе-Янгиобод

Vardonze-Yangiobod

  1.  

Гулистон-Янгиобод

Guliston-Yangiobod

  1.  

Дашт-Жалойир

Dasht-Jaloyir

  1.  

Дўрмон-Патта

Do‘rmon-Patta

  1.  

Исори-Ўроқли

Isori-O‘roqli

  1.  

Майдон-Арчасой

Maydon-Archasoy

  1.  

Сағбон-Оқтепа

Sag‘bon-Oqtepa

  1.  

Чорбоғ-Бойғунди

Chorbog‘-Boyg‘undi

  1.  

Шувоқзор-Бойкечик

Shuvoqzor-Boykechik

  1.  

Ўқчи-Бозорбоши

O‘qchi-Bozorboshi

 

д) жуфт ва такрорий сўзлардан иборат бўлган топонимлар ўртасига чизиқча қўйилади:

68-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Бот-бот

Bot-bot

  1.  

Гар-гар

Gar-gar

  1.  

Жўм-жўм

Jo‘m-jo‘m

  1.  

Кўм-кўк

Ko‘m-ko‘k

  1.  

Лим-лим

Lim-lim

  1.  

Пол-пол

Pol-pol

  1.  

Сук-сук

Suk-suk

  1.  

Чак-чак

Chak-chak

  1.  

Чах-чам

Chax-cham

  1.  

Чақир-чуқур

Chaqir-chuqur

  1.  

Шода-шода

Shoda-shoda

  1.  

Эсон-омон

 Eson-omon

 

е) тарихий саналарни билдирган географик объектларнинг номлари рақамдан кейин чизиқча билан ёзилади ва санадан кейинги сўз  катта ҳарф билан ифодаланади: 8-Mart,     1-Sentabr, 21-Mart, 8-Dekabr. Кирилл ёзувида ёзилганда чизиқча ишлатилмайди: 8 Март,  1 Сентябрь, 8 Декабрь.

69-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

1 Январь

1-Yanvar

  1.  

14 Январь

14-Yanvar

  1.  

14 Февраль

14-Fevral

  1.  

8 Март

8-Mart

  1.  

21 Март

21-Mart

  1.  

9 Апрель

9-Aprel

  1.  

9 Май

9-May

  1.  

1 Июнь

1-Iyun

  1.  

1 Сентябрь    

1-Sentabr

  1.  

1 Октябрь

1-Oktabr

  1.  

21 Октябрь

21-Oktabr

  1.  

8 Декабрь

8-Dekabr

 

ё) йўлдош шаҳарчалар, даҳалар, мавзелар, шоҳ кўчалар ва шу каби объектларнинг номларида тармоқланишни ифодаловчи ҳамда тартибини кўрсатувчи рақамлар топонимлардан сўнг чизиқча қўйиб ёзилади:

70-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Авиасозлар-4

Aviasozlar-4

  1.  

Боёвут-3

Boyovut-3

  1.  

Бўстон-1

Bo'ston-1

  1.  

Дўмбиробод-4

Do‘mbirobod-4

  1.  

Йўлдош-17

Yo‘ldosh-17

  1.  

Сергели-5

Sergeli-5

  1.  

Тузел-3

Tuzel-3

  1.  

Феруза-3

Feruza-3

  1.  

Форобий-2

Forobiy-2 

  1.  

Чилонзор-4

Chilonzor-4

  1.  

Юнусобод-8

Yunusobod-8

  1.  

Қорақамиш-2

Qoraqamish-2

 

и) бошқа тиллардан ўзлашган топонимлар таржима қилинмайди ва асос тилдаги шаклида қўлланади. Улар ичида чизиқча билан ёзиладиган топонимлар учрайди:

71-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

Жойлашган ўрни

  1.  

Аддис-Абеба

Addis-Abeba

Эфиопия

  1.  

Андорра-ла-Велья

Andorra-la-Velya

Андорра

  1.  

Ар-Риёд

Ar-Riyod

Саудия Арабистони

  1.  

Бандар-Сери-Багаван

Bandar-Seri-Bagavan

Бруней

  1.  

Буэнос-Айрес

Buenos-Ayres

Аргентина

  1.  

Куала-Лумпур

Kuala-Lumpur

Малайзия

  1.  

Порто-Луи

Porto-Lui

Маврикий

  1.  

Санкт-Петербург

Sankt-Peterburg

Россия Федерацияси

  1.  

Сан-Сальвадор

San-Salvador

Сальвадор

  1.  

Сан-Франциско

San-Fransisko

Америка Қўшма Штатлари

  1.  

Тель-Авив

Tel-Aviv

Исроил

  1.  

Улан-Батор

Ulan-Bator

Монголия

 

7-боб. Географик объектлар номларининг лотин ёзувида ифодаланиши

 

72-жадвал

Кирилл алифбосидаги ц, е, ё, ю, я ҳарфларининг лотин алифбосига асосланган ўзбек ёзувида ёзилишига оид изоҳлар:

Е е

(етти)

E e

 

 

 

ye

 

Агар Ее ҳарфи ундош товушдан кейин ёки уларнинг ўртасида келса, [е] товушини ифодалайди ҳамда “е” кўринишида ёзилади: Шеробод – Sherobod,

Кегейли – Kegeyli, Бешариқ – Beshariq,

Қўрғонтепа – Qo‘rg‘ontepa, Белтепа – Beltepa,

Оқтепа – Oqtepa, Тешиктош – Teshiktosh

Агар Ее ҳарфи сўз бошида ёки сўз ўртасидаги бўғин бошида келса, “ye” тарзида ёзилади:

Еттисув – Yettisuv, Ерқўрғон – Yerqo‘rg‘on,

Янгиер –Yangiyer

Унли билан тугаган исмларга фамилия ясовчи -ев, -ева қўшимчалари қўшилганда, мазкур қўшимчалардан олдин  “у” ҳарфи қўшилади: Алиев – Aliyev, Абдуллаев – Abdullayev, Шамсиева – Shamsiyeva

 

 

Ш ш

 

SH

 

Sh, sh

 

 

 

Агар сўз бош ҳарфларда ёзилса, “SH” ёзилади:

АҚШ – AQSH, ТОШКЕНТ – TOSHKENT,

ШОШ – SHOSH, ШАҲРИСАБЗ –SHAHRISABZ,

ШОВОТ – SHOVOT

Қисқартма отларда ҳар доим “SH” тарзида ёзилади: АҚШ – AQSH, ШҲТ (Шанхай Ҳамкорлик Tашкилоти) – SHHT, АЁҚШ (автомобилларга ёқилғи қуйиш шохобчаси) – AYOQSH

Агар сўз бошида келса, “Sh” шаклида ёзилади:

Ширин – Shirin, Шароф Рашидов – Sharof Rashidov,

Шаҳристон – Shahriston, Шўрбозор – Sho‘rbozor, Ширмонбулоқ – Shirmonbuloq, Шибли – Shibli

Cўз ўртасида эса “sh” шаклида ёзилади:

Пайшанба – Payshanba, Эскишаҳар – Eskishahаr, Тошлоқ – Toshloq, Қарши – Qarshi, Тошев –Toshev,

Эргашев – Ergashev

 

 

 

s’h

Is’hoq, mas’h, as’hob, as’hal каби сўз ва исмлардаги “sh”ни ажратиб ўқиш керак бўлади. Бунинг учун улар орасига тутуқ белгиси (’) қўйилиши шарт:

Ю ю

Yu, yu

Юнусобод Yunusobod, Юксалиш Yuksalish,

Юқори Чирчиқ Yuqori Chirchiq,

Муҳаммад Юсуф Muhammad Yusuf

Ё ё

Yo, yo

 

Ёзёвон – Yozyovon, Ёрқишлоқ – Yorqishloq,

Комил Ёрматов  – Komil Yormatov, Ёйилма – Yoyilma, Ёркент – Yorkent

Яя

Ya, ya

Яллама – Yallama, Яйпан – Yaypan, Яшин Yashin

 

Ц

S s

 

 

 

 

 

ts

Сўз боши, охири ва сўз ўртасида ва ундош товушлардан кейин келган Ц ҳарфи “s” шаклида ёзилади: sirk, sement, konsert, sentner, senariy, abzas, kvars, aksioner, selsiy, senzura, rezidensiyа

«ц» ҳарфи сўз ўртасида унли товушлар ўртасида келса, ”ts” шаклида ёзилади: кonstitutsiya, ofitser, litsey, dotsent, biomitsin

Ь

(юмшатиш белгиси)

-

Европа тилларидан ўзлаштирилган сўзларнинг охирида ёзилган ь белгиси ўрнига ҳеч нарса ёзилмайди: tabel, mebel, palto, royal, yanvar, noyabr, sentabr, oktabr, film, medal, volt, rels

Четдан кириб келган айрим сўзларда “ь” ўрнига лотинча “y” ҳарфи қўйилади: atelye, felyeton, pochtalyon, pavilyon, sudya, Nyu-York

Фамилия ва сўзларда учрайдиган иккита “ее” орасига ҳам лотин ёзувида “y” ҳарфи қўйилиши шарт: reyestr, Mendeleyev, Fadeyev, Uteyev

Ъ

(айириш белгиси)

(’)-тутуқ белгиси

Шеър, таълим, санъат, маъно, эълон, аъло, инъом каби сўзларда “ъ” ўрнига тутуқ белгиси (’) қўйилади: she’r, ta’lim, san’at, ma’no, e’lon, a’lo, in’om

Шўъба, мўътабар, мўътадил, мўъжиза, мўъжаз каби сўзларда (ў) ҳарфидан кейин айириш белгиси (ъ) билан келган ҳолатларда лотинча ёзувда тутуқ белгиси (’) қўйилмайди: sho‘ba, mo‘tabar, mo‘tadil, mo‘jiza, mo‘jаz

нчи

- дефис

Тартиб сон араб рақамлари (1,2,3 . . .) билан ёзилса, -нчи қўшимчаси ўрнига чизиқча-дефис (-) қўйилиши керак: 1-sentabr, 8-dekabr, 21-oktabr, 9-sinf, 2004-yil, 5-modda,
7-guruh

Тартиб сонни кўрсатувчи рим рақамлари (I, II, III, IY, X, XX ...) дан кейин чизиқча (-) қўйилмайди: IX sinf, XXI asr, XII chempionat , V modda, VII guruh

(‘)

белгиси қандай қўйилади

Ушбу белги орқали “ў” ва “ғ”ларни ифодалаш учун компьютернинг инглиз графикасидаги Times New Roman, Arial, Bookman, Garamond ёки бошқа гарнитурасига ўтилиб, ўтказгич (пробел) битта ўтказилади, сўнг “Этугмаси босилади. Ҳосил бўлган () белги O (о) ёки G (г) олдига суриб қўйилади ва O‘ (ў), G‘ (ғ) ясалади

Лотин ёзувида “Ў” ва “Ғ” товушларини ифодаловчи ҳарфдаги диакритик  белги (‘) ўрнида (O‘o‘, G‘g‘)  тутуқ белгисини  (’) қўйиш хато ҳисобланади.

 

8-боб. Географик объектлар номларини ҳосил қилишда географик терминларнинг ўрни

 

13. Илм-фан, техника соҳаларида қўлланадиган бир маъноли сўзлар термин
деб аталади. Аксарият ҳолларда терминлар детерминизация ҳодисасига учрайди ва умумхалқ ишлатадиган лексик қатламга ўтади. 

Географик терминлар табиий ҳамда ижтимоий-иқтисодий географияга оид терминларга ажратилади ва қўлланилишига кўра қуйидаги икки гуруҳга бўлинади:

илмий асарларда, дарсликларда фаол ишлатиладиган географик терминлар. Масалан: адир, ариқ, арна, бўйин, дарё, дашт, довон, ёйилма, жар, зовур, кечув, кориз, кўл, наҳр, сардоба, сел, сой, супа, тақир, тепа, тумшуқ, тўқай, шаршара, яйлов, ўзан, қир, қоқ ва шу кабилар;

илмий адабиётга кирмаган, лекин халқ оғзаки нутқида, шеваларда ишлатиладиган ёки географик объектлар номлари таркибида келадиган, илмий терминологияни бойитиш манбаи ҳисобланадиган  халқона терминлар: ақба, бадоқ, бароз, бошот, дуоба, олиш, тал, қўл ва шу кабилар. Бундай маҳаллий терминлар географик объектларнинг номлари таркибида учрайди ёки мустақил географик термин маъносида ишлатилиши мумкин.

Географик терминларнинг топонимларни ҳосил қилишида қуйидаги ҳолатлар мавжуд: 

а) географик терминлар ўз ҳолича мустақил топонимлар шаклида учрайди:

73-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Булоқ

Buloq

  1.  

Дашт

Dasht

  1.  

Довон

Dovon

  1.  

Жар

Jar

  1.  

Кўл

Ko‘l

  1.  

Сардоба

Sardoba

  1.  

Тўқай

To‘qay

  1.  

Шаршара

Sharshara

  1.  

Тепа

Tepa

  1.  

Қум

Qum

  1.  

Анҳор

Anhor

  1.  

Ўрмон

O‘rmon

 

б) географик терминлар топонимлар таркибида кўпинча иккинчи ўринда келади
ва ўзи билдираётган маънога ишора қилиб туради:

74-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Асқартоғ

Asqartog‘

  1.  

Амирқум

Amirqum

  1.  

Бўритепа

Bo‘ritepa

  1.  

Зартупроқ

Zartuproq

  1.  

Оқбулоқ

Oqbuloq

  1.  

Қорадарё

Qoradaryo

  1.  

Хонариқ

Xonariq

  1.  

Тошкамар

Toshkamar

  1.  

Қўшкўприк

Qo‘shko‘prik

  1.  

Талдиқудуқ

Taldiquduq

  1.  

Қамишкўл

Qamishko‘l

  1.  

Тайпоқсой

Taypoqsoy

 

в) географик объектлар номлари ҳудудий белгига эга бўлади. Масалан, Хоразм, Қорақалпоғистон Республикасидаги ўғуз шеваси вакиллари тилида ёп – ариқ, канал сўзи ишлатилади. Унинг ёрдамида Айриёп, Боғотёп, Бўзёп, Ёрмишёп, Манғитёп, Нукусёп, Оқёп, Шихёп, Ўзбекёп, Ўртаёп, Қирқёп, Қишлоқёп сингари топонимлар ҳосил қилинади.   

г) географик терминларнинг сўз бошида, ўртасида ёки ёнма-ён келиши кузатилади.

Масалан: Ариқчети, Арнасой, Даралитоғ, Чўлмалик, Жартепа, Кўлёп, Сувлисой, Тепақўрғон,  Тоштепа, Чўлгули, Қумтош, Кўкбулоқсой ва шу кабилар. 

д) географик объектлар номлари таркибида келган номенклатура терминлари, яъни ариқ, ёп, арна, булоқ,чашма, дарё, кўл, қум, рег,  сел, сой, сув, тоғ, тов, чорбоғ, шўр, яйлов, қайнар, қалъа, қир, қишлоқ, қудуқ, қўрғон ҳар доим ҳам географик объект турини билдирмайди. Ҳар бир объектнинг номи икки ёки бир неча объект номига айланиши мумкин. Масалан, Тошкент шаҳар, кўча, маҳалла, ташкилот, муассаса номини англатади, Бешбола, Болтакўл, Жарқўтон, Куйганёр, Лангар, Нурбулоқ, Мирзачўл, Қоражийда, Қумтепа каби сўзлар эса қишлоқ, маҳалла, шаҳарча номларини билдиради.

Ҳар қандай топонимдан кейин объект тури ёзиб қўйилади:

75-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Арнасой тумани

Arnasoy tumani

  1.  

Аччиқкўл канали

Achchiqko‘l kanali

  1.  

Бешбулоқ шаҳарчаси

Beshbuloq shaharchasi

  1.  

Дашткўл маҳалласи

Dashtko‘l mahallasi

  1.  

Кўктепа тоғи

Ko‘ktepa tog‘i

  1.  

Оқтош хиёбони

Oqtosh xiyoboni

  1.  

Совуқбулоқ довони

Sovuqbuloq dovoni

  1.  

Тешиктош адири

Teshiktosh adiri

  1.  

Чўлянтоқ қудуғи

Cho‘lyantoq qudug‘i

  1.  

Осмонсой кўчаси

Osmonsoy ko‘chasi

  1.  

Қизилқайир дўнглиги

Qizilqayir do‘ngligi

  1.  

Эгизбулоқ қишлоғи

Egizbuloq qishlog‘i

 

е) географик терминлар топонимлар таркибига кирганда қўшиб ёзилади ва географик объект номидан кейин яна такрорланади:

76-жадвал

Т/р

Кирилл алифбосида ёзилиши

Лотин алифбосида ёзилиши

  1.  

Афшормаҳалла маҳалласи

Afshormahalla mahallasi

  1.  

Бўсағақум қумлиги

Bo‘sag‘aqum qumligi

  1.  

Боботоғ тоғи

Bobotog‘ tog‘i

  1.  

Бойбўрисой сойи

Boybo‘risoy soyi

  1.  

Жангалбулоқ булоғи

Jangalbuloq bulog‘i

  1.  

Мергандара дараси

Mergandara darasi

  1.  

Оққишлоқ қишлоғи

Oqqishloq qishlog‘i

  1.  

Сурхондарё дарёси

Surxondaryo daryosi

  1.  

Шўркўл кўли

Sho‘rko‘l ko‘li

  1.  

Янгиариқ ариғи

Yangiariq arig‘i

  1.  

Шамолбелдидовон довони

Shamolbeldidovon dovoni

  1.  

Қирқкўча кўчаси

 Qirqko‘cha ko‘chasi

 

ё) айрим терминлар жонли сўзлашув тилидан олинган бўлиб, фақат шева кўринишида қўлланади ва уларнинг этимологияси унутилган бўлади. Масалан: Ангирчак, Жўга, Таллак, Ғуржак, Чимика, Пағди, Мурулди, Ўмакай, Маланд, Аламлижўм, Кушман, Суғанди, Ўдантоғ ва шу кабилар.  

Бундай терминларнинг оғзаки нутқдаги талаффуз шакли географик объектлар номлари ёзилишида сақланади. Масалан: Тераклитов, Аччисув, Ёзёвон, Жалпоқтепа, Алақўйлиқ, Алатўн, Бектўби, Муротбулоқ, Жантоқли, Саритош, Дўсимбий, Шихлар, Дувал, Қўшкўпир ва шу кабилар. Мазкур топонимларнинг тоғ, аччиқ, ёмон, ялпоқ, ола, тўп, Мурод, янтоқ, сариқ, дўст, шайх, девор, кўприк сўзларига алоқадорлиги сезилиб туради, аммо улар фонетик тамойил асосида юқоридаги каби ёзилади.

 

9-боб. Якуний қоидалар

 

14. Мазкур Йўриқнома талаблари бузилишида айбдор бўлган шахслар қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгарликка тортилади.

 

Umumiy takliflar

186