ID Muallif Muhokamaga chiqarish sanasi Yakunlanish sanasi Takliflar soni
161 Государственный комитет промышленной безопасности Республики Узбекистан 09/08/2018 24/08/2018 0

Muhokama yakunlandi

Idoralarning buyruq yoki qarori
Осма арқонли йўловчи йўлларнинг тузилиши ва улардан хавфсиз фойдаланиш ҚОИДАЛАРИ
ID-161

                                                          Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Ер қаърини геологик ўрганиш, саноатда, кончиликда ва коммунал-маиший секторда ишларнинг бехатар олиб борилишини назорат қилиш давлат инспекцияси бошлиғининг
20___ йил ___ ________
________-сон буйруғига

ИЛОВА

 

 

Осма арқонли йўловчи йўлларнинг тузилиши ва улардан хавфсиз фойдаланиш

ҚОИДАЛАРИ

 

Мазкур Қоидалар Ўзбекистон Республикасининг “Меҳнатни муҳофаза қилиш тўғрисида”ги, “Хавфли ишлаб чиқариш объектларининг саноат хавфсизлиги тўғрисида”ги қонунлари ва Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2010 йил 20 июлдаги 153-сон “Меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича норматив-ҳуқуқий базани янада такомиллаштириш тўғрисида”ги, 2011 йил 11 майдаги 131-сон “Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Ер қаърини геологик ўрганиш, саноатда, кончиликда ва коммунал-маиший секторда ишларнинг бехатар олиб борилишини назорат қилиш давлат инспекцияси тузилмасини янада такомиллаштиришга доир чора-тадбирлар тўғрисида”ги қарорларига мувофиқ осма йўллар қуриш ва улардан хавфсиз фойдаланиш хавфсизлик қоидаларини белгилайди.

 

I боб. Умумий қоидалар

1. Мазкур Қоидалар осма йўллар қурувчи ва улардан фойдаланувчи ташкилотларга (бундан буён матнда ташкилотлар деб юритилади) тааллуқлидир.

2.Мазкур Қоидалар қуйидаги турдаги осма арқонли йўловчи йўлларга (бундан буён матнда ОАЙЙ деб юритилади) татбиқ этилади:

а) битта кўтарувчи-тортувчи арқонда доимий маҳкамланган ўриндиқлар ёки кабиналик айланма ҳаракатланувчи - ҳалқали йўлларга;

б) вагонлари маятникли ҳаракатланувчи бир ва икки арқонлик маятник йўлларига;

3. Мазкур Қоидалар қуйидаги турдаги осма йўлларга татбиқ этилмайди;

а) бекатларда ўчириб қўйиладиган ҳаракатланувчи составли бир ёки икки арқонли;

б) ер ости осма арқонли;

в) чанғичилар учун тортувчи йўллар;

г) юк ташувчи осма арқонли йўллар.

4. ОАЙЙнинг қуйидагилари белгиланган тартибда саноат хавфсизлиги экспертизасидан ўтказилиши керак:

ОАЙЙ қуриш, кенгайтириш, қайта қуриш, техник жиҳатдан қайта жиҳозлаш, консервациялаш ва тугатишга доир лойиҳа ҳужжатлари;

ОАЙЙда қўлланиладиган техника қурилмалари;

ОАЙЙдаги бинолар ва иншоотлар;

саноат хавфсизлиги декларацияси ва ОАЙдан фойдаланиш билан боғлиқ бошқа ҳужжатлар.

5. ОАЙЙ “Саноатгеоконтехназорат” ДИ томонидан хавфли ишлаб чиқариш объектларининг давлат реестрида ҳисобга олиниши шарт.

6. Мазкур Қоидалар ишлаб чиқариш биноларини ва иншоотларини лойиҳалаш, қуриш ва қайта қуришда, цехларни техник жиҳозлаш ва қайта жиҳозлашда, технологик жараёнлар ҳамда ускуналардан фойдаланишда ҳисобга олиниши лозим.

ОАЙЙ бўйича меъёрий ҳужжатлар мазкур Қоидаларнинг 1-иловасига мувофиқ ташкилотлар томонидан ишлаб чиқарилиши шарт.

ОАЙЙ қуриш бўйича лойиҳалар ихтисослаштирилган ташкилотлар томонидан амалга оширилиши зарур.

Ускуналар ва кўтариб турувчи металлконструкциялар, ОАЙЙ лойиҳасини ишлаб чиқарган ташкилот томонидан белгиланган техник шартларга мувофиқ равишда ишлаб чиқарилиши шарт.

ОАЙЙ монтаж қилиш осма арқонли йўлларни монтаж қилишга ихтисослаштирилган ташкилот томонидан амалга оширилиши керак.

7. Таянчлар ва бекатлар металлконструкциялари ҳамда ускуналари, “Кўтарувчи иншоотларни тайёрлаш, таъмирлаш ва монтаж қилишни назорат қилиш Йўриқномаси”га мувофиқ ҳолда ихтисослаштирилган ташкилотлар томонидан тайёрланиши шарт.

8. Чет эл мамлакатларидан харид қилинаётган ОАЙЙ ва унинг қисмлари мазкур Қоидалар талабларига жавоб бериши, ҳамда Ўзбекистон Республикаси ҳудудига олиб киришда ушбу ускуналарнинг мазкур Қоидалар талабларига мувофиқлигини тасдиқловчи сертификатларга эга бўлиши зарур. ОАЙЙ тузилишидаги ва фойдаланиш учун зарур ҳужжатлар расмийлаштирилишида мумкин бўлган фарқлар ва ўзгартиришлар, контракт тузилгунига қадар, “Саноатгеоконтехназорат” ДИ билан келишилган бўлиши шарт.

ОАЙЙ билан биргаликда келувчи Паспорт, Йўриқнома ва бошқа фойдаланиш ҳужжатлари давлат ёки рус тилида берилиши зарур. Паспортнинг таржимаси, шакли ва таркибидаги фарқлар “Саноатгеоконтехназорат” ДИ билан келишилган бўлиши шарт.

9. ОАЙЙ лойиҳасининг, тайёрланишининг, монтаж қилинишининг, созланиши ва таъмирланишининг сифати, ҳамда мазкур Қоидаларга мувофиқлиги учун масъулият, мазкур ишларни амалга оширган ташкилотлар зиммасига юкланади.

10. ОАЙЙ тайёрлаш, монтаж қилиш, таъмирлаш ёки фойдаланиш мобайнида унинг лойиҳасига ўзгартиришлар киритиш зарурияти вужудга келган ҳолда, шу ҳисобдан чет эллдан олиб келинувчи ОАЙЙ да  ҳам, ўзгартиришлар ОАЙЙ лойиҳасини тайёрлаган, ёки бошқа ихтисослаштирилган лойиҳа ташкилоти билан келишилиши шарт.

Мазкур Қоидалардан четлашишлар Ўзбекистон Республикаси “Саноатгеоконтехназорат” ДИ билан келишилган бўлиши шарт.

11. ОАЙЙ қайта қуриш (йўлнинг ўтказувчанлигини ўзгартириш; юритма, ишчи ва авария тормозлари турини, арқонларни, таянчлар сони ва баландлигини, бошқарувнинг электр схемаси ўзгартирилиши, ҳамда ОАЙЙ иншоотларига тушувчи юкламаларни ўзгартириш), ихтисослаштирилган ташкилотнинг лойиҳаси асосида амалга оширилиши зарур.

12. ОАЙЙ эгаси, йўлни монтаж қилиш, техник кўрикдан ўтказиш ёки ундан фойдаланиш мобайнида, йўлнинг конструкциясида ёки тайёрланишида, йўлнинг хавфсиз ишлашига таъсир қилувчи камчиликларни, ҳамда мазкур Қоидалардан четлашишларни аниқлаган ҳолатларида, йўлни лойиҳалаштирувчи ташкилотларга, ишлаб чиқарувчи заводга ёки монтаж қилувчи ташкилотларга рекламациялар юбориши шарт.

Чет элдан харид қилинган йўллар учун рекламация, ОАЙЙ харид қилган ташкилот орқали йўналтирилади. Металлконструкцияларнинг тайёрланишига рекламация акти нусхаси уларни тайёрлашга рухсат берган Ўзбекистон Республикаси “Саноатгеоконтехназорат” ДИ га йўналтирилади.

13. Рекламация қабул қилинганидан сўнг, лойиҳаловчи ташкилотлар, ишлаб чиқарувчи завод ёки монтаж қилувчи ташкилотлар, арқонли йўлларни монтаж қилишда ва фойдаланишда аниқланган камчиликларни эътиборга олишлари ва уларни бартараф этиш чора тадбирларини кўришлари зарур.

Аниқланган камчиликлар ОАЙЙ фойдаланиш хавфсизлигига таъсир этиши мумкин бўлган ҳолатларда, кўрсатилган ташкилотлар, ОАЙЙ фойдаланувчи барча ташкилотларга, мазкур камчиликларни бартараф этиш йўллари ҳамда зарурати тўғрисида хабардор этишлари, ҳамда техник ҳужжатларни, алмаштириш учун зарур бўлган хом ашё, алмаштирилиши зарур бўлган детал ёки қисмларни юборишлари шарт.

14. Мазкур Қоидалар техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар талаблари бажарилиши шарт эканлигини истисно этмайди.

15. Ташкилотларда меҳнатни муҳофаза қилишга доир қонунлар ва бошқа норматив-ҳуқуқий ҳужжатларга риоя этилиши устидан давлат назорати бунга махсус ваколат берилган давлат органлари томонидан, жамоатчилик назорати эса меҳнат жамоалари ва касаба уюшмаси ташкилотлари томонидан сайланадиган меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича вакиллар томонидан амалга оширилади.

 

II боб. Хавфсизлик бўйича умумий талаблар

 

1-§. Меҳнатни муҳофаза қилиш хизматини ташкил этиш

16. Ташкилотларда меҳнатни муҳофаза қилиш борасидаги ишларни ташкил қилиш Меҳнат муҳофазаси бўйича ишларни ташкил этиш тўғрисидаги намунавий низомга (рўйхат рақами 273, 1996 йил 14 август) мувофиқ амалга оширилади.

17. Ташкилотларда қуйидаги асосий ҳужжатлар ишлаб чиқилади (тасдиқланади) ва юритилади:

меҳнат шароитлари ва меҳнатни муҳофаза қилиш ишларини яхшилаш, санитария-соғломлаштириш чора-тадбирлари бўйича бўлимларини ўз ичига олган жамоавий шартнома;

тасдиқланган меҳнат шароитларини баҳолаш ва иш ўринларини аттестация қилиш услубига мувофиқ иш ўринларини аттестация қилиш карталари;

меҳнатни муҳофаза қилиш хизматининг чораклик иш режалари;

ишчилар ва муҳандис-техник ходимларни ўқитиш, йўл-йўриқ бериш ва билимларини синовдан ўтказиш дастурлари;

меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича маъмурий-жамоатчилик назоратини юритиш журнали (уч босқичли назорат);

ходимлар билан ёнғинга қарши йўл-йўриқ бериш ва ёнғин-техникавий минимум машғулотларини ўтказиш дастури;

ҳар бир касб ва иш турлари бўйича меҳнатни муҳофаза қилиш йўриқномалари.

18. Ўзбекистон Республикаси “Меҳнатни муҳофаза қилиш тўғрисида”ги Қонунининг 14-моддасига мувофиқ ходимлар сони 50 нафар ва ундан ошадиган ташкилотларда махсус тайёргарликка эга шахслар орасидан меҳнатни муҳофаза қилиш хизматлари тузилади (лавозимлар жорий этилади), 50 ва ундан ортиқ транспорт воситаларига эга бўлган ташкилотларда эса бундан ташқари йўл ҳаракати хавфсизлиги хизматлари тузилади (лавозимлар жорий этилади). Ходимлар сони ва транспорт воситалари миқдори камроқ ташкилотларда меҳнатни муҳофаза қилиш хизматининг вазифаларини бажариш раҳбарлардан бирининг зиммасига юклатилади.

19. Меҳнатни муҳофаза қилиш хизмати ўз мақомига кўра ташкилотнинг асосий хизматларига тенглаштирилади ва унинг раҳбарига бўйсунади ҳамда ташкилотнинг фаолияти тугатилган тақдирда бекор қилинади.

20. Меҳнатни муҳофаза қилиш хизматининг мутахассислари лавозим йўриқномасига биноан уларнинг мажбуриятларига киритилмаган бошқа ишларни бажаришга жалб қилиниши мумкин эмас.

21. Ташкилотларда меҳнат фаолияти билан боғлиқ равишда содир бўлган бахтсиз ҳодисалар ва бошқа жароҳатланишларни текшириш ва ҳисобини юритиш Вазирлар Маҳкамасининг 1997 йил 6 июндаги 286-сон қарори билан тасдиқланган Ишлаб чиқаришдаги бахтсиз ҳодисаларни ва ходимлар саломатлигининг бошқа хил зарарланишини текшириш
ва ҳисобга олиш тўғрисидаги низомга мувофиқ амалга оширилиши лозим.

22. ОАЙЙда авария юз берган ҳолда бошқа шахсларнинг ҳаёти, соғлиғи ва (ёки) мол-мулкига ҳамда атроф муҳитга зарар етказганлик учун жавобгарлик қонун ҳужжатларида белгиланадиган тартибда мажбурий суғурта қилиниши керак.

23. Иш берувчи ОАЙЙ ходимларининг ҳаёти, соғлиғи ва мол-мулкига зарар етказганлик учун меҳнатга оид қонун ҳужжатларига мувофиқ жавобгар бўлади.

24. Касаба уюшмалари ходимларнинг меҳнати муҳофаза қилинишига доир ҳуқуқини ҳимоя этиш борасида қуйидаги ҳуқуқларга эгадирлар:

ходимларнинг меҳнати муҳофаза қилинишига доир ҳуқуқини қонун ҳужжатларига мувофиқ ҳимоя қилиш;

меҳнатни муҳофаза қилишга доир норматив ҳужжатларни ишлаб чиқишда ва келишиб олишда белгиланган тартибда иштирок этиш;

ишлаб чиқариш воситаларини синаш ва фойдаланишга қабул қилиш давлат комиссиялари ишида, ишлаб чиқаришдаги касб касалликларини текширишда, тиббий-меҳнат эксперт комиссияси мажлисларида иштирок этиш.

 

2-§. Ходимларни ўқитиш, уларнинг билимларини синовдан ўтказиш ва уларга йўл-йўриқ беришни ташкил этиш

25. Ташкилот ходимлари ўз касблари ва иш турлари бўйича белгиланган тартибда ўқишлари, уларнинг билимларини синовдан ўтказилиши ва уларга йўл-йўриқ берилиши керак.

26. Ходимларнинг меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича билимларини синовдан ўтказиш Меҳнат муҳофазаси бўйича ўқишларни ташкил қилиш ва билимларни синаш тўғрисидаги намунавий низомга (рўйхат рақами 272, 1996 йил 14 август) мувофиқ амалга оширилиши лозим.

27. Ишларни технологик регламент бўйича хавфсиз юритиш йўриқномалари Меҳнат муҳофазаси бўйича йўриқномаларни ишлаб чиқиш тўғрисидаги низомга (рўйхат рақами 870, 2000 йил 7 январь) мувофиқ ишлаб чиқилади ҳамда ташкилот ходимларини ва иш жойларини ушбу йўриқномалар билан таъминлаш ташкилот раҳбарияти зиммасига юклатилади.

 

3-§. Хавфли ва зарарли ишлаб чиқариш омиллари

28. Ташкилотлар ГОСТ 17.2.3.02-78 бўйича хавфли ва зарарли ишлаб чиқариш омиллари, уларнинг тавсифи, юзага келиш манбалари, ходимларга таъсир қилиш хусусиятлари ва саломатлик учун хавфлилик даражаси ва келгусидаги оқибатлари тўғрисида тўлиқ ва холисона маълумотга эга бўлиши лозим.

29. Иш жойларидаги ишлаб чиқариш муҳити ҳамда меҳнат жараёнининг хавфли ва зарарли омиллари тўғрисидаги маълумотлар ишлаб чиқариш муҳитининг физик, кимёвий, радиологик, микробиологик ва микроиқлим ўлчови натижалари, шунингдек меҳнатнинг оғир шароитлари аттестация қилиш орқали белгиланиши лозим.

30. Янги зарарли моддалар пайдо бўлишига ёки хавфли ва зарарли омиллар йўқолишига олиб келадиган технологик жараёнлар ўзгаришларида ёки янги ишлаб чиқариш ускуналарини жорий қилишда хавфли ва зарарли омиллар тўғрисидаги маълумотларга тегишли ўзгартиришлар киритилиши лозим.

 

4-§. Ўта хавфли касблар ва ишлар рўйхати

31. Ташкилот ўта хавфли шароитда бажариладиган ишлар рўйхатига эга бўлиши лозим. Рўйхатга хавфли моддалар билан бажариладиган ишлар, баландликда, ифлосланган ҳаво ва сув муҳитида, юқори ҳарорат ва намлик шароитида бажариладиган ишлар, буғ ва сув иситиш қозонлари, юк кўтариш механизмлари, босим остида ишлайдиган сиғимлар, электр асбоб-ускуналарга хизмат кўрсатиш билан боғлиқ ишлар ва амалдаги тармоқ рўйхатларига мувофиқ бошқа ишлар киритилиши шарт.

32. Барча ходимлар ўта хавфли ишларни бажариш топшириғини олишдан олдин, меҳнат муҳофазаси бўйича йўл-йўриқ олиши ва ишларни бажариш усулларини ўзлаштириб олиши шарт.

33. Ўта хавфли ишларни бажариш, фақат белгиланган тартибда расмийлаштирилган наряд-рухсатномага мувофиқ амалга оширилиши лозим.

34. Ташкилот раҳбарияти ўта хавфли ишларни режалаштиришда, ташкиллаштиришда ва хавфсиз бажаришда белгиланган талабларга мувофиқ амалга оширилишига тўла жавобгардир.

 

5-§. Жамоавий ва якка тартибдаги ҳимоя воситаларини қўллаш

35. Ходимларни хавфли ва зарарли ишлаб чиқариш муҳити омилларидан ҳимоя қилиш жамоавий ва якка тартибдаги ҳимоя воситаларидан фойдаланиш орқали таъминланиши лозим.

36. Жамоавий ҳимоя қилиш воситаларига қуйидагилар киради:

ишлаб чиқариш хоналари ва иш жойларининг ҳаво муҳитини меъёрлаштириш воситалари (шамоллатиш ва ҳаво тозалаш, иситиш, ҳаво ҳароратини, намлигини бир хил меъёрда сақлаш ва бошқалар);

ишлаб чиқариш хоналари ва иш жойларининг ёруғлигини нормаллаштириш воситалари (ёритиш асбоблари, ёруғликдан ҳимоя қилиш мосламалари ва бошқалар);

шовқиндан, тебранишдан, электр ва статик токлар уришидан ҳамда асбоб-ускуналар юзасини юқори даражадаги ҳароратдан ҳимоя қилиш воситалари;

механик ва кимёвий омилларнинг таъсиридан ҳимоя қилиш воситалари.

37. Жамоавий ҳимоя воситалари хавфли ва зарарли ишлаб чиқариш омиллари бўлган хонадаги барча ходимларга таъсир қилганда қўлланиши шарт ва ташкилотни қуриш
ёки реконструкция қилиш лойиҳаларига киритилиши лозим.

38. Жамоавий ҳимоя воситалари хавфли ва зарарли ишлаб чиқариш омилларини рухсат этилган миқдоргача камайтириш имконини бермаган ҳолларда якка тартибдаги ҳимоя воситалари қўлланилиши лозим. Бундай ҳолларда якка тартибдаги ҳимоя воситаларисиз ходимларнинг ишга жалб қилиниши тақиқланади.

39. Якка тартибдаги ҳимоя воситаларидан фойдаланадиган ходимлар уларни қўллаши, ҳимоя хусусиятлари ва амал қилиш муддати тўғрисида маълумотларга эга бўлиши лозим.

40. Ташкилотда қуйидагилар таъминланиши шарт:

якка тартибдаги ҳимоя воситаларининг зарур миқдори ва номенклатураси;

ҳимоя воситаларини қўллаш ва тўғри фойдаланиш устидан доимий назорат амалга оширилиши;

ҳимоя воситаларининг самарадорлиги ва созлиги текширилиши;

якка тартибдаги ҳимоя воситаларидан хавфли ва заҳарли моддалар муҳитида фойдаланилганда уларнинг дегазация ва дезинфекция қилиниши (бир марта қўлланиладиган ҳимоя воситалари бундан мустасно).

41. Турли агрессив моддалар билан ишлаётганда тери касалликларининг олдини олиш учун профилактик паста ва мазлардан фойдаланиш лозим.

 

6-§. Касбий танлов

42. Ташкилотларда танлов ўтказилиши лозим бўлган касблар ва мутахассисликлар рўйхати бўлиши лозим.

43. Ходимлар, ишлаб чиқариш участкаларининг раҳбарлари тегишли маълумотга ва иш тажрибасига эга бўлиши керак.

44. Ўн саккиз ёшдан кичик шахсларнинг меҳнати қўлланиши тақиқланадиган ноқулай меҳнат шароитлари ишлари рўйхатига (рўйхат рақами 1990, 2009 йил 29 июль) мувофиқ ўн саккиз ёшга тўлмаган шахслар зарарли ва ноқулай меҳнат шароити мавжуд ишларга қабул қилинмаслиги лозим.

45. Аёллар меҳнатидан фойдаланиш тўлиқ ёки қисман тақиқланадиган меҳнат шароити ноқулай бўлган ишлар рўйхатига (рўйхат рақами 865, 2000 йил 5 январь) мувофиқ аёллар зарарли ва ноқулай меҳнат шароитига эга бўлган ишларга қабул қилинмайди.

 

7-§. Ходимларнинг соғлиғини назорат қилиш

46. Ташкилотларда ходимларнинг саломатлигини назорат қилиш ходимларни тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низом (рўйхат рақами 2387, 2012 йил 29 август) асосида амалга оширилиши лозим.

47. Ташкилот раҳбарияти касаба уюшмаси қўмитаси ва давлат санитария-эпидемиология назорати марказлари билан биргаликда ҳар йили даврий тиббий кўрикдан ўтиши лозим бўлган ходимларнинг рўйхатини тузиши ҳамда ходимларнинг тиббий кўрикдан ўтишини таъминлаши лозим.

48. Тиббий кўриклар ташкилотнинг тиббий муассасаларида, улар мавжуд бўлмаган ҳолларда даволаш-профилактика муассасаларида ўтказилиши лозим.

49. Ходим тиббий кўрикдан ўтишдан бўйин товлаган ёки тиббий кўрик натижаларига кўра берилган тавсияларни бажармаган тақдирда ушбу ходим ишга қўйилиши мумкин эмас.

50. Даврий тиббий кўриклар ўз вақтида, сифатли ўтказилиши ва тавсияларнинг бажарилиши учун жавобгарлик ташкилот раҳбарияти зиммасига юкланади.

51. Ходимларни соғлиғи туфайли уларга рухсат этилмаган ишларда ишлатиш тақиқланади.

 

8-§. Санитария ва гигиенага қўйиладиган талаблар

52. Ташкилот хоналари иш ҳудудидаги ҳарорат, нисбий намлик, ҳавонинг ҳаракатланиш тезлиги ва бошқалар ГОСТ 12.1.005-88 “Иш ҳудудининг ҳавоси. Умумий санитария-гигиеник талаблари”га мувофиқ бўлиши керак.

53. Ноқулай омиллар таъсирига қарши ҳимоя тадбирларини тузишда самарали ҳаво алмашинуви тизимини ҚМҚ 2.04.05-97 “Иситиш, вентиляция ва кондициялаш” талабига мувофиқ ташкил қилиш лозим.

54. Ишлаб чиқариш биноларида микроиқлим СанҚваМ 0324-16 “Ишлаб чиқариш бинолари микроиқлими санитария меъёрлари” талабларига мувофиқ бўлиши лозим.

 

9-§. Ташкилот майдонларига бўлган хавфсизлик талаблари

55. Ташкилот майдонлари ва биноларининг жойлашуви ҚМҚ II-89-80 «Саноат ташкилотларининг бош плани» талабига мос бўлиши керак.

56. Ташкилотда транспорт воситаларининг ва пиёдаларнинг ташкилот ҳудудида ҳаракатланиш чизмаси ишлаб чиқилган ва тасдиқланган бўлиши керак.

57. Транспорт воситалари ва ташкилот ҳудудида пиёдаларнинг ҳаракати чизмаси ташкилотга кириш ва чиқиш ҳамда иш участкалари ва цехларнинг кўринарли жойларига осиб қўйилиши керак.

58. Ташкилот майдонлари кўкаламзорлаштирилган ва сув қуйиш қувурлари тармоқлари билан таъминланган бўлиши керак.

59. Ташкилот майдонидаги ўтиш жойлари мустаҳкам ёпқичлар, сувлар оқиб кетадиган иншоотлар билан жиҳозланган бўлиши керак.

60. Йилнинг ёз вақтида йўлаклар ва ўтиш жойларига сув сепилган, қишда қордан тозаланиб, қум сепилган бўлиши лозим.

 

10-§. Бино ва иншоотларга бўлган хавфсизлик талаблари

61. Ишлаб чиқариш бинолари ва иншоотлари ҚМҚ 2.09.02-85 «Ишлаб чиқариш бинолари» талабларига мувофиқ бўлиши лозим.

62. Ёрдамчи бино ва иншоотлар ШНҚ 2.09.04-09 «Ташкилотларнинг маъмурий ва маиший бинолари» талабларига мувофиқ бўлиши лозим.

63. Нам хоналарда ҳамда иссиқ ўтказувчи полларда (бетонли, ғиштли, плитали ва бошқалар) мунтазам ишлашга мўлжалланган иш жойларида ёғоч тўшамалар ва панжаралар ётқизилган бўлиши керак.

64. Пол тўшамалари зарарли моддалар, ишлаб чиқаришдаги кирлар ва чанглардан енгил тозаланадиган бўлиши керак.

65. Бинога транспорт воситаларининг кириш жойлари дарвозалар ва сигнал асбоб-ускуналари билан таъминланган бўлиши лозим.

Дарвоза тавақалари ёпиқ ва очиқ ҳолатида махсус мосламалар мустаҳкам ўрнатилган бўлиши керак.

Транспорт воситалари бинога кириши учун дарвоза эни фойдаланилаётган транспорт воситалари эни миқдоридан ошиқ бўлиши керак.

66. Дарвозаларнинг баландлиги транспорт воситасининг баландлигидан камида 0,2 m дан ошиқ бўлиши керак.

67. Ташкилотларда бинолар ва иншоотлардан фойдаланиш ҳолатини мунтазам кузатиш ташкил этилган бўлиши керак.

68. Барча ишлаб чиқариш бинолари ва иншоотлари бир йилда икки мартадан (баҳор ва кузда) кам бўлмаган ҳолда ташкилот раҳбари томонидан тайинланган комиссия томонидан техник кўрикдан ўтказилиши лозим. Техник кўрик хулосалари, уларда топилган нуқсонларни бартараф этиш бўйича тадбирлар ва муддати кўрсатилган далолатномалар орқали расмийлаштирилиши керак.

69. Ходимлар учун хавф туғдирувчи ҳалокат туридаги бузилишлар тезда бартараф этилиши керак. Хавфли ҳудудларда ишлаб чиқариш жараёнлари ҳалокат бартараф этилгунга қадар тўхтатиб турилиши лозим, шунингдек хизмат кўрсатувчи ходимлар хавфсиз жойга кўчирилиши керак.

 

11-§. Шовқин ва тебранишга қўйиладиган талаблар

70. Иш жойларида, хоналарда ва ташкилот ҳудудида шовқин ва тебранишнинг даражаси СанҚваМ 0325-16 “Иш жойларида шовқиннинг йўл қўйилган даражасининг санитария меъёрлари”, СанҚваМ 0326-16 “Иш жойларида умумий ва локал тебранишнинг санитария меъёрлари”, ГОСТ 12.1.003-89 “Шовқин. Умумий хавфсизлик талаблари” ва ГОСТ 12.1.012-90 “Тебранма. Умумий хавфсизлик талаблари” талабларига мувофиқ бўлиши керак.

71. Иш жойларида шовқин ва тебраниш даражасини мунтазам назорат қилиб туриш керак. Агарда у белгиланган меъёрлардан юқори бўлган ҳолларда уни пасайтириш учун қуйидаги тадбирлар қўлланиши лозим:

деталларнинг зарбали ҳаракатларини зарбасиз ҳаракатларга, илгарилама-қайтма ҳаракатларни айланма ҳаракатларга ўзгартириш;

шовқин чиқарувчи агрегат ёки унинг айрим қисмларига шовқинни тўсувчи қобиқлар ўрнатиш;

агрегатдан чиқаётган аэродинамик шовқинларга қарши самарали товуш сўндиргичлар қўллаш;

шовқинли ускуналарни (парраклар, компрессор) тўсилган хоналарда ёки цехдан ташқарида жойлаштириш;

тебранишни камайтириш учун, унинг манбаларини (электр двигателлар, парраклар ва шу кабилар) мустақил полдан ва бинонинг бошқа конструкцияларидан изоляцияланган пойдеворларда ёки махсус ҳисоблаб чиқилган амортизаторларга ўрнатилиши керак.

72. Ишлаб чиқариш хоналарида шовқинни техник воситалар билан бартараф этишнинг иложи бўлмаса, шахсий эшитиш аъзоларини ҳимоя қилиш воситалари ва шовқинга қарши каскалардан фойдаланиш керак.

 

12-§. Шамоллатиш ва иситиш тизимига қўйиладиган талаблар

73. Шамоллатиш ва иситиш ҚМҚ 2.04.05-97 «Иситиш, шамоллатиш ва кондиционерлаш» талабларига мувофиқ бўлиши лозим.

74. Оқимли шамоллатишларни ташқи ҳаво тизимидан олиш ердан камида 2 m баландликда бажарилиши керак.

75. Ўтиш жойларида жойлашган иситиш жиҳозлари рухсат этилган ўтиш йўлакларининг энини камайтирмаслиги керак.

76. Иш жойларида ҳаво ҳарорати енгил жисмоний ишда 21°С, ўртача оғир ишда 17°С ва оғир ишда 16°С дан паст бўлмаслиги лозим.

77. Ходимларнинг исиниши учун хоналарда ҳаво ҳарорати 22°С дан кам бўлмаслиги керак.

78. Исиниш хоналаригача бўлган масофа биноларда жойлашган иш жойларидан 75 m дан, бино ташқарисидаги иш жойларидан эса 150 m дан кўп бўлмаслиги лозим.

 

13-§. Сув таъминоти ва канализация тизимига қўйиладиган талаблар

79. Сув билан таъминлаш ва канализация тизими ҚМҚ 2.04.01-98 “Биноларни ички сув қувури ва канализацияси” талабига мос келиши керак.

80. Ишлаб чиқариш оқова сувлари, ташқи канализацияга етиб келгунча зарарли моддалардан тозаланиши лозим.

81. Ичимлик сувидан фойдаланиш учун сув қувурига уланган фавворачалар бўлиши керак. Сув қувурлари йўқ бўлганда бакларда қайнатилган сув бўлиши лозим.

82. Ичимлик сувининг ҳарорати 8°С дан 20°С гача бўлиши керак.

83. Иш жойидан сув ичиш қурилмасигача бўлган масофа 75 m дан ошмаслиги керак.

84. Ташкилотда канализация тизими йўқ бўлганда давлат санитария назорати органлари билан келишилган ҳолда ташкилотда ер қатламини ифлослантирмаган ҳолда душхоналардан ва юз-қўл ювгичлардан сув оқмайдиган қурилмали ахлат ўраларининг мавжуд бўлишига рухсат этилади.

 

14-§. Ёритишга қўйиладиган талаблар

85. Ишлаб чиқариш хоналарини табиий ва сунъий ёритиш ҚМҚ 2.01.05-98 “Табиий ва сунъий ёритиш” талабларига мос бўлиши лозим.

86. Авария ёритиш тармоқларига электр энергия истеъмолчиларининг уланиши тақиқланади. Авария ёритишларининг созлиги ҳар чоракда камида бир марта текширилиши лозим.

87. Ёритиш воситалари тоза ва соз ҳолатда бўлиши керак. Ёруғ тушувчи ойналарни йилда камида икки маротаба тозалаш лозим.

88. Ёруғлик тушадиган дераза ва эшикларни турли предметлар (ускуна, тайёр маҳсулот ва бошқалар) тўсиб қўйишига рухсат этилмайди.

89. Сунъий ёритиш умумий ва бирлашган тизимда ишлатилади (умумий маҳаллий билан биргаликда). Биргина маҳаллий ёритишни қўллаш тақиқланади.

90. Участка ва хоналарда портлаш бўйича хавфли газ ва чанглар концентрацияси йиғилиб қолиш эҳтимоли бўлса, электр ёритиш тизими портлашдан алоҳида бажарилиши керак.

91. Хавфлилик даражаси юқори бўлган хоналарда кучланиши 36 V дан юқори бўлмаган кўчма электр ёритқичлар ишлатилиши керак. Ускуналар ва иншоотлар (бункерлар, қудуқлар, буғлантириш камералари, туннеллар ва бошқалар)нинг ички сиртини ёритиш учун кўчма электр ёритқичларнинг кучланиши 12 V дан ошмаслиги керак.

 

15-§. Атроф табиий муҳитни муҳофаза қилишга бўлган талаблар

92. Ташкилотларда атроф муҳитнинг (ҳаво, тупроқ, сув ҳавзалари) ифлосланиши хавфли ва зарарли ишлаб чиқариш омилларининг тегишли нормалардан ортиқ даражада тарқалишига олиб келмаслиги лозим.

93. Ташкилотларда ишлаб чиқариш жараёнларини амалга оширишда атроф муҳитнинг чиқиндилар (оқова сувлар, шамоллатиш тизими чиқиндилари ва бошқалар) билан ифлосланиши эҳтимолини истисно этадиган шароитлар таъминланиши лозим.

94. Ташкилотларда чиқиндиларни йиғиш учун атрофи ўралган махсус жой ажратилиши ва контейнерлар билан таъминланиши, контейнерлар чиқиндилардан бўшатилганидан сўнг хлорли оҳак эритмаси билан дезинфекция қилиниши ва ювилиши керак.

 

16-§. Меҳнат ва дам олишга қўйиладиган талаблар

95. Ходимларнинг иш вақти, шу жумладан қисқартирилган иш вақти, дам олиш ва танаффуслар вақти ташкилотлар томонидан қонун ҳужжатларига мувофиқ белгиланади.

 

III боб. ОАЙЙ  тузилишига қўйиладиган хавфсизлик талаблари

1-§. Умумий талаблар

96. Ҳаракатланувчи составнинг ҳаракат тезлиги 2-иловада кўрсатилган меъёрлардан ошмаслиги шарт.

97. Узлуксиз ҳаракатланувчи ҳалқали йўлларда ўриндиқларга (кабиналарга) ўтиришда минимал вақт оралиғи 3-иловага мувофиқ белгиланиша зарур

98. Йўлнинг ҳаракатланувчи составини ҳисоблашда битта йўловчидан тушувчи юкламани қуйидагича қабул қилиниши зарур:

0,90 kN – бир ўриндиқли ҳаракатланувчи состав учун;

0,85 kN – икки ёки уч жойли ҳаракатланувчи состав учун;

0,80 kN – тўрт жойли ҳаракатланувчи состав учун;

0,75 kN – тўрт йўловчидан кўп сиғимли ҳаракатланувчи состав учун.

Йўлни тўлиқ ҳисоблаш учун бир йўловчидан тушувчи юкламани 0,75 kN тенг қилиб қабул қилинади.

99. ОАЙЙ иншоотлари ишламай турган пайтда шамол юкламаларига СНиП “Нагрузки и воздействия. Нормы проектирования” асосида ҳисобланиши зарур.

Лойиҳа ОАЙЙ шамолнинг камида қуйидаги тезликларида ишлаши ҳолатларини эътиборга олган ҳолда ҳисобланиши керак:

20 m/s маятникли йўллар учун;

15 m/s айланма йўллар учун.

ОАЙЙ ишлашига рухсат этилувчи шамол тезлиги йўлнинг паспортида кўрсатилиши шарт.

100. Арқоннинг таянчга ишончли жойлашувини таъминлаш мақсадида қуйидаги шартлардан келиб чиққан ҳолатда йўлни лойиҳалаш зарур:

а) кўтарувчи ёки кўтарувчи-тортувчи арқоннинг тортилиши 40%га ошганда таянч башмакка ёки балансирга юклама ижобий (положительный) бўлиб қолиши керак;

б) балансирга кўтарувчи-тортувчи арқондан тушувчи юклама, ОАЙЙ нормал ишлашининг энг ноқулай шароитларда 2000 N дан кам, таянч роликка эса 500 N дан кам бўлмаслиги шарт;

в) икки арқонли йўлларда кўтарувчи арқондан таянч башмакка тушувчи юклама, шамолнинг паст тарафдан босими 500 N/m қийматигача ҳолатларда ҳам ижобий бўлиши зарур.

101. ОАЙЙ барча иншоотларига ўтиш жойлари ёки ўтиш йўллари лойиҳада кўзда тутилиши лозим.

 

2-§. Материаллар, пайвандлаш ва пайванд сифатини назорати қоидалари

102. ОАЙЙ конструкциялари ва ускуналарини тайёрлаш учун, ОАЙЙ ишлаш тартиби, иқлимий шароитлар, ОАЙЙ қурилиши жойи, шамол таъсири, ўрнатилиш ҳудудининг сейсмик ҳолати ва бошқаларни эътиборга олган ҳолда  материаллар Техник бошкарув қўлланмалари (РТМ), Стандартлар, Шахарсозлик нормалари ва қоидалари (ШНК) ёки ихтисослаштирилган лойиҳа ташкилотларининг ОАЙЙ лойиҳалаш, тайёрлаш, таъмирлаш ва қайта қуриш йўриқномалари бўйича танланиши шарт.

103. Ишлатилувчи материалларнинг сифати ишлаб чиқарувчи заводнинг сертификати билан тасдиқланади. Сертификат йўқ бўлганда ёки тўлиқ бўлмаган ҳолатда эса, ускуналар ва металлконструкцияларни ишлаб чиқарувчи томонидан барча зарурий текширувлар ўтказаилади ва материаллар сертификатлари йўқ ҳолатда сертификат ўрнини босувчи ёки материаллар сертификатларида камчиликлари мавжуд бўлган сертификатларни тўлдирувчи далолатномалар билан расмийлаштиради.

104. ОАЙЙ металлконструкцияларини пайвандлаш ишлари ҚМҚ-3.03.02-98 “Металл конструкциялар. Ишларни амлга ошириш ва қабул қилиш қоидалари” асосан ўтказилиши шарт.

105. ОАЙЙ металлконструкцияларини тайёрлаш, монтаж қилиш ва таъмирлаш ишларини, шу жумладан нарвонлар, тўсиқлар, бикирлик қовурғалари ва бошқа элементларни пайвандлаш ишларини амалга ошириш учун, “Саноатгеоконтехназорат” ДИ томонидан тасдиқланган, пайвандчиларни аттестациялаш Қоидаларига мувофиқ имтиҳонларни муваффақиятли топширган пайвандчилар жалб этилиши зарур.

106. Пайванд бўғинларининг сифатини белгилаш меъёрлари, назорат турлари ва шакллари ихтисослаштирилган лойиҳаловчи ташкилотнинг ОАЙЙ лойиҳалаш, тайёрлаш, таъмирлаш ва қайта қуриш ТSh асосида белгиланиши шарт.

 

3-§.Режа, профиль ва яқинлашув габаритларига талаблар

107. Арқонли йўлнинг темир йўллар, электр узатув тармоқлари, дарёлар, каналлар ёки бошқа сув тўсиқлари, шосселар билан кесишуви ёки уларга параллел жойлашуви, иншоотлар устидан йўлнинг  қурилиши, ҳамда таянчлар ва бекатларнинг аэродромлар яқинида жойлаштиришлиши тегишли ташкилотлар билан келишилган бўлиши шарт.

Очиқ ҳаракатланувчи составли ОАЙЙ мактаблар, боғчалари ва бошқа болалар иншоотлари ҳудуди устидан ўтказилиши маън этилади.

108. ОАЙЙ профилини ишлаб чиқаришда ҳаракатланувчи составнинг ёки йўлнинг бирор бир арқони энг паст нуқтасидан вертикал бўйича масофа камида қуйидагича бўлиши зарур:

а) 3,0 m – ергача, одамлар бўлиши мумкин бўлган жойларда қор қатламини эътиборга олган ҳолда;

б) 2,0 m – ергача, одамлар бўлмайдиган жойларда қор қатламини эътиборга олган ҳолда, ҳамда дарахтлар чўққисигача ёки бошқа ерусти тўсиқларгача. Бекатларга яқинлашиш жойларида масофа
0,7 m гача камайтирилиши мумкин.

Ҳалқали йўллар учун, “а” ва “б” бандларида кўрсатилган масофалар, буюртмачи билан келишилган ҳолда йўлнинг алоҳида қисмлари учун, қор қатлами баландлигини эътиборга олмаган ҳолда (қор тозалаб турилиши шарти билан) ҳисоблашга йўл қўйилади;

в) 2,0 m – ОАЙЙ трассаси остидаги бино ёки иншоотнинг энг юқори нуқтасигача, ҳамда темир йўл, автомобил йўли ёки сув йўли габаритининг юқори қисмигача.

Айланма йўллар бекатларида ўтириш майдончалари чегарасида, бўш ўриндиқдан ўтириш майдончаларигача бўлган масофа 0.6-0.7 m атрофида бўлиши зарур.

109. Ўриндиқлар ёки яримочиқ кабиналарнинг айланма ҳаракатли йўлларда ҳаракатланувчи составнинг ост қисмидан ергача ёки сув сатҳигача вертикал бўйича максимал масофа 25 m дан ортмаслиги зарур.

Алоҳида жойларда, узунлиги таянчлар орасидаги масофа (пролет)нинг 1/4 қисмидан узун бўлмаган ҳолатларда, агарда ОАЙЙ лойиҳасида қутқарув ишларини ўтказиш учун ушбу масофани
40 m гача ошириш мумкин, агарда масофани қуйидаги қийматлардан ошмайдиган ҳолатга келтириш имкони кўзда тутилган бўлса:

8 m - қутқарув нарвонларидан фойдаланишда;

15 m - қутқарувчини йўловчи олдига ердан кўтарилишида;

25 m - қутқарувчини йўловчи олдига арқон бўйлаб келишида.

110. Йўлнинг энг паст нуқталарини белгилаш даврида статик осилиб туриш (провес)нинг ҳисобий қийматига иш жараёнида динамик юкламаларни ҳисобга олувчи қўшимчалар эътиборга олиниши зарур. Ушбу қўшимча этиб қуйидагиларнинг энг катта миқдори ҳисобга олинади:

кўтариб турувчи арқоннинг ушбу нуқтадаги энг катта осилиб туришининг 5%;

тортувчи ёки кўтарувчи-тортувчи арқоннинг ушбу нуқтадаги энг катта осилиб туришининг 10%.

111. Маятниксимон йўлнинг изи (колеяси)ни ҳисобга олишда, иккала вагонни колеянинг ички тарафига 11°30' оғганида, вагонлар орасидаги тирқиш, вагон ва кўтарувчи арқон орасидаги тирқиш, вагон ва тортувчи арқоннинг орқага қайтувчи қисмидаги тирқиш камида қуйидагича бўлиши керак:

таянчлар орасидаги масофанинг узунлиги 300 m гача бўлганда – 1 m;

таянчлар орасидаги масофанинг узунлиги 300 m дан ортиқ бўлганда – 1 m + 0,2 m ҳар бир қўшимча (тўлиқ ёки тўлиқ бўлмаган) 100 m пролетга.

112. Айланма йўлнинг изи (колея)ни ҳисоблашда, ўриндиқлар (кабиналар) из ичкарисига 11°30' оғганида улар орасидаги тирқиш қуйидагича бўлиши зарур:

таянчлар орасидаги масофанинг узунлиги 200 m гача бўлганда – 1 m;

таянчлар орасидаги масофанинг узунлиги 200 m дан ортиқ бўлганда – 1 m + 0,2 m ҳар бир қўшимча (тўлиқ ёки тўлиқ бўлмаган) 100 m пролетга.

113. Маятникли йўл вагонининг йўналтирувчиси теггунича оғдирилган ҳолатда бекатлар ва таянчлар конструкцияларигача бўлган масофа қуйидагилардан кам бўлмаслиги зарур:

0,3 m – одамлар бўлмайдиган жойларда;

1,0 m – одамлар бўлиши мумкин бўлган жойларда.

114. Айланма йўлларда таянч ва ўриндиқ (кабина) орасидаги масофа уларни 11°30'' оғдирилганида 0.3 m дан кам бўлмаслиги шарт.

115. ОАЙЙ четларига иншоотлар ёки табиий тўсиқларнинг яқинлашуви масофаси камида
1,0 m бўлишига йўл қўйилади.

Маятникли йўлнинг габаритларини белгилашда йўлнинг ишлаши вақтида вагонларнинг шамол таъсиридан оғиши, кўтарувчи, тортувчи ва бошқа арқонларнинг йўл тўхтаб турган ҳолатларидаги тирқишлари ва оғишлари, ҳамда ОАЙЙ жойлашиш жойидаги шамол меъёрий таъсири эътиборга олиниши зарур.

Айланма йўлларда ўриндиқлар (кабиналар)нинг ОАЙЙ жойлашиш жойидаги шамол меъёрий таъсири остида оғишлари эътиборга олинади.

116. ОАЙЙ бекатлари режа бўйича битта тўғри ўқ бўйлаб жойлашиши зарур. Арқонни таянчдан оғиши режада 30'дан ошмаслигига рухсат этилади.

 

4-§. Арқонларга талаблар

117. Арқонли йўлларда ишлатилувчи пўлат арқонлар, “В” маркасидаги симдан тайёрланган, амалдаги давлат стандартларига жавоб беришлари ва ишлаб чиқарувчи заводларнинг сертификатларига эга бўлишлари зарур.

Кўтарувчи, кўтарувчи-тортувчи, тортувчи, тарангловчи ва вант арқонлари, уларни осишдан олдин арқонларни текшириш станциясида синовдан ўтказилиши шарт.

118. Кўтарувчи арқонлар сифатида ёпиқ конструкцияга эга ёки кўп ўрамали (многопрядный) металл ўзакли арқонлар ишлатилиши зарур.

119. Кўтарувчи арқонни тарангловчи арқонлари сифатида уч каррали чулғамланган арқонлардан фойланиш зарур.

120. Кўтарувчи-тортувчи, тортувчи ва тарангловчи арқонлар сифатида симлари чизиқли тегиб турувчи бир томонлама ўралган чулғамли ва нометалл ўзакли арқонлар фойдаланилиши шарт. Қўшалоқ ўралган арқонлардан фойдаланишга йўл қўйилади.

121. Байт арқонлари сифатида ёпиқ конструкцияга эга ёки кўп чўлғамли металл ўзакли арқонлар ишлатилиши зарур.

122. ОАЙЙ фойдаланилувчи арқонлар ҳисоблаш йўли билан текширилган бўлишлари зарур. Арқон мустаҳкамликка қуйидаги формула ёрдамида ҳисобланади:

Р/S ≥ К

Бу ерда: К – мустаҳкамлик заҳираси коэффициенти (4-илова);

S – арқоннинг энг катта тортилиб турилиши, 123, 124-бандларга мувофиқ белгиланади.

ОАЙЙ лойиҳалаш даврида арқоннинг узилиш кучланиши давлат стандарти бўйича белгиланади.

Агарда сертификатда ёки синов гувоҳномасида барча симлар сонини умумий (йиғма) узилиш кучланиши келтирилган бўлса, Р кучланиши суммар узилиш кучланишини 0.83 га ёки танланган арқоннинг давлат стандартида келтирилган коэффициентга кўпайтирилган ҳолда аниқланиши зарур. Ёпиқ арқонлар учун коэффициент 0.9 га тенг деб олинади.

Юқори бекат юритувчи йўлларда, пастки бекатда жойлашган тарангловчи қурилмага келувчи арқонлар учун мустаҳкамлик заҳираси коэффициенти камида 0.9 деб қабул қилиниши зарур.

123. Кўтарувчи арқоннинг тортилиб туришини (таранглигини) аниқлашда қуйидагиларни эътиборга олиши зарур: посонги (противовес)нинг массаси, арқоннинг оғирлигини ташкил қилувчисини (составляющая), тарангловчи қурилмалар ва башмаклардаги қаршилик кучларини, арқоннинг икки учи якорланган (лангарларган) ҳолатларда эса: ҳароратнинг таъсири, арқон ташкил қилувчи оғирлигини, арқоннинг эгилувчанлиги ва юкланганлиги, башмаклардаги қаршиликлар. Вагонни тутувчи мослама ишлаган ҳолатидаги инерция кучлари ва тормозланиш кучланишлари эътиборга олинмайди.

124. Кўтарувчи-тортувчи ва тортувчи арқонларнинг тортилиб туришини (таранглигини) аниқлашда посонгининг оғирлиги, арқоннинг оғирлигини ташкил қилувчисини ва ҳаракатланувчи состав оғирлигини, тарангловчи қурилмалар, таянч роликларда ва бекат шкивларидаги қаршиликлар эътиборга олинади.

125. Тортувчи (шатакловчи) қурилмаларнинг арқонлари пўлатдан, полимер материаллардан ёки комбинациялашган материаллардан бўлиши мумкин.

126. Пўлат арқонларни нуқсонлаш (брак) 5-иловадаги меъёрлар бўйича ўтказилади. Арқонларнинг хизмат муддати, арқонли йўл лойиҳасини тузган ташкилот томонидан, маҳаллий шароитларни эътиборга олган ҳолда, белгиланади.

 

5-§. Арқонларнинг маҳкамланиши ва уланишига талаблар

127. Кўтарувчи арқоннинг ҳар бир учи муфта ёки якор барабани воситасида маҳкамланиши шарт.

128. Ёпиқ конструкцияли кўтарувчи арқон, муфтага қотишмани қуйилиши ёки пона ёрдамида маҳкамланиши зарур.

Кўтарувчи, тортувчи ва тарангловчи арқонлар сифатида қўлланилувчи кўп чулғамли арқонлар муфтага қоришмани қўйилиши йўли билан маҳкамланади.

1289. Арқонларни қисқичлар билан маҳкамлашда, тарангловчи арқонни посонги ёки тарангловчи (тарангловчи) аравача билан уланишида, ҳамда тортувчи арқонни вагонга маҳкамлашда йўл қўйилади. Тарангловчи арқонни маҳкамлаш учун понали втулкалардан (парчинланган ёки штампланган) фойдаланишга йўл қўйилади.

130. Муфта ва поналар пўлатдан тайёрланган бўлишлари шарт.

Муфталарда арқоннинг диаметри, муфта ҳисобланган кучланишлар кўрсатилган ишлаб чиқарувчи заводнинг тамғаси, ОТК тамғаси ва заводдан чиқиш рақами кўрсатилиши зарур. Қуйма ва пайвандланган муфталардан фойдаланишга йўл қўйилмайди.

131. Кўтарувчи ва тарангловчи арқонларни алмаштириш ёки кичрайтирилишида янги учлардаги ва ўтувчи муфталар қўйилиши зарур.

Тортувчи арқонларни алмаштириш ёки кичрайтиришда ишлатилган муфталардан фойдаланишга йўл қўйилади, агарда улар арқонни ечишда қиздирилмаган ва шиккастланмаган бўлса.

132. Кўтарувчи арқоннинг учи барабанга маҳкамлаган ҳолатларида, арқоннинг ўрамлари (виток) сони учтадан кам бўлмаслиги зарур. Ўрамлар бир қатор қилиб жойлаштирилиши шарт.

Арқонинг барабандан тушувчи учи, иккита қисқич билан маҳкамланган бўлиши керак. Қисқичларнинг ҳар бири кўтарувчи арқоннинг ҳисобий таранглигининг камида 20%га тенг юкламага ҳисобланган бўлиши шарт.

133. Кўтарувчи-тортувчи ва тортурвчи арқонни узайтиришда (срашивание) эшишлар (счалкалар) сони минимал бўлиши ва ишлаб чиқарувчи завод томонидан тайёрланган арқонинг максимал узунлигидан келиб чиққан ҳолда бўлиши зарур.

Эшилган бўлак узунлиги камида 1300 арқон диаметрига тенг бўлиши керак. Иккита эшилган бўлаклари учлари орасидаги масофа камида 3000 арқон диаметрига тенг бўлиши зарур.

134. Вагонларнинг ҳаракатланиши участкаларида кўтарувчи арқонларни узайтириш (срашивание) га йўл қўйилмайди.

135. Арқонлари узайтириш ва муфталарда маҳкамлаш ишлари, махсус тайёргарликдан ўтган, ташкилот шаҳодатлаш комиссиясига  “Саноатгеоконтехназорат” ДИ вакили иштирокида мазкур ишларни бажариш йўриқномаси ҳажмида имтиҳон топширган шахслар бажариши лозим.

 

6-§. Тарангловчи мосламаларга талаблар

136. Кўтарувчи арқонни таранглиги посонги, ёки бошқа, белгиланган тарангликни таъминловчи, қурилмалар воситасида амалга ошириш зарур.

Арқон учлари лангарланганда тарангликни ростловчи қурилма кўзда тутилиши зарур.

137. Оралиқ таянчли маятникли йўлларда кўтарувчи арқонларни таранглаш учун, арқонни силжишини таъминлаш мақсадида, таянч башмакнинг икки баробар узунлиги +20 m узунликдаги қўшимча арқон узунлиги кўзда тутилиши шарт. Арқонниг бу қисми барабанда ёки ундан ташқарида бўлиши мумкин.

138. Кўтарувчи-тортувчи арқонни таранглаш посонги (противовес), ёки бошқа, белгиланган меъёрдаги тарангликни таъминловчи қурилма воситасида амалга ошириш зарур. Иккита арқон бўлган ҳолатларда ҳар бир арқон ўзининг алоҳида тарангловчи қурилмасига эга бўлиши зарур.

139. Бир неча тарангловчи арқонлардан фойдаланилганда уларнинг бир маромда таранглиги таъминланиши шарт.

140. Посонгининг юриш йўли ҳар бир конкрет ҳолатда алоҳида, осилиш (провес)ларнинг максимал фарқи, кутилаётган ҳарорат ўзгаришлари, арқоннинг чўзилиши ва қолдиқ узайишлари, ҳамда посонгининг юриши йўлининг заҳираси камида 1 m деб олинган шартлар учун ҳисобланади.

Посонгининг юриш йўли чегараланган ҳолатларда арқоннинг қолдиқ узайишлари эътиборга олинмаслиги мумкин. Бундай ҳолатда фойдаланиш мобайнида арқон зарурат бўйича қисқартирилиши зарур.

141. Кўтарувчи-тортувчи ва тортувчи арқоннинг тарангловчи қурилмасининг йўли юкланишнинг ўзгаришлари оқибатида вужудга келувчи осилиб қолишлар (провес) қийматининг энг катта фарқидан, кутилаётган ҳарорат ўзгаришларидан ва арқоннинг чўзилишидан келиб чиққан ҳолда ҳисобланади.

Айланма йўлларда 108-бандда кўрсатилган қутқарув ишларини ўтказиш мақсадида ҳаракатланувчи составни пастга туширилишини таъминлаш учун тарангловчи қурилманинг қўшимча узайиши кўзда тутилиши шарт.

Кўтарувчи-тортувчи арқоннинг қолдиқ узайишини ҳамда ҳароратнинг мавсумий ўзгаришларида арқоннинг узайишини компенсация қилиш мақсадида посонгини (унинг мавжуд бўлган ҳолатларида) лойиҳадаги вазиятга ўрнатувчи (кўтарувчи) мослама кўзда тутлиши зарур. Ушбу қурилма тарангловчи мосламанинг қўшимча узайишини ҳам таъминлаши зарур.

142. Тортувчи ва кўтарувчи-тортувчи арқонларнинг посонгилари ва аравачаларини эркин ҳаракатланиши таъминлашиши шарт. Посонги ва аравачаларнинг йўли таянчлар билан чегараланиши ва учлардаги ўчирувчи мосламалар билан назорат қилиниши шарт.

Посонги билан девор орасидаги тирқиш йўналтирувчи томонидан камида 0.7 m, бошқа тарафлардан эса камида 0.5 m бўлиши шарт.

143. Посонгилар бетон ёки темирбетон плиталар шаклида, ҳамда, бетон ёки чўян блоклари билан тўлдирилувчи каркас яшиклар шаклида бўлиши зарур. Қўшимча юк тариқасида посонгиларга темир занжирлар осилиши мумкин. Посонгиларни қўл билан тўлдиришда ҳар бир блокнинг вазни 30 kg дан ошмаслиги шарт.

Посонги ҳаракатланувчи майдон тўсилган бўлиши шарт. Агарда противовес чуқурчада (приямка) жойлашган бўлса, чуқурча сув, қор ва музнинг тушишидан ҳимояланган бўлиши зарур.

Посонгининг вазни ОАЙЙ паспортида кўрсатилган бўлиши зарур.

 

7-§. Барабанлар, шкивлар, роликлар, таянч ва йўналтирувчи башмакларга талаблар

144. Пўлат арқон айланиб ўтадиган барабан, шкив, ролик, ролик занжирининг таянч шинасининг рухсат этилган диаметри қуйидаги формула орқали аниқланади:

D ≥ d • e

бу ерда: D – барабан, шкив, ролик, башмакнинг ўралган канатнинг ўқ чизиғи бўйича ўлчанган  диаметри, мм; d – арқонинг диаметри, мм; е – арқоннинг ва шкивнинг мўлжалланилишига қараб танланувчи коэффициент. Унинг минимал қиймати 6-иловада келтирилган.

 

145. Кўтарувчи арқоннинг таянч башмакининг эгрилиги радиуси арқоннинг
250 диаметридан кам бўлмаслиги шарт. Бунда қуйидаги шарт бажарилиши керак:

V2/R ≤ 2 m/s2

бу ерда: V —вагонларнинг максимал ишчи ҳаракат тезлиги, m/s;

R -  башмакнинг эгрилиги радиуси, m.

146. Кўтарувчи-тортувчи ва тортувчи арқонларнинг юритувчи ва йўналтирувчи шкивлари, ҳамда кўтарувчи-тортувчи арқон учун роликлар, электрҳимоя ёки алоқа занжирлари таркибига кирувчи роликларидан ташқари, эластик материал билан қопланган бўлиши шарт.

147. Кўтарувчи арқонни лангарлаш учун барабан ёғоч ёки эластик материал билан қопланган бўлиши шарт.

148. Айнланма йўлларни юритувчи ва айлантириб ўтказувчи шкивлари арқоннинг шкивдан тушиб кетишини олди олувчи конструкцияга эга бўлишлари ёки шундай мосламаларга эга бўлишлари шарт.

149. Тортувчи мосламалар ва бекатлар конструкцияларини шикастланишини олдини олиш мақсадида, шкивлар ва блоклар диаметрлари шундай танланган бўлиши керакки, ариқчасининг ости бўйича ҳисобланган марказдан қочма тезланиш 10 m/s2 дан ошмаслиги зарур.

150. Роликли балансирларда ва алоҳида турувчи блок ва роликларда қуйидаги мосламалар бўлиши зарур:

а) тортувчи арқонни йўлнинг ички тарафига тушишини олдини олувчи;

б) тортувчи мосламаларнинг чайқалишини шундай чегараловчи мосламалар, бунда таянчга кўндаланг йўналишда 11°30'гача бўлган оғиш билан яқинлашувчи осмалар йўналтирувчи воситасида, роликлар ва блокларни, кўндаланг йўналишда 60 гача оғиш билан ўтишлари таъминланади.

 

8-§.  Ҳаракатланувчи составга талаблар

151. Вагонлар, кабиналар ва ўриндиқларнинг кўтариб турувчи деталларининг мустаҳкамлийлик заҳираси (материалнинг вақтинчалик қаршилигини максимал статик юкланишлардан тушувчи зўриқишларга нисбати) 5 дан кам бўлмаслиги, бошқалар учун эса 2 дан кам бўлмаслиги шарт. Динамик кучланишлар таъсир этувчи деталлар чарчаш мустаҳкамлийлигига ҳисобланган ҳолатда текширувдан ўтказилган бўлиги шарт.

152. Вагонларнинг шифтининг ихтиёрий нуқтасида жамланган 100 kg кам бўлмаган юкланишга, ҳамда уч кишидан тушувчи умумий юкланишга бардош бера олиши шарт.

153. Йўловчилар туриб кетадиган яримочиқ вагонлар ва кабиналарда баландлиги полдан камида 1.3 m бўлган тўр (сетка)лик ёки панжарали тўсиқлардан бўлиши зарур; йўловчилар ўтириб кетувчи яримочиқ вагонлар ва кабиналарда тўсиқлар баландлиги ўридиқлардан камида 0.5 m баланд бўлиши зарур.

154. Вагонлар эшиклари ичкарига очилиши ёки сурилиб очиладиган бўлиши шарт, ҳамда уларнинг ўзи очилиб кетишини олдини олувчи мосламаларга эга бўлиши зарур. Вагонлар эшиклари, вагон эшиклари очиқ пайтда юриб кетишидан муҳофаза қилувчи электр муҳофаза мослама билан жиҳозланган бўлиши зарур.

155. Вагон ичидаги деворларда белбоғлар бўлиши зарур.

156. Вагон полида ва шифтида 0.4х0.5 m ўлчамдаги люклар билан жиҳозланган бўлиши зарур. Полдаги люк қопқоғи вагон ичига, шифтдаги люк қопқоғи эса ташқари тарафга очилиши зарур.

Агар йўлда қутқарув вагони кўзда тутилган бўлса, йўловчиларни эвакуацияси учун асосий вагонларнинг ёнлари (торецлари)да камида 500х1500 mm (эни х бўйи) ўлчамли қўшимча эшиклар ёки ойналар кўзда тутилган бўлиши шарт.

157. Вагонда вагон томига чиқиш учун нарвон бўлиши зарур. Аравачани ва кўтарувчи арқонни кўрикдан ўтказилишини таъминлаш мақсадида атрофи тўсилган майдонча кўзда тутилиши шарт.

158. Вагон полининг фойдали майдони бир кишига 0.2 m2 деб олиниши керак.

159. Вагонларда йўловчиларнинг максимал сонини ва вагоннинг юк кўтара олиши қобилиятини кўрсатувчи жадвал ёзув бўлиши зарур.

160. Арқонли йўлнинг вагонларида қуйидаги ҳолатларда кузатувчи бўлиши зарур:

а) вагон ичида жойлашган тутувчилар ёки бошқа қутқарув мосламалари бўлганда;

б) вагоннинг сиғими 10 йўловчидан кўп бўлган барча ҳолатларда.

161. Айланма йўлнинг кабинасининг ўлчамлари йўловчиларнинг кабинанинг ҳаракати вақтида тўсқинликсиз тушишларини ва чиқишларини таъминлаши зарур. Ўриндиқлар билан таъминланмаган кабиналар полининг майдони: тўрт кишигача сиғимли кабиналарда бир кишига камида 0.3 m2, ундан катта сиғимли кабиналарда 0.2 m2 бўлиши зарур.

162. Ўриндиқ суянчиғи 80 бурчак оғишга эга бўлиши керак. Ўриндиқ эни бир кишига камида 0.5 m бўлиши шарт.

Ўриндиқлар йўловчиларни ўриндиқдан тушиб кетишидан ҳимоя қилувчи қаттиқ ёки эгилувчан кўндаланг тўсиқлар билан жиҳозланган бўлиши керак.

163. Ўриндиқнинг (кабинанинг) айланма йўл арқони билан туташган еридаги кучни қуйидаги формула билан ҳисобланади:

Р•µ/N ≥ К

бу ерда: Р — қисқичнинг қисилиши кучи;

N – қисқични силжитувчи куч (динамик таъсирларни ҳисобга олган ҳолда);

К – заҳира коэффициенти (пружина қисқичлар учун 1,75, винтсимон қисқичлар учун 3,0);

µ - ишқаланишнинг келтирилган коэффициенти. У ишқаланувчи юзалар сони, қисқичнинг ички юзаси шакли ва коструктив жиҳатлари эътиборга олинган ҳолда танланади.

Бунда арқоннинг сиқилишини солиштирма босими 300 kg/sm2 дан ортмаслиги зарур. Агарда ўриндиқ (кабина) иккита қисқичга эга бўлса, умумий заҳира коэффициенти пружина қисқичлар учун 2.2 ва винтсимон қисқичлар учун 3,0 бўлиши зарур. Қисқични сиқиш моменти қиймати паспортда келтирилиши лозим.

164. Битта тортувчи арқонга эга бўлган йўллар вагонлари, тортувчи арқон узилиб кетган ҳолатида кўтарувчи арқонни автоматик ушлаб илиб олувчи ушловчи мослама (ушлагич) билан жиҳозланиши шарт. Ушлагич вагон ичида жойлаштирилган қўл юритмаси ҳамда, ушлагич ишлаган ҳолатда йўлнинг юритмасини ўчирувчи контакт билан жиҳозланиши шарт.

Агарда тортувчи арқон узилган ҳолда вагон пастки бекатгача юриб бора олмаса, ҳамда бунда вагоннинг таянчлардан ўтиш тезлиги паспортда белгиланган чегаравий қийматлардан ошмаса, вагон ушлагич билан жиҳозланмаслиги мумкин.

165. Ушлагичнинг тормозловчи моменти шундай белгиланиши зарурки, профилнинг максимал оғишида ва максимал юкланишда вагон белгиланган йўлда тормозланиб тўхташи таъминланиши шарт. Бунда секинланиш ушлагичнинг ишлаши моментидан 3 m/s2 дан ортмаслиги шарт. Тормозланиш йўли ОАЙЙ паспортида кўрсатилган бўлиши зарур.

Ушлагич конструкцияси арқонни колодкалар билан сиқилиши кучини ростлаш имконини бериши зарур.

166. Вагон аравачасининг четки траверслари, аравачани кўтарувчи арқондан тушиб кетишини олдини олувчи, сақловчи шекаларга эга бўлиши лозим. Шека ўлчамлари (арқоннинг тепасидан пастга қараб ҳисоблаганда) камида кўтарувчи арқоннинг икки диаметрига тенг бўлиши зарур.

Таянчсиз маятник йўллар вагонлари аравачалари ҳимояловчи шекалар ўрнига, кўтарувчи арқонни қамраб турувчи скобалар билан жиҳозланиши шарт.

 

9-§. Юритма ва тормозларга талаблар

167. Тортувчи ва кўтарувчи-тортувчи арқоннинг юритувчи шкив билан илашишининг ишончлилийлиги коэффициенти, йўлнинг энг ноқулай юкланиши шароитларида (пастга юришдаги инерция кучлари ва тормозланишни эътиборга олган ҳолда) 1.25 дан кам бўлмаслиги шарт. Иккита тортувчи арқонли маятникли йўлларда ҳар бир арқоннинг илашишининг ишончлилийлиги коэффициенти суммар қиймати 1.1 дан кам бўлмаслиги шарт (барча юкланиш битта арқонга тушушини ҳисобланган ҳолатда).

168. Маятникли йўлнинг юритмаси, тезликни бекатларга яқинлашишида, ҳамда мазкур Қоидаларнинг 2-иловасида кўрсатилган ҳолатларда таянчлардан ўтилишида секинланиши заруриятини эътиборга олган ҳолда, ҳаракатланиш тезлигини ростлаш имконини бериши шарт.

Вагонларнинг ўтириш майдончаси чегарасидаги ҳаракатланиши тезлиги 0.5 m/s дан кўп бўлмаслиги шарт.

169. Тезликни назорат қилиши тахогенератор ёки, зарурий назорат аниқлийлигини таъминловчи бошқа воситалар ёрдамида амалга оширилиши лозим.

170. Маятникли йўлларда вагоннинг бекатга яқинлашишида машинистга (операторга) сигнал берувчи автоматик сигнализация ўрнатилган бўлиши зарур.

Сигнализация иккита мустаққил ишловчи сигнал бериш воситаларидан ташкил топган бўлиши лозим.

171. Юритувчи шкивдаги тезланиши (секинланиш) йўлни ишга туширишда (тўхтатишда) 7-иловада қуйида келтирилган қийматлардан ошмаслиги шарт.

172. Арқонли йўлнинг юритмаси ҳаракатланувчи составни ревизия қилиш режимида 0.5 m/s тезликдан ошмасдан ҳаракатланишини таъминлаши зарур.

173. Арқонли йўлнинг юритмаси ҳаракатланувчи составни линиядан қайтишини таъминловчи заҳира двигателига эга бўлиши зарур. Ушбу мақсадларда, эвакуация қилиш умумий вақти бир соатдан ошмаса, қўл юритмасидан фойдаланишга йўл қўйилади.

174. Янгидан лойиҳаланаётган арқонли йўлларда юритма иккита автоматик ишловчи колодкали ёки диск-колодкали ёпиқ турдаги тормозларга эга бўлиши зарур:

ишчи тормоз – двигател валида;

авариявий тормоз – юритувчи шкив валида ёки гардишида.

175. Мавжуд арқонли йўлларда қўлда бошқарилувчи авариявий тормоздан фойдаланишга рухсат берилади.

176. 3 m/s тезликкача ўзи тормозланувчи йўлларда авариявий тормоз ва тезликни назорат қилиш воситаларини ўрнатиш шарт эмас.

177. Ҳар бир тормоз (ишчи, авариявий), энг оғир юкланиш шароитларида статик моментининг камида 1.25 баробар моментини бериши шарт.

178. Йўлнинг юритмасида, тезликни 20%дан ошишини олдини олувчи ҳимоя кўзда тутилган бўлиши, ҳамда ушбу ҳимоя авариявий тормозга таъсир этиши кўзда тутилиши шарт.

179. 178-банда кўзда тутилган ҳолатдан ташқари, авариявий тормоз қуйидагиларда ишга тушиши зарур:

авариявий ўчиргичга таъсир қилишда;

тўхташ пунктидан (маятникли йўлларда) ўтишда.

 

10-§. Таянчлар, бекатлар ва уларнинг жиҳозланишига талаблар

180. Арқонли йўл иншоотларини фундаменти ер сатҳидан камида 0.2 m га баландроқ бўлиши зарур.

Геология хизматларининг далолатномаси бўлган ҳолатларда таянчларни қоя асосларга (скальные основания) фундаментсиз қўйишга рухсат этилади.

181. Таянчлар конструкциясининг очиқ профили прокат металлининг қалинлиги 4 mm дан кам бўлмаслиги шарт; трубалар ва ёпиқ профиллар 2.5 mm дан кам эмас. Ёпиқ профилли таянчларнинг ички қисмига атмосфера ёғингарчиликдан ҳосил бўлган нам ва сув йиғилишига йўл қўйилмайди.

182. Таянчлар арқонларни кўтарувчи воситаларни осиш учун кронштейнларга эга бўлиши лозим.

183. Танчларга, башмакларга ва ролик балансирларга хизмат кўрсатиш учун, атрофи тўсилган майдончалар билан жиҳозланган бўлиши зарур. Майдончаларнинг ўлчамлари таъмирлаш-профилактика ишларини хавфсиз ўтказилишини, айланма йўлларда эса – таянчдан қутқарувчиларни қутқарув воситалари балан бирга тўсқинликсиз ўтишларини таъминлаши шарт. Маятникли йўлларда, хизмат кўрсатувчи ходимни вагонда таянчга чиқиши учун майдончалар бўлиши зарур. Майдончанинг эни камидан 0.5 m бўлиши шарт.

184. Маятникли йўлларда таянчларга вагоннинг пастки қисми сатҳида, вагонни башмак ёки таянчнинг каллагига тегишини олдини олувчи махсус йўналтирувчилар ўрнатилган бўлиши лозим. Йўналтирувчилар шундай ўрнатилиши лозимки, вагон бўйлама йўналишда 20° га кўндаланг йўналишда эса 11°30' оғганда, вагон таянчга яқинлашишида йўналтирувчиларда баланга кўтарилмаслиги зарур.

185. Маятникли йўлларнинг 30 m гача баландликдаги таянчлари ҳар 8-12 m дан сўнг майдончаларига эга нарвонлар билан жиҳозланиши лозим. Танчларнинг баландлиги 30м дан юқори бўлганида нарвон пояли бўлиши ва майдончалар орасида камида 8-10 m баландлик бўлиши зарур. Нарвонларнинг эни 400 mm дан кам бўлмаслиги шарт. Зинапоялар орасидаги масофа 300 mm дан ошмаслиги лозим. Оғма зиналар (горизонтга оғиш қиймати 75° гача) панжара билан жиҳозланишлари, ясси, рифланган ёки силлиқ, йўналишли рельефга эга пўлат листлардан, ёки камида иккита стержендан ишланган зинапояларга эга бўлишлари шарт.

Вертикал зиналарда, ҳамда горизонтга 75О ортиқ оғишга эга бўлган зиналар баландлиги 5 m дан ортиқ бўлган ҳолларда, 3 m баландликдан бошлаб, ҳалқасимон кўринишидаги тўсиқларга эга бўлишлари шарт. Тўсиқлар бир биридан кўпи билан 800 mm масофада жойлашган бўлиб, камида учта бўйлама ясси полоса билан ўзаро боғланган бўлишлари лозим. Зинадан тўсиқгача масофа, ҳалқанинг радиуси 350-400 mm бўлганида, 700 mm дан кам 800 mm дан кўп бўлмаслиги шарт. Кесими 900 х 900 mm дан катта бўлган решеткасимон таянч ичидан ўтувчи зиналарда ҳалқасимон тўсиқлар жиҳозланиши шарт эмас.

Айланма йўлларнинг, баландлиги 15 m гача бўлган таянчларида ҳалқасимон тўсиқлар жиҳозланиши шарт эмас. Кесим 700х700 mm дан кичик бўлган таянчлар ичида нарвонлар жиҳозлашга йўл қўйилмайди.

186. Металл таянчлар ва бекат конструкциялари бўялган бўлиши лозим. Таянчлар номерланган бўлиши зарур.

187. Маятник йўлларда, кўтарувчи арқон ҳаракатланувчи таянч башмаклар антифрикцион материал билан қопланган бўлиши лозим. Таянч башмаклар роликлари тортувчи арқонларни улардан тушиб кетиши ҳолатларини олдини олувчи конструкцияга эга бўлишлари, ёки башмаклар, арқон тушиб кетган ҳолда уни роликка жойлаштирувчи махсус йўналтирувчилар билан жиҳозланиши шарт.

188. Балансирлар, арқонни ерга тушиб кетишига ёки юқорига кўтарилиб кетишини (сиқувчи таянчларда) олдини олувчи мослама билан жиҳозланган ҳолатларда, фақатгина арқон роликдан чиқиб кетганида юритмани ўчириб қўйилишини таъминловчи мослама билан жиҳозлашга йўл қўйилади.

Арқон тушиб кетганида йўловчиларга шикаст етказмаслиги ва юритманинг ўчирилиши таъминланган ҳолатларда арқонни тушиб кетишини олдини олувчи қурилмалар қўйилмаслиги ҳам мумкин.

189. Маятникли йўлларда юритма, электржиҳозлар ва ўлчов жиҳозлари ёпиқ хонада жойлаштирилиши зарур.

190. ОАЙЙ бошқарув пульти бекатда ёпиқ хонада жиҳозланиши лозим. Маятникли йўлнинг бошқарув пульти ўтириш майдончаси ва трассани энг яхши кўринувчанлиги таъминланадиган жойда жойлашган бўлиши зарур.

191. Машиналар хонаси деворидан юритмагача ёки бошқа, техник хизмат кўрсатилиши лозим бўлган жиҳозларгача масофа, ҳамда жиҳозлар ва қурилмалар орасидаги ўтиш жойлари камида 800 mm бўлиши шарт. Зарурият бўйича майдончалар ва зиналар жиҳозланиши лозим.

Хизмат кўрсатилиши лозим бўлган механизмалар, жиҳозлар, электржиҳозлари, хавфсизлик қурилмаларига бехатар ўтиш таъминланиши шарт.

192. Машиналар хонасининг эшиклари ўлчамлари, жиҳозларнинг энг катта ажратиб бўлмайдиган элементларини олиб кирилишини таъминлаши шарт. Зарурият бўйича катта деталларни олиб кириш учун махсус ўтиш жойлари кўзда тутилиши лозим.

193. Машиналар хонасида асосий жиҳозлар устида кўтарувчи-ташувчи воситалар кўзда тутилиши лозим. Очиқ бекатларда бундай воситалар ўрнатилиши шарт эмас.

194. Маятникли йўллар бекатлари хоналари, маҳаллий иқлимий шароитларни эътиборга олган ҳолда, иситилиши кўзда тутилиши лозим.

195. Бекатлар майдончалари ва уларга ўтиш йўллари, оёқларнинг сирпанишини олдини оладиган қилиб ишланган бўлиши зарур (чанғичилар учун йўллардан ташқари). Улар ер сатҳидан баланд этиб ишланган ҳолларда баландлиги камида 1 m бўлган панжара билан ҳамда қуйи қисми бўйича камида 0.1 m баланликгача тўсиққа эга бўлиши зарур.

Панжара билан жиҳозлаш имкони бўлмаган жойлардаги ўтириш майдончалари, одамларни йиқилишини олдини олувчи сеткалар билан жиҳозланишлари лозим.

196. Маятникли йўлларда ўтириш майдончалари эни, агарда фақатгина ўтириш ёки тушиш амалга оширилса энг камида 1.2 m бўлиши, агарда ўтириш ҳам тушиш ҳам бир жойда ўтказилса камида 2 m бўлиши лозим

60 дан кўп қияликка эга бўлган жойлардаги майдончалар поғонасимон қилиб ишланиши зарур. Маятникли ОАЙЙ ўтириш майдончасининг узунлиги, вагонларни бекатларда тўхташида уларнинг бир текисда тўхтамаслиги эътиборга олган ҳолда белгиланиши керак.

197. Ҳалқали йўлнинг ўтириш майдончасининг эни, арқонниг ўқидан тўсиқгача камида 2 m бўлиши зарур.

198. Ҳалқали йўлнинг ўтириш майдончасининг узунлиги йўлнинг ҳаракат тезлигига боғлиқ этиб танланади.

Ўтириш майдончаси узунлигининг ҳаракат тезлигига нисбати камида 8-иловада кўрсатилганича бўлиши зарур.

Ўтириш майдончасининг қиялиги бурчаги 60 дан ошмаслиги зарур.

199. Маятник йўллар бекатларида, вагонларнинг йўловчилар кириб-чиқишида чайқалишини чегараловчи йўналтирувчилар ўрнатилиши лозим. Вагон ва йўналтирувчи орасидаги тирқиш, нормал тўхташ жойда 50 mm дан ошмаслиги ҳамда вагоннинг чиқиш томонига, унинг бекатга киришида 11°30' оғишини эътиборга олган ҳолда кенгайиб бориши лозим.

Йўналтирувчилар шундай ўрнатилиши керакки, вагонларнинг пастки қисми йўналтирувчилар сатҳидан юқори кўтарилмаслиги зарур.

200. Маятникли йўлнинг бирор бир бекатида (асосан юритувчи бекатида) вагонларнинг аравачаларини кўрикдан ўтказиш ва таъмирлаш учун майдонча, ҳамда вагонларни кўтариш учун мослама бўлиши лозим.

201. Маятникли йўлнинг бошқарув пультида тезлик кўрсаткичи ҳамда вагонларнинг аниқ жойлашуви кўрсаткичи ўрнатилган бўлиши зарур. Вагонлар жойлашувини кўрсаткичи, вагонларнинг фактик жойлашувини кўрсатилишини таъминловчи ростловчи билан таъминланади.

Тезлик кўрсаткичи ҳамда вагонларнинг жойлашуви кўрсаткичини ишга тушириш учун занжирли юритмалар қўлланилган ҳолда, занжирларни бўшашиб кетишини ҳамда боғланиб қолишини олдини олувчи тарангловчи мосламар, занжирларнинг узилиши ёки тушиб кетганида эса йўлни тўхтатилишини таъминловчи қурилмалар кўзда тутилиши зарур.

202. Бекатларнинг очиқ жойларида ҳамда шамолнинг таъсири энг катта бўлган таянчларда, шамолнинг тезлиги ҳақида маълумотни бошқарув пультига юборувчи анеморумбометрлар ёки анемометрлар ўрнатилиши лозим. Шамолнинг тезлиги меъёрдан ошганда товушли сигнал берилиши шарт.

203. Маятникли йўлнинг ҳар бир бекатида вагонларни тўхтатиш учун ишчи ўчиргич ҳамда қайтадан кўтарилиши учун авариявий ўчиргич кўзда тутилиши лозим.

204. Ўтириш бекатларида ва бошқарув пультида йўлни авариявий тўхтатиш учун ўчиргичлар ўрнатилиши лозим.

205. ОАЙЙ барча айланувчи қисмлари, ҳамда 2.5 m баландликдан пастиши зарур.вчи мослама бўлиши лозим.им. шада бўлган арқонла тўсилган бўлиши лозим.

 

11-§. Қутқарув воситаларига қўйиладиган хавфсизлик талаблари

206. ОАЙЙ лойиҳасида йўлнинг иши бўзилган ҳолатларда, унинг жойлашиш жойи, мақсади ва иқлимий шароитларидан келиб чиққан ҳолда, йўловчиларни эвакуация қилиш усуллари ишлаб чиқилган бўлиши шарт.

207. Маятникли йўлларнинг вагонлари, йўловчиларни хавфсиз эвакуация қилинишини таъминловчи қутқарув воситалари (арқонли лебедка, қутқарув қопи ёки белбоғи билан) билан жиҳозланиши лозим.

Маятникли йўлларда, вагондаги қутқарув воситаларидан ташқари, фойдаланиш шароитлари ва жойлашув рельефидан келиб чиққан ҳолда, вагондан ташқарида жойлашган (мустақил юритмали қутқарув вагони, таянч ёнида жойлашган заҳира тортувчи арқонли лебедка ва бшқ.) қўшимча қутқарув воситалари кўзда тутилиши лозим.

208. Айланма йўлларда йўловчиларни ерга олиб тушириш мақсадида, ўриндиқлар маҳкамланган кўтарувчи-тортувчи арқонни лебедка ёрдамида паслатиш мумкин.

 

12-§. Сигнализация ва алоқага қўйиладиган талаблар

209. Арқонли йўлнинг бекатлар орасида телефон, радио алоқа ва товушли алоқа кўзда тутилиши лозим. ОАЙЙ барча чизиқ таянчларида, бекатларни ўзаро боғловчи телефон тармоғига аппарат уланишини таъминловчи мослама бўлиши лозим.

210. Вагонни кузатиб борувчи билан юришида, вагон охирги ва биринчи станциялар билан алоқа қилиш учун радио ёки телефон алоқасига, ҳамда юритмани тўхтатиш учун мослама билан таъминланган бўлиши зарур.

 

13-§. Электр қурилмаларига қўйиладиган хавфсизлик талаблари

211. ОАЙЙ электр қурилмаларини ўрнатишда ва улардан фойдаланишда “Истеъмолчиларнинг электр курилмаларидан техник фойдаланиш коидалари” (рўйхат рақами 1383, 2004 йил 9 июль), “Истеъмолчиларнинг электр қурилмаларидан фойдаланишда техника хавфсизлиги қоидалари” (рўйхат рақами 1400, 2004 йил 20 август) ҳамда “Электр қурилмаларининг тузилиши қоидалари” талабларига риоя қилиниши керак.

212. Электр энергиясидан фойдаланадиган ташкилотларда ташкилот раҳбарининг буйруғи билан мухандис-техник ходимлардан электр хавфсизлиги учун жавобгар шахс тайинланган бўлиши ва бу ходим электр хавфсизлиги буйича тегишли малака гуруҳига эга булиши шарт.

213. Электр хавфсизлиги учун жавобгар шахс кучланиши 1000 V ва ундан юқори булган электр ускуналарига хизмат кўрсатиши учун электр хавфсизлиги бўйича V малака гуруҳига, кучланиши 1000 V гача бўлган электр ускуналарига хизмат кўрсатиши учун эса, IV малака гуруҳига эга бўлиши талаб этилади. Жавобгар шахс даврий равишда ва ўрнатилган тартибда ташкилотда тузилган электр хавфсизлиги бўйича “Уздавэнергоназорат” инспекцияси инспектори иштирокидаги таркибида камида уч кишидан иборат бўлган малака комиссияда синовдан ўтиши шарт.

214. Электр хавфсизлиги учун жавобгар шахс:

электр қурилмаларининг ишончли, тежамли ва хавфсиз ишлашини;

электр қурилмалари ва тармоқларида режали таъмирлаш ишлари ҳамда профилактик синовларнинг белгиланган муддатларда ўтказилишини;

электр энергияси сарфининг ҳисоби олиб борилишини;

ҳимоя воситалари ва ёнғинга қарши жиҳозлар мавжудлиги ҳамда уларнинг ўз вақтида синовдан ўтказиб турилишини таъминлаши керак.

215. Электр токи ўтказувчи қисмлар, тақсимловчи қурилмалар, аппаратлар ва ўлчаш асбоблари, шунингдек, турли сақловчи қурилмалар, рубильниклар ва бошқа ишга туширувчи аппаратлар ва мосламалар фақат ёнмайдиган асосларда монтаж қилиниши лозим.

216. Юқори намлик ва иссиқлик ажралиб чиқувчи хоналарда электр ёриткичлар намликдан, электр двигателлари эса суюқлик сачрашидан ҳимояланган бўлиши шарт.

217. Тақсимловчи қурилмалар изоляциясининг қаршилиги ва чидамлилиги текшириб турилиши зарур.

218. Ишлаб чиқариш бинолари ва маиший хоналарда қўлланилувчи люминесцент ёриткичлар ёпиқ холда, намлик ва чанг ўтказмайдиган махсус арматурада бажарилиши лозим.

219. Кабеллар ва электр симларининг изоляцияси, ташқи бирикмалар, электр токидан ҳимояловчи ерга уланган симлар, электр двигателларининг ишлаш режими кўрикдан ўтказилиши ва ўлчаш асбоблари орқали текшириб турилиши керак.

220. Электр аппаратлари ва агрегатларининг ноль симига улаш ва ерга улаш симлари бутунлиги камида 6 ойда бир марта текширилиши, текшириш натижалари далолатнома билан расмийлаштирилиши зарур.

221. Қуйидаги электр қурилмалари ноль симига улаш ёки ерга уланиши лозим:

кучланиши 380 V ва ундан юқори бўлган ўзгарувчан ток ҳамда 440 V ва ундан юқори бўлган ўзгармас токда ишловчи барча электр қурилмалари;

номинал кучланиши 42 V дан юқори, лекин 380 V дан паст бўлган ўзгарувчан ток ва 110 V дан юқори, лекин 440 V дан паст ўзгармас токда ишловчи юқори ҳавфли ташқи қурилмалар.

222. Номинал кучланиши 42 V гача бўлган ўзгарувчан токда ва 110 V гача бўлган ўзгармас токда ишлайдиган электр қурилмаларини ноль симига улаш ёки ерга улаш талаб этилмайди, металл конструкцияга ўрнатилган назорат кабеллари, куч кабелларининг металл қобиқлари ҳамда портлаш хавфи бўлган хоналардаги электр қурилмалари, пайвандлаш трансформаторининг иккиламчи чулғамалари бундан мустасно.

223. Битта электр штепселига бир нечта истеъмолчиларни улаш тақиқланади.

224. Чангларнинг статик электр разрядларидан алангаланиб кетмаслиги учун ускуналарнинг ғилофлари, асосий валлари ва ҳаво қувурлари ерга уланган бўлиши лозим.

225. Ҳаво қувурларининг фильтрлари майда катакли металл тўр билан ўралган ва тўр ерга уланган булиши лозим.

226. ОАЙЙнинг бино ва иншоотлари яшин қайтаргичлар ўрнатилган ҳолда, тўғридан-тўғри яшин уришидан ҳимояланган бўлиши зарур. Яшиндан ҳимояланиш бўйича арқонли йўл иншоотлари III тоифага тааллуқлидир. Яшин қайтаргичлар ҳар йили баҳорги мавсумда текшириб турилиши, аниқланган носозликлар бартараф этилиши лозим.

227. Электр таъминотининг ишончлилик даражаси бўйича ОАЙЙ II тоифага тааллуқли бўлиб иккита мустақил таъминот манбаига эга бўлиши зарур. Заҳира таъминотнинг уланиш вақти бир соатдан ошмаслиги лозим.

228. ОАЙЙ арқонлари ерга уланган бўлиши шарт. Агарда тортувчи арқон сигнализация, вагонларни бошқариш ва ёритиш  мақсадларида электр ток ўтказувчиси сифатида ишлатилса, уни ердан изоляцияланиши таъминланади. Бундай ҳолларда ушбу арқон учун разрядниклар қўйилиши кўзда тутилиши зарур.

229. Қоронғи вақтда ишлатилиши мўлжалланган маятникли йўл вагонлари ички ва ташқи ёритиш ускуналарига эга бўлишлари, қоронғида ишлаши мўлжалланган йўллар таянчлари ва бекатлари эса ёритгичлар билан жиҳозланиши зарур.                                                                                                       

IV боб. Рўйхатга олиш ва техник кўрикдан ўтказиш қоидалари

1-§. Рўйхатга олиш қоидалари

230. Янги қурилган ёки реконструкция қилинган ОАЙЙ уни фойдаланишга топширилишидан аввал “Саноатгеоконтехназорат” ДИ да рўйхатга олиниши лозим.

231. Рўйхатга олиш ОАЙЙ ўз балансида бўлган ташкилотнинг ёзма аризаси бўйича амалга оширилади. Рўйхатга олишда ОАЙЙ паспорти, давлат қабул қилиш комиссия далолатномаси, ҳамда 233-бандда кўрсатилган ҳужжатлар тақдим қилинади. Тақдим қилинган ҳужжатлар “Саноатгеоконтехназорат” ДИ томонидан кўриб чиқилади, ОАЙЙ паспортига рўйхатга олинганлик ҳақидаги штамп қўйилади, ҳужжатлар жилдланади ва муҳрланади, ОАЙЙ фойдаланилиши мумкинлиги ҳақида ёзув киритилади ва ҳужжатлар йўл эгасига қайтарилади. Паспорт йўқотилган ҳолатларда, паспорт “Саноатгеоконтехназорат” ДИ ёки ихтисослаштирилган ташкилот томонидан тикланади.

 

232. Йўлни қабул қилиш ҳайъатига тақдим қилнишидан аввал, йўл лойиҳаловчи ташкилот (ишлаб чиқарувчи завод) томонидан тақдим этилган йўриқномаларга мувофиқ равишда комплекс текширувдан ўтказилиши ва ўқув қутқарув операцияси (ҳаракатланувчи составдан йўловчиларнинг эвакуацияси) ўтказилиши лозим.

233. Рўйхатга олинишидан аввал ОАЙЙ қабул қилиш ҳайъати томонидан КМК 3.01.04-04 “Қуриб тугатилган қурилиш объектларини ишга туширишга қабул қилиш. Асосий қоидалари (низомлари)” талабларига мувофиқ қабул қилиниши лозим. Комиссия таркибига “Саноатгеоконтехназорат” ДИ инспектори киритилиши зарур.

Комиссияга қуйидаги ҳужжатлар тақдим қилиниши зарур:

а) ОАЙЙ паспорта (10-илова);

б) арқонлар сертификатлари ва арқонларни текширув станциясида синовдан ўтказилганлиги ҳақида гувоҳномалар;

в) ОАЙЙ жиҳозлари паспортлари ва далолатномалари;

г) иншоотлар ва биноларни қуриш ишларини бошлаш далолатномалари;

д) бекатлар ва таянчлар металлконструкцияларини фундаментга маҳкамланиши ҳақида актлар;

е) арқонларнинг муфталарда маҳкамланиши актлари;

ж) арқонларнинг учларини бир-бирига улашда эшиш (счалка) далолатномалари;

з) кўтарувчи арқонларни осилганлиги даражаси бўйича далолатномалар;

и) посонгининг оғирлигини аниқлаш далолатномаси;

к) ҳаракатланувчи состав ва ушлагичларни текшируви далолатномалари (11-илова);

л) электр жиҳозларни қабул қилиш – топшириш синаш ишлари далолатномалари
(шу жумладан, изоляциянинг қаршилиги баённомаси, ерга улаш далолатномалари, НЎУваЖ далолатномалари);

м) таянчлар ва йўлнинг створи ҳолатини геодезик ўлчовлари далолатномалари;

н) арқонли йўлни юк ташувчи ва йўловчи арқонли йўлларини монтажи бўйича йўриқнома ВСН 265-84 бўйича текшируви акти;

о) арқонли йўлни комплекс ишлатиб кўрилиши далолатномалари;

п) йўлда ўқув-қутқарув ишлари (ҳаракатланувчи составдан йўловчиларни эвакуацияси) ўтказилганлиги ҳақидаги акт.

Комиссия эътиборига, ОАЙЙ устидан назорат, ундан фойдаланиш ва хизмат кўрсатишни йўлнинг эгаси томонидан мазкур Қоидаларга мувофиқ равишда ташкил этилганлигини тасдиқловчи ҳужжатлар тақдим қилиниши лозим.

234. Бошқарув, сигнализация ва алоқа тизимлари носоз бўлса, ҳамда хизмат кўрсатувчи ходимлар ўқитилмаган ёки зарур билимларга эга эмалслиги аниқланса, йўлнинг ишлатилиши тақиқланиши шарт. Рўйхатга олишни рад этиш ҳақида йўлнинг эгасига ёзма шаклда, рад қилиниши сабаблари кўрсатилган ҳолда хабар қилинади.

235. ОАЙЙ реконструкция қилинса ёки эгаси ўзгартирилса, йўл қайтадан рўйхадан ўтказилади.

236. Реконструкциядан сўнг ОАЙЙ қайтадан рўйхатга олинишида паспортга, янги ўрнатилган жиҳозлар, металлконструкциялар ва қайта ўтказилган ишлар ҳақидаги ҳужжатлар илова қилинади.

237. ОАЙЙ “Саноатгеоконтехназорат” ДИ да қуйидаги ҳолатларда рўйхатдан ўчирилади:

ОАЙЙ ишдан чиқарилганда;

ОАЙЙ эгаси ўзгартирилганида, бунда янги мулк эгаси йўлни қайтадан рўйхатдан ўтказиши лозим.

Рўйхатдан ўчириш “Саноатгеоконтехназорат” ДИ томонидан, арқонли йўл эгаси томонидан йўлни ишдан чиқарилганида ёки йўлнинг эгаси ўзгарганлиги ҳақидаги ёзма аризаси асосида амалга оширилади.

 

2-§.Техник кўрикдан ўтказиш қоидалари

238. Монтаж қилингандан сўнг ҳамда ишлаётган ОАЙЙ камида ҳар 12 ойда техник кўрикдан ўткзилишлари, фойдаланишга топширилганларидан 10 йилдан сўнг эса тўлиқ текширувдан ўтказилишлари лозим.  Кейинчалик йўл, ихтисослаштирилган илмий-текшириш ёки лойиҳа-конструкторлик ташкилоти томонидан ишлаб чиқарилган “ОАЙЙ техник кўрикдан ва тўлиқ текширувдан ўтказиш бўйича йўриқномалар”га мувофиқ тартибда ҳар 5 йилда кўрикдан ўтказилиши лозим.

Вагонларнинг тутқичларини синовдан ўтказиш “Маятникли осма арқонли йўл вагонининг ушлагичининг ишга тушишини ва тормоз кучини текшириш бўйича йўриқнома”га (12-илова) мувофиқ ҳар 6 ойда ўтказилиши зарур.

239. Навбатдан ташқари техник кўрикдан ўтказиш қуйидаги ҳолларда амалга оширилади:

а) йўлнинг реконструкциясидан сўнг;

б) капитал таъмирдан сўнг;

в) ҳалокат юз берган ҳолда;

г) давлат инспектори талабига мувофиқ.

240. Навбатдан ташқари кўрик ўтказилишида арқонли йўл эгаси ихтисослаштирилган лойиҳа ташкилотини жалб қилиши ва таъмирлаш-тиклаш ишларини ўтказиш учун тегишли ташкилотлари томонидан ўтказилишини таъминлаши лозм.

241. Навбатдаги техник кўрикдан ўтказиш масъул шахс томонидан, “Саноатгеоконтехназорат” ДИ инспектори ва ОАЙЙ эгаси иштирокида ўтказилади. Текширувларни ташкил этиш, йўлнинг соз ҳолатини ва хавфсиз фойдаланилишини таъминлаш учун масъул шахс зиммасига юклатилади.

Даврий техник назоратдан ўтказишга ихтисослаштирилган лойиҳа ташкилоти ёки ОАЙЙ таъмирлаш, созлаш ва монтаж қилишга ихтисослаштирилган ташкилот жалб қилиниши мумкин.

242. Техник кўрикдан ўтказишда йўл кўрикдан, ҳаракатланувчи составнинг статик текшируви, динамик текширувидан ўтказилади, ҳамда ўқув қутқарув операцияси ўтказилади.

243. Йўлни кўрикдан ўтказишда қуйидагиларнинг ҳолати текширилиши лозим: арқонлар, уларнинг маҳкамланиш ва уланиш жойлари, таянч ва йўналтирувчи башмаклар, шкивлар, роликлар, юритма ва унинг қисмлари, ҳаракатланувчи состав, бекатлар ва таянчларнинг кўтариб турувчи конструкциялари, ҳамда қутқарув воситалари.

Кўрик мобайнида масъулиятли элементларнинг ейилиши даражаси аниқланади. Зарурат бўйича ейилган элементлар алмаштирилади ёки уларнинг алмаштирилиши муддатлари белгиланади.

244. Ҳаракатланувчи составнинг статик текшируви номинал юкламага нисбатан икки баробар юклама остида ўтказилади, навбатма-навбат қуйидагилар ўтказилади:

вагонлар - 30 минут;

ўриндиқлар (кабиналар) – 15 минут.

245. Маятникли йўлнинг динамик текширувдан ўтказилишида ҳар бир вагон ҳисобланган юкламанинг 1.1 баробар юкланишида учта цикл давомида номинал тезликда ўтказилади. Айланма йўллар динамик текшируви номинал тезликда ўтказилади:

узунлиги 600 m дан кўп бўлган йўллар учун – кўтарилиши томонидаги  ҳаракатланувчи состави 90%ни, бутун йўл учун ҳар бир ўриндиқнинг ҳисобланган юкламасининг 1.2 баробар юкланиши остида юклаб;

узунлиги 600 m гача бўлган йўллар учун – кўтарилиши томонидаги  ҳаракатланувчи состави 95%ни, бутун йўл учун ҳар бир ўриндиқнинг ҳисобланган юкламасининг 1.15 баробар юкланиши остида юклаб;

Айланма йўлнинг юкланган ўриндиқлари (кабиналари)нинг бекатлар шкивларини айланиб ўтиши камайтирилган тезликда (1.25 m/s да кам) амалга оширилиши зарур.

246. Техник кўрикдан ўтказилиш натижалари ОАЙЙ паспортига, кейинги техник кўрувни ўтказилиши муддати кўрсатилган ҳолда, техник кўрикни ўтказган масъул шахс томонидан ёзиб қўйилади. Техник кўрикдан сўнг ОАЙЙ фойдаланилишига рухсат “Саноатгеоконтехназорат” ДИ инспектори томонидан берилади.

Ишга туширишга рухсат масъул шахс томонидан ёзма шаклда берилади.

247. Осма йўлларни қуриш ва улардан фойдаланишда қўлланиладиган ўлчов воситалари ўрнатилган тартибда метрологик текширувдан ўтказилиши ва Ўзбекистон Республикаси Ўлчов воситалари давлат реестрига киритилган бўлиши лозим.

248. ОАЙЙда қўлланиладиган техника қурилмалари саноат хавфсизлиги талабларига мувофиқлиги жиҳатидан қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда мажбурий сертификатлаштирилиши керак.

 

V боб. Фойдаланиш қоидалари

1-§. Хизмат кўрсатишни ташкил этиш қоидалари

249. ОАЙЙ эгаси арқонли йўлдан фойдаланиш учун “Саноатгеоконтехназорат” ДИ томонидан тасдиқланган тартибда фойдаланишга рухсатнома олиши зарур.

250. ОАЙЙ эгаси йўлни соз ҳолатда бўлиши ва йўлларда бехатар фойдаланилишини таъминлаши, тегишли ускунуларга зарур техник хизмат кўрсатилишини таъминлаши лозим.

Ушбу мақсадларда қуйидагилар амалга оширилиши зарур:

    •  “Саноатгеоконтехназорат” ДИ томонидан тасдиқланган тартибда, мазкур Қоидалар бўйича билимлари текширувидан ўтган, арқонли йўлни соз ҳолатда бўлишини ва бехатар ишлатилишини таъминлаш учун масъулиятли шахс (йўл бошлиғи) буйруқ асосида тайинланиши;
    • йўлга техник хизмат кўрсатиш учун керакли сонда, ОАЙЙ ишлаш ҳуқуқига эга бўлган, ходим тайинланиши, ҳамда шундай иш фаолияти ташкил этилиши зарурки, хизмат кўрсатилиши учун жавобгар ходим, уларга белгиланган жиҳозларга, улар устидан доимий назорат ва текширувлар орқали, кузатув олиб бориши таъминлансин. Назорат ва текширувлар натижалари смена журналларига киритилиб борилиши зарур;
    • таъмирлаш хизмати тузилиши ҳамда профилактик назорат ва таъмирлаш ишлари ташкил этиш;
    • ОАЙЙ белгиланган муддатларда техник кўрувдан ўтилишини таъминлаш;
    • “Саноатгеоконтехназорат” ДИ ташкилотлар, корхоналар ва иншоотлар раҳбарияти ва мутахассисларини қоидалар, меъёрлар, техника хавфсизлиги йўриқномалари бўйича билимларининг текшируви тартиби тўғрисидаги Низоми”га мувофиқ ОАЙЙ раҳбарияти ва мутахассисларини қоидалар, меъёрлар, техника хавфсизлиги йўриқномалари бўйича билимларини текширувини ўтказиш муддатлари ва тартибини ўрнатиш;
    • Хизмат кўрсатувчи ходимларни ОАЙЙ бехатар ишлатилиши бўйича Йўриқномалар
      ва меъёрлари зарурий ҳажмда билишларини доимий текширувини таъминлаш;
    • ОАЙЙ мутахассисларини Қоидалар ва кўрсатмалар билан, хизмат кўрсатувчи ходимларни йўриқномалар билан таъминлашни;
    • Раҳбарият томонидан Қоидаларни, хизмат кўрсатувчи ходим томонидан эса йўриқномаларнинг бажарилишини таъминлаш.

251. ОАЙЙ соз ҳолатда бўлиши ва хавфсиз фойдаланилишини таъминлаш учун масъулият, арқонли йўлга хизмат кўрсатувчи ходим бўйсунувчи муҳандис-техник ходимга буйруқ асосида юкланилиши лозим. Масъул ходимни тайинлаш бўйича буйруқнинг санаси ва рақами ОАЙЙ паспортида кўрсатилиши зарур. Ходимнинг таътилга чиқиши, иш сафарига кетиши ёки касаллиги мобайнида, унинг вазифаларини бажариш учун, Қоидалар бўйича билими назоратидан ўтган бошқа муҳандис-техник ходим тайинланади.

252. Ўз қарамоғида биттадан ортиқ ОАЙЙ бўлган ташкилотлар, ҳар бир йўлга алоҳида бошлиқ тайинламасдан, цехлар бошқаруви тизимидан фойдаланишлари мумкин.

253. ОАЙЙ бошлиғи лавозимига, махсус техник маълумотга ва арқонли йўлда камида
3 йиллик иш малакасига эга бўлган ходим тайинланиши лозим.

ОАЙЙ соз ҳолатда бўлиши ва хавфсиз фойдаланилишини таъминлаш учун масъул ходим қуйидагиларни таъминлаши зарур:

а) йўлни соз ҳолатда бўлишини таъминлаш;

б) йўлга махсус билимларга эга ва аттестациядан ўтган ходим томонидан хизмат кўрсатилишини таъминлаш;

в) хизмат кўрсатувчи ходим томонидан соз ҳолада бўлиши ва хавфсиз фойдаланилиш йўриқномаларини бажарилишини таъминлаш;

г) ОАЙЙ ўз вақтида таъмирланиши ва уни техник кўрикдан ўтказилишига тайинлаш;

д) хизмат кўрсатувчи ходимни йўриқномалар билан таъминлаш;

е) хизмат кўрсатувчи ходимнинг билимини домий назорат қилинишини таъмилаш;

ж) аниқланган носозликларни ўз вақтида бартараф этиш.

254. ОАЙЙ соз ҳолати ва бехатар ишлатилиши учун масъул шахс қуйидагиларни бажариши шарт:

а) ҳар куни ОАЙЙ ишга туширилишидан олин уни кўрикдан ўтказилишини ташкил этиш;

б) смена журналидаги ёзувларни ҳар куни текшириш ва унга имзо қўйиш;

в) ходимлар билан унинг малакасини оширишга қаратилган ишларни олиб бориш;

г) ОАЙЙ техник кўрикдан ўтказилишини ташкил этиш ва назорат қилиш;

д) ОАЙЙ паспортини ва фойдаланилиш йўриқномасини сақлаш.

255. Носозлик аниқланганида, ҳамда мазкур Қоидалар ва ОАЙЙ фойдаланиш йўриқномалари бузилганлиги аниқланган ҳолда, йўлнинг созлиги ва бехатар ишлатилиши учун масъул шахс ушбу носозликлар ёки камчиликларни бартараф этиш учун чоралар кўриши, зарурат бўлса – йўлни тўхтатиши шарт.

Хусусан, ОАЙЙ қуйидаги ҳолатларда фойдаланилишига йўл қўйилмайди:

а) техник кўрикдан ўтказилиш муддати ўтиб кетганида;

б) сигнализация ва алоқа ускуналари ва жиҳозлари, қутқарув воситалари, ҳамда ҳимоя иншоотлари носозлиги ҳолатларида;

в) ускуналар ёки металлконструкцияларнинг масъулиятли қисмларида дарз кетишлар бўлган ҳолатларда;

г) арқонларнинг ҳаддан ташқари ейилганлигида;

д) тормозлар носозлигида;

е) хизмат кўрсатиш учун малакали ходим бўлмаган ҳолатда;

ж) “Саноатгеоконтехназорат” ДИ огоҳномалари бажарилмаган ҳолатда;

з) ОАЙЙ паспортида кўрсатилган ёмон об-ҳаво шароитларида.

 

2-§.  Сақлаб туриш ва хизмат кўрсатилишига талаблар

256. ОАЙЙ ишлаш учун 18 ёшдан катта, тиббий кўрикдан ўтган, тегишли дастур бўйича ўқиган, аттестациядан ўтган ва ОАЙЙ ишлаш учун рухсатномага эга бўлган шахсларга йўл қўйилади.

257. ОАЙЙ хизмат кўрсатувчи ходимни – машинистлар (операторлар)ни, механикларни, арқонларни эшувчи ва муфталарда маҳкамлаш бўйича мутахассисларни, чилангарларни, электромонтерларни, обходчикларни ўқитиш ва аттестациялаш, ОАЙЙ эгалари томонидан махсус ташкил этилган,  “Саноатгеоконтехназорат” ДИ нинг тегишли рухсатномасига эга билим юртларида ёки курсларида олиб борилиши лозим; ходимни индивидуал ўқитилишига йўл қўйилмайди.

258. Имтиҳонларни муваффақиятли топширган шахсларга тегишли гувоҳномалар берилиши зарур. Машинистлар (операторлар) ҳамда арқонларни эшиш ва муфталарда маҳкамлаш бўйича мутахассисларни аттестациялаш Комиссияси ишида “Саноатгеоконтехназорат” ДИ инспектори иштирок этиши лозим. Имтиҳонларни ўтказилиши санаси ҳақида “Саноатгеоконтехназорат” ДИ камида 5 кун олдин хабардор этилиши лозим.

259. Хизмат кўрсатувчи ходимлар - машинистлар (операторлар)ни, механикларни, арқонларни эшиш ва муфталарда маҳкамлаш бўйича мутахассисларнинг, чилангарларнинг, электромонтерларнинг, обходчикларнинг билимларини текшириш 12 ойда камида бир марта, раҳбарият ва мутахассисларнинг – 3 йилда бир марта ўтказилиши лозим.

Навбатдан ташқари билимларни назорати қуйидаги ҳолларда ўтказилади:

а) юқорида кўрсатилган шахсларни бир корхонадан (ташкилотдан) бошқа ташкилотга ўтказилишида ёки бошқа ОАЙЙ хизмат кўрсатишга ўтказилишида;

б) “Саноатгеоконтехназорат” ДИ инспектори талаби билан;

в) ОАЙЙ бехатар ишлатиш Қоидалари ва йўриқномалари талаблари бузилганида.

Навбатдаги, навбатдан ташқари билимлар назорати, штатида назоратдан ўтувчи шахс бўлган ташкилотнинг буйруғи билан тузилган квалификацион Комиссия томонидан, унинг ишлаб чиқариш йўриқномалари ҳажмида ўтказилади. Комиссия ишида “Саноатгеоконтехназорат” ДИ инспектори ва ОАЙЙ соз ҳолати ва бехатар ишлатилиши учун жавобгар шахс иштирок этишлари лозим. Аттестация Комиссияси аъзолари, “Саноатгеоконтехназорат” ДИ назорати остидаги корхона, ташкилот ва объектлари раҳбар ходимлари ва мутахассисларининг билимларини қоидалар, меъёрлар ва йўриқномалар асосида синаб кўриш Низоми” асосида билимлари “Саноатгеоконтехназорат” ДИ вакили иштирокида белгилаб қўйилган тартибда аттестациядан ўтишлари лозим.

Комиссия аъзолари билимларини қайтадан текшириш 3 йилда камида бир марта ўтказилиши лозим.

260. Хизмат кўрсатувчи ходимларнинг аттестациялари, навбатдаги ва навбатдан ташқари билимлар назорати натижалари баённома билан расмийлаштирилган ва гувоҳномада қайд этилган бўлишлари зарур.

261. Мутахассислик бўйича иш фаолияти 12 ойдан кўп муддатга узилиб қолган ҳолда, хизмат кўрсатувчи персонал билимлари назоратидан сўнг мустақил ишга қўйилишидан аввал, амалий малакаларини тиклаб олиш мақсадида стажировкадан ўтишлари лозим.

262. Ходимларни мустақил ишга қўйиш, корхонанинг буйруғига асосан, уларга касб йўриқномаларини имзо қўйдириб олиш йўли билан топширилганидан сўнг амалга оширилади. ОАЙЙ эгаси унга хизмат кўрсатиш мақсадида ихтисослаштирилган ташкилотни жалб этиши мумкин.

 

3-§. Умумий фойдаланиш қоидалари

263. ОАЙЙ мазкур Қоидалар ҳамда лойиҳаловчи ташкилот (ишлаб чиқарувчи завод) томонидан ишлаб чиқилган фойдаланиш бўйича йўриқномаларга мувофиқ равишда фойдаланилиши лозим.

264. ОАЙЙ электр ускуналари Истеъмолчилар электр ускуналаридан фойдаланиш Қоидалари ва Истеъмолчилар электр ускуналаридан фойдаланиш даврида хавфсизлик техникаси Қоидаларига мувофиқ равишда амалга оширилиши зарур.

265. Бекатларда, кўринадиган жойларда қуйидаги кўрсатмалар осиб қўйилиши лозим:

а) йўловчилар учун қоидалар;

б) йўловчиларнинг ўтириши, тушиши ва йўлда ўзини тутиши тартиблари бўйича плакатлар;

в) ҳаракат жадвали.

Айланма йўлларда, бекатлар яқинидаги таянчларда, йўловчиларни ўриндиқларда (кабиналарда) ўзларини тутишлари қоидалари ва тушишга тайёрланиш ҳақида огоҳлантирувчи ёзувлар бўлиши лозим.

266. Вагонда бир рейсда ташиб кетилувчи йўловчилар сони, йўлнинг паспортида кўрсатилган вагон сиғимидан ортмаслиги шарт.

267. Маятникли йўлларда 14 ёшгача бўлган боларни юриши фақатгина вагонда кузатиб борувчи (проводник) ёки катта ёшли йўловчилар билан бирга рухсат этилади.

268. Бир жойли ўриндиқларда катта ёшли йўловчилар қўлида битта олти ёшгача бўлган бола билан юриши мумкин.

269. ОАЙЙ маст ҳолдаги шахсларни юришига йўл қўйилмаслиги шарт.

270. Портловчи, тез алангаланувчи ёки заҳарли моддаларни йўловчилар билан биргаликда олиб ўтишга йўл қўйилмайди.

271. Айланма йўллар бекатларида йўловчиларни тушиши ва чиқиши, хавфсизликни таъминлаш мақсадида йўл хизматчиси назорати остида ўтказилади.

272. Йўлнинг ишга туширилишидан олдин йўл бўш ҳолатда ишлатиб кўрилиши лозим. Йўлни кўрикдан ўтказиш фойдаланиш йўриқномасига мувофиқ ўтказилиши лозим.

Йўловчиларни ташишни бошлаш, йўлда носозликлар ва ишлашда камчиликлари бўлмаган ҳолатдагина рухсат этилади.

273. Маятникли йўлларни ишга тушириш вагонларнинг проводниклари томонидан ишга тушишга тайёрлиги ҳақидаги сигнали билан амалга оширилади. Сигнал берилганидан сўнг йўловчиларнинг чиқиши ёки тушиши таъқиқланади.

274. ОАЙЙ йўловчиларни ташиш атроф муҳитнинг ҳарорати 13-иловада берилган қийматлардан паст бўлмаган ҳолатларда рухсат этилади.

 

4-§. Фойдаланиш бўйича ҳужжатларга талаблар

275. ОАЙЙ қуйидаги ҳужжатлар бўлиши зарур:

йўлнинг паспорти;

тез ейилувчан деталлар ва ускуналар қисмлари чизмалари комплекти, куч занжирлари ҳамда бошқарув ва сигнализация занжирларининг принципиал ва монтаж электр схемалари;

арқонларни счалка қилиш бўйича йўриқномалар;

арқонларни муфталарда қотишмалар билан қуйиб қотириш йўриқномалари;

кўтарувчи арқонларни муфталарда поналар ёрдамида анкеровка қилиш бўйича йўриқномалар;

йўлнинг мажбурий тўхтатилишида йўловчиларни эвакуация қилиш бўйича кўрсатмалар киритилган, ОАЙЙ фойдаланиш йўриқномаси;

лавозимлар йўриқномалари;

йўловчиларни ташиш қоидалари;

ОАЙЙ жиҳозлари ва конструкциясини кўрикдан ўтказиш ва таъмирлаш графиклари;

ОАЙЙ кўрикдан ўтказиш ва таъмирлаш журнали (14-илова);

ОАЙЙ ишини учет қилиш ва сменаларни топшириш журнали (15-илова).

Йўлни кўрикдан ўтказиш ва таъмирлаш графиги йўлнинг эгаси томонидан, ОАЙЙ фойдаланиш йўриқномасига мувофиқ ҳолда тузилади.

276. Бошқарув пульти хонасида қуйидагилар бўлиши лозим:

ОАЙЙ жиҳозлари ва конструкциясини кўрикдан ўтказиш ва таъмирлаш графиги;

тормозлар, юритма ва вагоннинг ушлагичи кинематик схемалари;

бошқарувнинг принципиал электрик схемаси;

машинист учун йўриқнома;

сигналлар тавсифлари.

VI боб. Авариялар ва бахтсиз ҳодисаларни текшириш тартиби

277. ОАЙЙ фойдаланиш мобайнида содир бўлган бахтсиз ҳодисалар ва авариялар ҳақида, йўлнинг эгаси зудлик билан Ўзбекистон Республикаси “Саноатгеоконтехназорат” ДИ га хабар бериши, ҳамда инсон ҳаётига ёки соғлиғига зарар етказилишига олиб келмаса, “Саноатгеоконтехназорат” ДИ вакили келгунга қадар ҳалокат ёки бахтсиз ҳодиса рўй берган ҳолатни сақланишини таъминлаш бўйича зарур чораларни кўриши лозим.

278. Ҳалокат сабабларини аниқлаш бўйича техник текширувининг ўтказилиши тартиби ва ҳалокат сабабларини аниқлаш техник текшируви актини расмийлаштириш тартиби қонунчиликда белгиланган тартибда амалга оширилади.

279. ОАЙЙ билан фойдаланиш давомида авариялар ва бахтсиз ҳодисаларни текшириш “Ишлаб чиқаришда авариялар ва бахтсиз ҳодисаларни текшириш ҳақида”ги Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 06.06.1997 йил 286-сонли Қарорига ҳамда Хавфли ишлаб чиқариш объектларидаги аварияларни техник жиҳатдан текшириш тартиби тўғрисидаги низомга (рўйхат рақами 2558, 2014 йил 3 февраль) мувофиқ амалга оширилади.

280. ОАЙЙ фойдаланувчи ташкилот ва унинг ходимлари ҳалокат сабабларини аниқлаш техник текшируви ҳайъати аъзоларига барча зарурий маълумотларни беришлари шарт.

 

VII боб. Меҳнатни муҳофаза қилиш қоидаларини бузганлик учун жавобгарлик

281. Мазкур Қоидаларга амал қилиш учун жавобгарлик тегишли ишларни бажарувчи ташкилотлар зиммасига юклатилади.

282. Мансабдор шахслар ва ходимлар хавфсизлик қоидаларига риоя қилмаганликлари учун қонун ҳужжатларига мувофиқ белгиланган тартибда жавобгарликка тортиладилар.

 

Якуний қоидалар

 

Мазкур Қоидалар Ўзбекистон Республикаси қурилиш вазирлиги, Жисмоний тарбия ва спорт вазирлиги, Ички ишлар вазирлиги, Бандлик ва меҳнат муносабатлари вазирлиги, Соғлиқни сақлаш вазирлиги, Ўзстандарт агентлиги, “Ўздавэнергоназорат” инспекцияси ва Ўзбекистон касаба уюшмалари Федерацияси Кенгаши билан келишилган.

 

Қурилиш вазири

 

А. Тухтаев

«____»__________ 201__ й.

 

 

Жисмоний тарбия ва спорт вазири

«____»__________ 201__ й.

 

Д. Набиев

 

 

 

Ички ишлар вазири 

 

П. Бобожонов

«____»__________ 201__ й.

 

 

Бандлик ва меҳнат муносабатлари вазири

 

 

Ш. Кудбиев

«____»__________ 201__ й.

 

 

Соғлиқни сақлаш вазири

 

А. Шадманов

«____»__________ 201__ й.

 

 

“Ўзстандарт” агентлиги

бош директори

 

А. Каримов

 

“____”__________ 201__ й.

 

 

«Ўздавэнергоназорат» инспекцияси бошлиғи

 

 

Д. Исақулов

«____»__________ 201__ й.

 

 

Ўзбекистон касаба уюшмалари Федерацияси раиси

 

 

Қ. Рафиков

«____»__________ 201__ й.

 

 

 

 

Осма йўллар қуриш ва улардан фойдаланишда хавфсизлик

Қоидаларига

1-ИЛОВА

 

Арқонли йўллар бўйича ихтисослаштирилган илмий-текширув ва лойиҳа-конструкторлик ташкилотлари рўйхати

 

Ташкилот номи

Манзили

1

Государственный проектный и конструктор­ский институт механизированного конвей­ерного транспорта и подвесных канатных дорог (ГПКИ «Союзпроммеханизация»)

129301, Москва ш., проспект Мира,106

2

Государственный Российский научно-исследовательский и проектно-конструкторский институт подъемно-транспортного машиностроения (ВНИИПТМАШ)

103012, Москва ш.,

проезд Куйбышева,6

 

Осма йўллар қуриш ва улардан фойдаланишда хавфсизлик

Қоидаларига

2-ИЛОВА

 

Ҳаракатланувчи составнинг ҳаракат тезлиги

а) Маятникли йўлларда

 

Йўл тури

 

Ҳаракатланувчи составнинг ҳаракат тезлиги, m/s

проводникли вагонлар учун

проводникиз вагонлар учун

Икки арқонли маятникли

таянчлар орасида

таянчларни ўтишда

 

12,5

8,0

 

6,3

5,0

Бир арқонли маятникли:

таянчсиз

таянчли

 

8,0

5,0

 

б) Айланма ҳалқали йўлларда

Йўл тури

Ҳаракатланувчи составнинг ҳаракат тезлиги, m/s

Ҳалқали узлуксиз ҳаракатлик:

- кабиналар

- ўриндиқлар

- йўловчиларни чанғилари кийилган ҳолатда ташувчи ўриндиқли

 

1,8

2,25

2,5

Узилиб ҳаракатланувчи ҳалқали:

- ўриндиқлар

- кабиналар

5,0 (линияда)

2,25 (бекатларда)

1,8 (бекатларда)

Оралиқ (бурчакдаги) бекатларда йўловчилик ўриндиқлар шкив атрофидан ўтганда

1,6

Осма йўллар қуриш ва улардан фойдаланишда хавфсизлик

Қоидаларига

3-ИЛОВА

 

Узлуксиз ҳаракатланувчи ҳалқали йўлларда ўриндиқларга (кабиналарга) ўтиришда минимал вақт оралиғи

 

 

Ҳаракатланувчи состав

Йўлдаги оралиқ, s

умумий мақсадли

чанғичилар учун

Бир жойли ўриндиқлар

5,0

4,0

Икки ёки уч жойли ўриндиқлар (бир вақтда ўтирувчи)

8,0

6,0

Тўрт жойли ўриндиқлар (бир вақтда ўтирувчи)

10,0

8,0

Икки жойли кабиналар (кетма-кет ўтиришда)

10,0

-

 

 

 

Осма йўллар қуриш ва улардан фойдаланишда хавфсизлик

Қоидаларига

4-ИЛОВА

 

Янги арқонларнинг энг кам мустаҳкамлик заҳираси коэффициентлари

Арқон

Энг кам мустаҳкамлик заҳираси коэффициенти, к

Кўтарувчи

3,3

Кўтарувчи-тортувчи

5,0

Тортувчи, битта тортувчи арқонли йўлларида

4,5

Тортувчи, иккита тортувчи арқонли йўлларида

5,5*

Қутқарув вагони учун тортувчи

- ишчи ҳолатда

- ишсиз ҳолатда

4,5

2,8

Тортиб турувчи

Натяжной

5,5

Кабелни осиш учун арқон

Канат для подвески кабеля

2,5

Вант учун

2,5

* ҳар бир арқон учун, тушаётган юклама улар орасида тенг тақсимланади деб ҳисобга олган ҳолда

 

Осма йўллар қуриш ва улардан фойдаланишда хавфсизлик

Қоидаларига

5-ИЛОВА

 

Пўлат арқонларни яроқсизлаш меъёрлари

 

Спиралсимон ёпиқ конструкцияли арқонлар

1. Юзаки кўрикдан ўтказилганда ёпиқ конструкцияли арқон қуйидаги ҳолларда браковкаланади:

а) агарда арқоннинг икки метрлик узунлиги қисмида юқори қатламдаги симларнинг олтидан бир қисми узилган бўлса (узилишларни ҳисоблашда қайтадан узилишлар ҳисобга олинмайди);

б) агарда ўрамнинг бир қадами ўртасида икки ёки ундан кўп ёнма-ён жойлашган симлар узилган ва бу билан панцир қулфи бузилган бўлса;

в) алоҳида узилган симларнинг учлари арқондан чиқиб турса;

г) арқонниг кўндаланг кесими деформацияланган бўлса (кўп ҳолларда башмаклар ўзида ёки уларнинг ёнида рўй беради), бу ички симларнинг кўплаб узилганлиги далолати бўлади.

Чулғамли арқонлар.

2. Фойдаланишдаги пўлат арқонлар, ўрамнинг бир қадами узунлигида симларнинг узилишлари сонига қараб яроқсизланади; бир хил диаметрли симлардан ишланган арқонни яроқсизлаш 1-жадвалда ва 1-расмда келтирилган маълумотлар бўйича амалга оширилади:

1-расм. Турли ўрамли арқонлар: I – Қўшалоқ (крестсимон); II – бир томонлама

Қиялик бурчаги кичик бўлган, тортувчи арқон узилган ҳолатда вагон ўзи пастки бекатгача ета олмайдиган йўлларда 1-жадвалда кўрсатилган браковкалаш меъёрлари икки баробар катта қилиб олинади.

3. Арқоннинг ўрамлари қадами қуйидагича аниқланади. Бирор бир чулғамнинг сиртига “а” белгиси қўйилади, ундан бошлаб арқоннинг ўқи бўйлаб, арқонинг кесимидаги чулғамлар сонига тенг чулғамлар санаб ўтилади (масалан олтита чулғамли арқонда олтита) ва ҳисоблангандан кейинги чулғамда (ушбу ҳолда еттинчиси) иккинчи белги “б” қўйилади. Кўп чулғамли арқонларда чулғамлар ташқи қаватдаги чулғамлар сонидан келиб чиққан ҳолда ҳисобланади.

4. Ҳар хил диаметрли симлардан тайёрланган, 6x19=114 симли битта органик ўзакка конструкцияга эга арқонни яроқсизлаш 1-жадвалнинг биринчи устунида келтирилган маълумотлар бўйича олинда, бунда узилишлар сони яроқсизлашда шартли деб олинади. Узилишларни ҳисоблашда ингичка симнинг узилиши 1 деб қабул қилинади, қалин симнинг узилиши 1.7 деб ҳисобланади.

1-жадвал

Арқон ўрамининг битта қадамида, арқон яроқсизланиши учун, симларнинг узилишлари сони

Арқон конструкцияси

 

6x9=114 ва битта органик ўзак

6x37=222 ва битта органик ўзак

6х7х19=798 ва битта органик ўзак

қўшалоқ ўрамли

бир томонлама ўрамли

қўшалоқ ўрамли

бир томонлама ўрамли

қўшалоқ ўрамли

бир томонлама ўрамли

6

3

11

5

42

21

Масалан қўшалоқ ўрамли арқоннинг ўрами битта қадамида учта ингичка ва иккита қалин симнинг узилишлари бўлса, узилишларнинг шартли сони 3x1 +2x1,7 = 6,4, яъни 6 (1-жадвал) деб олинади, демак арқон яроқсизланади.

Муфтага арқонни қотирилиши жойида арқоннинг битта узилиши бўлса ҳам арқон яроқсизланиши лозим.

5. 1-жадвалда кўрсатилмаган конструкцияли арқонни яроқсизланиши аломати сифатида ўрамнинг битта қадамида симлар узилишлари сонини белгилашда, жадвал мазкур арқонга чулғамлар сони ва кесимдаги симлар сони яқин бўлган арқон учун маълумотлар олинади. Масалан: битта органик ўзакли 8 х 19 = 152 конструкцияли арқон учун 1-жадвалда энг яқин арқон битта органик ўзакли 6х 19= 114 конструкциядаги арқондир.

Яроқсизлаш аломатини белгилашда битта органик ўзакли 6 х 19 == 114 арқон учун 1-жадвалдаги маълумотларни (ўрамнинг битта қадамида узилишлар сони) 1.33 коэффициентига кўпайтириш керак (96 : 72 = 1,33), бунда 96 ва 72 – биринчи ва иккинча арқоннинг ташқи қаватларида чулғамлар сони.

Чулғамларнинг ташқи қаватларидаги симлар сони тегишли ГОСТдан белгиланади ёки тўғридан-тўғри арқоннинг ўзида ҳисоблаш йўли билан аниқланади.

6. Арқоннинг ташқи қавати ейилган ёки симлар коррозияга учраган бўлган ҳолларда, яроқсизлаш учун белгиланаётган, ўрамнинг қадамида узилишлар сони қуйидаги маълумотларга мос равишда камайтирилиши лозим:

 

Сиртки қисмнинг ейилиши ёки коррозияси сабабли симларнинг диаметрини камайиши, %

10

15

20

25

30

Ўрам қадамида симларнинг узилиши сони, 1-жадвалда кўрсатилган меъёрларнинг фоизи

85

75

70

60

50

Симнинг ейилиши ёки коррозияси сабабли кичрайиши, бошланғич диаметрнинг 40 % га етган ёки ортган ҳолатларда, арқон яроқсизланади.

Симларнинг диаметри ейилишини ёки коррозиясининг қиймати микрометр ёки бошқа зарурий ўлчам аниқликлигини таъминловчи ускуна ёрдамида аниқланади. Бунинг учун энг катта ейилиши жойида симнинг учи букиб олинади.  Симнинг қолган қалинлиги букилган қисми ёнида, ундан кирни ва зангларни тозалаб, ўлчанади.

7. Ўрамнинг бир қадами узунлигида симларнинг узилишлари сони 1-жадвалда кўрсатилган қийматлардан кам бўлган ҳолларда ёки 3, 4, 5 бандларда кўрсатилган қийматлардан кичик бўлганида, ҳамда симнинг сиртини 40% дан кам, унинг узилмаганлигида, ейилишида арқон қуйидаги шартлар билан ишлатилишига рухсат берилиши мумкин:

а) унинг ҳолати устидан қатъий назорат қилиш ва кўриклар натижаларини журналга ёзиб боришда;

б) мазкур меъёрларда кўрсатилган қийматларгача ейилганда арқонни алмаштирилишида.

8.Кўтарувчи арқон сифатида ишлатилувчи металл ўзакли кўп тукли пўлат арқонларни яроқсизлаш мазкур илованинг 2-бандига мувофиқ амалга оширилади.

1-жадвал бўйича арқонларни яроқсизлаш крестсимон арқонлар учун белгиланган меъёрлар бўйича амалга оширилади.

 

 

Осма йўллар қуриш ва улардан фойдаланишда хавфсизлик

Қоидаларига

6-ИЛОВА

 

Арқоннинг ва шкивнинг мўлжалланилишига
қараб танланувчи коэффициент

 

Арқоннинг номланиши

Барабан, шкив, ролик, башмак, шинанинг мўлжалланганлиги

Коэффициент е

Кўтарувчи

Якорлаш (лангарлаш) учун барабан; арқон қўзғалмас ҳолатда ётувчи оғдирувчи бект башмаки

65

Противовес билан бевосита боғланган арқонни йўналтирувчи шкив

130

Арқон қўзғалувчан жойлаштирилган оғдирувчи бект башмаки; арқон бевосита противовес билан боғланган ҳолатида, арқонни йўналтирувчи ролик занжирни ушлаб турувчи шина.

180

Кўтарувчи-тортувчи

 

 

Юритувчи шкиви; айланиб ўтувчи шкив

90

Таянч ролики

 

12

Тортувчи

 

 

 

Юритувчи шкиви

80

Оғдирувчи шкив, бурчакларида, град.:

30 ортиқ

20 дан 30 гача

10 дан 20 гача

10 гача

80

60

50

40

Таянч ролики

 

15

Тарангловчи

 

 

Оғдирувчи шкив, йўлларда:

маятник

айланма

 

80

40

Йўл ишлаб турган вақтда арқон қўзғалмас ҳолатда ётувчи шкив, барабан, лебедка

 

17

 

 

 

Осма йўллар қуриш ва улардан фойдаланишда хавфсизлик

Қоидаларига

7-ИЛОВА

 

Йўлни ишга туширишда (тўхтатишда) юритувчи шкивдаги тезланиши (секинланиш)

 

Йўл тури

нормал режимда

m/s2

Ҳалокат тўхтатишда

m/s2

Маятникли

1,0

3,0

Айланма

1,0

2,0

 

 

 

 

Осма йўллар қуриш ва улардан фойдаланишда хавфсизлик

Қоидаларига

8-ИЛОВА

 

Ўтириш майдончаси узунлигининг ҳаракат тезлигига нисбати

 

 

Умумий мақсадли йўлларда

Чанғичилар учун йўлларда

Бир жойли ўриндиқлар

4

2

Икки жойли ўриндиқлар

5

3

Учта жойли ўриндиқлар

6

4

Икки жойли кабиналар

7

-

 
Осма йўллар қуриш ва улардан фойдаланишда хавфсизлик

Қоидаларига

9-ИЛОВА

 

ФОЙДАЛАНИШ МОБАЙНИДА РЕГЛАМЕНТ ИШЛАРИ

1. Фойдаланиш мобайнида арқонли йўл ва унинг элементларининг регламент ишлари ишлаб-чиқарувчи корхона ёки лойиҳа тузувчи томонидан ишлаб чиқилган фойдаланиш бўйича йўриқномага мувофиқ амалга оширилади. Агарда йўриқномада тегишли бўлим бўлмаса, регламент ишлари ушбу Қоидаларнинг мазкур иловасига мувофиқ амалга оширилиши лозим.

2. Регламент ишлари вақтида қуйидаги турдаги ишлар амалга оширилади:

профилактика;

ревизия, шу жумладан техник кўрикдан ўтказиш;

таъмирлаш;

саноат хавфсизлиги экспертизаси.

Регламент ишлари натижалари кўрикдан ўтказиш ва таъмирлаш ишлари журналига киритилиши ва уларнинг ижрочилари томонидан имзоланиши зарур. Хавфсизлик жиҳозлари ва ускуналари учун регламент ишлари арқонли йўлнинг соз ҳолати ва бехатар ишлатилиши учун жавобгар шахс назорати остида амалга оширилиши лозим.

3. Профилактика ишлари деталларни тозалаш, консервация қилиш, мойлаш, алмаштириш ва ростлаш ишларини ўз ичига олади. Профилактика ишларини арқонли йўлнинг фойдаланилиши бўйича йўриқномага мувофиқ ҳолда амалга ошириш зарур.

Бажарилган профилактика ишлари назоратдан ўтказилиб тугатилиши шарт.

4. Ревизия ишлари таркибига деталлар, қисмлар, конструкциялар ва умуман арқонли йўл ўлчови, назорати ва фактик ҳолатини аниқлаш бўйича ишлар киради.

Ревизиялар маълум бир оралиқда ойига, йилига ва бир неча йилда бир марта ўтказилади. Ревизиялар ўтказиш бўйича тавсиялар лойиҳани ишлаб чиқарган корхоналар томонидан берилади. Ревизия натижалари йўлнинг бошлиғига ёзма ҳолда тақдим этилади.

Ревизия йўлдан фойдаланувчи ташкилот кучлари билан амалга оширилади.

5. Ҳар ойда ўтказиладиган ревизия ишлари қуйидагилардан ташкил топади:

кўтарувчи, кўтарувчи-тортувчи, тортувчи, тарангловчи арқонлар ва қутқарув ишларини ўтказиш учун арқонларни, уларнинг симларини узилишлари ёки бошқа ташқи шикастланишлар мавжудлигига қаратилган;

арқонларнинг боғланиш жойлари (масалан, узайтиришлар) ва арқон учларини маҳкамланишларини;

ҳаракатланувчи состав билан маҳкамланиш/узилиш жойларида арқонларнинг ва йўналтирувчиларнинг ҳолатларини;

роликлар, шкивлар ҳамда кўтарувчи арқоннинг таянч башмакларининг сиртини ҳолати, жойлашуви ва маҳкамланишини, ҳамда арқон ҳолатини назорати қурилмасини;

бекатлар ва трассадаги келиш ва кетиш жойларидаги назорат ускуналарини;

бекатларга ўриндиқларнинг кириб келиши, улардан чиқиб кетиши ҳамда бекатдан ўтишини;

тормоз ва тормоз накладкалари (устқўймалари)ни;

йўловчиларсиз ўриндиқлар тормозланиш йўли ва (ёки) тормозланиш вақтини ўлчаш орқали электрик ва электромеханик тизимларини, ҳамда тормоз кучини ростлаш вақтида қаршиликларни;

электржиҳозларнинг ҳолати, бошқарув шкафлари ва пультларини ишлашини, ишлаб чиқарувчи завод ёки лойиҳаловчи ташкилот томонидан тавсия этилган ҳажмда текширувлари;

йўл тўхтатилганда ушлаб қолувчи тормознинг қўл билан бошқаруви, ҳамда ушлаб қолувчи тормоз ўчиргичининг ишлашини;

барча турдаги юритмаларда ҳаракатланишни;

хавфсизлик ускуналари (масалан илашиш назорати, секинланиш назорати, тормозларнинг ишга тушиши назорати, тезликнинг ошиши назорати қурилмалари)ни;

ҳаракатланувчи составнинг, эшикларни ёпиш ва фиксация қилиш мосламаларини, скобаларни очиш-ёпиш мосламаларининг ташқи ҳолатини;

электраккумуляторларни;

эҳтиёт қисмлари ва ускуналарни сақланиши режимини.

6. Арқонли йўл узоқ муддат тўхтаб турганидан сўнг ревизия ишлари қуйидаги ҳолларда ўтказилади:

агарда йўл бир ойдан ортиқ муддат ишлатилмаган бўлса, уни фойдаланишга киритилишидан аввал 5-бандга мувофиқ равишда ҳар ойда ўтказиладиган ревизия ишлари ўтказилиши лозим;

агарда йўл ярим йилдан ортиқ муддат ишлатилмаган бўлса, 7-бандга мувофиқ равишда ҳар йилда ўтказиладиган ревизия ишлари ўтказилиши лозим.

7. Ҳар йилда ўтказиладиган ревизия ишлари мобайнида қуйитаги ишлар амалга оширилади:

бекатлардаги иншоотлар ва трассадаги конструкцияларни, бетон, пўлат ва бошқа иншоотларни, кўтарилиш зиналари, зиналар орасидаги масофани (пролетларни), тўсиқлар ва иш майдончаларини юзаки назорати;

ҳар бир тормознинг юзаки назорати ҳамда максимал юкланишда, турли ишга тушириш қурилмалари ва барча юритма турларида ишлашини назорати, назорат натижаларини ёзиб олиш билан;

ўчирилган йўлда, ушлаб қолувчи тормоздаги қолдиқ юкламани ўлчови билан, автоматик ишга туширилишини назорати;

роликлар, ролик балансирлар ва уларнинг элементларини (демонтажсиз, аммо кўтарувчи-тортувчи арқонни кўтариб туриб), кўтарувчи арқоннинг таянч башмакларини ва шкивларни визуал назорати;

барча механик ва тарангловчи қурилмаларни визуал назорати;

ҳаракатланувчи состав ва қутқарув жиҳозларини визуал назорати ва ишлаши назорати, машқ ўтказилиши билан биргаликда;

ходимнинг ҳимоя  воситаларини визуал назорати ва ишлашини назорати;

арқонларни визуал ва (ёки) электромагнит (зарурат бўлганда) назорати;

арқонлар учларининг маҳкамланиш назорати;

сигнал арқонларини визуал назорати, уларни жойлашуви, боғланиши ва маҳкамланиши назорати;

барча электржиҳозлари ва ускуналарининг ҳолатини визуал назорати ва ишлаши назорати;

ток зўриқиши, кучланиш ортиши, заминлаш ва яшиндан ҳимоя қурилмалари назорати;

назорат занжирлари, сигнал ва узатувчи қурилмаларнинг ишлаши қобилияти назорати ва юзаки назорати;

изоляцияга эга арқонларнинг изоляцияси қаршиликлари назорати;

анемометрларнинг визуал назорати ва ишлаши назорати;

ҳар бир ҳаракатланув состави воситаси алоҳида, осмалар, юриш механизмлари ва осма ўқлари билан биргаликда, визуал назорати;

барча ажраладиган ва ажралмайдиган қисқичларни махсус стендда арқон билан илашувчанлигини текшируви (одатда мавсум бошланишидан олдин). Қисқичларнинг камида 10% тортиб олувчи кучланиш билан текширилади;

барча ажраладиган ва ажралмайдиган қисқичларни сиқиш кучланишини ўлчаш;

хамма қисқичларнинг 20% ни тўлиқ қисмларга ажратиш. Агар биронта қисқичда нуқсонлар (дарз кетиш, деформация, пружиналар парчаланиши) аниқланса, у ҳолда ҳамма қисқичлар 100% қисмларга ажратилиб кўрилади;

қисқичларни назорати қурилмаларини ишлаши ва ростланганлиги назорати, ва ишчи илашишмаган ҳолатдаги қисиш кучини ўрнатиш;

барча эшиклар, ёпувчи ва секинлатувчи қурилмалар ишлашининг назорати;

юкламани ўлчаш ва йўловчилар сонини ҳисоблаш қурилмалари назоарти;

тормозларнинг ишлашини, қолдиқ кучланиш ва буксирлаш кучланиши ўлчови билан бирга, назорати;

кўчкига қарши иншоотларнинг, тўсиқларнинг, ёнғинга қарши жиҳозларнинг, биринчи тиббий ёрдам кўрсатиш воситаларининг, махсус инструментларнинг визуал назорати.

8. Арқонли йўлнинг асосий элементларини махсус ревизияси фойдаланиш бўйича йўриқномаларга мувофиқ амалга оширилиши лозим.

Бундай талаблар кўрсатилмаган ҳолларда махсус ревизия қуйидаги муддатларда ўтказилиши лозим:

ҳар 5 йилда – осма арқонли йўлларнинг юритмалари ва тормозларини тўлиқ разборкаси;

арқонлар – 11-бандга мувофиқ;

камида 50% қисқичлар тўлиқ разборка билан бирга қуйидаги муддатларда:

ечиб олинувчи қисқичлар учун 3000 соат ишидан сўнг, аммо 2 йилдан узоқ бўлмаган муддатда. Ушбу муддат 4.5 минг соатга ва мувофиқ равишда 3 йилга, қисқичнинг разборка қилинмаган ҳолатида унинг функционал қисмларини назорат қилиниши имкони бўлган қисқичлар учун узайтирилиши мумкин;

ечиб олинмайдиган  қисқичлар учун 4.5 минг соатдан сўнг, аммо 3 йилдан узоқ бўлмаган муддатда.

Ўтказилувчи назорат тури, зарурий белгиланаётган қийматлар ва қўйимлар (допусклар) ҳамда ишлашдаги носозликлар амалдаги стандартларга ва меъёрларга кўрсатувлар келтирилган ҳолда ишлаб чиқарувчининг ҳужжатларида кўрсатилади.

9. Қисқичлар фойдаланиш бошланганидан сўнг 10 йилдан кейин ва кейинчалик ҳар икки йилда, дарз кетишлар йўқлигига бузилмасдан назорат қилиш усуллари билан назорат қилинади.

10. Камида 25 % қисқичлар ишлаб чиқарувчи ташкилот дастури бўйича қуйидаги муддатларда синовдан ўтказилади:

ечиб олинувчи қисқичлар учун 9 минг соатдан сўнг, лекин 5 йилдан узоқ бўлмаган муддатда;

ечилмайдиган қисқичлар учун 18 минг соатдан сўнг, лекин 10 йилдан узоқ бўлмаган муддатда, кейинчалик ҳар 9 минг соат ишдан сўнг; лекин 5 йилдан узоқ бўлмаган муддатда.

11. Ҳар йилги ревизиядан сўнг арқонли йўл техник кўрувдан ўтказилади. Техник кўрув эксперт ташкилот томонидан ўтказилади.

 

 

Осма йўллар қуриш ва улардан фойдаланишда хавфсизлик

Қоидаларига

10-ИЛОВА

 

ОАЙЙ ПАСПОРТИ

 

ОАЙЙ «___»_____________ _______й. да _________________________________________________________________________________

                                                                                                (“Саноатгеоконтехназорат” ДИ)

томонидан берилган ____________-сонли рухсатномага асосан фойдаланишга топширилган

(ОАЙЙ эгаси ўзгарганда ушбу паспорт ОАЙЙ билан биргаликда топширилиши шарт)

 

 

 

Ҳисобга олиш рақами

 

_______________________________________________________________________

Йўлнинг номланиши

 

_______________________________________________________________________

ОАЙЙ эгаси бўлган ташкилот

 

_______________________________________________________________________

Йўлнинг мақсади

 

1. ОАЙЙ техник тавсифи

 

Йўлнинг тури                                                                                                                                     

Иш режими                                                                                                                                         

Ўтказувчанлиги (бир томонга), одам/соат                                                                                      

Ҳаракат тезлиги,                                                                                                                                

Бир томонга юриш вақти, мин                                                                                                          

Ҳаракатланувчи состав (вагонлар, ўриндиқлар, кабиналар)                                                         

тури                                                                                                                              

сиғими                                                                                                                         

ўз массаси,   kg                                                                                                            

фойдали юклама,  N                                                                                                   

трассадаги вагонлар, ўриндиқлар, кабиналар сони                                                

ўриндиқларга (кабиналарга) ўтириш оралиғи, с                                                                             

Ўриндиқлар (кабиналар) орасидаги масофа, m                                                                              

Қутқарув вагонининг ҳаракатланиши тезлиги, m/s                                                                        

Йўлнинг узунлиги, м                                                                                                                         

Изнинг эни, м                                                                                                                                     

Юқори бекатнинг пастки бекатдан баландлиги, m                                                                        

Таянчлар сони                                                                                                                                    

Таянчлар баландлиги,  m                                                                                                                   

Таянчлар орасида арқоннинг максимал қиялиги,  %                                                                     

Юритувчи шкивдаги максимал айланма кучланиш, N                                                                  

 

 

 

2. Юритма тавсифи

 

Юритма тури

 

Шкив

Иш жараёнида максимал узатиш сони

 

Двигатель

Редуктор

Ишчи тормоз

 

Авариявий тормоз

 

диаметр

футеровка

асосий двигателнинг

 

заҳиравий двигателнинг

 

тури

Қуввати

, kW

валнинг айланиши тезлиги, айл/мин

тури

 

узатиш сони

 

сони, дона

тури

юритма тури

Тормозланиш заҳираси коэф.

тормозланишнинг энг кўп йўли (вақти), m

сони, дона

тури

юритма тури

Тормозланиш заҳираси коэф

тормозланишнинг энг кўп йўли (вақти), m

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3. Бекатлар, таянчлар металлконструкциялари асосий элементлари ҳақида маълумот

 

Бекатнинг, таянчнинг номланиши

Пўлат

Электродлар,

пайванд сими

Илова

марка             ГОСТ ёки ТУ

тури, марка      ГОСТ ёки ТУ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4. Арқонлар тавсифи ва противовеслар массаси

Арқон

Канат

Арқон конст-рукцияси. ГОСТ

Арқон диа­метри, mm

Арқон узунлиги, m

Чўзилишда симнинг вақтинчалик қаршилиги N/mm2

Арқоннинг умумий узилишга юкланиши

 (kN)

Арқоннинг энг юқори статик тарангликлиги, N

Мустаҳкамлик заҳираси коэффициенти  

Противо-веслар массаси, kg

Кўтарувчи

 

 

 

 

 

 

 

 

Кўтарувчи-тортувчи

 

 

 

 

 

 

 

 

Тортувчи:

юритувчи

 

тарангловчи

 

юритувчи-тарангловчи

 

айлантириб ўтувчи

 

 

 

 

 

 

 

 

Қутқарув вагонининг тортувчиси

 

 

 

 

 

 

 

 

Кўтарувчи арқоннинг тарангловчи

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Кўтарувчи-тортувчи арқоннинг тарангловчи

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Тортувчи арқоннинг тарангловчи

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Қутқарув вагонининг тортувчи арқонининг таранловчиси

 

 

 

 

 

 

 

 

Вантлар учун

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ОАЙЙ иши шамолнинг тезлиги _____________ m/s дан кам бўлганда рухсат этилади.

 

5. Хавфсизлик ускуналари

 

Авариявий ўчиргичлар ________________________________________________

(ўрнатилиши жойи)

 

Аварийные выключатели    _____________________________________________

(место установки)

Ушлагич

            Тури

            Тормозланиш кучи

            Тормозланиши йўли

 

Кўрсатгичлар:

            Вагонларнинг ҳолатини

            Тезликнинг

 

Сигнал ускуналари

Ускуна номи

Мўлжалланиши

Ўрнатилиш жойи

 

 

 

 

 

 

Анеморумбометр (анемометр)        ________________________________________

 

 

Блокировкалувчи қурилмалар         ________________________________________ 

 

  1. Электр токи тури ва кучланиши

 

Занжир

Ток тури

Кучланиши, В

Куч

 

 

Бошқарувчи

 

 

Ишчи ёритув

 

 

 

Таъмирлаш ёритуви

 

 

 

                    

  1. Йўлни бошқариш жойи

 

  1. ОАЙЙ синови

 

ОАЙЙ ишчи юклама остида ___________ цикл давомида тажрибан ўтказилди.

       Ҳаракатланувчи состав ___________ kg остида ___________ мин давомида тажрибадан ўтказилган.

       Ушлагич 6-иловада келтирилган йўриқномага мувофиқ тажрибадан ўтказилган.

       ОАЙЙ мазкур Қоидалар, ГОСТ, СНиП ва ТУ ларга тўлиқ мувофиқ ҳолда ишланган бўлиб, паспортда кўрсатилган параметрларда ишлатилишга лойиқ.

Лойиҳа бош муҳандиси

Монтаж бошқарма бош муҳандиси

Йўлнинг эгасининг бош муҳандиси

 

  1. Йўл бошлиғи

 

Тайинланиш ҳақидаги буйруқ рақами ва санаси

 

ФИШ

Имзо

 

 

 

 

(камида 3 варақ)

 

  1. Арқонларни, арқонлар муфталарини, ҳаракатланувчи составнинг алмаштирилиши ва арқонларни счалка қилиниши бўйича маълумотлар

 

(камида 10 варақ)

 

  1. Техник кўрик натижалари ҳақида ёзув

 

Техник кўрик ўтказилиши санаси

 

Техник кўрик натижалари

 

Кейинги техник кўрик муддати

 

 

 

 

(камида 30 варақ)

 

  1. Рўйхатга олиш

 

ОАЙЙ №_____рақам остида ______________________да _____________________________ ______________________________________ томонидан рўйхатга олинган.

(рўйхатга олувчи орган)

 

Паспортда___________ бет рақамланган.

Жами ___________ варақ жилдланган, шу жумладан ___________ варақ чизмалар.

 

МЎ                                                      ____________________________________________

                                                            (Рўйхатга олувчи шахс ФИШ, имзоси)

 

«___»______________________ г

 

Паспортга қуйидаги қўшимча чизмалар киритилиши лозим:

йўл трассасининг бўйлама профил;

бекатлар режаси ва ўлчамлар;

таянчлар, юритма, ҳаракатланувчи составнинг умумий кўриниши;

ОАЙЙ бошқарув схемаснинг, сигнализация ва ёритилиш занжирлари билан биргаликдаги, принципиал чизмаси, ҳамда ерга сим билан улаш бўйича кўрсатмалар.

 

Бундан ташқари паспортга лойиҳаловчи ташкилот томонидан қуйидаги ҳужжатлар илова қилиниши лозим:

  1. жиҳозларнинг тез ейилувчан деталлари комплекти;
  2. Куч ва бошқарув занжирларининг принципиал ва монтаж схемалари (ишлар таърифи билан);
  3. Муфталарни қотишмалар билан қуйиш ва арқонларни муфталарда поналар билан қотириш йўриқномалари;
  4. Арқонларни счалка қилиш йўриқномалари;
  5. ОАЙЙ фойдаланиш йўриқномалари, йўлнинг мажбурий тўхтатилган ҳолатларда йўловчиларни эвакуация қилиш кўрсатмалари билан бирга;
  6. касб йўриқномалари;
  7. Ушлагичнинг ишлагини ҳолатида вагоннинг тормозланиш йўли ҳисоблари.

 

 

 

Осма йўллар қуриш ва улардан фойдаланишда хавфсизлик

Қоидаларига

11-ИЛОВА

 

Вагонларнинг ушлагичларини ишга тушишини ва тормоз кучланиши текширувининг акти шакли

№____________ ОАЙЙ_________________

_______________________________________________________________________

(йўлнинг ва эгасининг номланиши)

«___»___________________й.

 

Раис                                                                                                                                            

Аъзолар                                                                                                                                        

                                                                                                                                                    

таркибидаги Комиссия №___________ вагонда ўрнатилган ушлагични текширувдан ўтказди.

1. Ушлагич механизмининг ишлашини текшируви:

- вагоннинг ўнг тарафидаги тортувчи арқон бўшашганида ушлагич ва унинг контакти ёрдамчи арқоннинг _____ kg тортилганида ишга тушди.

- вагоннинг чап тарафидаги тортувчи арқон бўшашганида ушлагич ва унинг контакти арқоннинг _____ kg тортилганида ишга тушди.

2. Ушлагичнинг тормоз кучини текшириш:

- тортувчи канат бўшашганида                                                                                               

                                                                                (текширув натижалари)

                                                                                                                                                    

- тарангланишни бўшаганида                                                                                                  

                                                                                (текширув натижалари)

                                                                                                                                                      

 

Юқоридагиларга асосланган ҳолда Комиссия ушлагич _____________________________

_________________________________________________________________________________

(текширувдан ўтди/ўтмади ва ишлатилишга лойиқ/лойиқ эмас)

деб ҳисоблайди

Текширувлардан кейин ушлагичда, арқонларда, вагонда шикастланишлар аниқланди (аниқланмади) ____________________________________________________________________

 

                                                                                    Имзолар

 

 

 

Осма йўллар қуриш ва улардан фойдаланишда хавфсизлик

Қоидаларига

12-ИЛОВА

 

Маятникли ОАЙ вагонининг ушлагичининг ишга тушишини ва тормоз кучини текшириш бўйича йўриқнома

 

1. Вагоннинг ушлагичи механизимини текширишда аввал ушлагич ва юриш аравачаси диққат билан кўриб чиқилади, ҳамда кўтарувчи арқон ва ушлагичнинг лабчалари орасидаги тирқиш ўлчанади.

барча аниқланган камчиликлар бартарф қилинади, тирқишнинг қиймати лойиҳадаги катталикдан фарқ қилган ҳолда тирқиш ростланади.

2. Ушлагич механизми бекатлар майдончаларида синалади.

3. Ушлагичнинг автоматик ишга тушиши қобилияти тортувчи арқоннинг таранглиги, вагоннинг у ва бу тарафидан кетма-кет, камайтирилганлиги ҳолатида текширилади. Тортувчи арқон таранглиги, бир учи тортувчи арқонга иккинчи учи эса вагондаги блок орқали лебедкага 1-расмда кўрсатилгандек уланган ёрдамчи арқон ёрдамида, камайтирилади.

Ёрдамчи арқонда динамометр ўрнатилади.

Ушлагичнинг механизми соз деб ҳисобланади агарда у тортувчи арқондаги таранглик қиймати, тортувчи арқоннинг противовеси томонидан вужудга келтирилаётган тарангликнинг 1/10 дан ¼ қийматигача бўлганида ишга тушса.

1-расм. Ушлагичнинг ишга тушишини синов қилиш учун вагоннинг жойлаштирилиши схемаси:

1-ёрдамчи арқон; 2-йўналтирувчи ролик; 3-динамометр; 4-қисгичлар.

2-расм. Ушлагичнинг тормоз кучини текшириш учун вагонни ўрнатилиши схемаси:

1-динамометр; 2-ёрдамчи арқон; 3-ўтказувчи шкив; 4-кўтарувчи арқон; 5-торутвчи арқон.

 

4. Ушлагичнинг тормозланиш кучи динамометр ёрдамида ўлчанади, бунинг учун:

а) ёрдамчи арқон, 2-расмда кўрсатилганидек, заҳираланади;

б) ушлагич ёқилади;

в) тортувчи арқон ёрдамчи арқон воситасида бўшаштирилади;

г) тортувчи арқон бўйлаб ушлагичнинг лабчаларини сирпаниши бошлангунича лебедка ишга туширилади;

д) динамометрнинг кўрсатгичларига қараб ушлагичнинг тормозланиш кучи белгиланади.

Вагон қия жойда турган ҳолда, тормозланиш кучи вагон олдинган ҳаракатланганидаги қиймати FОлд ва орқа юришидаги қиймати FОрқ қийматлари ўлчанади, бунда ҳақиқий тормоз кучи F қуйидагига тенг:

F= (FОлд + FОрқ)/2

Агарда ҳақиқий тормоз кучи қиймати ҳисобий қийматдан 5% ва ундан ортиқ кам бўлса, ушлагич ростланиши ва қайтадан синов ўтказилиши лозим. Синовлар натижалари қуйида келтирилган шаклдаги актда қайд этилади.

 

 

 

 

 

Осма йўллар қуриш ва улардан фойдаланишда хавфсизлик

Қоидаларига

13-ИЛОВА

 

ОАЙЙ йўловчиларни ташишда атроф муҳитнинг ҳарорати

 

Ҳаракатланувчи состав тури

 

 

Атроф муҳитнинг ҳарорати -С° дан паст эмас бўлмаганда шамолнинг тезлиги кўпи билан

 

10 m/s

15 m/s

20 m/s

Очиқ ўриндиқлар

26

15

-

Ярим очиқ ўриндиқлар  (кабиналар, вагонлар)

30

20

-

Ёпиқ вагонлар

40

30

25

 

 

Осма йўллар қуриш ва улардан фойдаланишда хавфсизлик

Қоидаларига

14-ИЛОВА

ОАЙЙ кўрикдан ўтказиш ва таъмирлар журнали

(тавсия этилади)

 

___________________________________________________________

(Йўлнинг номланиши)

 

___________________________________________________________

(ОАЙЙ эгаси)

 

1-шакл

Кўтарувчи арқон

сана, ой, йил

 

Кўрик натижалари

 

Дефектларни бартараф этиш чоралари

Бажарилиш муддатлари, кимга топширилган

 

Кўрикни ўтказувчи шахс имзоси

 

Ким томонидан, қачон ва қандай қилиб камчиликлар бартараф этилган

 

Йўл бошлиғи иловалари ва имзоси

 

арқоннинг 2 m узунлигида симларнинг узилишлари сони

 

арқоннинг энг шикастланган жойидан анкер ёнидаги учигача масофа

 

Арқоннинг бутун узунлиги бўйича узилишларнинг умумий сони

 

Муфталар ҳолати

 

Бошқалар

 

Ўтувчи

 

Якуний

 

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2-шакл

Тортувчи ва кўтарувчи-тортувчи арқон

сана, ой, йил

 

Кўрик натижалари

 

Дефектларни бартараф этиш чоралари

Бажарилиш муддатлари, кимга топширилган

Эшиш жойлари

Кўрикни ўтказувчи шахс имзоси

Эшиш жойлари

Ким томонидан, қачон ва қандай қилиб камчиликлар бартараф этилган

Эшиш жойлари

Йўл бошлиғи иловалари ва имзоси

Эшиш жойлари

Арқон ўрамси қадимида узилишлар сони

 

Энг шиккастланган жойгача арқондаги белгиланган жойидан бўлган масофа

Эшиш жойлари ҳолати

 

Бошқалар

Эшиш жойлари

1

2

3

4

5

6

7

8

9

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3-шакл

Кўтарувчи арқоннинг тарангловчи арқони

сана, ой, йил

 

Кўрик натижалари

 

Дефектларни бартараф этиш чоралари

Бажарилиш муддатлари, кимга топширилган

 

Кўрикни ўтказувчи шахс имзоси

 

Ким томонидан, қачон ва қандай қилиб камчиликлар бартараф этилган

 

Йўл бошлиғи иловалари ва имзоси

 

арқоннинг 2 m узунлигида симларнинг узилишлари сони

 

арқоннинг энг шикастланган жойидан анкер ёнидаги учигача масофа

 

Арқоннинг бутун узунлиги бўйича узилишларнинг умумий сони

 

Муфталар ҳолати

Состояние муфт

Бошқалар

Прочие

Ўтувчи

 

якунловчи

 

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4-шакл

Тортувчи ёки кўтарувчи-тортувчи арқоннинг тарангловчи арқони

сана, ой, йил

 

Кўрик натижалари

 

Дефектларни бартараф этиш чоралари

Бажарилиш муддатлари, кимга топширилган

 

Кўрикни ўтказувчи шахс имзоси

 

Ким томонидан, қачон ва қандай қилиб камчиликлар бартараф этилган

 

Йўл бошлиғи иловалари ва имзоси

 

Арқон ўрамаси қадимида узилишлар сони

 

Энг шикастланган жойгача арқондаги белгиланган жойидан бўлган масофа

Бошқалар

 

1

2

3

4

5

6

7

8

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5-шакл

Тарангловчи мослама

сана, ой, йил

 

Кўрик натижалари

 

Дефектларни бартараф этиш чоралари

Бажарилиш муддатлари, кимга топширилган

 

Кўрикни ўтказувчи шахс имзоси

 

Ким томонидан, қачон ва қандай қилиб камчиликлар бартараф этилган

 

Йўл бошлиғи иловалари ва имзоси

 

1

2

3

4

5

6

 

6-шакл

Таянчлар

сана, ой, йил

 

Кўрик натижалари

Результаты осмотра

Дефектларни бартараф этиш чоралари

Бажарилиш муддатлари, кимга топширилган

 

Кўрикни ўтказувчи шахс имзоси

 

Ким томонидан, қачон ва қандай қилиб камчиликлар бартараф этилган

 

Йўл бошлиғи иловалари ва имзоси

 

Жиҳозлар ҳолати

 

конструкциялар ҳолати

 

бошқалар

 

1

2

3

4

5

6

7

8

 

 

 

 

 

 

 

 

 

7-шакл

Бекатлар

сана, ой, йил

 

Кўрик натижалари

Результаты осмотра

Дефектларни бартараф этиш чоралари

Бажарилиш муддатлари, кимга топширилган

 

Кўрикни ўтказувчи шахс имзоси

 

Ким томонидан, қачон ва қандай қилиб камчиликлар бартараф этилган

 

Йўл бошлиғи иловалари ва имзоси

 

Механик ускуналар

 

Электр

ускуналар

 

конструк-циялар

 

бшқ.

1

2

3

4

5

6

7

8

9

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 8-шакл

Ҳаракатланувчи состав

сана, ой, йил

 

Вагон, ўриндиқ (кабина) номери

 

Фойдаланиш бошланиши санаси

 

Кўрик натижалари

 

Дефектларни бартараф этиш чоралари

Бажарилиш муддатлари, кимга топширилган

 

Кўрикни ўтказувчи шахс имзоси

 

Ким томонидан, қачон ва қандай қилиб камчиликлар бартараф этилган

 

Йўл бошлиғи иловалари ва имзоси

 

1

2

3

4

5

6

7

8

 

 

 

 

 

 

 

 

9-шакл

Ҳавфсизлик жиҳозлари. Сигнализация ва алоқа аппаратураси

 сана, ой, йил

 

Кўрилаётган объект

 

Кўрик натижалари

 

Дефектларни бартараф этиш чоралари

Бажарилиш муддатлари, кимга топширилган

 

Кўрикни ўтказувчи шахс имзоси

 

Ким томонидан, қачон ва қандай қилиб камчиликлар бартараф этилган

 

Йўл бошлиғи иловалари ва имзоси

 

1

2

3

4

5

6

7

 

 

 

 

 

 

 

                 

 

10-шакл

Жиҳозларни таъмирлаш

сана, ой, йил

 

Ишлар тавсифи

 

Механик имзоси

 

Йўл бошлиғи иловалари ва имзоси

 

1

2

3

4

 

 

 

 

 

 

10-шакл ОАЙЙ механики томонидан юритилади. 2-устунга таъмирлаш бўйича ишлар тавсифи, алмаштирилган қисмларнинг номлари: арқонлар алмаштирилиши, уларни мойлаш, жиҳозларни текшириш ва бшқ. Кўрсатилган ҳолда тўлдирилади.

Янгидан ўрнатилган арқонлар, таъмирлашда фойдаланилган материаллар, электродлар сифатини, ҳамда пайвандлаш сифатини тасдиқловчи ҳужжатлар алоҳида папкадан сақланиши лозим.

 

 

Осма йўллар қуриш ва улардан фойдаланишда хавфсизлик

Қоидаларига

15-ИЛОВА

 

ОАЙЙ ишини ҳисобга олиш ҳамда сменани топширишни қайд қилиш журнали

(тавсия этилади)

 

___________________________________________________________

(йўлнинг номланиши)

 

___________________________________________________________

(ОАЙЙ эгаси)

 

сана, ой, йил

 

смена бошланиши ва тугаши вақти

 

ОАЙЙ ишининг тўхтатилиши вақти

 

ОАЙЙ тўхтатилиши сабаблари

 

Сменани топширди

 

Сменани қабул қилди

 

Иловалар

 

Бошланиши

 

Тугаши

 

Давомийлиги

 

1

2

3

4

5

6

7

8

9

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Журнални юритиш бўйича йўриқнома

 

Журнал  юритувчи бекатда бўлиб, у машинист томонидан юритилади.

9 устунга йўлнинг тўхтатилиши сабаблари батафсил киритилади, 12 устунга смена давомида аниқланган носозликлар киритилади.

 

Журнални юритиш тартиби

 

Журнал юритувчи бекатда бўлиб, у машинист томонидан юритилади. 1-9 шакллар қуйидагилар учун юритилиши лозим:

1 – ҳар бир кўтарувчи арқон учун алоҳида.

Кўтарувчи арқонлар учун бундан ташқари, симларнинг узилишлар жойи ва сони кўрсатилган арқонларнинг шикастланишлари схемаларига эга бўлиши зарур.

2 –тортувчи арқонлар учун алоҳида.

Айланма йўлларда – кўтарувчи-тортувчи арқонлар учун.

3 ва 4 – ҳар бир кўрсатилган арқон учун алоҳида.

5 – ҳар бир тарангловчи мослама учун алоҳида.

6 – ҳар бир таянч учун алоҳида.

7 – ҳар бир бекат учун алоҳида.

9-шаклда ишчи ва авариявий ўчиргичлар, тезликни чегараловчи ва бошқа хавфсизлик қурилмалари ва жиҳозларининг ҳамда сигнализация ва алоқа аппаратурасининг ҳолати кўрсатилади.

Ойлик, чорак ва йиллик кўриклар бўйича ёзувлар бошқа ёзувлардан чизиқ билан ажратилади.

Текширилаётган объектни соз бўлган ҳолатида тегишли устунларда (“соз”) деб ёзилади, акс ҳолда нима носозлиги аниқ киритилади.

 

 

Осма йўллар қуриш ва улардан фойдаланишда хавфсизлик

Қоидаларига

16-ИЛОВА

 

Мазкур Қоидаларда фойдаланилган терминлар ва уларнинг таърифи

 

Термин

Таърифи

1

Осма арқонли йўловчилар йўли

 

Ҳаракатланувчи составда йўловчиларни осма арқон бўйлаб ташишга мўлжалланган иншоот

2

Бир арқонли айланма ҳаракатли йўл

 

Кўтарувчи-тортувчи арқонга доимий маҳкамланган ўриндиқлар ёки кабиналар узлуксиз айланма ҳаракат қилувчи йўл

3

Бир арқонли узилиб ҳаркатланувчи йўл

 

Кўтарувчи-тортувчи арқонга доимий маҳкамланган ўриндиқлар ёки кабиналар гуруҳлари, бекатларда ўтишда тўхтатилувчи ёки тезлиги пасайтирилувчи тартибда узилиб-узилиб айланма ҳаракатланувчи йўл

4

Бир арқонли маятникли йўл

 

Кўтарувчи-тортувчи арқонга доимий маҳкамланган битта ёки бир гурҳ кабиналарга эга маятникли ҳаракатли йўл

5

Икки арқонли маятникли йўл

Кўтарувчи арқон бўйлаб  тортувчи арқонга доимий маҳкамланган вагонларга эга маятникли ҳаракатли йўл

6

Кўтарувчи-тортувчи арқон

 

Унга маҳкамланган ҳаракатланувчи составни ҳаракатлантириш учун арқон

7

Кўтарувчи арқон

Ҳаракатланувчи состав юрувчи арқон

8

Тортувчи арқон

 

Кўтарувчи арқон бўйлаб ҳаракатланувчи составни юритувчи арқон

9

Ҳаракатланувчи состав

Арқонли йўл йўловчиларни жойлаштириш учун восита

10

Ўриндиқ

 

Очиқ ёки яримёпиқ, биттадан тўрттагача йўловчини олиб юришга мўлжалланган ўриндиқ кўринишидаги ҳаракатланувчи состав тури

11

Кабина

Туриб ёки ўтириб иккитадан олтитагача йўловчини олиб юриш учун мўлжалланган яримёпиқ ёки ёпиқ ҳаракатланувчи состав тури

12

Вагон

Туриб 6 кишидан кўп йўловчини олиб юришга мўлжалланган ҳаракатланувчи состав тури

13

Таянч

Йўл линиясида арқонларни ушлаб турувчи иншоот

14

Таянч башмаки

 

Таянчлар ва бекатларда кўтарувчи ва тортувчи арқонларни ушлаб турувчи мослама

15

Роликли балансир

Таянчга ўрнатилган, кўтарувчи-тортувчи арқонни ушлаб туришга мўлжалланган роликлар тизими

16

Пролет

Йўлнинг таянчлари орасидаги масофа

17

Ушлагич

 

Вагон аравачаси ўрнатилган, тортувчи арқон узилганда кўтарувчи арқонни ушлаб олувчи қурилма

18

Ихтисослаштирилган ташкилот (корхона)

 

“Саноатгеоконтехназорат” ДИ томонидан берилган, ОАЙЙ лойиҳалаш, тайёрлаш, монтаж қилиш, таъмирлаш, ишга тушириш-ростлаш, қайта қуриш, текшириш ва кўрикдан ўтказиш учун махсус иш турларини ўтказишга рухсатномага эга ташкилотлар (корхоналар)

 

 

Umumiy takliflar

1114