ID Muallif Muhokamaga chiqarish sanasi Yakunlanish sanasi Takliflar soni
10140 Министерство обороны Республики Узбекистан 13/11/2019 28/11/2019 2

Muhokama yakunlandi

O'zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni
Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлар Низомлари
ID-10140

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ҚУРОЛЛИ КУЧЛАРИ

ИЧКИ ХИЗМАТ НИЗОМИ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-бўлим

УМУМИЙ ҚОИДАЛАР

 

1-боб

МЎЛЖАЛЛАНИШИ ВА АСОСИЙ ТУШУНЧАЛАР

 

1. Мазкур низом Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида ички тартиб ва бўлинмаларда ҳарбий интизомни сақлаш учун ички хизмат ташкиллаштирилади.

Ҳақиқий низомнинг таъсири Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлар ҳарбий хизматчиларига овоза бўлади, шу билан бирга давлат комитетлари, вазирлик ва идора (дастлаб - вазирлик)лар хизмати, офицер, сержант ва оддий аскарлар таркиби (дастлаб – ҳарбий хизматчилар) лавозимларидаги ҳарбий хизмат билан тенглаштирилади.

2. Мазкур Низомда ҳарбий хизматчиларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари, ички хизматни ташкиллаштиришнинг ўзига хос хусусиятлари Ўзбекистон Республикаси вазирликларининг қонунчилигидаги вазирликларнинг буйруқ ва қарорлари билан белгиланади.

3.  Мазкур Низомнинг қоидалари қисмда қўшин тури ва хиллиги бўйича жанговар ҳаракатларда жанговар низом ва қўлланмаларга қарама-қарши бўлмайдиган даражада дала шароитларида уруш ва тинчлик даврида ўқув ва машғулотлар мобайнида ҳарбий хизматчиларни жанг олиб боришга ўргатишни таъминлаб бериши керак.

4. Мазкур Низомда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:

жанговар навбатчилик (навбатчилик) - жанговар вазифани бажаришнинг алоҳида шакли бўлиб белгиланган поғонада тайёр турган махсус ажратилган куч ва воситалар орқали ташкиллаштирилади;

ички тартиб – бу белгиланган мазкур Низом қоидаларига асосан ҳарбий хизматчиларни ҳарбий қисмда кундалик фаолиятни ташкиллаштириш, амалга ошириш ва таъминлашдир. У чуқур тушуниши; ҳарбий хизматчиларни онгли ва аниқ ўз мажбуриятларини бажариши; командирлар (бошлиқлар)нинг бўйсунувчиларига юқори талабчанлик билан ҳар доим ғамхўрлик қилиш ва уларнинг соғлиқларини сақлаш бўйича мақсадга йўналтирилган тарбиявий ишлар олиб борилиши; жанговар тайёргарликни тўғри ташкиллаштириши; жанговар навбатчилик ва суткалик наряд хизматини намунали олиб бориши; кун тартиби ва хизмат вақти регламентини аниқ бажарилиши; қурол-яроғ, ҳарбий техника ва бошқа моддий воситаларни сақлаш (ишлатиш) қоидасини бажарилиши; ҳарбий хизматчиларни жойлашган ҳудудида кундалик фаолияти, ҳаёти ва турмуши замонавий талабларга жавоб берадиган шароитлар яратилиши; ҳарбий қисм фаолият олиб бораётган ҳудудда ёнғин хавфсизлиги талабларига амал қилган ҳолда, шунингдек атроф муҳитни ҳимоя қилиш чораларини кўриш билан эришилади;

ички хизмат – бу тадбирлар мажмуаси бўлиб ташкилий, ҳуқуқий, техникавий ва бошқа тадбирлар бўлиб, бўлинмаларда ҳарбий коллективни ва ички тартибни сақлашга йўналтирилган, доимий жанговар шайликни таъминлайдиган, шахсий таркибга таълим бериш, кундалик фаолиятда қўйилган вазифаларни ташкилий бажариш ва ҳарбий хизматчиларнинг соғлиғини сақлаш. У Ўзбекистон Республикасининг қонун ҳужжатларига қатъий амал қилган холда, мазкур Низомнинг қоидаларига мувофиқ ташкиллаштирилади.

Ички хизмат қонуний принципларга асосланиб ҳарбий хизматчиларни ҳамкорликдаги ҳаракатлари, яккабошчилик (бошлиқ ва бўйсунувчи), шахсий қадр-қимматини ҳурмат қилиш, адолатлилик, ошкоралик ва шахсий жавобгарлик ҳаракатлари билан ташкиллаштирилади.

Ҳарбий хизматчилар жавобгарликни ҳис қилган холда, мустақил тартиб билан ва виждонан, онгли равишда қоидаларга риоя қилиш ва ички хизматни керакли равишда ташкиллаштириши. Ҳамжиҳатлик, хайрихоҳлик ва бир-бирига ёрдам бериш, ҳарбий ўртоқликни мустаҳкамлайди, ҳарбий коллективни жипслаштиради, жанговар шароитларда оғир синовлардан ўтишни ва юклатилган вазифаларни муваффақиятли бажаришга имкон яратади.

Буйруқ – командир (бошлиқ)нинг қонунчилик талабларига мос ўз хизмат ваколати ва унинг лавозим чегарасида, муайян ҳаракатларни мажбурий бажарилишини талаб қиладиган, у ёки бу қоидаларга амал қиладиган, ёхуд тартиб ёки қоидаларни белгилайдиган расмий бошқарув ҳужжати ёки оғзаки фармойишидир.

Буйруқнома – штаб бошлиғи томонидан ҳарбий қисм командири (муассаса бошлиғи) номидан ёки гарнизон ҳарбий коменданти томонидан гарнизон бошлиғи номидан чиқариладиган бошқарув ҳужжати.

Буйруқ (буйруқнома) ҳарбий хизматчига ёки бўлинмага оғзаки, техник воситалари орқали, ёхуд олдиндан белгиланган сигналлар орқали етказилиши мумкин. Буйруқ (буйруқнома) Ўзбекистон республикаси қонунчилигига ва умумҳарбий низом талабларига мос бўлиши керак.

5. Ҳарбий хизматчи ўз ҳарбий хизматининг илк даврида командир (бошлиқ)лар томонидан алоҳида эътиборга эҳтиёж сезади.

Ҳарбий хизматчилар ўз мажбуриятларини ўзлаштириш учун лавозимга тайинланганларидан кейин уч ой мобайнида шаклланиш даври белгиланади. Бунда командир (бошлиқ)лар янги тайинланган ҳарбий хизматчилар билан муайян лавозимда шаклланишини таъминлаб берадиган унга керакли амалий ёрдам бериб якка тартибдаги ишларни олиб боришлари керак. Ушбу даврда лавозимдаги мажбуриятларини бажаришдаги камчиликлари учун интизомий таъзир бериш чоралари қўллаш мумкин эмас.

Иш тажрибасини мерос бўлиб қолишини таъминлаш, ҳарбий хизматга ёш ҳарбий хизматчиларни мослашувини, қўйилган хизмат вазифаларини мустақил равишда бажариш қобилиятларини шакллантириш ва ривожлантириш профессионал жараёнини тезлаштириш мақсадида, ҳарбий хизматчиларга яхшироқ тайёрланган ҳарбий хизматчилар ва юқори профессионал сифатга эга бўлган Қуролли Кучлар ветеранлари бириктирилади.

Устозлик тартиби вазирликнинг ички идоравий норматив ҳужжатлари билан белгиланади.

6. Ҳарбий қисмда ички хизматни бошқариш ҳарбий қисм командири томонидан, бўлинма қароргоҳида эса – бўлинма командири томонидан амалга оширилади. Битта бинода бир неча бўлинмалар жойлашганда, ушбу бўлинмалар командирларининг умумий бошлиғи бўлмаса, ички хизматни бошқариш масъулияти ҳарбий қисм командирининг буйруғига асосан, мазкур бўлинмалар командирларининг бири зиммасига юклатилади.

Ҳарбий қисмда ички хизмат комплекс тадбирларини назоратини режалаштириш ва амалга ошириш норматив-ҳуқуқий жавобгар тўғридан-тўғри штаб бошлиғи ҳисобланади, бўлинма қароргоҳида эса – бўлинма командири (ўринбосари, ёрдамчиси).

Бўйсунувчи қўшинлардаги ички хизмат ҳолати учун масъулият барча тўғридан-тўғри бошлиқлар зиммасига юклатилади. Улар бўйсунувчи ҳарбий қисм ва бўлинмаларга ички хизмат талаблари бажарилишини ташкиллаштириш ва таъминлашда ёрдам беришга, ушбу хизмат ҳолатини мунтазам текшириб боришга мажбурдирлар.

 

2-боб

ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАРНИНГ ҲУҚУҚЛАРИ, МАЖБУРИЯТЛАРИ
ВА ЖАВОБГАРЛИГИ

 

1-§. Умумий қоидалар

 

7. Ўзбекистон Республикасини қуролли тажовуздан ҳимоя қилиш унинг фуқароларининг конституциявий мажбуриятидир.

Ҳарбий хизмат – фуқароларнинг Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида умумҳарбий мажбуриятни бажариш борасидаги давлат хизматининг алоҳида туридир.

Қонунчиликка мувофиқ, ҳар бир ҳарбий хизматчига тегишли ҳарбий унвон Ўзбекистон Республикаси қонунида кўзда тутилган тартибда берилади.

8. Ҳарбий хизматчи ҳарбий хизмат шароитларидан келиб чиқиб қўйилган чекловларни ҳисобга олган ҳолда Ўзбекистон Республикаси Конституциясида, қонунчилик ҳужжатларида, Ўзбекистон Республикаси фуқаролари ҳарбий хизматни ўташ тартиби тўғрисидаги қонунда, Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари умумҳарбий низомларида, қонунчиликдаги бошқа расмий ҳужжатларда инобатга олинган ҳуқуқ ва эркинликлардан фойдаланган ҳолда мажбуриятларини бажарадилар.

9. Ҳарбий хизматчилар ҳуқуқ, мажбурият ва жавобгарликларининг мазмуни ва ҳажми, уларнинг ҳарбий хизмат мажбурият (вазифа)ларини ижро этаётганлиги ёки ижро этмаётганлигига боғлиқдир.

Ҳарбий хизматчиларнинг ҳарбий хизмат мажбуриятларини ижро этаётганликлари тушунчаси остида:

ҳарбий хизматчининг жанговар ҳаракатларда иштирок этиши, мансабига оид мажбуриятларини ижро этиши;

жанговар навбатчилик хизматини (навбатчилик) ўташи;

белгиланган кун тартиби ва хизмат вақти регламенти ёки хизмат заруратидан келиб чиққан вақт давомида ҳарбий қисм ҳудудида бўлиши;

хизмат сафари ёки даволанишда бўлиши;

хизмат, даволаниш жойи томон йўлда бориши ва у ердан ортга қайтиши;

ҳарбий йиғинларда бўлиши; асирда бўлиши (ихтиёрий асир тушиш ҳолати бундан мустасно), гаровга олинган ёки қуролсизлантирилган шахс ҳолатига тушиб қолиши;

ҳарбий хизматчининг бедарак йўқолганлиги ёки ҳалок бўлганлиги қонун ҳужжатларида кўзда тутилган тарзда эътироф этилгунга қадар – бедарак кетиши;

шахснинг ҳаёти, соғлиги ва ор-номусини ҳимоя қилиши;

қонунийлик ва ҳуқуқий тартиботни таъминлашда ҳуқуқни муҳофаза қилиш органларига ёрдам бериши (шу жумладан ҳарбий қисм қароргоҳидан ташқарида дам олиш, қисқа таътил ва таътил даврида);

фавқулодда ҳолат эълон қилинмай табиий ва техноген характердаги фавқулодда вазиятни олдини олиш ва бартараф қилишда қатнашиш);

ҳарбий хизматчининг суд томонидан жамоат ва давлат манфаатларида амалга оширилганлиги эътироф этилган бошқа ҳаракатлари;

Ўзбекистон Республикаси қонунчилигида кўзда тутилган бошқа ҳолатлар.

10. Ҳарбий хизматчилар ҳарбий хизмат мажбуриятларини ижро этаётган ҳарбий хизматчилар деб тан олинмайди:

ихтиёрий равишда ўзини гиёҳванд моддалар, психотроп ёки бошқа моддалар билан маст ҳолатга келтирган;

жиноятчиликка оид қонун ҳужжатларида кўзда тутилган жамият учун хавфли хатти-ҳаракатлар қилган;

ўз жонига қасд қилаётган ёки ўз ҳаётига суиқасд қилаётган, агар бу ҳаракатлар касаллик туфайли ёки ўз жонига қасд қилишга мажбур қилиш сабабли содир этилган бўлмаса;

ҳарбий қисм ҳудудидан ташқарида дам олаётган, қисқа таътилига ёки таътилга чиққан, шунингдек, асирда, гаровга олинган ёки қуролсизлантирилган шахс ҳолатига тушиб қолган, ҳаракатлари жамият ва давлат манфаатларида амалга оширилганлиги суд томонидан эътироф этилган бошқа ҳаракатлари истисно қилинган тарзда, ҳарбий қисм ҳудудидан ёки хизмат жойидан рухсатсиз, ўзбошимчалик билан чиқиб кетган.

Ҳарбий хизматчи зарур бўлганда ҳар қандай вақтда, командири (бошлиғи) буйруғига биноан ҳарбий хизмат мажбуриятларини ижро этишга киришишга мажбур.

 

2-§. Ҳарбий хизматчиларнинг ҳуқуқлари

 

11. Ватанга қасамёдни қабул қилмаган ҳарбий хизматчи ҳарбий лавозимга тайинланиши, жанговар вазифаларни бажаришга (жанговар ҳаракатларда иштирок этишга, жанговар навбатчиликка, жанговар хизмат ва қоровуллик хизматига) жалб этилиши мумкин эмас; бундай ҳарбий хизматчига қурол-аслаҳа ва ҳарбий техника бириктирилмайди, унга нисбатан интизомий таъзири қўлланилмайди.

12. Ҳарбий хизматчиларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини амалга ошириш бўйича ўз мажбуриятларини бажармаган айбдор командирлар (бошлиқлар) Ўзбекистон Республикаси қонунчилигига биноан жавобгарликка тортиладилар.

13. Ҳарбий хизматчилар ҳарбий хизмат мажбуриятларини бажариш мобайнида қурол сақлаш, олиб юриш, ишлатиш ва жанговар қуролини қўллаш ҳуқуқига эгалар.

жанговар қуролларга (кейинчалик - қурол) вазирликнинг қуролланишига қабул қилинган жанговар ҳаракатлар олиб бориш ва хизмат вазифаларини бажариш учун тегишли бўлган қуроллар.

Ишлатиш қоидаси, қўллаш ва сақлаш тартиби, ҳарбий хизматчи томонидан жанговар қуролни олиб юриш ва фойдаланиш Ўзбекистон Республикаси қонунчилиги, умумҳарбий низомлари, вазирликларнинг буйруқ ва қарорлари, шунингдек мазкур Низом билан белгиланади.

14. Ҳарбий хизматчи қуйидаги ҳолларда жанговар қуролини қўллашга ҳақли:

фуқароларни ёки ўзини ҳаётига ва соғлиғига хавфли зўравонлик билан боғлиқ бўлган ҳужумдан ҳимоя қилишга;

асирларни озод қилишга;

оғир жиноят қилиб яширинишга ҳаракат қилаётган шахсни ушлаш, агарда бошқа воситалар билан ушлашга шароит бўлмаса;

ўқ отар қуроллари, ўқ-дорилар, транспорт воситалари, ҳарбий бўлинмаларнинг махсус ва жанговар техникаларини қўлга киритилишини олдини олиш;

фуқаролар яшаш жойи, қўриқланаётган объектлар, ўта муҳим юклар, транспорт воситалари, давлат бошқарув бинолари ва бошқа ташкилотларга гуруҳий ёки қуролли тажовузни қайтариш;

қуролли қаршилик кўрсатаётган, шу билан бирга қонун талабига асосан унда бўлган қурол, ўқ-дорилар, портловчи моддалар, портлатувчи воситалар, заҳарли ва радиоактив моддаларини топшириш талабларини бажаришдан бош тортаётган шахсларни ушлаш;

жиноят қилганликда гумон қилинаётганлар, қамоқда сақлаш жазоси тайинланган шахслар, судланиб озодликдан маҳрум бўлганлар, шунингдек ушбу шахсларни зўравонлик билан озод қилишга ҳаракат қилаётганларни олдини олиш;

агар ҳайдовчи реал ҳолатда фуқароларни ҳаёти ва соғлиғига хавф-хатар солиб ҳарбий хизматчининг қонуний талабларини рад қилиб тўхташдан бош тортса унақада транспорт воситасига талофат етказиб тўхтатади;

одамнинг ҳаёти ва соғлиғига таҳдид қилаётган ҳайвонни зарарсизлантириш;

қурол қўллаши ҳақида огоҳлантириш учун ўқ отиш, тепага ёки хавфсиз йўналишга ўқ отиб тревога сигнали ёки ёрдамга чақириш сигналини бериш.

Ҳарбий хизматчи ўқ отиш қуролини қўллашдан олдин унинг ёки фуқароларнинг ҳаётига тўғридан-тўғри хавф солаётган ҳолатдан ташқари огоҳлантириши керак.

Шунингдек қурол қўллаш учинчи шахсларга зиён етказмаслиги керак, керак бўлса ҳарбий хизматчи жабр кўрганга шошилинч ёрдам тиббиёт ёрдам кўрсатишга мажбур.

15. Аёлларга, ногиронлик белгилари бор шахсларга, ва балоғатга етмаганларга қарата қурол қўллаш, вояга етмаганлар, қачонки уларни ёши аниқ ёки қиёфасидан маълум бўлса қурол қўллаш тақиқланади, бундан ташқари агар улар томондан қуролли қаршилик ёҳуд гуруҳий тажовуз қилганда, қуролли босқин ёки портловчи моддалар (мосламалар) қўлланилган тарзда ҳужум уюштирилганда, бошқа фуқаролар ҳаётига ва ҳарбийлар соғлиғига, ёҳуд шахсга, қурол қўлловчидан ташқари.

16. Ҳарбий хизматчи қурол қўллаган ёки ундан фойдаланган ҳар бир ҳолат ҳақида ўз командирига (бошлиғига) билдирув беради.

 

3-§. Ҳарбий хизматчиларнинг умумий мажбуриятлари

 

17. Ҳарбий хизматчи мажбур:

ҳарбий қасамёдга содиқ бўлиш, ўз халқига фидокорона хизмат қилиш, Ўзбекистон Республикасининг давлат суверенитети ва ҳудудий яхлитлигини мардларча, моҳирона, ўз ҳаётини аямай ҳимоя қилиш, ҳарбий бурчини бажаришга;

Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунлари, Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари умумҳарбий низом талабларини қатъий риоя қилишга;

Ўзбекистон Республикасини ҳимоя қилиш билан боғлиқ вазифаларни бажариш мобайнидаги ҳарбий хизмат машаққатларини сабот билан енгишга;

ҳарбий касбини эгаллаш, профессионал кўникмалари ва ҳарбий маҳоратини янада такомиллаштириб бориш, ҳар қандай вазиятда Ватанини, Ўзбекистон халқининг тинчлиги ва осойишта ҳаётини ҳимоя қилишга шай туриш, давлат сирлари ва ҳарбий сирларни мустаҳкам сақлашда ҳушёр бўлишга;

ишониб топширилган қурол-аслаҳа ва ҳарбий техникани билиш ҳамда қўллаш учун мунтазам шай тутиш, ҳарбий мулкни асраб-авайлашга;

ҳалол, интизомли, жасур, тиришқоқ, серғайрат ва ҳарбий мажбуриятни бажаришда идрокли ташаббускор бўлишга;

командирларга (бошлиқларга) сўзсиз бўйсуниш, жангда уларни ҳимоя қилиш;

аскарий биродарликни қадрлаш, ўз ҳаётини аямай ўртоқларини хавф-хатардан қутқариш, сўзи ва иши билан уларга ёрдамга келиш, ҳар бирининг ор-номуси ва қадр-қимматини ҳурмат қилиш, ўзига ва бошқа ҳарбий хизматчиларга нисбатан қўполлик ва хўрланишга йўл қўймаслик, уларни ноқобил хатти-ҳаракатлардан тўхтатишга;

ватанпарварликни намоён қилиш, жанговар дўстликни қадрлаш, миллат ва элатлар ўртасида биродарликни мустаҳкамлашга кўмаклашиш;

олдига қўйилган вазифани мураккаб жанговар вазиятда самарали бажара олиш, чегараларимизга, мамлакатимиздаги тинчлик ва барқарорликка қилинган тажовузни бартараф этиш ва унга қарши қақшатқич зарба беришга;

ҳарбий ҳаракатлар олиб бориш, ярадор, касал ва жанговар ҳаракатлар районидаги фуқаро аҳоли ҳамда ҳарбий асирлар билан муомала қилиш халқаро қоидаларини билиш ва сўзсиз риоя қилиш;

ҳарбий хизмат хавфсизлиги, касалланиш, шикаст ва жароҳатланишни олдини олиш чоралари талабларига риоя қилиш, жисмоний тобланганлиги ва маҳоратини доимо ривожлантириш, ҳаётда соғлом турмуш тарзини юритиш;

ҳарбийча муомала, боадаблик ва саломлашиш қоидаларига риоя этиш, хизматда доимо ҳарбий кийимни тоза ва тартибли кийишга.

18. Ҳарбий хизматчилар бир-бирига ҳурмат билан қарашга, командир (бошлиқ)лар ва катталарга тартиб ва интизомни сақлаб туришда ёрдам беришга мажбурдирлар.

Ҳарбий хизматчи ўзи иштирокида юз берган, хизмат вазифаларини бажаришига салбий таъсир кўрсатадиган барча ҳодисалар ва унга берилган танбеҳлар ҳақида бевосита бошлиғига билдирув беришга мажбурдир.

Ҳарбий хизматчилар ўртасида умумҳарбий низомларда белгиланган муносабатларга зид муносабатлар содир этилса у зудлик билан тартиб ўрнатиш чораларини кўриши ва бу ҳақида бевосита бошлиғига билдирув бериши лозим.

19. Ҳарбий хизматчи жанговар ҳаракатлар давомида, ўз ҳарбий қисми (бўлинмаси)дан ажралиб яккаланиб қолган ва тўла қуршовда қолган бўлса ҳам душманга кескин қаршилик кўрсатиш, унга асир тушмасликка ҳаракат қилиш, жангда ўз ҳарбий бурчини сўнгги имкони қолгунга қадар адо этишга мажбурдир.

Агар ҳарбий хизматчи барча қаршилик кўрсатиш воситалари ва усулларидан охиригача фойдаланган бўлиб ёки қаршилик кўрсатишга имкони бўлмай асир олинган бўлса, у ўзи ва ўртоқларини асирдан озод қилиш ва қўшинларимизга қайтишнинг ҳар қандай имкониятини излаши ва бу имкониятдан фойдаланиши лозим. Душманга асирга тушиб, сўроққа тутилаётган ҳарбий хизматчи фақат ўз фамилияси, исми, отасининг исмини, ҳарбий унвони, туғилган санаси ва шахсий рақамини маълум қилишга ҳақлидир. У жангчи номини ғурурланган холда оқлаш, ҳарбий ва давлат сирини қаттиқ сақлаш, барқарорлиги ва мардлигини намоён қилиш, асирдаги бошқа ҳарбий хизматчиларга ёрдам бериш, уларни душманга шерик бўлишдан тийиб туриш, душманнинг ҳарбий хизматчидан Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари манфаатига қарши фойдаланишига уринишларини рад қилишга мажбурдир.

Асрга олинган, шунингдек ҳарбий хизматчиларнинг бетараф мамлакатларда қуролсизлантирилган ҳарбий хизматчилар учун белгиланган ҳақ-ҳуқуқлари сақланиб қолади. Ҳарбий қўмондонлик ва давлатнинг бошқа ваколатли органлари зикр этилган ҳарбий хизматчиларнинг ҳақ-ҳуқуқларини халқаро ҳуқуқ меъёрларига мувофиқ муҳофаза қилиш ва уларни Ватанга қайтариш борасида чора-тадбирлар кўришга мажбурдирлар.

 

4-§. Ҳарбий хизматчиларнинг лавозимга оид ва махсус мажбуриятлари

 

20. Жанговар навбатчилик (навбатчилик), хизмат-жанговар вазифаларни бажаришда, суткалик ва гарнизон нарядларига оид вазифаларни амалга ошираётган, шу жумладан, табиий офатлар ва бошқа фавқулодда вазиятлар оқибатини бартараф этиш учун жалб этилган ҳарбий хизматчилар махсус мажбуриятларни бажарадилар ва уларга қонунчиликнинг расмий ҳужжатларида белгиланган тегишли ҳуқуқлар берилади.

 

5-§. Ҳарбий хизматчиларнинг жавобгарлиги

 

21. Барча ҳарбий хизматчилар ўз ҳарбий унвонлари ва лавозимларидан қатъий назар қонун олдида тенгдирлар ва зиммаларига уларнинг ҳуқуқий ҳолатлари ҳисобга олинган ҳолда Ўзбекистон Республикаси фуқаролари учун белгиланган жавобгарлик юклатилади.

22. Ҳарбий хизматчилар Интизом низомига асосан интизомий хатти-ҳаракатлари учун ёки маъмурий-ҳуқуқий ҳолатлар бузилиши бўйича жавобгар бўладилар.

23. Ҳарбий хизматчилар Интизом низомига асосан маъмурий-ҳуқуқий ҳолатлар бузилиши бўйича маъмурий жавобгар ҳисобланадилар, Ўзбекистон Республикаси маъмурий жавобгарлик Кодексида назарда тутилган ҳолатлар бўйича, ҳарбий хизматчилар умумий тартибда маъмурий жавобгарликка тортиладилар, бироқ уларга нисбатан маъмурий ҳибс жазоси қўлланилиши, муддатли ҳарбий хизматчиларга эса жарима солиниши мумкин эмас.

24. Фуқаролик-ҳуқуқий жавобгарликка ҳарбий хизматчилар фуқаролик қонун ҳужжатларида кўзда тутилган муайян мажбуриятларни бажармаганликлари ёки тегишли равишда бажармаганликлари, давлатга, юридик шахсларга, фуқароларга зарар етказганликлари учун ва қонунда кўзда тутилган бошқа ҳолатларда тортиладилар.

25. Моддий жавобгарликка ҳарбий хизматчилар ҳарбий хизмат мажбуриятларини ижро этаётганларида давлатга моддий зарар етказганликлари учун Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан тасдиқланган Ҳарбий хизматчиларнинг моддий жавобгарлиги ҳақидаги қоидаларга мувофиқ тортиладилар.

26. Жиноий жавобгарликка ҳарбий хизматчилар содир этган жиноятлари учун Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексига мувофиқ тортиладилар.

27. Содир этган ҳуқуқбузарликлари учун ҳарбий хизматчилар, қоидага кўра бир турдаги жавобгарликка тортиладилар.

Ҳарбий хизматчига жиноят ёки бошқа қонунга хилоф иш қилганини учун қўлланилган интизомий таъзир, ўз хизмат мажбуриятларини бажаришидан, ҳамда моддий, фуқаролик-ҳуқуқий ёки жиноий жавобгарликдан озод қилмайди.

Жавобгарликка тортилган ҳарбий хизматчиларнинг ор-номуслари ва қадр-қимматлари таҳқирланишига йўл қўйилмайди.

 

6-§. Ҳарбий хизматчиларни ҳуқуқий ҳимоясининг кафолатланиши

 

28. Ҳарбий хизматчиларни ҳуқуқий ҳимоясининг кафолатланиши Ўзбекистон Республикаси қонуни “Ҳарбий хизматчиларни статуси бўйича” белгиланади.

29. Ҳарбий хизматчиларга Ўзбекистон Республикаси қонунчилигига асосан ҳуқуқий ҳимоя кафиллиги белгиланади.

30. Ҳарбий хизматчилар ҳарбий хизмат мажбуриятларини бажариш мобайнида бевосита ёки тўғридан-тўғри болиғига бўйсунадилар. Ҳеч ким ҳарбий хизматчиларни қонуний фаолиятига аралашишга ҳаққи йўқ, қонун билан белгиланган шахслардан ташқари. қонун билан юкланмаган. Ҳарбий хизматчига қонунан юклатилмаган вазифаларни бажаришни мажбур қилишга ҳеч кимни ҳаққи йўқ. Ҳарбий хизматчи қонунга тўғри келмайдиган буйруқ ёки фармойишни олганда қонунга амал қилишга мажбур.

31. Ҳарбий хизматчини ўз хизмат мажбуриятларини бажаришига тўсқинлик қилиш, ҳақоратлаш, қаршилик қилиш, ўз хизмат мажбуриятларини бажаргани учун унга зўравонлик қилиш, ҳамда зўравонлик кўллаш хавфи бўлса ёки ҳарбий хизматчини қонуний талабларини бажармаслик, қонунчиликда кўрсатилган жавобгарликка тортилади.

 

3-боб

ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР ЎРТАСИДАГИ ЎЗАРО МУНОСАБАТЛАР

 

1-§. Яккабошчилик. Командирлар (бошлиқлар) ва бўйсунувчилар. Катталар ва кичиклар

 

32. Яккабошчилик – Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларини бошқариш ва ҳарбий хизматчилар ўртасидаги ўзаро муносабатларни белгилашнинг асосий тамойилларидан бири саналади. У командирга (бошлиққа) бўйсунувчиларга нисбатан идора этиш ҳокимлигининг тўла ҳуқуқи берилиши ва зиммасига ҳарбий қисм, бўлинма ва ҳар бир ҳарбий хизматчи ҳаёти ва фаолиятининг барча жиҳатлари учун давлат олдида шахсан жавоб бериш масъулияти юклатилишидан иборатдир.

Яккабошчилик командирга (бошлиққа), вазиятга атрофлича берилган баҳога асосланиб, ўзи қарор қабул қилиш, қонун ҳужжатлари ва Ўзбекистон Республикаси умумҳарбий низомлар талабларига қатъий риоя қилган тарзда буйруқлар бериш ва ушбу буйруқлар ижросини таъминлашга ҳақ-ҳуқуқ берилганлигида ифодаланади.

Буйруқнинг муҳокама қилинишига йўл қўйилмайди, бўйсунмаслик ёки қонуний буйруқ бажармаган учун ҳарбий хизматчи Ўзбекистон Республикаси қонунчилигида белгиланган жавобгарликка тортилади.

33. Ўз хизмат мавқеи ва ҳарбий унвонига кўра баъзи ҳарбий хизматчилар бошқа ҳарбий хизматчиларга нисбатан бошлиқ ёки бўйсунувчи бўлишлари мумкин.

Бошлиқ бўйсунувчига буйруқ бериш ва ушбу буйруқ ижросини талаб қилишга ҳақлидир. Бошлиқ бўйсунувчи учун хушмуомалалик ва ўзини идора этиш борасида ибрат бўлиши, бетакаллуфлик ва нохолис муносабатларга йўл қўймаслиги лозим. Бўйсунувчининг инсоний қадр-қимматини камситувчи хатти-ҳаракатлар содир этган бошлиқ жавобгарликка тортилади.

Бўйсунувчи бошлиқнинг буйруқларини сўзсиз бажаришга мажбурдир. Агар у ўзига нисбатан нотўғри муносабат кўрсатилган деб билса, олинган буйруқни ижро этиб бўлгач, шикоят қилишга ҳақли.

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларнинг фуқаро ходимлари эгаллаб турган лавозимларидан келиб чиққан ҳолда бўйсунувчиларга бошлиқ ҳисобланадилар.

34. Ҳарбий хизматчилар хизмат борасида вақтинча бўлса ҳам бўйсунадиган командир (бошлиқ) тўғридан-тўғри командир (бошлиқ) саналади.

Хизмат бўйича бўйсунувчига энг яқин бўлган тўғридан-тўғри командир (бошлиқ) бевосита командир (бошлиқ) деб аталади.

35. Ҳарбий хизматчилар, ўз хизмат мавқеи ва ҳарбий унвонига кўра бошқа ҳарбий хизматчиларга нисбатан бошлиқ ёки бўйсунувчи деб саналмаган ҳарбий хизматчилар бир-бирига нисбатан катта ёки кичик бўлишлари мумкин.

Катта-кичиклик ҳарбий хизматчиларнинг ҳарбий унвонлари билан белгиланади.

Ҳарбий унвони кичик ҳарбий хизматчилар томонидан жамоат тартиби, юриш-туриш, ҳарбий кийим кийиш ва ҳарбийча салом бериш қоидалари бузилган ҳолларда, ҳарбий унвони катталар мазкур ҳарбий хизматчилардан ушбу нуқсонларни бартараф этишларини талаб этишлари лозим. Ҳарбий унвони кичиклар катталарнинг бу талабларини сўзсиз бажаришга мажбурдирлар.

36. Ҳамкорликда мажбурият бажараётган, бир-бирига бўйсунмайдиган ҳарбий хизматчиларнинг ўзаро хизмат муносабатлари командир (бошлиқ) томонидан белгилаб берилмаган бўлса, улар ичида лавозими катта, лавозимлар тенг бўлса – ҳарбий унвони катта ҳарбий хизматчи бошлиқ саналади.

37. Ҳарбий хизматчи хизматга оид масалалар бўйича ўзининг бевосита командирига (бошлиғига) мурожаат қилиши ва унинг рухсати билан қўмондонлик поғонаси бўйича навбатдаги командирга (бошлиққа) мурожаат этиши лозим.

Ҳарбий хизматчи шахсий масалалар бўйича ўзининг бевосита командирига (бошлиғига) мурожаат қилиши, жиддий зарурият туғилганда юқори поғонага мурожаат қилиши лозим.

Ҳарбий хизматчи таклиф киритиш, ариза бериш ва шикоят қилиш мобайнида Ўзбекистон Республикаси жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаат тартибини белгилайдиган муомаладаги қонунчилик ва Қуролли Кучлари Интизом низоми бўлими қоидаларига амал қилади.

 

2-§. Буйруқ (буйруқнома), уни бериш ва ижро этиш тартиби. Ҳарбий хизматчиларнинг ташаббуси

 

38. Командир (бошлиқ) буйруқ беришдан олдин вазиятга атрофлича баҳо бериш, ушбу буйруқ бажарилишини таъминлайдиган чоралар кўрилишини кўзда тутишга мажбурдир. У берган буйруғи, ижросининг оқибатлари, мазмунан қонун ҳужжатларига мувофиқ келиши, шунингдек, буйруқни ҳокимият ёки мансаб ваколатини суиистеъмол қилиш мақсадида ҳамда ҳокимият ёки мансаб ваколати доирасидан четга чиққан тарзда бергани учун жавоб беради. Буйруқ мазмунан турлича талқин этилишига йўл қўйилмайдиган ва бўйсунувчида буйруқни ижро этиш масаласида шубҳа туғилишига олиб келмайдиган тарзда аниқ ифодаланиши шарт. Буйруқ (буйруқнома) қонун ҳужжатлари ва ҳарбий низомларда баён этилган талабларга мос келиши шарт.

39. Буйруқ бўйсуниш поғонаси бўйича берилади. Вазият тақозо этган ҳолатда катта командир (бошлиқ) бўйсунувчига, унинг бевосита командирини (бошлиғини) четлаб ўтган тарзда буйруқ бериши мумкин.

Бундай ҳолатда у бўйсунувчининг бевосита бошлиғига хабар беради ёки бўйсунувчи ўзи ушбу ҳақида ўзининг бевосита командирига (бошлиғига) билдирув беришга буйруқ беради.

40. Командирнинг (бошлиқнинг) буйруғи сўзсиз, аниқ ва ўз вақтида бажарилиши шарт. Буйруқ олган ҳарбий хизматчи «Хўп бўлади» деб жавоб бериб, буйруқ ижросига киришади.

Берилган буйруқ бўйсунувчи томонидан тўғри англаб етилганига ишонч ҳосил қилиши зарур бўлса, буйруқ берган командир (бошлиқ) бўйсунувчидан буйруқ мазмунини қисқача такрорлашни талаб қилиши мумкин, буйруқни олган ҳарбий хизматчи эса – командирга (бошлиққа) буйруғини такрорлаши ёки унинг мазмунига аниқлик киритиб бериши учун мурожаат қилишга ҳақлидир.

Олинган буйруқ бажарилганлиги ҳақида ҳарбий хизматчи буйруқ берган командирга (бошлиққа) ва ўзининг бевосита командирига (бошлиғига) билдирув беришга мажбурдир.

Ҳарбий хизматчига ҳарбий хизматга дахли бўлмаган ёки ижроси қонунбузарликка йўналтирилган буйруқ ва фармойиш берилиши ёхуд вазифа белгилаб берилиши мумкин эмас.

41. Агар буйруқ бажараётган ҳарбий хизматчи хизмат мавқеи бўйича катта саналадиган бошқа бошлиқдан муқаддам олинган буйруқ ижросига халақит берадиган янги буйруқ олса, ҳарбий хизматчи бу ҳақида иккинчи буйруқни берган бошлиққа билдирув беради, агар у тасдиқласа ҳарбий хизматчи иккинчи буйруқ ижросига киришади ва бу ҳақида биринчи буйруқни берган бошлиққа билдирув беради.

Шу жумладан янги буйруқ берган, биринчи буйруқни берган бошлиқни хабардор қилади.

42. Ҳарбий хизматчи ўз олдига қўйилган вазифани муваффақиятли бажариш мақсадида оқилона ташаббус кўрсатишга мажбурдир. Олинган буйруқ кескин ўзгарган вазиятга мос келмаган, шароит эса янги буйруқ олиш имконини бермайдиган ҳолларда оқилона ташаббус кўрсатиш зарур бўлади.

 

3-§. Ҳарбийча саломлашиш

 

43. Ҳарбийча салом бериш амали ҳарбий хизматчилар ўртасида ўзаро ҳурмат мавжудлиги ҳақида далолат бериб, умумий маданиятларини намоён этади.

Барча ҳарбий хизматчилар бир-бири билан учрашган (қувиб ўтаётган) фурсатда Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларининг Саф низомида баён этилган қоидаларга аниқ риоя этган тарзда ҳарбийча салом бериш амалини бажариб ўтишга мажбурдирлар.

Бўйсунувчи ёки ҳарбий унвони кичик бўлган ҳарбий хизматчи биринчи бўлиб ҳарбийча салом беради, уларнинг лавозим ва ҳарбий унвонлари тенг бўлса, ўзини кўпроқ тарбия кўрган ва хушмуомала деб биладиган ҳарбий хизматчи биринчи бўлиб ҳарбийча салом беради.

44. Бундан ташқари ҳарбий хизматчилар ҳарбийча салом беришлари керак

Ўзбекистон Республикаси мустақиллиги ва озодлиги учун ҳарбий бурчини бажараётиб ҳалок бўлган ҳарбий хизматчилар ёдгорликларига.

45. Саф тортган ҳарбий қисм ва бўлинмалар команда бўйича қуйидаги шахсларга ҳарбийча салом берадилар:

Ўзбекистон Республикаси Президенти, Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенати Раиси ва Қонунчилик палатаси Спикери, Ўзбекистон Республикаси Бош вазирига, ўзларининг вазирлик ва идоралари раҳбарларига;

Қорақалпоғистон Республикаси Юқори Кенгаши раиси ва Қорақалпоғистон Республикаси вазирлар кенгашининг раисига, уларнинг ҳудудидаги ҳарбий қисмлар;

барча тўғридан-тўғри бошлиқлар, шунингдек, ҳарбий қисм фаолиятини назорат қилишга (текширишга) раҳбар этиб тайинланган шахсларга.

Юқорида санаб ўтилган шахсларга жойда турган сафда ҳарбийча салом бериш учун катта бошлиқ “Ростлан, текисланиш ЎНГГА (ЧАПГА, ЎРТАГА)” командасини бериб, кутиб олади ва билдирув беради.

Масалан: “Ўртоқ генерал-майор. 110-мотоўқчи ҳарбий қисм саф кўригига сафланди. Ҳарбий қисм командири полковник Солиев”.

Ҳаракат мобайнида сафда саломлашиш учун бошлиқ фақат команда беради.

46. Шунингдек, ҳарбий қисм ва бўлинмалар ҳарбийча салом бериши командага кўра:

тантанали маросимларда кўтарилаётган ва туширилаётган Ўзбекистон Республикаси Давлат байроғига, шунингдек, республика Давлат мадҳияси ижро этилаётганида;

Мустақиллик ва эзгулик монументи”га ва “Мотамсаро она” ёдгорлигига;

Ватан озодлиги ва мустақиллиги учун жангларда ҳалок бўлган жангчиларнинг биродарлик қабрларига;

Хотира майдони” мемориал комплексига;

ҳарбий бурчини бажараётиб ҳалок бўлган ҳарбий хизматчилар ёдгорликларига;

бир-бири билан учрашганда.

47. Қўшинларнинг сафда жойда туриб Ўзбекистон Республикаси Президенти ва вазирлик раҳбарига ҳарбийча салом бериш орқали оркестр ижросидаги “Қарши олиш марши” ва Ўзбекистон Республикаси Давлат мадҳияси билан кузатилади.

Ҳарбий қисм ўз командири ва ундан юқори поғонадаги тўғридан-тўғри бошлиқлар, шунингдек, ҳарбий қисм фаолиятини назорат қилишга (текширишга) раҳбар этиб тайинланган шахсларга салом бераётганида оркестр фақат “Қарши олиш марши”ни ижро этади.

48. Саф тортмай ўтказилаётган машғулотларда ва машғулотлардан бўш вақтда ҳарбий қисм ва бўлинмалар ҳарбий хизматчилари бошлиқларга “Ростлан” ёки “Турилсин. Ростлан” командасига биноан ҳарбийча салом берадилар.

Штаблар ва муассасаларда командага биноан фақат тўғридан-тўғри бошлиқларга ва ҳарбий қисм фаолиятини назорат қилишга (текширишга) раҳбар этиб тайинланган шахсларга ҳарбийча салом берилади.

Фақат офицерлар иштирокида саф тортмай ўтказилаётган машғулотлар ва йиғилишларда командирларга (бошлиқларга) ҳарбийча салом бериш учун “Ўртоқ офицерлар” командаси берилади.

Ростлан”, “Турилсин. Ростлан” ёки “Ўртоқ офицерлар” командасини тадбирда иштирок этаётган командирларнинг (бошлиқларнинг) каттаси ёки катта командирни (бошлиқни) биринчи бўлиб кўрган ҳарбий хизматчи беради. Ушбу командага биноан барча тадбир иштирокчилари ўринларидан турадилар, келган командир (бошлиқ) томон бурилиб юзланадилар ва қадларини рост тутадилар.

Тадбирда иштирок этаётган командирларнинг (бошлиқларнинг) каттаси келган командирни (бошлиқни) қарши олиб, билдирув беради.

Келган командир (бошлиқ) билдирувни қабул қилгач “Эркин” ёки “Ўртоқ офицерлар” командасини беради, билдирув берган шахс эса ушбу командани такрорлайди, шундан сўнг барча тадбир иштирокчилари “эркин” ҳолатни қабул қиладилар.

49. “Ростлан” ёки “Турилсин. Ростлан” командаси командир (бошлиқ) ҳарбий қисм ёки бўлинмага ҳар гал ташриф буюрганида берилади, билдирув эса фақат жорий кунда биринчи бор ташриф буюрганида берилади.

Катта командир (бошлиқ) борлигида ундан кичик командирга (бошлиққа) ҳарбийча салом бериш учун команда ҳам билдирув ҳам берилмайди.

Синф машғулотлари ўтказилаётганида “Ростлан”, “Турилсин. Ростлан” ёки “Ўртоқ офицерлар” командаси ҳар бир машғулот бошланишидан олдин ва машғулот сўнгида берилади.

Командирга (бошлиққа) билдирув беришдан олдин бериладиган “Ростлан”, “Турилсин. Ростлан” ёки “Ўртоқ офицерлар” командаси бошқа ҳарбий хизматчилар бўлсагина берилади, улар бўлмаса келган командирга (бошлиққа) фақат билдирув берилади.

50. Давлат мадҳияси ижро этилаётганида сафда турган ҳарбий хизматчилар қадларини командасиз рост тутадилар, бундан ташқари гуруҳ командирлари ва юқори поғона командирлар ўнг қўлларини чаккага бош кийим остига кўтарадилар.

Сафда турмаган ва бош кийим киймаган ҳарбий хизматчилар Ўзбекистон Республикаси Давлат мадҳияси ижро этилаётганида қадларини рост тутадилар, ўнг қўли кафти бармоқларини бирлашган ҳолда ўзига қаратиб чап кўкракка қўяди.

51. Қуйидаги ҳолларда ҳарбий қисм ва бўлинмалар таркибида ҳарбийча салом бериш учун команда берилмайди:

ҳарбий қисм ёки бўлинма тревога бўйича кўтарилганида, маршда кетаётганида, шунингдек, тактик машғулот ва машқларда;

бошқарув пункти, алоқа узеллари ва жанговар навбатчилик (навбатчилик) жойларида;

ўт очиш чизиғи ва ўт очиш маррасида ўт очилаётганида (ракета учириш маррасида ракета учирилаётганида);

аэродромларда, парвозлар ўтказилаётганида;

қурилиш, хўжалик ишлари ёки ўқув мақсадларидаги ишлар бажарилаётганида, шунингдек устахоналар, парклар, ангарлар, лабораторияларда машғулотлар ўтказилаётганида ёки ишлар бажарилаётганида;

спорт мусобақалари ва ўйинлари давомида;

овқатланаётганда ва “Уйқуга” сигнали берилганидан сўнг, “Уйғон” сигнали берилгунга қадар;

беморлар ётган хоналарда.

Санаб ўтилган ҳолларда келган катта бошлиққа командир (бошлиқ) ёки катта томонидан фақат билдирув берилади.

Масалан: “Ўртоқ майор. 2- мотоўқчи взвод иккинчи ўқув отиш машқини бажармоқда. Взвод командири капитан Нишонов”.

52. Ҳарбий қисмда ўтказилаётган тантанали маросим, конференцияларда, шунингдек спектакль, концерт ва кинофильм намойиши давомида катта командирга (бошлиққа) ҳарбийча салом бериш учун команда ва билдирув берилмайди.

Ҳарбий қисмда ўтказиладиган тантанали йиғилиш ва конференцияларда, шунингдек, шахсий таркибнинг умумий йиғилишида командирга ҳарбийча салом бериш учун “Ростлан” ёки “Турилсин. Ростлан” командаси ва билдирув берилади.

Масалан: “Ўртоқ подполковник. Батальон шахсий таркиби умумий йиғилишга етиб келди. Батальон штаб бошлиғи майор Ғаниев”.

53. Бошлиқ ёки катта мурожаат этган алоҳида ҳарбий хизматчи қаддини рост тутиб ўз лавозими, ҳарбий унвони ва фамилиясини айтади, бемор ҳарбий хизматчи бундан мустасно. Қўл бериб саломлашганда биринчи бўлиб катта қўл узатади. Агар катта қўлқопсиз бўлса кичик қўл узатишдан олдин ўнг қўлидаги қўлқопини ечади.

54. Бошлиқнинг ёки каттанинг саломига (“Салом ўртоқлар”) сафда турган ва сафдан ташқаридаги барча ҳарбий хизматчилар “Саломатлик тилаймиз” деб жавоб қайтарадилар; агар бошлиқ ёки катта хайрлашса (“Хайр ўртоқлар”) ҳарбий хизматчилар ҳам “Хайр” деб хайрлашадилар, фақат жавоб сўнгида “ўртоқ” сўзи ва бошлиқнинг ҳарбий унвони қўшиб айтилади, қўшин турининг номи айтилмайди.

Масалан: “Саломатлик тилаймиз, ўртоқ кичик сержант”, “Хайр, ўртоқ кичик сержант”, “Хайр тилаймиз, ўртоқ лейтенант”, “Хайр ўртоқ лейтенант” ва ҳ.

Якка тартибдаги бошлиқ ёки каттанинг саломлашишига “Салом ўртоқ сержант” ҳарбий хизматчи “Саломатлик тилайман ўртоқ полковник” деб жавоб беради.

55. Агар командир (бошлиқ) ҳарбий хизматчини хизмати юзасидан табрикласа ёки миннатдорчилик билдирса ҳарбий хизматчи командирга (бошлиққа) “Ўзбекистон Республикасига садоқат билан хизмат қиламан” деб жавоб қайтаради.

Агар командир (бошлиқ) хизмат тариқасида ҳарбий хизматчини табрикласа ёки унга шахсий таркиб олдида миннатдорлик билдирса, ҳарбий хизматчи саф амалларини бажариб, командир (бошлиқ)нинг ёнига, сафга юзланади ва “Ўзбекистон Республикасига садоқат билан хизмат қиламан” деб жавоб беради.

Агар командир (бошлиқ) ҳарбий қисмни (бўлинмани) табрикласа шахсий таркиб уч карра чўзиқ “Ура” деб ҳайқиради, агар командир (бошлиқ) ҳарбий қисмга (бўлинмага) миннатдорчилик билдирса шахсий таркиб “Ўзбекистон Республикасига садоқат билан хизмат қиламиз” деб жавоб қайтаради.

 

4-§. Командирларга (бошлиқларга) ва ҳарбий қисм фаолиятини назорат қилишга (текширишга) раҳбар этиб тайинланган шахсларга ўзини таништириш тартиби

 

56. Ҳарбий қисмга келган катта командирга (бошлиққа) фақат қисм командири ўзини таништиради, қолган шахслар эса ташриф буюрган катта командир (бошлиқ) уларга бевосита мурожаат қилгандагина ўз лавозими, ҳарбий унвони ва фамилиясини айтиб таништиради.

Масалан: “Ўртов полковник. Батальон командири майор Ғаниев”

57. Ҳарбий хизматчилар бевосита бошлиқларига қуйидаги ҳолларда ўзини таништирадилар:

ҳарбий лавозимга тайинланганида;

ҳарбий лавозимни топширганда;

ҳарбий унвон берилганида;

орден ёки медаль билан тақдирланганида;

командировкага, даволанишга ёки таътилга кетишда ва қайтишда.

Ҳарбий хизматчи бевосита бошлиққа ўзини таништирар экан ўз лавозими, ҳарбий унвони, фамилияси ва бошлиқ ҳузурига келишиниг сабабини айтади.

Масалан: “Ўртоқ майор. 1-мотоўқчи взвод командири капитан Аминов. Менга капитан унвони берилганлиги муносабати билан ўзимни таништирмоқдаман”.

58. Ҳарбий қисмга янги тайинланган шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар ўзларини ҳарбий қисм командирига, взводга тайинланганларидан сўнг эса батальон ва взвод командирига ҳамда уларнинг ўринбосарларига таништирадилар.

Ҳарбий қисм командири янги келган шартнома бўйича ҳарбий хизматчи офицерлар таркибини ҳарбий қисм барча шахсий таркибга яқин вақтдаги офицерлар мажлисида ёки саф тортган қисм олдида, таништиради, янги келган шартнома бўйича ҳарбий хизматчи сержантлар ва оддий аскарлар таркибини эса тегишли командирлар (бошлиқлар) фақат улар тайинланган бўлинмалар шахсий таркибига таништирадилар.

59. Ҳарбий қисм фаолияти назорат қилинганида (текширилганида) қисм командири, қисм фаолиятини назорат қилишга (текширишга) раҳбар этиб тайинланган шахснинг ҳарбий унвони ўзининг ҳарбий унвони билан тенг ёки катта бўлса ўзини таништиради; агар назорат қилувчи (текширувчи) шахснинг ҳарбий унвони қисм командирининг унвонидан кичик бўлса ушбу шахс ўзини қисм командирига таништиради.

Назорат (текширув) бошланишидан олдин ҳарбий қисм командири назорат қилувчи (текширувчи) шахсга назорат қилинадиган (текшириладиган) бўлинмалар командирларини таништиради.

60. Назорат қилувчи (текширувчи) шахс бўлинмалар қароргоҳларига ташриф буюрганида ушбу бўлинма командирлари уни қарши олиб билдирув берадилар.

Агар бўлинма қароргоҳига ҳарбий унвони қисм командирининг ҳарбий унвони билан тенг ёки ундан катта бўлган назорат қилувчи (текширувчи) шахс ҳарбий қисм командири билан бирга ташриф буюрса, бўлинма командири назорат қилувчи (текширувчи) шахсга билдирув беради.

Агар назорат (текширув) жараёнида катта командир (бошлиқ) келса унга ҳарбий қисм (бўлинма) командири билдирув беради, назорат қилувчи (текширувчи) шахс эса ўзини таништиради.

61. Ҳарбий қисмга Ўзбекистон Республикаси Президенти, Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Сенат Раиси ва Қонунчилик палатаси Спикери, Ўзбекистон Республикаси Бош вазири, вазирлик раҳбари ва унинг ўринбосарлари ташриф буюрганларида ҳарбий қисм командири уларни қарши олади, билдирув беради ва кузатиб боради. Ҳарбий қисмга таклиф қилинган ветеранлар, хизмат кўрсатган илм-фан, маданият ва санъат арбоблари, чет эл вакиллари ва бошқа фахрий меҳмонлар ташриф буюрганларида ҳарбий қисм командири билдирув бермаган тарзда уларни қарши олиб, ўзини таништиради ва кузатиб боради.

Ҳарбий қисмга фахрий меҳмонлар ташриф буюрсалар уларнинг хотирасига фахрий меҳмонлар Китобига муносиб тарзда рўйхатга олиш тақдим қилинади.

62. Ҳарбий қисмга (бўлинмага) катта командирлар (бошлиқлар) томонидан қўйилган хизматга оид алоҳида вазифалар бажариш учун ҳарбий хизматчилар келганларида, ҳарбий қисм (бўлинма) командири ўзини фақат ҳарбий унвони ўзининг унвонидан катта ҳарбий хизматчиларгагина таништиради. Қолган барча ҳолларда қисмга (бўлинмага) келганлар ўзларини қисм (бўлинма) командирига таништириб, ташриф мақсади ҳақида билдирув берадилар.

63. Назорат қилувчи (текширувчи) шахсларнинг ёки катта командирлар (бошлиқлар) томонидан қўйилган хизматга оид алоҳида вазифалар бажараётган ҳарбий хизматчиларнинг барча кўрсатмалари қисм командири орқали берилади. Зикр этилган шахслар ўтказилган назорат (текширув) ёки зиммаларига юклатилган хизматга оид вазифалар ижроси натижаларини қисм (бўлинма) командирига маълум қилишга мажбурдирлар.

Ҳарбий қисм (бўлинма) ҳарбий хизматчилари билан савол-жавоб ўтказиш мобайнида назорат қилувчи (текширувчи) шахслар мазкур Низомнинг 4-илова талабларига амал қиладилар.

 

5-§. Ҳарбий хизматчиларнинг хушмуомалаликлари ва намунавий хулқлари ҳақида

 

64. Ҳарбий хизматчилар ўртасидаги ўзаро муносабатлар бир-бирига бўлган ҳурматга асосланади. Улар хизмат масалалари бўйича бир-бирига сизлаб мурожаат қилишлари лозим. Ҳарбий унвонлар шахсий мулоқот мобайнида қўшин ёки хизмат турининг номи қўшилмай айтилади.

Бошлиқ (катта) бўйсунувчига (кичикка) хизмат юзасидан мурожаат қилганида, унинг ҳарбий унвони ва фамилиясини айтиб чақиради. Агар фақат ҳарбий унвон айтиб чақириладиган бўлса, ушбу унвон олдида «ўртоқ» сўзи қўшиб айтилади.

Масалан: «Оддий аскар Ғаниев», «Ўртоқ оддий аскар», «II-поғона сержанти Азизов», «1- даража старшинаси Юнусов» ва ҳ.

Сержантлар таркибига мансуб ҳарбий унвонга эга бўлмаган ҳарбий таълим муассасалари курсантларига «Курсант Аминов», «Ўртоқ курсант» деб мурожаат қилинади.

Бўйсунувчилар ва кичиклар хизмат юзасидан бошлиқлар ва катталарга “ўртоқ” сўзидан кейин ҳарбий унвонларини айтиб мурожаат қиладилар.

Масалан: «Ўртоқ катта лейтенант», «Ўртоқ 1- даража капитани».

Хизматдан ташқари вақтда ва сафда турмаганда ҳарбий хизматчилар икки томоннинг розилиги билан бир-бирларига нафақат ҳарбий унвонларини, балки исмлари ва оталарининг исмларини ёки фамилиясини айтиб ҳамда бошқа умумбашарий эътироф этилган ҳурматлаш асосида мурожаат қилишлари мумкин.

Ҳарбий унвонларни бузиб талаффуз этиш, беадаб сўзларни қўллаш, бир-бирига лақаб қўйиб чақириш, қўполлик ва бетакаллуфлик каби ҳолатлар ҳарбий хизматчиларнинг ор-номуси ва қадр-қимматига мутлақо зид тушунчалардир.

65. Сафдан ташқарида буйруқ бераётган ёки буйруқ олаётган ҳарбий хизматчилар қадларини рост тутишга, бош кийимда бўлганларида эса ўнг қўлларини чаккага, бош кийими остига келтириб, буйруқ бергандан (олгандан) сўнг туширишга мажбурдирлар.

Бевосита мулоқот орқали билдирув бераётган ёки билдирув қабул қилаётган ҳарбий хизматчи билдирув якунланганидан сўнггина қўлини туширади. Агар билдирув беришдан олдин “Ростлан” командаси берилган бўлса, билдирув берган шахс бошлиқнинг “Эркин” командасини такрорлайди ва қўлини чаккасидан туширади.

66. Командир (бошлиқ) ёки катта яқинидаги (ҳузуридаги) бошқа ҳарбий хизматчига мурожаат этиш учун командирдан (бошлиқдан) ёки каттадан ижозат сўраш зарур.

Масалан: “Ўртоқ полковник. Капитан Турсуновга мурожаат этишга рухсат беринг”.

67. Жамоат жойларида ва ердаги умумий фойдаланиш транспортларда, жумладан шаҳар атрофига қатнайдиган поездда бўш жой бўлмаса ҳарбий хизматчи ўз ўрнини бошлиққа (лавозими ёки ҳарбий унвони каттага) таклиф қилишга мажбурдир.

Икки киши эркин ўта олмайдиган жойда бошлиқ (катта) билан дуч келган бўйсунувчи (унвони кичик ҳарбий хизматчи) ҳарбийча салом берган тарзда йўл беришга, қувиб ўтиш зарур бўлган ҳолатда эса бошлиқдан (каттадан) рухсат сўраб ўтишга мажбур.

68. Ҳарбий хизматчилар аҳоли билан хушмуомала муносабатда бўлишлари, айниқса кексалар, аёллар ва болаларга эътиборли бўлишлари, фуқароларнинг ор-номуси ва қадр-қиммати муҳофаза қилинишига кўмак беришлари, шунингдек, бахтсиз ҳодиса, ёнғин ёки табиий офат рўй берганида ёрдам қўлини узатишлари лозим.

69. Ҳарбий хизматчиларга қўлни чўнтакка солиб юриш, бошлиқ (катта) олдида унинг рухсатисиз ўтириш ёки чекиш, шу жумладан, кўчада кетаётиб ва махсус белгиланмаган жойда чекиш ман этилади.

70. Соғлом ҳаёт тарзи барча ҳарбий хизматчиларнинг кундалик ахлоқ меъёри бўлиши лозим. Ҳарбий хизматчининг ўз номусига доғ тушириб, қадр-қимматини шарманда қиладиган маст ҳолати ва шу ҳолатда хизматга келиши – ҳарбий интизомни бузилиши саналади.

71. Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларининг ҳарбий хизматчилари учун ҳарбий кийимнинг зарурий русумлари белгиланади. Ҳарбий кийим ва фарқловчи белгилар Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан тасдиқланади.

Ҳарбий кийим кийишга барча ҳарбий хизматчилар, сафарбарлик чақирув резерви хизматчилари (улар томонидан ҳарбий йиғинни ўташ мобайнида), шунингдек, ҳарбий кийим ва ажратувчи белгиларни қатъиян белгиланган қоидалар бўйича кийиб юриш ҳуқуқи билан ҳарбий хизматдан бўшатилган резервдаги ёки истеъфодаги фуқаролар ҳақлидир.

Ҳарбий хизматчиларга ҳарбий қисм қароргоҳидан ташқарида – дам олганда, қисқа таътилида ёки таътилда ҳарбий кийим киймасликка ижозат берилади.

72. Ҳарбийча хушмуомалалик, юриш-туриш ва саломлашиш қоидаларига амал қилиш ҳарбий кийим кийган резервдаги (захирадаги) ва истеъфодаги фуқароларга ҳам мажбурийдир. Улар ҳарбий кийим кийишнинг белгиланган қоидаларига қатъий амал қилишлари лозим.

 

4-боб

КОМАНДИРЛАРНИНГ (БОШЛИҚЛАРНИНГ) ВА ҲАРБИЙ ҚИСМДАГИ АСОСИЙ МАНСАБДОР ШАХСЛАРНИНГ МАЖБУРИЯТЛАРИ

 

1-§. Командирларнинг (бошлиқларнинг) умумий мажбуриятлари

 

73. Командир (бошлиқ) якка ўзи бошчилик қилувчи раҳбар саналиб, уруш ва тинчлик даврида унга ишониб топширилган ҳарбий қисмнинг (бўлинманинг) доимий жанговар ва сафарбарлик шайлиги; жанговар вазифалар ҳарбий қисм (бўлинма) томонидан муваффақиятли бажарилиши; шахсий таркибнинг жанговар тайёргарлиги, тарбияси, ҳарбий интизоми, маънавий-руҳий ҳолати ва ҳарбий хизмат хавфсизлиги таъминланиши; шахсий таркиб ўлими ва жароҳатлар олишини олдини олиш; ички тартиб; қурол-аслаҳа, ҳарбий техника ва бошқа моддий воситаларнинг ҳолати ва бутлиги; техник, моддий, молиявий, ижтимоий-ҳуқуқий ва маиший таъминот ва мазкур низомнинг биринчи бўлимининг 7-иловасига асосан ишониб топширилган объектда ёнғин хавфсизлиги ҳолати учун жавоб беради.

Командир (бошлиқ) давлатнинг мудофаа соҳасидаги сиёсатини ҳаётга пухта ва изчиллик билан татбиқ этиш, шахсий касбий тайёргарлигини ва ҳарбий қисмни (бўлинмани) бошқариш усулларини мунтазам такомиллаштириб бориш, кадрларга оид ишларни моҳирона ўтказиш; илмий, ихтирочилик ва рационализаторлик ишларини бошқаришга мажбурдир.

74. Командир (бошлиқ) ўзига ишониб топширилган ҳарбий қисмнинг (бўлинманинг) доимий жанговар ва сафарбарлик шайлигини сақлаб туришга мажбур:

ҳарбий қисмнинг жанговар ва сафарбарлик шайлигини сақлаб туришга қаратилган тадбирларни режалаштириш, уларнинг бажарилишига эришиш, ушбу режаларга тегишли ўзгартиришлар ва аниқликларни ўз вақтида киритишга;

қурол-аслаҳа, ҳарбий техника ва бошқа моддий воситалар билан тўла-тўкис таъминланишга эришиб, улардан тўғри фойдаланишни ташкиллаштириб боришга;

бўлинмаларнинг дала кўникмаларини ошириб бориш, уларни жанговар шайликнинг турли даражаларига келтиришга қаратилган машғулотлар ўтказиш ва машқлар бажартириш, шахсий таркиб ўз мажбуриятларини тасарруф этиши ва амалда бажара олишига эришишга;

ўзига ишониб топширилган ҳарбий қисмнинг (бўлинманинг) ҳақиқий ҳолатини атрофлича билиш, рўйхат бўйича ва сафдаги таркиби ҳақида, шу жумладан, қурол-аслаҳа, ҳарбий техника ва бошқа моддий воситаларнинг сони ва ҳолати ҳақида аниқ маълумотларга мунтазам эга бўлишга;

ҳарбий ва давлат сирларининг сақланишини таъминловчи чора-тадбирлар кўришга.

75. Командир (бошлиқ) бўйсунувчиларнинг жанговар тайёргарлигига бевосита раҳбарлик қилишга мажбур:

жанговар тайёргарликни режалаштириш, уни ташкиллаштириш борасидаги вазифаларни ўз вақтида белгилашга;

бўйсунувчи командирларнинг касбий билимларини, услубий маҳоратини ва педагогик маданиятини мунтазам такомиллаштириб боришга;

шахсий таркибнинг жанговар таълимотда тўла иштирок этишига эришган тарзда машқ ва машғулотларни шахсан ўтказиш; малакали мутахассислар тайёргарлигини ташкиллаштириш ва назорат қилиб боришга;

жанговар тайёргарлик давомида бўйсунувчиларни назорат қилиб, уларга зарурий ёрдам бериб бориш, жанговар таълимот жараёнига мусобақа руҳини, бўйсунувчиларнинг таълим-тарбияси самараси оширилишига омил бўладиган янги ва илғор тажрибаларни жорий этиш тадбирларини, таълимотни жанговар вазиятга максимал яқинлаштирувчи шарт-шароитларни яратиш ишларини ўтказиш, ўқув-моддий базани такомиллаштиришга.

76. Командир (бошлиқ) Қуролли Кучларда ҳал этиладиган масалалар асосида бўйсунувчиларни тарбиялашга, уларнинг юксак маънавий-руҳий ҳолатини сақлаб қолишга:

бўйсунувчиларнинг Ватан ҳимоясига маънавий ва руҳий жиҳатдан шайлигини, Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларига дахлдор эканлигидан фахрланиш ва ушбу масъулиятни ҳис этиш туйғусини шакллантириш ва сақлаб туриш; ҳарбий хизматчиларда Ҳарбий қасамёднинг муқаддас эканлиги ва унга доимо содиқ қолишни англаб етиш, жасорат, матонат, топқирлик, ҳушёрлик, аскарий ўртоқлик ва ёрдам қўлини узатиш каби ўз ҳарбий бурчларини адо этишлари учун зарур бўлган сифатларини ривожлантириш, бу мақсадларда одоб-тарбия, хизматга жонкуярлик билан ёндашиш борасидаги шахсий намуналари ва мазкур Низомнинг биринчи бўлими 2-4 -иловаларидаги ҳарбий анъаналар таомиллардан унумли фойдаланишга;

умумбашарий муносабатлар маданиятини такомиллаштириш, ҳарбий жамоанинг жипслашиши ва турли миллатларга мансуб жангчилар ўртасида дўстона алоқаларнинг мустаҳкамланишига жон куйдириш, уларнинг миллий туйғулари, удум ва анъаналарини инобатга олиш ва ҳурмат билан қарашга;

бўйсунувчиларга нисбатан ғамхўр ва эътиборли бўлиш, ўзаро муносабатларда андишасизлик ва қўполликка йўл қўймаслик, шахсиятга нисбатан ҳурматни юксак талабчанлик ва принципиаллик билан уйғунлаштириш, ҳарбий хизматчилар ва оила аъзоларининг кундалик ҳаётига оид масалаларни ҳал этишга доир чоралар кўриш, шахсий таркибнинг техник ва бошқа жабҳалардаги ижодкорлик, маданий дам олиш ва юксалиш, мустаҳкам саломатлик ва жисмоний баркамоллигини ривожлантириш учун шарт-шароит яратишга мажбур.

77. Командир (бошлиқ) Интизом низоми қоидаларига амал қилган тарзда шахсий таркибнинг мустаҳкам ҳарбий интизомини мунтазам сақлаб боришга мажбурдир.

Ҳарбий қисм командири дастлабки тергов органи саналиб, бундай терговни ўтказиш жараёнида Ўзбекистон Республикасининг жиноий ва жиноий-процессуал қонунларига амал қилади.

78. Командир (бошлиқ) шахсий таркибнинг ўлими ва жароҳат олишини олдини олувчи чора-тадбирлар кўриш, жанговар навбатчиликда (навбатчиликда), қурол-аслаҳа ва ҳарбий техника билан муомала қилишда, марш давомида, машқлар, жанговар ўт очишлар (ракета учиришлар), парвозлар, махсус машғулотлар ва ишлар ўтказилаётганида ҳамда қоровуллик ва ички хизматлар давомида бажариш шарт бўлган зарурий хавфсизлик талабларини белгилаш, ушбу хавфсизлик талабларини бўйсунувчиларга ўз вақтида етказиш ва уларга қатъий амал қилишни талаб қилишга мажбурдир.

Машғулотлар, ишлар ёки хизмат фаолиятининг бошқа тадбирларини бошлашдан олдин хавфсиз шарт-шароитлар яратилганлигига ва таъминланганлигига, етказилган хавфсизлик талаблари бўйсунувчилар томонидан ўзлаштириб олинганлигига ва ушбу талабларни амалий бажариш учун кўникмалари етарлича шаклланганлигига командир шахсан ишонч ҳосил қилишга мажбур.

Командир (бошлиқ) томонидан кўриладиган, шахсий таркибнинг ўлими ва жароҳат олишини олдини олиш чора-тадбирлари жанговар вазифа ижроси барбод бўлишига олиб келмаслиги лозим.

79. Командир (бошлиқ) бўйсунувчи қисмда (бўлинмада) мустаҳкам ички тартибни таъминлашга:

штаб ва бўйсунувчи командирлар (бошлиқлар) фаолиятини барча ҳарбий хизматчилар томонидан ҳарбий низомлар талаблари пухта ўрганилишини ташкиллаштиришга йўналтириб боришга;

бўлинмаларни ҳарбий шаҳарчада, ҳарбий хизматчиларни хоналарда тўғри жойлаштирилишини ташкиллаштиришга;

вақтни ҳарбий қисмнинг кундалик фаолиятида мақсадга мувофиқ тарзда тақсимланишини кўзда тутишга;

шахсий таркибни суткалик наряд таркибидаги хизматга атрофлича тайёрлаш тадбирларини ўтказиш; ички хизмат устидан юритиладиган назоратни ташкиллаштириш, қоровуллар хизматини текширишда шахсан иштирок этиш, шунингдек, суткалик наряд хизматининг ҳолатини яхшилаш бўйича тавсиялар ишлаб чиқишга;

ҳарбий хизматчиларни кўргани келганлар билан учрашиш, аскарларни қисм ҳудудидан қисқа шаҳар таътилига чиқариш тартибини ва қисм ҳудудига кириш-чиқиш режимини белгилаш ҳамда уларга амал қилинишини талаб қилишга;

паркда, полигонда ва бўлинмалар вақтинча жойлашган жойларда ички тартибни ташкил этиш ва сақлаб туришга.

80. Командир (бошлиқ) қурол-аслаҳа, ҳарбий техника ва бошқа моддий воситаларнинг соз ҳолати ва бут сақланишини таъминлаш, техник, моддий, молиявий, ижтимоий-ҳуқуқий ҳамда маиший таъминотни ташкиллаштириш ҳамда ёнғин хавфсизлиги қоидаларига риоя қилишни таъминлашга мажбур:

ҳарбий қисмга (бўлинмага) берилган қурол-аслаҳа ва ҳарбий техниканинг қабул қилиниши ва сафга киритилишини ташкиллаштириш, шахсий таркибнинг ушбу қурол-аслаҳа ва техникани қабул қилиб олиш ва улардан фойдаланишга шай эканлигини шахсан текшириб боришга;

қурол-аслаҳа ва ҳарбий техниканинг қўлланилишини режалаштиришга;

қурол-аслаҳа ва ҳарбий техниканинг техник ҳолати ва қўлланилиши устидан назоратни ташкиллаштириш ва амалга ошириш, бахтсиз ҳодиса ва авариялар олдини олишга қаратилган чора-тадбирлар ўтказиб боришга;

қурол-аслаҳа ва ҳарбий техниканинг ҳисоби юритилиши ва сақланишини ташкиллаштириш; моддий воситаларни ўз вақтида талаб қилиб олиш, уларни қабул қилиб олиш, ташиб келтириш, сақлаш, ҳисобини юритиш ва бўйсунувчиларга топширишни ташкиллаштириш, ҳарбий мол-мулкнинг йўқолиши, камомади, ишдан чиқиши ва талон-торож қилинишини олдини олувчи чора-тадбирлар кўриш, бундай ҳолатга йўл қўйган айбдор шахсларни жавобгарликка тортишга;

шахсий таркиб пул ва бошқа турдаги таъминотлар билан тўла-тўкис қаноатланишини таъминлаш, моддий ва молиявий воситаларни тежаб, оқилона сарфлаш, штат ва молия интизомига амал қилишга;

ҳарбий хизматчилар соғлигини сақлаш ва мустаҳкамлаш, шахсий таркибнинг тиббий таъминотини такомиллаштиришга қаратилган чора-тадбирлар кўриш, руҳий касал ҳарбий хизматчиларни текширувдан ўтишга жўнатиш, керак бўлса руҳий касаллар врачи хулосасига асосан даволанишга жўнатиш;

ҳарбий хизматчилар ва оила аъзоларининг ижтимоий ва ҳуқуқий муҳофазасини таъминлаш, бу масалалар ечими учун зарур бўлса катта бошлиқларга мурожаат қилишга;

бўйсунувчиларга кўрсатиладиган маиший савдо хизматини яхшилаш бўйича жонкуярлик кўрсатиш, айни пайтда ижтимоий адолат ва ошкоралик тамойилларига амал қилишга;

қўшинлар хўжалигини ташкиллаштириш ҳамда ушбу хўжаликка штаб, ўз ўринбосарлари, қўшин ва хизмат тури бошлиқлари орқали шахсан раҳбарлик қилиш;

ҳарбий қисм (бўлинма) фаолият юритаётган ҳудуддаги атроф-муҳитни муҳофаза қилиш, бириктирилган (ажратилинган) ер майдонларидан мақсадли ва оқилона фойдаланиш бўйича чора-тадбирлар кўриш.

81. Командир (бошлиқ) ўзининг касбий тайёргарлиги ва ҳарбий қисмни (бўлинмани) бошқариш усулларини такомиллаштиришга мажбур:

ўзининг ҳарбий, педагогик ва ҳуқуқий билимларини ошириш; штати ихтиёридаги қурол-аслаҳа ва ҳарбий техникани тасарруф этиш, уларни жанговар қўллаш (ишлатиш), таъмирлаш ва эвакуация қилиш тартиби асосини билишга;

ўз хизмат фаолиятига тааллуқли қонун ҳужжатлари ва ҳарбий низомлар қоидаларини билиш, уларга қатъий амал қилган ҳолда иш кўриш ва бўйсунувчилардан ушбу қонун-қоидаларга амал қилишларини талаб қилишга;

ўзида ва бўйсунувчиларида ишчанлик, қўйилган вазифаларга илмий жиҳатдан ёндашиш ва ўз иши натижаларига танқидий кўз билан қараш сифатларини шакллантириш, бўйсунувчилар илгари сурган таклифларни иш жараёнида инобатга олишга;

бўйсунувчилар ўртасида бажариладиган иш ва мажбуриятларни тўғри тақсимлаб, буйруқлар ижроси устидан назорат юритиб бориш; уларнинг собитқадамлик, шахсий масъулиятни ҳис этиш, вазиятни олдиндан кўра билиш ва эҳтиёткорлик сифатларини шакллантириш, шахсий таркиб билан мустаҳкам алоқани сақлаб туришга;

ҳудудий давлат бошқарув органлари ва жойлардаги ижрочи органлар, жамоат бирлашмалари, корхона жамоалари, уруш ва Қуролли Кучлар фахрийлари билан чамбарчас алоқада бўлган ҳолда, ҳарбий қисм (бўлинма) анъаналарини сақлаш ва янада кўпайтириш учун ўзига берилган ҳақ-ҳуқуқлар доирасида мустақил иш кўришга;

яккабошчиликни ҳар томонлама мустаҳкамлаб, шахсий таркиб ўз олдига қўйилган вазифаларни фаол ва ижодий ёндашган тарзда ижро этиши учун унинг ҳаракатларини тўғри йўналтириб боришга;

ҳарбий хизматчиларни ҳарбий қисм (бўлинма) ҳал этадиган вазифаларни муваффақиятли бажаришга сафарбар этиш мақсадларида шахсий таркиб ва бўлинмалар ўртасида мусобақалар уюштириб, уларга раҳбарлик қилишга;

бўйсунувчилар билан жанговар тайёргарлик, ҳарбий интизом ва ички тартиб ҳолати якунларини мунтазам чиқариб, уларни яхшилашга қаратилган чора-тадбирларни белгилаб бориш; бу масалалар ҳамда яшаш тарзи, кундалик ҳаётга тааллуқли ўхшаш муаммоларни ҳарбий хизматчиларнинг умумий йиғилишларида мунтазам муҳокама қилиб, илгари сурилган таклифларни ҳарбий қисм (бўлинма) томонидан ҳал этиладиган тегишли масалалар ечими давомида инобатга олишга.

82. Командир (бошлиқ) кадрларга оид ишларни моҳирона ўтказишга мажбур:

муносабатда бўлиш орқали шахсий таркибни ҳар тарафлама шахсан ўрганиб бориш, бўйсунувчиларнинг ишчанлик ва маънавий-руҳий сифатларини билиш, улар тарбияси билан доимо шуғулланиб боришга;

ўз ўринбосарларини, қўшин ва хизмат тури бошлиқларини жалб этган ҳамда доимий аттестация комиссиясининг хулосаларини инобатга олган тарзда шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларни саралаш, лавозимларга тақсимлаш ва аттестациядан ўтказиш тадбирларини амалга оширишга;

шартнома бўйича ҳарбий хизматга қабул қилиш учун ҳамда ҳарбий таълим муассасаларига ўқишга кириши учун номзодларни саралаш ишларига раҳбарлик қилишга;

ҳарбий хизматчиларни хизмат поғонаси бўйича кўчириш ишларининг ошкоралигини таъминлаш, кадрлар захирасини барпо этиш ҳамда тажрибали кадрлар билан ёш кадрларни уйғунлаштириш йўли орқали раҳбарликдаги ворислик учун замин яратишга;

бўйсунувчилар билан шахсан суҳбат ўтказиб, уларни кўрсатган жасоратлари, оқилона ташаббуслари, хизматдаги тиришқоқликлари ва аъло кўрсаткичларга эришганликлари учун рағбатлантириб бориш, бурчи ва мажбуриятларига инсофсизлик билан, масъулиятсиз ёндашаётган ҳарбий хизматчиларни қатъий жавобгарликка тортиб, улардан масъулият талаб қилиб боришга.

Бундан ташқари ҳарбий қисм командири бир ойда икки маротабадан кам бўлмаган тарзда хизмат вақтининг белгиланган соатида ҳарбий хизматчиларни, уларнинг оила аъзоларини ва Ўзбекистон Республикаси фуқароларини, бўлинма командири эса – жанговар навбатчилик, суткалик хизмат мажбуриятлари ва машғулотлардан бўш вақтда ўз бўйсунувчиларини шахсий саволлар бўйича қабул қилиши лозим.

83. Командир (бошлиқ) илмий, ихтирочилик ва рационализаторлик ишларини бошқаришга мажбур:

илмий, ихтирочилик ва рационализаторлик ишларининг вазифаларини белгилаш, тегишли режаларнинг амалга оширилишини ташкиллаштириш ва назорат қилиш, ушбу ишлар ижросини моддий-техник жиҳатдан таъминлашга;

ҳарбий хизматчилар ижодини ҳарбий қисм (бўлинма) олдида турган вазифаларни бажариш мобайнида юзага келадиган муаммолар ечимини топишга йўналтиришга;

илмий, ихтирочилик ва рационализаторлик ишларида шахсан иштирок этиш, илғор тажрибаларни ўрганиб бориш, умумлаштириш ва амалиётга жорий этиш, илмий конференциялар, йиғилишлар, кўриклар ва кўргазмалар ўтказилишини ташкиллаштириш ва шахсан иштирок этишга;

энг яхши ижодий натижаларга эришган ҳарбий хизматчиларни рағбатлантиришга.

84. Командир (бошлиқ) ишчи ва хизматчиларнинг меҳнат фаолияти билан боғлиқ саволларни ҳал этиш мобайнида қатъиян амалдаги меҳнат тўғрисида қонун ҳужжатларига амал қилади.

У ишчи ва хизматчиларнинг меҳнати тўғри ташкиллаштирилиши, меҳнат унумдорлигини ошириш учун зарурий шарт-шароитлар яратилиши, меҳнат ва ишлаб чиқариш интизоми таъминланиши, меҳнат муҳофазаси қоидаларига амал қилиниши, меҳнат ва кундалик ҳаёт шароитларининг яхшиланиши учун жавоб беради.

85. Командир (бошлиқ) вақтинча жўнаб кетаётган ҳолларда ўз ўрнига ўринбосарларидан бирини қолдиради. Командир (бошлиқ) томонидан ўз ўрнига қоладиган ўринбосар кўрсатилмаган ҳолларда ҳарбий қисмга (бўлинмага) командирликни лавозими катта, лавозимлар тенг бўлган ҳолларда – ҳарбий унвони катта ўринбосар ўз зиммасига олади. Командирликни ўз зиммасига олган ҳарбий хизматчи катта командирга (бошлиққа) бу ҳақида билдирув беради.

86. Янги тайинланган ҳарбий қисм командири лавозимга тайинланганлигини тасдиқловчи расмий ҳужжат ёки катта командирнинг (бошлиқнинг) буйруғига асосан қисмга командирлик қилишга киришади. Ҳарбий қисм командири қисмга командирлик қилишга киришганлигини буйруқ билан эълон қилади ва бу ҳақида катта командирга (бошлиққа) билдирув беради.

Ҳарбий қисм, бўлинма шахсий таркибига янги тайинланган ҳарбий қисм (бўлинма) командирини катта командир (бошлиқ) таништиради.

87. Взвод командиридан бошлаб ундан юқори поғонага янги тайинланган бўлинма (ҳарбий қисм) командирлари ўз лавозимларини қабул қилиб олишлари мобайнида шахсий таркибнинг ариза ва шикоятларини аниқлаш ва уларни келгусида ҳал этиш мақсадларида ҳарбий қисм, бўлинма ҳарбий хизматчилари билан савол-жавобни мазкур Низомнинг биринчи бўлими 1 - иловасига мувофиқ ўтказадилар.

88. Ҳарбий хизматчиларни иш ва лавозимларини қабул қилиш ва топшириш муддати ўн беш иш кунидан кўп бўлмаган фурсатга белгиланади, ва хизмат жойини ўзгартириш бўйича ёзма равишда хабар ёки ҳарбий қисмни буйруқ олган кундан бошлаб йигирма суткадан ошмаган муддатда янги хизмат жойига кетишини ўз вақтида таъминлаб беришга мажбур.

Иш ва лавозим қабул қилиш ва топшириш тўғридан-тўғри иш ва лавозимни топширувчи ва қабул қилувчи, шунингдек катта командир (бошлиқ) вакили иштирокида амалга оширилади.

Агарда ҳарбий хизматчи хизматдан кетаётган бўлса иш ва лавозимини топшириш унинг ҳарбий хизмат ўташга тузилган шартнома муддати тугагунча, шунингдек томонларга таълуқли бўлмаган айрим вазиятларни ҳисобга олган ҳолда амалга оширилади.

Вазиятдан келиб чиқиб томонларга боғлиқ бўлмаган ҳолда иш ва лавозимни топширишга тўғридан-тўғри қатнашолмайдиган бўлса, унинг ҳуқуқ ва мажбуриятларини ишонч қоғозига асосан катта командир (бошлиқ) томонидан тайинланган шахс амалга оширади.

Иш ва лавозимни қабул қилиш ва топшириш белгиланган расмий ҳужжат расмийлаштирилади, катта командир (бошлиқ) томонидан тасдиқланади.

89. Иш ва лавозимни қабул қилиш ва топшириш учун командир (бошлиқ)нинг белгиланган буйруғига асосан комиссия тайинланади. Иш ва лавозимни қабул қилиш ва топшириш расмий ҳужжат шакли ва мазмуни вазирликнинг раҳбари буйруғи билан белгиланади.

 

2-§. Ҳарбий қисм командири

 

90. Ҳарбий қисм командири уруш ва тинчлик даврида қуйидагиларга жавоб беради:

ҳарбий қисмнинг жанговар ва сафарбарлик шайлиги;

жанговар вазифалар ҳарбий қисм томонидан муваффақиятли бажарилиши;

шахсий таркибнинг жанговар (махсус) тайёргарлиги, тарбияси, ҳарбий интизоми ва маънавий-руҳий ҳолатига;

ички тартиб сақланиши;

ҳарбий қисм қурол-аслаҳалари, ҳарбий техникаси ва бошқа моддий воситаларининг ҳолати ва бут сақланиши;

ҳарбий қисмнинг техник, моддий, молиявий, ижтимоий-ҳуқуқий, маиший таъминотига ва унда ёнғин хавфсизлигини ташкиллаштиришга.

Ҳарбий қисм командири ҳарбий қисмнинг барча шахсий таркиби учун тўғридан-тўғри бошлиқ саналади.

91. Ҳарбий қисм командири қуйидагиларга мажбур:

ҳарбий қисм шахсий таркибининг жанговар (махсус) тайёргарлиги ва тарбиясига раҳбарлик қилиш, ҳарбий қисмни моҳирона бошқаришга;

бўлинмалар билан машқлар ўтказиш, ҳарбий қисм штаби тайёргарлигини олиб бориш, асосий бўлинмалар ва асосий бўлинмалар таркибига кирмаган бўлинма командирлари, уларнинг ўринбосарлари, қўшин ва хизмат тури бошлиқлари, шунингдек ҳарбий қисм бўлинмалари билан машғулотлар ўтказиш;

ҳарбий қисм жанговар ва сафарбарлик шайлиги, жанговар ва маънавий-маърифий тайёргарлик режаларининг ишлаб чиқилиши ва бажарилишига раҳбарлик қилишга;

ҳарбий қисм шахсий таркиби, қурол-аслаҳалари, ҳарбий техникаси ва бошқа моддий воситаларини фавқулодда вазиятлардан ҳимоя қилиш тадбирларини ташкиллаштириш ва амалга оширишга;

бўйсунувчи бўлинмалар раҳбарий ва қўмондонлик таркибига мансуб ҳар бир ҳарбий хизматчининг ишчанлик қобилияти ва маънавий-руҳий сифатларини билиш, офицерлар таркиби билан ҳарбий тарбия ва касбий тайёргарликни такомиллаштириш бўйича мунтазам иш олиб боришга;

ҳарбий жамоаларда ошкоралик, ижтимоий адолат, ҳарбий хизматчилар ўртасида ўзаро ишонч муҳитини қарор топтириш, бўлинмаларда камомад, лоқайдлик ва сустликка нисбатан муросасизликни юзага келтиришга;

давлат сирлари ва ҳарбий сирларни мустаҳкам сақлашда ҳушёр бўлиш борасида шахсий таркибга нисбатан талабчан бўлишга;

хизматга янги чақирилган аскарларни бўлинмаларга тақсимлаш ишларига раҳбарлик қилиш ва уларни мазкур Низомнинг биринчи бўлимининг 2-иловасида келтирилган тартибда Ҳарбий қасамёд қабул қилишларини ташкиллаштиришга;

кадрларни саралаш ва лавозимларга тақсимлаш ишларига раҳбарлик қилиш, ҳарбий хизматга қабул қилинадиган ва ҳарбий таълим муассасаларига ўқишга кирадиган номзодларни белгилашга;

шартнома асосидаги ҳарбий хизматчи офицерларнинг таътилга чиқиш жадвалини (режасини) тасдиқлашга;

кун тартиби ва хизмат вақтини белгилаш, ички тартиб сақланишини талаб қилиш, бажариладиган вазифалар ва ўтказиладиган машғулотлар жадвалини ҳисобга олган ҳолда кийиб юриладиган ҳарбий кийим русумини белгилашга;

ҳарбий қисм қароргоҳининг муҳофаза этилишини, қоровул ва ички хизматлар устидан назорат юритилишини ташкиллаштириш, ушбу хизматларни шахсан ҳар ойда бир маротабадан кам бўлмаган тарзда текширишга;

жиноят ва бахтсиз ҳодисалар содир этилишининг олдини олишга қаратилган чора-тадбирлар кўриш, содир бўлганда эса катта командирга (бошлиққа) билдирув бериш, ҳарбий прокурорга хабар бериш, терговга қадар текширув тайинлаш;

одамлар ўлими ёки оғир оқибатларга олиб келган фожиа ва шу каби бошқа бахтсиз ҳодиса юзасидан, шунингдек ҳарбий хизматчилар ўртасида Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари умумҳарбий низомлар қоидаларига зид келадиган ўзаро муносабатлар юзасидан ўтказиладиган тергов ишларида шахсан иштирок этишга;

жанговар (махсус) тайёргарлик, ҳарбий интизом, ҳарбий хизмат хавфсизлигини таъминлаш ва ички тартиб ҳолатини таҳлил этиб бориш, бир ойда бир маротабадан кам бўлмаган тарзда ушбу ҳолатларга якун ясаш ва уларни яхшилаш чораларини белгилашга;

қурол-аслаҳа, ҳарбий техника ва бошқа моддий воситаларнинг белгиланган захирасини барпо этиш ва сақлаб туриш, уларни соз ҳолда тутиш, бут сақлаш ва тўғри ишлатишга қаратилган чора-тадбирлар кўриш, вақт-вақти билан уларнинг сони, ҳолати ва жанговар шайлигини текшириш; бир йилда икки маротабадан кам бўлмаган тарзда қурол-аслаҳа ва ҳарбий техника кўригини ўтказиш, кўрик натижаларини ҳарбий қисмда чиқариладиган буйруқда эълон қилишга;

қурол-аслаҳа, техника ва ўқ-дорилар билан мулоқотда, машғулотлар, отиш машқлари, тактик машқлар ва бошқа ишлар давомида хавфсизлик талабларига амал қилинаётганлигини назорат қилишга;

ҳарбий хизматчиларнинг кундалик ҳаётини яхшилаш, соғлиқларини сақлаш ва мустаҳкамлашга қаратилган чора-тадбирлар кўриш, озиқ-овқат маҳсулотларининг бир ҳафталик тақсимотини кўриб чиқиш ва тасдиқлаш, тайёрланаётган таом сифати ва шахсий таркибга тўла-тўкис берилаётганлиги устидан ҳар ҳафталик назоратни ташкиллаштириш, таом сифатини шахсан ҳар ҳафта текширишга;

моддий ва молиявий воситаларнинг қонуний ва тежамли сарфини таъминлаган тарзда ҳарбий қисмнинг молиявий ва хўжалик фаолиятига раҳбарлик қилиш;

ҳарбий қисмнинг хизмат-яшаш фонди, бошқа бино ва иншоотлари, ҳудуди соз тутилиши ва тўғри ишлатилишини, шунингдек ҳарбий қисмнинг ёнғин хавфсизлиги ҳолатини кузатиб боришга;

машқлар ўтказилганида, жанговар (махсус) тайёргарлик ва кундалик фаолиятнинг бошқа тадбирлари давомида ҳарбий қисм жойлашган ҳудуддаги атроф-муҳитни муҳофаза этиш ва табиат манбаларидан оқилона фойдаланишга қаратилган чора-тадбирлар кўриш;

шахсан ва ҳарбий қисмнинг мансабдор шахслари ҳамда ички текширув комиссияларини жалб этган тарзда хизмат турларига тегишли ҳарбий мол-мулк, шу жумладан пул воситалари ва қимматбаҳо буюмларнинг сонини режали ва режадан ташқари текширувини ўтказиш; давлатга моддий зарар етказилган ҳолатлар аниқланганида терговга қадар текширув белгиланади ва айбдор шахсларни жавобгарликка тортиш бўйича ўз вақтида қарор қабул қилиш.

92. Ҳарбий қисм командири ҳар бир ўқув мавсуми бошланишидан олдин ўз ваколати доирасида, Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлар умумҳарбий низоми қоидаларини ижро этиш тартибини йўлга солувчи ёзма буйруқ чиқаради. Буйруқ шаклини белгилаш ҳуқуқи вазирликнинг ички бошқарув ҳужжатлари билан белгиланади.

Бундан ташқари ҳарбий қисм командири ҳар куни саф бўлимига доир, зарурат бўлганда эса – жанговар (махсус) тайёргарлик ва бошқа масалаларга оид ёзма буйруқлар чиқаради. Буйруқлар ҳарбий қисм командири ва ҳарбий қисм штаби бошлиғи томонидан имзоланади.

 

3-§. Ҳарбий қисм командири ўринбосарининг умумий мажбуриятлари

 

93. Ҳарбий қисм командирининг ўринбосари уруш ва тинчлик даврида жавоб беради:

ихтисослик йўналиши бўйича ҳарбий қисмнинг таъминоти ва шахсий таркибининг тайёргарлигига;

бўйсунувчи хизматларга оид қурол-аслаҳа, ҳарбий техника, асбоб-анжом ва моддий-техник воситаларнинг ҳолати, тўғри сақлаши, қўлланилиши, таъмирланиши ва бўлинмаларни улар билан таъминлашга;

бевосита ўзига бўйсунадиган бўлинма (бўлим) ва хизматларнинг жанговар ва сафарбарлик шайлиги, улардаги шахсий таркибнинг жанговар (махсус) тайёргарлиги, тарбияси, ҳарбий интизоми ва маънавий-руҳий ҳолатига.

У ҳарбий қисм командирига бўйсунади ва тўғридан-тўғри унга бўйсунувчи бўлинмалар шахсий таркиби учун бошлиқ саналади.

94. Ҳарбий қисм командирининг ўринбосари мажбур:

ҳарбий қисмнинг жанговар ва сафарбарлик шайлик, жанговар (махсус) ва маънавий-маърифий тайёргарлик режаларини ишлаб чиқишда иштирок этиш ва ушбу режаларнинг ўз ихтисослиги доирасида амалга татбиқ қилинишини ташкиллаштиришга;

ўзига бўйсунадиган бўлинма (бўлим) ва хизматларнинг жанговар (махсус) тайёргарлиги ва фаолиятига раҳбарлик қилиш, шунингдек уларда шартнома бўйича ҳарбий хизматни ўтаётган ҳар бир ҳарбий хизматчининг ишчанлик қобилияти ва маънавий-руҳий сифатларини билиш, улар билан мунтазам тарбиявий ишлар ва касбий тайёргарликларини такомиллаштириш бўйича тадбирлар ўтказишга;

ҳарбий қисмда ихтисослиги бўйича қурол-аслаҳа, ҳарбий техника ва бошқа моддий воситаларнинг сони ва техник ҳолатини билишга; белгиланган ҳисоб ва ҳисобот юритилишини ташкиллаштириш ва назорат қилиш ҳамда ҳар ойда ҳарбий қисм командирига уларни белгиланган сарфи миқдордан фойдаланиш натижалари ҳақида билдирув беришга;

йилда икки маротабадан кам бўлмаган тарзда ихтисослиги бўйича қурол-аслаҳа, ҳарбий техника ва бошқа моддий воситаларнинг техник ҳолатини текшириш ва текширув натижаларини ҳарбий қисм далолатномалари ва буйруқларида акс эттиришга;

ихтисослиги билан боғлиқ бахтсиз ҳодисалар олдини олиш тадбирларини ишлаб чиқиш ва амалга ошириш, юз берган бундай ҳодисалар сабабини таҳлил қилиш, тадбирларни ташкиллаштириш ва бажариш мобайнида шахсий таркиб томонидан хавфсизлик талабларини таъминлаш бўйича чоралар кўришга.

95. Ҳарбий қисм командирининг ўринбосари ўз ихтисослиги доирасида қуйидаги ҳуқуқларга эга:

ихтисослиги, шахсий таркибнинг жанговар (махсус) тайёргарлиги, қурол-аслаҳа, ҳарбий техника ва бошқа моддий воситаларни қўллаш (фойдаланиш) ва уларга хизмат кўрсатиш бўйича қўшин тури, хизмат бошлиқлари ҳамда бўлинма командирларига кўрсатма ва тавсиялар бериш;

қурол-аслаҳа, ҳарбий техника ва бошқа моддий воситаларнинг сони ва ҳолатини текшириш;

ишдан чиқишига ёки бахтсиз ҳодиса рўй беришига олиб келувчи нуқсонлари аниқланган, шунингдек, қўлланилишда хавфсизлик талабларига амал қилинмаган қурол-аслаҳа ва ҳарбий техниканинг қўлланилишини тўхтатиш (муомаладан чиқариш). Мансаб ваколатидан келиб чиқиб аниқланган барча камчиликларни бартараф этиш учун чора кўриш. Зарурият туғилганда ҳарбий қисм командирига улар, шу жумладан уларни бартараф қилиш бўйича тавсияларни маъруза қилиш.

 

4-§. Ҳарбий қисм қўшин тури бошлиғининг умумий мажбуриятлари

 

96. Ҳарбий қисм қўшин тури бошлиғи уруш ва тинчлик даврида жавоб беради:

тўғридан-тўғри бўйсунувчи бўлинмалари шахсий таркибининг жанговар ва сафарбарлик шайлиги, жанговар ва махсус тайёргарлиги, тарбияси, ҳарбий интизоми ва маънавий-руҳий ҳолатига ҳамда уларни жанговар қўлланишига;

ўз йўналиши бўйича бўйсунувчи бўлинмаларини қурол-аслаҳа, ҳарбий техника ва моддий воситалар билан бутланиши, уларни тўғри қўлланилиши ва таъмирланишини ташкиллаштиришга ҳамда ўз ихтисослигига оид ҳарбий қисм шахсий таркибининг тайёргарлиги ва ўқув-моддий базанинг ҳолатига;

У ҳарбий қисм командирининг тегишли йўналиш бўйича ўринбосарига бўйсунади, агарда бўлмаса тўғридан-тўғри ҳарбий қисм командирига бўйсунади ва тўғридан-тўғри бўйсунувчи бўлинмалар шахсий таркиби учун бевосита бошлиқ саналади.

97. Ҳарбий қисм қўшин тури бошлиғи мажбур:

ҳарбий қисмнинг жанговар (махсус) ва сафарбарлик шайлик, жанговар ва маънавий-маърифий тайёргарлик режаларини ишлаб чиқишда иштирок этиш ва ушбу режаларнинг ўз ихтисослиги доирасида амалга татбиқ қилинишини ташкиллаштиришга;

бўйсунувчи бўлинмаларнинг асл ҳолати, уларнинг жанговар имкониятларини билиш ва уларни жанговар қўллаш бўйича таклифлар киритиш ҳамда уларни жанговор қўллашни бевосита режалаштириш ва жанговар вазифалар бажариш мобайнида уларни бошқаришга;

рационализаторлик ва ихтирочилик ишларида иштирок этиш ва бундай ишларни бўйсунувчи бўлинмада ташкиллаштиришга;

ўз ихтисослиги бўйича йилда икки маротабадан кам бўлмаган тарзда ҳарбий қисм бўлинмаларидаги қурол-аслаҳа, ҳарбий техника ва моддий воситаларни сақланиши, ҳолати, бутлиги ва юритилаётган ҳисоби саволларини текширишга, шунингдек уларнинг натижаларини ҳарбий қисм далолатномалари ва буйруқларида акс эттиришга;

ҳарбий қисм командири томонидан тасдиқланган жадвалга биноан жанговар навбатчилик ва суткалик наряд хизматларини текширишга;

бўйсунувчи бўлинмаларнинг жанговар ва махсус тайёргарлиги ҳамда ўз ихтисослиги бўйича ҳарбий қисм бўлинмаларининг ўқув-моддий базасини такомиллаштирилишига раҳбарлик қилишга.

98. Ҳарбий қисм қўшин тури бошлиғи ўз ихтисослиги доирасида қуйидаги ҳуқуқларга эга:

шахсий таркибнинг жанговар тайёргарлиги, қурол-аслаҳа, ҳарбий техника ва бошқа моддий воситаларни қўллаш (фойдаланиш) ва уларга хизмат кўрсатиш бўйича бўлинма командирларига кўрсатма ва тавсиялар бериш;

қурол-аслаҳа, ҳарбий техника ва бошқа моддий воситаларнинг сони ва ҳолатини текшириш;

ишдан чиқишига ёки бахтсиз ҳодиса рўй беришига олиб келувчи нуқсонлари аниқланган, шунингдек, қўлланилишда хавфсизлик талабларига амал қилинмаган қурол-аслаҳа ва ҳарбий техниканинг қўлланилишини тўхтатиш (муомаладан чиқариш). Хизмат бошлиғи зудлик билан аниқланган барча камчиликлар ва уларни бартараф этиш учун кўрилган чора-тадбирлар ҳақида ҳарбий қисм командирига ёки унинг тегишли ўринбосарига зудлик билдирув бериш.

 

5-§. Ҳарбий қисм хизмат тури (бўлим) бошлиғининг умумий мажбуриятлари

 

99. Ҳарбий қисм хизмат тури бошлиғи уруш ва тинчлик даврида жавоб беради;

ҳарбий қисмнинг тегишли жанговар (техник, моддий) таъминот турига;

ўз ихтисослиги бўйича ҳарбий қисм бўлинмаларини тайёрлашга;

ҳарбий қисмни ўз хизматига оид қурол-аслаҳа, ҳарбий техника ва бошқа моддий воситалар билан таъминлаш, уларнинг тўғри қўлланилиши, тартибли ва соз тутилишига;

тасарруфидаги бўлинма ва хизматнинг жанговар ва сафарбарлик шайлиги ва ҳолатига ҳамда улардаги шахсий таркибнинг жанговар тайёргарлиги, тарбияси, ҳарбий интизоми ва маънавий-руҳий ҳолатига;

бўйсунувчи бўлинма томонидан ўз хизмат объектларида атроф-муҳитни муҳофаза қилиш қоидаларига амал қилинаётганлиги, ушбу объектлардаги ёнғинга қарши ва санитар ҳолатга;

ўз ихтисослигига оид ўқув-моддий база ҳолатига.

У ҳарбий қисм тегишли йўналиш бўйича фаолият олиб борадиган бригада командирига ўринбосарига бўйсунади, йўқлиги пайтида эса тўғридан-тўғри ҳарбий қисм командирига бўйсунади ва унга ҳарбий қисмдаги тўғридан-тўғри бўйсунувчи бўлинмалар шахсий таркибига бошлиқ ҳисобланади.

100. Ҳарбий қисмдаги хизмат тури бошлиғи мажбур:

ҳарбий қисмнинг жанговар (махсус) ва сафарбарлик шайлик, жанговар ва маънавий-маърифий тайёргарлик режаларини ишлаб чиқишда иштирок этиш ва ушбу режаларнинг ўз ихтисослиги доирасида амалга татбиқ қилинишини ташкиллаштиришга;

тасарруфидаги хизмат фаолиятини, ўзига бўйсунувчи бўлинма ва хизматнинг жанговар (махсус) тайёргарлигини бошқариш, уларда ички тартибни сақлашга;

бевосита ўзига бўйсунувчи бўлинма ва хизматда шартнома бўйича хизмат ўтаётган ҳар бир ҳарбий хизматчининг ишчанлик қобилияти ва маънавий-руҳий сифатларини билиш, улар билан якка тартибда тарбиявий ишлар ўтказишга;

шартнома бўйича хизмат ўтаётган ҳарбий хизматчилар ва ҳарбий қисм бўлинмалари билан ўз ихтисослигига доир машғулотлар ўтказиш, тегишли малакали мутахассисларни тайёрлашга оид тадбирлар бажаришга;

ўз хизматига оид қурол-аслаҳа, ҳарбий техника ва бошқа моддий воситаларнинг сони, ҳолати, шу жумладан, уларнинг тузилиши ва қўллаш (фойдаланиш) қоидаларини билиш; бўлинма ва хизматдаги қурол-аслаҳа, ҳарбий техника, ускуна ва буюмларнинг метрологик таъминотига оид тадбирларни ўз вақтида ўтказиш; омборда сақланаётган ва бўлинма ихтиёридаги қурол-аслаҳа ва техникаларни муҳофаза қилиш жиҳатдан жиҳозлаш чораларини кўриш ва ишончли муҳофаза қилинишини назорат қилишга;

ҳарбий қисм бўлинмалари ва омборидаги ўз хизматига оид қурол-аслаҳа, ҳарбий техника ва бошқа моддий воситаларнинг созлигини кузатиб бориш, уларнинг тўғри қўлланилишини (ишлатилишини) ташкиллаштириш ва айни пайтда хавфсизлик талабларига амал қилинишини таъминлашга;

ўзи бошчилик қилаётган хизматнинг қурол-аслаҳалари ва ҳарбий техникасида ёқилғи-мой маҳсулотларининг тўғри ва тежамли сарфланишини назорат қилиб боришга;

белгиланган ҳисоб ва ҳисобот ишларини юритиш, ўзи юритаётган ҳисоб маълумотларини ҳарбий қисм бўлинмалари ва омборидаги ҳисоб маълумотлари билан ҳар ойда таққослаб бориш; бошчилик қилаётган хизматига оид қурол-аслаҳа, ҳарбий техника ва бошқа моддий воситаларга талабномаларни ўз вақтида тақдим этиш, қисмга келган ушбу воситаларнинг қабул қилиб олинишини, бут сақланишини, бўлинмаларга тарқатилишини ҳамда тегилмас захираларнинг ўз вақтида янгиланишини (янгисига алмаштирилишини) амалга оширишга;

бошчилик қилаётган хизматига оид қурол-аслаҳа ва ҳарбий техниканинг (буюмларнинг) таъмирини ташкиллаштириш, ушбу таъмир сифати ва муддатини назорат қилиб бориш, мавжуд куч ва воситалар билан таъмирлашнинг иложи бўлмаган қурол-аслаҳа ва ҳарбий техникани (буюмларни) таъмир органига ўз вақтида топширишга;

ҳарбий қисмга келган ва ҳарбий қисмдан юборилаётган ўз хизматига оид қурол-аслаҳа ва ҳарбий техникани кўрикдан ўтказишга;

бошчилик қилаётган хизматига оид қурол-аслаҳа, ҳарбий техника ва бошқа моддий воситалар билан боғлиқ бахтсиз ҳодисаларнинг олдини олишга қаратилган тадбирлар ўтказиш, содир бўлган бундай ҳодисалар сабабларини аниқлаш ва бартараф этиш тадбирларини ўтказиш; тасарруфидаги бўлинма ва хизматда ёнғин хавфсизлиги талабларига амал қилинаётганлигини назорат қилиш, уларда ўтказиладиган атроф-муҳитни муҳофаза қилиш тадбирларига бошчилик қилишга;

рационализаторлик ва ихтирочилик ишларида иштирок этиш ва бундай ишларни ўз бошчилигидаги хизматда ва бўйсунувчи бўлинмада ташкиллаштиришга;

ҳарбий қисм командири томонидан тасдиқланган жадвалга биноан жанговар навбатчилик ва суткалик наряд хизматларини текширишга;

ўз ихтисослиги бўйича ўқув-моддий база яратилиши ва такомиллаштирилишига раҳбарлик қилишга.

101. Ҳарбий қисм хизмат тури бошлиғи ўз ихтисослиги доирасида қуйидаги ҳуқуқларга эга:

шахсий таркибнинг жанговар (махсус) тайёргарлиги, қурол-аслаҳа, ҳарбий техника ва бошқа моддий воситаларни қўллаш (фойдаланиш) ва уларга хизмат кўрсатиш бўйича бўлинма командирларига кўрсатма ва тавсиялар бериш;

қурол-аслаҳа, ҳарбий техника ва бошқа моддий воситаларнинг сони ва ҳолатини текшириш;

ишдан чиқишига ёки бахтсиз ҳодиса рўй беришига олиб келувчи нуқсонлари аниқланган, шунингдек, қўлланилишда хавфсизлик талабларига амал қилинмаган қурол-аслаҳа ва ҳарбий техниканинг қўлланилишини тўхтатиш (муомаладан чиқариш). Хизмат бошлиғи зудлик билан аниқланган барча камчиликлар ва уларни бартараф этиш учун кўрилган чора-тадбирлар ҳақида ўзининг бевосита бошлиғига билдирув беришга мажбур.

 

6-§. Шартнома бўйича ҳарбий хизматчи (муддатли ҳарбий хизматчи) оддий аскар таркибининг мажбуриятлари

 

102. Шартнома бўйича ҳарбий хизматчи (муддатли ҳарбий хизматчи) оддий аскар таркиби уруш ва тинчлик даврида ўз мажбуриятлари ва олдига қўйилган вазифаларни аниқ ва ўз вақтида бажариши учун, шунингдек, ўз қуроли, унга ишониб топширилган ҳарбий техника ва мулкнинг соз ҳолатда бўлиши ва бут сақлаши учун жавоб беради. У ўзининг тўғридан-тўғри бошлиғига ва ҳарбий қисм ташкилий-штат таркибида белгиланган унинг бошлиқларига бўйсунади.

103. Шартнома бўйича ҳарбий хизматчи (муддатли ҳарбий хизматчи) оддий аскар таркиби қуйидагиларга мажбур:

Қуролли Кучлар жангчиси сифатидаги ўз бурчини теран англаб етиш, ҳарбий хизматга оид мажбуриятларни ибратли адо этиш; командирлар (бошлиқлар) ўргатаётган билимларни пухта ўзлаштириб олишга;

барча тўғридан-тўғри бошлиқларининг лавозимлари, ҳарбий унвонлари ва фамилияларини билишга;

командирлар (бошлиқлар) ва катталарни ҳурмат қилиш, хизматдошларининг ор-номуси ва қадр-қимматига ҳурмат билан қараш, ҳарбийча хушмуомалалик, юриш-туриш ва салом бериш қоидаларига амал қилишга;

ўзининг чиниққанлигини кучайтириб бориш, жисмоний тайёргарлигини такомиллаштириш, шахсий ва жамоат гигиенаси қоидаларига амал қилишга;

доимо ҳарбий кийимда ва тартибли кийинган бўлишга;

ўз қуроли ва ишониб топширилган ҳарбий техникани пухта билиш, уни соз, тоза ва жангга шай ҳолатда тутишга;

ҳарбий кийим ва пойабзални авайлаб кийиш, унинг бут сақланиши ва тозалигини кузатиб бориш ҳамда кўрсатилган жойда сақлашга;

қурол билан муомала қилганда, техникада ишлаш давомида ва бошқа ҳолларда хавфсизлик талаблари ва ёнғин хавфсизлиги қоидаларига қатъий амал қилишга;

ҳарбий қисм қароргоҳидан ташқарига чиқиш зарурати туғилганида тўғридан-тўғри бошлиғидан рухсат сўраш, қайтиб келганидан сўнг эса билдирув беришга;

ҳарбий қисм қароргоҳидан ташқарида бўлганида ўзини муносиб ва мағрур тутиш, жамоат тартибини бузмаслик ва аҳолига нисбатан ножўя хатти-ҳаракатларга йўл қўймасликка.

 

2-бўлим

ИЧКИ ТАРТИБ

 

5-боб

ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАРНИ ЖОЙЛАШТИРИШ

 

1-§. Давлат ва идора рамзларини жойлаштириш

 

104. Ўзбекистон Республикаси Давлат байроғи ҳарбий қисмда доимо кўтарилади (ўрнатилади):

вазирликлар биносининг тепасида, мажлис залларида, вазирлик раҳбариятининг хизмат хоналарида ҳар доим;

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларининг бирлашма, қўшилма ва қисм ҳамда бошқа тузилмалари командирларининг хизмат хоналарида белгиланган катталикда;

ҳарбий қисм назорат-ўтказиш пунктида қароргоҳ деворининг ташқи томонида (девор билан ўралган ҳудудга туташ жойда), назорат-ўтказиш пункти жойлашувидан келиб чиқиб, кириш жойининг ўнг ёки чап томонида, шунингдек ҳарбий қисм саф майдонида трибунанинг ўнг ёки чап томонда, трибуна орқа деворига нисбатан бир поғонада (бир линияда), 175 см х 87 см катталикда, диаметри ва баландлиги байроқни мустаҳкам ўрнатилиши ва яхши кўринишини таъминлайдиган металл трубадан тайёрланган флагштокда.

Бунда, идора байроғининг ўрнатилиши, вазирликнинг ички идоравий норматив ҳужжати билан белгиланади.

 

2-§. Биноларни (хоналарни) тақсимлаш, жихозлаш, ишлатиш ва уларда жойлашиш

 

105. Ҳарбий қисм ҳудуди ва тасарруфидаги барча бинолар бўлинмалар ўртасида ҳарбий қисм командири томонидан тақсимланади. Битта ҳарбий шаҳарчада бир неча ҳарбий қисмлар жойлашган бўлса шаҳарча ҳудуди ва ундаги бинолар қисмлар ўртасида гарнизон бошлиғи томонидан тақсимланади.

106. Муддатли ҳарбий хизматчилар ва шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар бино (ётоқхона)ларда жойлашиши мумкин.

Ҳарбий қисмда шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларни жанговар-хизмат фаолиятини ҳар томонлама таъминлаш ва бино (ётоқхона)ларда кечаю кундуз жойлашиш имконияти бўлиши керак.

107. Бино (ётоқхона)да ҳарбий хизматчилар ҳарбий хизматчилар жойлашган жойда қуйидаги хоналар кўзда тутилган бўлиши лозим:

ухлаш хонаси;

маънавий-маърифий тайёргарлик хонаси;

бўлинма иш юритиш хонаси;

гуруҳ командирларининг машғулотларга тайёргарлик кўриш хонаси;

қурол сақлаш хонаси;

қурол тозалаш жойи;

спорт машқлари билан шуғулланиш хонаси (жойи);

маиший хизмат хонаси;

бўлинма мулки ва ҳарбий хизматчиларнинг шахсий буюмларини сақлаш омбори;

кийим-кечак ва пойабзал қуритиш хонаси;

ювиниш хонаси;

душхона;

ҳожатхона.

Ҳар бир бўлинма жойлашган жойда бўлинмани қўмондонлик таркибига ишлаш учун хоналар ажратилади.

Ҳарбий қисмда машғулот ўтиш учун керакли ўқув хоналари билан жиҳозланади. Ҳар бир қисмда “Фахр китоби” юритилади, ҳамда ҳарбий қисм тарихи хонаси жиҳозланиши мумкин.

108. Шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар уй-жой билан таъминланиши, Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари ҳарбий хизматчиларини уй-жой билан таъминлаш тўғрисида қабул қилинган меъёрий ҳужжатга асосан амалга оширилади.

109. Ким бўлишидан қатъий назар ошхона, новвойхона, тиббиёт пункти, қозонхона, ишлаб чиқариш хоналари ва омборда, клуб, парк ва ангарларда, шунингдек, бинонинг ўқув ва хизмат хоналарида яшаб туриш ман этилади.

110. Муддатли ҳарбий хизматчилар ва навбатчиликни (хизматни) штатдаги бўлинмалари таркибида ўташга жалб қилинган шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларни ухлаш хоналарида жойлаштириш учун кроват, кроватолди тумбочкаси ва стулларни (табуретларни) бемалол жойлаштириш имконини берадиган майдон ажратилади.

Ухлаш хоналаридаги кроватлар бўлинманинг штат-лавозимлар рўйхатига мувофиқ кетма-кетликда, ҳар бири ёки иккита ёнма-ён тақалганлари ёнида махсус жавонлар ўрнатилиши учун жой, қаторлари орасида эса шахсий таркиб саф тортиши учун бўш жой қолдирилиб ўрнатилади. Кроватлар бир хил (стандарт) бўлиши шарт.

Ухлаш хонасида бир ёки икки қават кроватлар ўрнатилиши мумкин.

111. Кўрсатган қаҳрамонлиги учун взводнинг рўйхатига абадий киритилган ҳарбий хизматчилар ёки қадрланган ҳарбий хизматчилар учун взвод ётоқхонасида, уларни қаҳрамонлиги зикр этилган алоҳида хотира ва қадрлаш бурчаги жиҳозланади.

112. Кроват ёнидаги жавонда: юқори қутисида ювиниш ва соқол олиш анжомлари ва бошқа шахсан фойдаланиш учун майда буюмлар сақланади. Ушбу жавон бўлимларида бадиий китоблар, низомлар, яқин қариндошларнинг фотосуратлари солинган фотоальбом, дафтар каби ёзув қуроллари, шунингдек, кийим ва пойабзал тозалаш анжомлари сақланиши мумкин.

113. Ухлаш хоналарида жойлаштирилган ҳарбий хизматчиларнинг тўшак-чойшаблар комплектига адёл, иккита чойшаб, жилдга солинган ёстиқ, тўшак ва газламадан тайёрланган тўшак ости таглиги киради. Тўшаклар бир хилда тўғриланиши шарт.

114. Иссиқ дала курткалари ва шимлар, бош кийимлар, анжомланган буюм қопчалари бино хоналарига ўрнатилган махсус жавонларда, пўлат шлёмлар, шахсий ҳимоя воситалари – токчаларда сақланади; тантаналарга кийиладиган, спорт ва ишчи кийимлар – взвод мулки ва ҳарбий хизматчиларнинг шахсий буюмлари сақланадиган омбордаги жавонларда сақланади. Махсус кийимлар ухлаш хонасидан алоҳида хоналардаги жавонларда сақланади. Тегишли шарт-шароитлар мавжудлигида ҳарбий кийимлар, спорт кийимлари ва ҳарбий хизматчиларнинг шахсий буюмлари шахсий жавонларда (жавон бўлмаларида) ёки бўлинманинг ўз омборида сақланиши мумкин.

Муддатли ҳарбий хизматчилар, навбатчиликни (хизматни) штатдаги бўлинмалари таркибида ўташга жалб қилинган шартнома бўйича ҳарбий хизматчи сержантлар ва оддий аскарлари таркибининг маиший электрон аппаратура ва техникаларини сақланиш тартиби ҳарбий қисм командири томонидан белгиланади.

115. Ўқотар қурол ва ўқ-дорилари, шу жумладан, ўқув қуроллар бўлинмаларда алоҳида хоналарда сақланади. Хона эшиги ҳарбий қисм бўйича тезкор (навбатчи) хонасига чиқарилган товуш чиқарувчи электр сигнализация билан жиҳозланади, қараб туриш деразачасига эга бўлиши ва хона ичига (ёки ён томонга сурилиб) очилиши лозим. Металл панжара эшик ёки икки ёққа очиладиган девор ўрнатишга йўл қўйилади.

Пулемёт, автомат, карабин ва милтиқлар, қўл гранатомётлари ҳамда найза-пичоқлар (найзалар) пирамидаларда, пистолет ва ўқ-дорилар эса – қулфланадиган, металл жавонлар ёки яшикларда сақланади.

Пиёда лопаталари, газниқобларни оптик асбоблар, кузатув (разведка) асбоблари, мосламалар ва бошқаларининг сақланиш тартиби вазирликнинг буруқ ва қарорларига асосан белгиланади.

Ўқув қурол ва ўқув ўқ-дорилар жанговар қурол ва ўқ-дорилардан алоҳида сақланиши керак. Бунинг учун алоҳида пирамида бўлмаган ҳолда ўқув қуролини жанговар қурол билан бирга сақлашга рухсат берилади, бироқ, бундай ҳолларда ушбу қуроллар бир биридан пардевор билан ажратилиб, жойи “Ўқув қуроллар” ёзуви билан белгилаб қўйилади. Ўқув пистолетлар бўлинманинг шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларига тегишли жанговар пистолетлар билан бирга сақланади. Спорт қуроллари ҳам жанговар қуроллар билан бирга сақланади. Уларнинг сақланадиган жойи “Спорт қуроллари” ёзуви билан белгилаб қўйилади. Ўқув ва спорт қуроллари ва ўқ-дориларининг берилиши жанговар қурол ва ўқ-дорилар берилиши каби амалга оширилади.

116. Қурол сақланаётган пирамидалар, пистолет ва ўқ-дорилар жойланган жавон ва яшиклар, шу жумладан, қурол сақлаш хонаси ишончли зулфинлар билан жиҳозланиши, қулфланиши ва металл муҳрлар билан қуйидагича муҳрланиши лозим: қурол сақлаш хонаси ва пирамидалари – бўлинма бўйича навбатчи муҳри билан; пистолетлар, жанговар ва ўқув ўқ-дорилар жойланган жавон ва яшиклар – бўлинма командири муҳри билан. Қурол сақлаш хонаси калитлари доимо взвод бўйича навбатчи ёнида, пистолетлар, жанговар ва ўқув ўқ-дорилар жойланган яшиклар (жавонлар) қулфларининг калитлари эса қурол сақлаш хонасида сақланиши керак. Калитларни бирор кишига (кишидан) бериб юбориш ман этилади.

Захира калитлар тубусга (қутига) солинган ҳолда бўлинма командирининг муҳри билан муҳрланган тарзда бўлинма командирда ёки ҳарбий қисмнинг махфий бўлимида сақланади.

Битта хонада бир неча бўлинмаларнинг қуроллари сақланадиган бўлса ҳарбий қисм командирининг буйруғи билан қурол ва ўқ-дориларни жойлаштириш ва сақлаш тартиби ҳамда уларнинг бутлиги учун масъул мансабдор шахс тайинланади ва ушбу шахс хонадаги моддий воситалар рўйхатини имзолайди.

117. Шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларининг табель (шахсий) қуроллари ва ушбу қуролларга мўлжалланган ўқ-дорилар бўлинмалардан бирининг қулфланадиган металл жавонда (ҳарбий қисм тезкор навбатчиси (навбатчиси) ёки ҳарбий қисм штаби бўйича навбатчи) қурол сақлаш хонасида сақланади. Шу билан бирга патронлар алоҳида қулфланадиган ва бўлинма командир (сақланиши учун жавобгар бўлган офицер ёки сержант) томонидан муҳрланадиган металл жавонда бўлиши лозим. Ҳарбий хизматчиларга суткалик наряд хизматини ўташлари учун бериладиган патронлар жавонда, яшикка солинмай, уяли мосламаларга жойланган тарзда сақланиши мумкин. Ушбу жавон бўлинма командири (қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи)) томонидан муҳрланади.

Ҳарбий қисм шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларининг шахсий қуроллари жойланган жавон (сейф) ва патронлар солинган яшикларнинг қулфи калитлари, бошида кўрсатилган пунктга асосан сақланиши ташкиллаштирилишига қараб бўлинма (ҳарбий қисм) бўйича навбатчида сақланади.

Пистолетлар ва уларнинг патронларини бериш ва қабул қилиб олиш тартиби ҳарбий қисм командири томонидан белгиланади.

118. Қоровул ва жанговар навбатчи бўлинма учун мўлжалланган патронлар муҳрланадиган ва қулфланадиган бўлинма командири томонида муҳрланган металл яшикларда бўлиши, қулфларининг калитлари эса қурол сақлаш хонасида сақланиши шарт. Ҳар бир яшик ичида мавжуд ўқ-дорилар рўйхати бўлиши лозим. Патронлар жойланган яшиклар қурол сақланаётган пирамидалар яқинида бўлиши керак.

Қоровул учун ажратилган патронларни ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчининг (навбатчининг) хонасида сақлашга рухсат берилади.

119. Қурол-аслаҳа ва ўқ-дорилар сақланишининг ташкиллаштирилиши, уларни қабул қилиш ва топшириш тартиби, шунингдек, шахсий таркибнинг штатда кўзда тутилмаган қурол-аслаҳа билан суткалик нарядга тушиши ҳар бир ҳарбий қисмнинг ўзига хос хусусиятларига инобатга олиб, вазирликнинг буйруқ ва қарорлари билан белгиланади.

120. Спорт машқлари хонаси (жойи) спорт тренажёрлари, гимнастика асбоблари, спорт тошлари, гантеллар ва шу каби бошқа спорт инвентарлари билан анжомланади.

121. Бинода бўлинмаларни жойлаштириш учун шахсий таркибни белгиланган вақт оралиғида эрталабки ювиниши ва бўш вақтларида оёқ ювиши (душ қабул қилиши) ҳамда кийимларини ювиш имкониятини берувчи шароитлар яратилади.

Устахона, парк, новвойхона ва ошхоналар, бундан ташқари, илиқ душхона билан жиҳозланган бўлиши, бет-қўл ювиш жойлари совун ва сочиқлар билан таъминланиб борилиши лозим.

Сув қувурлари ўтказилмаган иситиладиган хоналарга сув қуйиб ишлатиладиган бет-қўл ювиш жойлари жиҳозланади; ушбу мосламалар кеча-кундуз сув билан тўлатилган туриши лозим бўлиб, янги сув қуйилишидан олдин улардаги сув оқизиб юборилиб тозаланади.

Кийим ва пойабзални тозалаш учун алоҳида, махсус жиҳозланган хона ёки жойлар ажратилади.

Тамакини махсус ажратилган жойларда чекишга рухсат берилади.

122. Маиший хизмат хонаси кийим дазмоллаш, соч олиш, пойабзал таъмирлаш жойлари билан жиҳозланиб, ўриндиқлар, дазмолларнинг зарурий сони, сартарошлик асбоб-ускуналари, кийим ва пойабзалнинг жорий таъмири учун ашё ва анжомлар мажмуи, таъмирлаш материаллари билан таъминланади.

Деворларига кўзгулар, ҳарбий хизматчиларнинг кийим кийиш, ҳарбий кийим ва пойабзални таъмирлаш қоидалари тасвирланган плакатлар осилади. Ҳарбий хизматчилар кийимларини ювиши учун махсус ажратилган ва жиҳозланган жойларда кир ювиш машиналари ўрнатилиши мумкин.

123. Ҳарбий хизматга янги чақирилиб, ҳарбий қисмга келган шахсий таркиб, Ватанга қасамёдни қабул қилиб, бўлинмаларга тақсимлангунга қадар алоҳида бинога (хонага) жойлаштирилади. Бу даврда улар чуқур тиббий кўрикдан ўтказилади, эмдорилар билан эмланади; мазкур шахсий таркибнинг ҳарбий хизматга чақирилгунга қадар эгаллаган бошланғич ҳарбий ва умумқўшин тайёргарликларини такомиллаштириш бўйича машғулотлар ўтказилади.

124. Ҳарбий қисм командирининг буйруғи билан ҳарбий хизматга янги чақирилиб, ҳарбий қисмга келган шахсий таркибдан алоҳида бўлинма тузилиб, мазкур бўлинма командири, унинг тарбиявий ва мафкуравий ишлар бўйича ўринбосари тайинланади, командир ва йўриқчилар сифатида шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларнинг зарурий сони ажратилади.

Ҳарбий хизматга янги чақирилиб, ҳарбий қисмга келган шахсий таркибнинг бўлинмаларга тақсимланиши мазкур Низомнинг биринчи бўлимининг 5 - иловада белгиланган тартибда амалга оширилади.

 

3-§. Биноларни сақланиши

 

125. Ҳарбий қисм тасарруфидаги барча бино ва хоналар, шу жумладан унинг ҳудуди доимо тоза ва батартиб тутилиши шарт. Ҳар бир командир (бошлиқ) ўзига бириктирилган бино ва хоналардан тўғри фойдаланилаётганлиги, улардаги мебель, жиҳозлар, ашё ва анжомлар мажмуи бут сақланиши учун жавоб беради.

Биноларнинг олд томони ва хоналари белгиланган тусдаги бўёқлар билан бўялиши лозим.

126. Барча хоналар тақсимланган ва рақамланган бўлиши керак. Ҳар бир хонага кириш эшигининг ташқи юзига (бунинг иложи бўлмаса – командир қарорига мувофиқ эшикнинг чап ёки ўнг томонида) тахтача бириктирилиб, ушбу тахтачада хона рақами ва қандай хона эканлиги, ҳар бир хона ичкарисига эса мол-мулк (мебель, жиҳозлар, ашё ва анжомлар тўплами) рўйхати илинади.

Хонадаги мебель, жиҳозлар, ашё ва анжомлар ички томондан рақамланади ва тегишли ҳисоб юритиладиган китобга киритилади. Ушбу китоб бўлинма иш юритиш хонасида сақланади.

127. Муайян хонадаги мебель, жиҳозлар, ашё ва анжомлар мажмуи ушбу хонага тегишли буюмлар саналиб, ҳарбий қисмда мебелни ҳисоби ва тақсимотига масъул бўлган шахс (уй-жойдан фойдаланиш хизмати) рухсатисиз бир бўлинмадан иккинчи бўлинмага олиб ўтилиши мумкин эмас. Тегишли ҳужжатсиз мебель, жиҳозлар, ашё ва анжомлар мажмуини бир ҳарбий шаҳарчадан иккинчисига олиб ўтиш ман этилади.

128. Ухлаш хоналарида ёки шахсий таркиб учун мўлжалланган бошқа хоналарда кун тартиби, зарурий йўриқномалар, машғулотлар жадвали, нарядлар варақалари, шахсий таркиб жойлаштирилганлиги тасвирланган чизма ва бошқа ҳужжатлар махсус тахталарга бириктирилиб кўринарли жойга илинади.

129. Хоналарга осиладиган портрет ва суратлар рамкага олинган бўлиши лозим. Барча хоналарда гул бўлиши, деразаларига эса бир рангдаги шинам парда (жалюзи)лар осилишига рухсат берилади.

Бинонинг қуйи қаватидаги кўча томонга қараган деразалари тўла пардаланган ёки жилвадорланган (тонировкаланган) бўлиши шарт.

Бинога кириш эшиги ичкаридан ишончли тамбаланадиган бўлиши лозим бўлиб, қараш туйнукчага эга, ишончли ички тамбалаш мосламаси ва бўлинма бўйича навбатчини чақириш тугмаси билан жиҳозланган бўлиши лозим.

130. Шахсий таркиб яшайдиган барча биноларда сув ичиш учун махсус сув сақлаш ва тарқатиш мосламаси ёки қайнатилган сув ёки чой тўлдириладиган баклар ўрнатилади. Ушбу баклар бўлинма бўйича навбатчи ва бўлинма фельдшери (санитария йўриқчи) кузатуви остида астойдил ювилади, янги ичимлик суви (чой ёки қайнатилган сув) билан тўлдирилади ҳамда ҳафтада бир маротаба дезинфекция қилинади ва қайноқ пар билан ишлов берилади.

131. Барча хоналар чиқинди ташлаш учун ахлатдонлар, тамаки чекиш жойлари эса сув (зарарсизлантирувчи суюқлик) қуйилган кулдонларнинг етарлича сони билан таъминланади.

Бинога кириладиган ташқи эшик яқинида пойабзални лойдан тозалаш мосламалари ва ахлатдонлар бўлиши керак.

132. Хоналарнинг кундалик тозаланиши бўлинма бўйича навбатчининг бевосита раҳбарлиги остида навбатчи хона тозаловчилар томонидан амалга оширилади. Навбатчи хона тозаловчилар машғулотлардан озод этилмайдилар.

Машғулотлар давомида хоналардаги тозаликни сақлаш бўлинма бўйича посбонлар зиммасига юклатилади.

133. Хоналарнинг кундалик тозаланишидан ташқари ҳар ҳафтада бир маротаба взвод командирининг моддий (моддий-техник) таъминот бўйича ёрдамчиси раҳбарлиги остида умумий тозалаш ишлари ўтказилади. Умумий тозалаш ишлари давомида ўрин-жойлар (тўшак, ёстиқ ва адёллар) шамоллатиш учун ҳовлига олиб чиқилиши мумкин.

134. Бинода ҳожатхоналар этика ва эстетика талабларига риоя қилиниб, шахсий таркибни улардан айниқса эрталабки уйғонишдан сўнг тўс-тўполонсиз фойдаланиш имконини берувчи ҳисобни олган ҳолда жиҳозланади.

Ҳожатхоналар хоналар тоза тутилиши, ҳар куни дезинфекцияланиши, яхши ёритиш ва шамоллатиш тизимига эга бўлиши лозим. Тозалаш ашё ва анжомлари махсус ажратилган жойда (жавонда) сақланади. Ҳожатхоналарнинг сифатли тутилишини кузатиб бориш масъулияти бўлинма командирининг моддий (моддий-техник) таъминот бўйича ёрдамчиси, санитария йўриқчилар ва бўлинма бўйича навбатчилар зиммасига юклатилади.

Ташқи ҳожатхоналарнинг нажас тўпланадиган ўраси нам ўтказмайдиган тарзда, санитар нормалар талабларига мувофиқ жиҳозланади.

Ташқи ҳожатхоналарга олиб келадиган йўллар тунги вақтда ёритилади.

Нажас тўпланадиган ўралар ўз вақтида тозаланиб, дезинфекцияланади.

135. Хоналар лойиҳасини қайтадан режалаштириш, мавжуд иморатларни кўчириш, вайрон қилиш, янгиларини қуриш, ички электр тармоқлари, алоқа, сигнализация ва телевизион антенналар кабелларининг йўлларини ётқизиш, вақтинча ишлатиладиган иситкичларни ўрнатиш, янгиларини ўрнатиш Ўзбекистон Республикаси қонунчилигида белгиланган тартибда амалга оширилади.

Энергия ва газ билан таъминлаш жиҳозлари ва тармоқларини ҳамда марказий иситиш тизимини таъмирлаш ишлари уй-жойдан фойдаланиш хизмати ходимлари ёки бундай ишларни бажариш учун махсус тайёргарликдан ўтган шахслар томонидан амалга оширилади.

Хоналар ва зинапояларда саф билан оёғини олиб юриш тақиқланади

136. Ҳарбий қисм жойлашган ҳудуд, ҳарбий шаҳарчанинг ер майдонлари, унга яқин кўчалар кўкаламзорлаштирилиши, тоза ва батартиб тутилиши, тунги вақтда эса ёритилиши лозим. Ҳарбий шаҳарча ҳудуди девор билан ўраб тўсилади.

Тозалаш учун ҳарбий қисм ҳудуди бўлинмалар орасида майдонларга бўлиб тақсимланади. Чиқиндилар қопқоғи ёпиладиган контейнерларда тўпланиб, олиб чиқилади. Мазкур контейнерлар, уй-жой биноларидан, овқатланиш ва ҳарбий савдо объектларидан, новвойхоналардан 40 метрдан кам бўлмаган масофа наридаги қаттиқ қопламага эга майдонга ўрнатилади. Ҳар ҳафтада бир маротабадан кам бўлмаган тарзда тозаланади ва дезинфекцияланади.

Ҳарбий шаҳарча ҳудуди суткалик наряд кучи ва тушликдан сўнг тайинланган команда томонидан тозаланади. Парк-хўжалик куни ҳарбий қисм жойлашган ҳудудни тозалаш учун командалар ёки бўлинмалар тайинланади.

 

4-§. Хоналарини иситиш

 

137. Иситиш мавсумининг бошланиши ва якунланиши гарнизон бошлиғи буйруғи билан бошланиб, унга кўра печлар қиздириб иситиладиган бўлса биноларни иситиш, ёқилғи бериш ва қабул қилиб олиш тартиби ва вақти белгиланади.

Барча қозонхоналар, марказий иситиш тизимлари, печлар ва мўрилар иситиш мавсуми бошланганига қадар текшириб чиқилиши, аниқланган носозликлар бартараф этилиши лозим. Мўрилар белгиланган муддатларда тозалаб борилади.

138. Қишда уй-жой биноларидаги ҳаво ҳарорати +180С дан, тиббиёт муассасаларида +200С дан, қолган биноларда эса белгиланган меъёрлардан паст бўлмаган даражада сақлаб турилиши лозим. Хоналардаги иссиқлик ўлчагичлар ички деворларга, хона қиздирувчи мослама ва асбоблардан нарида осилади.

 

5-§. Хоналарни шамоллатиш

 

139. Бино хоналари посбонлар томонидан взвод бўйича навбатчи кузатуви остида қуйидагича шамоллатилади: ухлаш хоналарида – шахсий таркиб уйқуга ётишидан олдин ва уйқудан турганидан сўнг; ўқув синфларида – машғулотлар бошланишидан олдин ва танаффусларда.

140. Шахсий таркиб хонада бўлмаган кезларда йилнинг совуқ даврида дераза дарчалари (юқори табақаси), иссиқ даврида эса деразалар очилади. Агар улар хонадан чиқмаса бир томонидаги дераза дарчалари (юқори табақаси) ёки хусусан деразалар очилади.

Ёз фаслида ошхона, тиббиёт пункти ва ҳожатхоналарнинг деразалари ҳашаротлардан ҳимояланиш учун майин катакли тўрлар (техник дока) билан жиҳозланади.

Мавжуд шамоллатиш қурилмалари соз ҳолда тутилиши лозим. Ҳаво оқимини келтирувчи ва сўриб олувчи шамоллатиш қурилмаси ҳарбий қисм командири томонидан белгиланган вақтда ишга туширилади.

 

6-§. Хоналарини ёритиш

 

141. Бино хоналарини ёритиш тартиби ҳарбий қисм командири томонидан белгиланади. Биноларнинг ёритилиши тўла ва навбатчи (хира тўқ зангори ёки оч-кўк ранг) ёритиш воситаларини ёқиш турларига бўлинади.

Ухлаш хоналарида уйқу вақтида фақат навбатчи ёритиш воситаларини ёқилади.

Биноларга кириш йўлаклари, қурол сақлаш хоналари, бино ичидаги йўлаклар, зиналар ва ҳожатхоналар оқшомдан кун ёришгунга қадар тўла ёритилади. Ёритиш режимига амал қилиниши посбон ва навбатчилар зиммаларига юклатилади.

142. Авария ёки бошқа бир сабабларга кўра электр ёруғлик воситалари ўчган ҳолатлар учун взвод ва бошқа бўлинмалар навбатчилари ихтиёрида захира ёритиш манбалари бўлиши лозим. Ушбу манбаларни сақлаш жойлари ҳарбий қисм командири томонидан белгиланади.

 

7-§. Аҳоли пунктларида жойлашиш

 

143. Ҳарбий қисм бўлинмалари аҳоли пунктларида давлат ҳокимияти ва маҳаллий ўзини-ўзи бошқариш ҳудудий давлат бошқарув органлари ва жойлардаги ижро органларининг вакиллари билан мувофиқлаштирилган тарзда маъмурий биноларга, бундай бинолар бўлмаса – яшаш учун яроқли уйлар ёки иморатларга жойлаштирилади.

Жойлаштирилганидан сўнг бир уйдан бошқа уйга ўзбошимчалик билан кўчиб ўтиш ман этилади.

144. Вақтинча жойлашиш учун белгиланган бинолар даставвал ҳарбий қисм командирининг буйруғига мувофиқ санитар-эпидемиологик жиҳатдан тафтиш қилинади. Санитар-эпидемиологик жиҳатдан нохуш бўлган аҳоли пунктига жойлашиш ман этилади.

145. Бино, айвон ва майдонлар эгалланишидан олдин бўлинма командири томонидан кўздан кечириб чиқилади ва шундан сўнггина шахсий таркиб, қурол-аслаҳа ва ҳарбий техника жойлаштирилади.

Гуруҳлар имкон қадар бир-бирига яқин жойлаштирилади.

Взвод ва ундан юқори қўмондонлик таркиби офицерлари ўзига бўйсунувчи бўлинмалар яқинидаги алоҳида биноларга жойлашадилар.

Қурол-аслаҳа ва ҳарбий техника иморатлардан ташқарида, пана (ниқобланган) майдонлар ёки айвонларга бўлинмаларга тегишлилиги бўйича жойлаштирилади.

146. Ҳар бир взвод учун қароргоҳ чегаралари белгиланиб, унда машғулотлар ўтказиш учун иморатлар ва ер майдонлари ажратиб берилади. бундан ташқари тревога бўйича тўпланиш учун йиғин пункти тайинланади.

147. Омборлар учун ёнғин хавфсизлиги талабларига жавоб берувчи алоҳида иморатлар ажратилади.

Агар ошхона, новвойхона ва ҳаммом ташкил этиш учун алоҳида бинолар ажратилмаган бўлса уй-жойлар ва бошқа иморатлардан нарида, ёнғин чиқишига йўл қўймайдиган масофаларда жой танланади.

148. Бўлинмалар аҳоли пунктига вақтинча жойлаштирилгач, зудлик билан ҳожатхоналар барпо этилади; уларни ўз вақтида қуриш ва тартибли тутишга алоҳида эътибор қаратилади.

149. Ичимлик суви ва таом тайёрлаш учун сув фақат сув таъминотининг белгиланган ва олдиндан текширилган пунктларидан (манбаларидан) олинади; ушбу пункт ва манбаларнинг ифлосланишини олдини олиш чоралари кўрилиб, кеча-кундуз муҳофаза қилинади.

150. Ҳар бир бинода ҳарбий хизматчиларнинг юриш-туриши, ички тартиб, мавжуд мол-мулкнинг бут сақланиши, бино атрофидаги тозалик ҳамда ёнғин хавфсизлиги талабларига амал қилиниши учун жавоб берувчи катта тайинланади.

Барча ҳарбий хизматчиларга бинодаги (ҳудуддаги) мол-мулкдан унинг соҳиби рухсатисиз фойдаланиш ман этилади.

151. Бўлинмалар аҳоли пунктига вақтинча жойлаштирилганда қурол-яроғ ва ўқ-дорилар эшиклар, печлар, қиздириш мослама ва асбобларидан наридаги қуруқ жойда сақланиб, суткалик наряд томонидан мунтазам қўриқланади. Ҳарбий кийим ва аслаҳа-анжомлар сақлаш учун мослаштирилган жойларга жойлаштирилади. Шахсий буюм ва ички кийимлар буюм қопчаларида сақланади.

152. Ички тартиб ва муддатли ҳарбий хизматчиларни бригада қароргоҳидан ташқарига қисқа таътилига қўйиб юборишга тааллуқли қолган барча масалаларда, қўшинларни доимий жойлашув жойида жойлашишда белгиланган қоидаларга амал қилинади.

 

8-§. Ёнғинга қарши хавфсизликни сақлаш

 

153. Барча ҳарбий хизматчилар ёнғин хавфсизлиги талаблари мазкур Низомнинг 7 иловасини ва ўт ўчириш воситаларидан фойдаланишни билишлари шарт.

Ёнғин чиққан ҳолатларда ҳар бир ҳарбий хизматчи тезкорлик билан штатдаги (штатдан ташқари) ўт ўчирувчилар командасини (келгусида – ёнгин командаси) чақиртириш чора-тадбирларини кўллаган ҳолда, барча мавжуд воситаларни қўллаб ўт ўчириш, шунингдек, одам, қурол-аслаҳа, ҳарбий техника ва бошқа мол-мулкларни қутқаришга киришиши керак.

154. Ҳарбий қисмда, маҳаллий ёнғин хавфсизлиги органи билан келишилган, ёнғинга қарши тадбирлар тезкор режаси ишлаб чиқилади ва ушбу режа ҳарбий қисм командири томонидан тасдиқланиб, барча шахсий таркибга етказилади.

Мазкур режанинг бир нусхаси ҳарбий қисм бўйича навбатчи хонасида жойлашади.

155. Ҳарбий қисмда ёнғинга қарши тадбирларни ташкиллаштирилиши ҳарбий қисм командирининг моддий таъминот бўйича ўринбосари томонидан таъминланади.

Унинг мажбуриятлари вазирликнинг буйруқ ва қарорлари билан белгиланади.

156. Ҳарбий қисм командири, ҳарбий қисм командир ўринбосари ҳарбий қисм бириктирилган ҳудудлардаги машғулотлар, ўт очишлар, машқлар ва жанговар (махсус) тайёргарликнинг бошқа тадбирлари ўтказилиши мобайнида ёнғин хавфсизлигининг ташкиллаштирилиши ва ушбу хавфсизлик талабларига амал қилиниши учун жавоб берадилар.

157. Бўлинма командирлари, хизмат, устахона, цех, клуб, лаборатория ва бошқа объект бошлиқлари ўзига бўйсунувчи бўлинма, хизмат ва объектларда ёнғин хавфсизлиги талабларига амал қилиниши ва мавжуд ўт ўчириш воситалари соз тутилиши учун жавоб берадилар.

158. Ҳарбий қисмда ёнғинга қарши муҳофазани бевосита ёнғин хавфсизлиги хизмати бошлиғи, агарда штатга асосан бундай лавозим киритилмаган бўлса, унинг мажбуриятлари офицерлардан бирга қўшимча равишда юкланади.

159. Штат бўйича ўт ўчирувчилар командасига эга бўлмаган ҳарбий қисмда 5 кишидан 15 кишигача иборат штатдан ташқари команда тузилади.

Штатдан ташқари ўт ўчирувчилар командасига, одатда битта бўлинмада хизмат ўтаётган ҳарбий хизматчилар тайинланади.

Мазкур командадан ўт ўчирувчилар наряди тайинланади. Ушбу наряд ўт ўчириш постларида кеча-кундуз ёки ҳарбий қисм командири томонидан тасдиқланган постлар жадвалига мувофиқ муайян вақт давомида хизмат ўтайди.

Ўт ўчирувчилар командасининг шахсий таркиби бошқа турдаги наряд хизматларидан озод этилади.

 

9-§. Атроф-муҳитни муҳофаза қилиш

 

160. Ҳар бир ҳарбий хизматчи ўзининг бутун кундалик фаолияти давомида табиатни авайлаш, унинг бойликларини муҳофаза қилишга мажбурдир. Бунинг учун у атроф-муҳитни ифлосланишига олиб келадиган ҳарбий қисмда (бўлинмада) мавжуд асосий манбаларни билиши ҳамда тегишли қоида ва йўриқномаларда кўзда тутилган сув манбалари, атмосфера ҳавоси ва тупроқнинг ифлосланишига қарши чоралар, ҳайвонот ва ўсимлик оламини сақлаш бўйича тадбирларга қатъий амал қилиши лозим.

Ҳамма поғонадаги командирлар (бошлиқлар) муомаладаги қонунчиликдан келиб чиққан ҳолда атроф-муҳитни ҳимоя қилиш тадбирларини ташкиллаштириш ва назорат қилишга мажбурдирлар.

161. Ўз ҳатти-ҳаракатлари билан ёки тегишли чора кўрмаганликлари оқибатида атроф-муҳитнинг ифлосланишига йўл қўйган ҳарбий хизматчилар белгиланган тартибда жавобгарликка тортиладилар.

 

6-боб

ВАҚТ ТАҚСИМОТИ ВА КУН ТАРТИБИ

 

1-§. Умумий қоидалар

 

162. Ҳарбий қисмда вақт тақсимоти ҳарбий қисмнинг жанговар шайлиги таъминланишини кўзда тутган ҳамда шахсий таркибнинг жанговар тайёргарлиги уюшқоқ олиб борилиши, ҳарбий қисмда ички тартиб ва ҳарбий интизом сақланиши, ҳарбий хизматчилар тарбияси, маданий савияси оширилиши, уларга маиший хизмат кўрсатилиши, ўз вақтида дам олишлари ва овқатланишлари учун шарт-шароит яратилиши инобатга олинган ҳолда амалга оширилади.

Шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар ўтаётган ҳафталик хизмат вақтининг умумий давомийлиги, одатда Ўзбекистон Республикасининг амалдаги қонун ҳужжатларида белгиланган иш вақти давомийлигига мос келиши лозим. Муддатли ҳарбий хизматчиларнинг хизмат вақти ҳарбий қисмнинг кун тартиби билан белгиланади.

Дам олиш ва байрам кунлари ҳарбий хизмат мажбуриятларини бажариш учун жалб этилган ҳарбий хизматчиларга хизмат манфаатларини инобатга олган ҳолда қисм (бўлинма) командири томонидан ҳафтанинг бошқа кунлари дам олиш имкони берилади. Дам олиш вақти дам олиш ва байрам кунлари ўталган хизмат вақтидан ошмаслиги лозим.

163. Ҳарбий қисмда сутка вақти, айрим масалалар бўйича эса – ҳафта вақти кун тартиби ва хизмат вақти регламентига тақсимланади.

Ҳарбий қисмнинг кун тартиби ва шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларнинг хизмат регламенти қисм бўлинмалари ва штабининг кундалик фаолияти, шахсий таркиб таълимоти ва кундалик ҳаётидаги асосий тадбирларнинг вақт бўйича тақсимланиб амалга оширилишини белгилайди.

Ҳарбий қисмнинг кун тартиби ва шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларнинг хизмат вақти регламенти ҳарбий қисм ёки қўшилма командири томонидан Қуролли Кучлар тури, қўшин тури ва ҳарбий қисм олдига қўйилган вазифалар, йил фасли, иқлим ва табиий жой шароитлари инобатга олинган ҳолда белгиланади.

Улар ўқув йили учун ишлаб чиқилиб, жанговар ўт очиш машғулотлари, дала чиқишлари, ҳарбий машқлар, манёврлар, олиб бориладиган жанговар навбатчилик хизмати (жанговар хизмат), суткалик наряд, қоровул хизматлари ва шу каби бошқа тадбирлар вақтига, амалга оширилишининг ўзига хос хусусиятларини инобатга олган ҳолда, ҳарбий қисм командирлари томонидан аниқликлар киритилиши мумкин.

Ҳарбий қисмнинг кун тартиби суткалик наряд ҳужжатлари таркибида, шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларнинг хизмат вақти регламенти кўрсатилган ҳужжат эса – ҳарбий қисм штаби ва бўлинмалар иш юритиш хонасида бўлади.

164. Кун тартибида эрталабки бадан тарбия, эрталабки ва кечки ювиниш, эрталабки кўрик, ўқув машғулотлари ва ушбу машғулотларига тайёргарлик кўриш, махсус (ишчи) кийимни алмаштириш, овқатланишдан олдин ва овқатлангандан сўнг, пойабзал тозалаш, ювиниш, қурол-аслаҳа ва ҳарбий техникага техник хизмат кўрсатиш, тарбиявий ва оммавий-спорт ишлари, шахсий таркибга тезкор ахборот бериш, телекўрсатувлар кўриш, тиббиёт пунктида беморларни қабул қилиш, шахсий эҳтиёжлар, кечки сайр, кечки йўқлама ва 8 соат уйқу вақти кўзда тутилган бўлиши лозим.

Овқатланишлар орасидаги вақт 7 соатдан ошмаслиги лозим.

Тушликдан сўнг 30 дақиқа давомида машғулотлар ёки бирон-бир ишлар ўтказилмаслиги лозим.

Мажлислар, йиғилишлар, шу жумладан, спектакль ва кинофильмлар намойиши, шунга ўхшаш бошқа оммавий тадбирлар кечки сайрга қадар якунланиши лозим.

165. Хизмат вақти регламенти давомида қуйидаги тадбирларнинг амалга оширилиш вақти кўзда тутилади: шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларнинг хизмат жойига келиш ва ундан кетиш, овқатланиш (тушлик) учун танаффус қилиш, командирлик, мустақил тайёргарликлар, кундалик машғулотларга тайёргарлик кўриш ва ўтказиш, жисмоний тайёргарлик, юқори поғонадаги командирларнинг (бошлиқларнинг) буйруқларини етказиш вақти ва дам олиш кунлари.

Ҳарбий қисм ва бўлинмаларда, навбатчи смена ва суткалик наряд таркибига кирмайдиган шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларнинг сутка давомида навбатчилик ўташи қисм командири томонидан истисно ҳолларда жорий этилиши мумкин.

166. Ҳарбий қисмда ҳар ҳафта қурол-аслаҳа, ҳарбий техника ва бошқа моддий воситаларга техник хизмат кўрсатиш, парклар ва ўқув-моддий база объектларини тўлиқ жиҳозлаш, ободонлаштириш, ҳарбий шаҳарча ҳудудини тартибга келтириш каби ишларни амалга ошириш мақсадларида парк-хўжалик куни ўтказилади. Шу куни барча бино ва хоналар тартибга келтирилади.

Бундан ташқари, қурол-аслаҳа ва ҳарбий техниканинг доимий жанговар шайлигини сақлаб туриш мақсадида, ҳарбий қисмда парк кунлари ўтказилиб, ушбу тадбирга барча шахсий таркиб жалб этилади.

Парк-хўжалик ва парк кунлари ҳарбий қисм штаби томонидан ҳарбий қисм командирининг қурол-аслаҳа ва моддий таъминот бўйича ўринбосарлари билан ҳамкорликда ишлаб чиқиладиган режаларга мувофиқ ўтказилади. Ушбу режалар кўчирмаси бўлинмаларга етказилади.

167. Якшанба ва байрам кунлари жанговар навбатчилик (навбатчилик) ва суткалик наряд хизматини ўтаётганлардан ташқари, барча шахсий таркиб учун дам олиш куни деб саналади. Ушбу куни, шунингдек, машғулотлардан бўш вақтда шахсий таркиб билан маданий-маърифий ишлар, спорт мусобақалари ва турли спорт ўйинлари ўтказилади.

Дам олиш куни арафасида муддатли ҳарбий хизматчилар учун ташкиллаштирилган концерт дастурлари, кинофильмлар намойиши ва бошқа тадбирларни одатдагидан 1 соатга кеч якунлашга рухсат берилади. Дам олиш куни эса шахсий таркиб уйқудан одатдагидан кеч, ҳарбий қисм командири томонидан белгиланган соатда уйғотилади.

Дам олиш куни эрталабки бадан тарбия ўтказилмайди.

 

 

 

 

2-§. Уйқудан туриш, эрталабки кўрик ва кечки йўқлама

 

168. Бўлинма бўйича навбатчи эрталаб, белгиланган вақтда «Уйғон» сигнали бўйича бўлинма шахсий таркибининг умумий уйғонишни амалга оширади.

169. Уйқудан турилгач, эрталабки эрталабки бадантарбия, хоналар ва бириктирилган ҳудудни тозалаш, ўрин-жойларни йиғиш, ювиниш ўтказилади.

170. Эрталабки кўрик дарслар бошланишидан олдин, бўлинма (взвод) командирининг бевосита бошчилигида бўлинманинг бутун шахсий таркиби жалб қилинган ҳолда ўтказилади. Уни ўтказиш учун бўлинма командирининг “Взвод, эрталабки кўрикка сафлан” командасига кўра гуруҳ командирлари (секция командирлари) ўз бўлинмаларини эрталабки кўрик учун белгиланган жойда саф торттирадилар; сафарга келганлар сафнинг чап қанотига турадилар.

Бўлинма командирининг командасига кўра гуруҳ командирлари ва секция командирлари эрталабки кўрик ўтказадилар.

Эрталабки кўрик давомида барча ҳарбий хизматчиларнинг сони, ташқи кўриниши ва шахсий гигиена қоидаларига амал қилаётганликлари текширилади, аниқланган камчиликлар бартараф қилинади.

Взвод бўйича навбатчи тиббий ёрдамга эҳтиёж сезганларни тиббиёт пунктига юбориш учун, ички идоравий ҳужжатлар билан шакли белгиланган беморларни қайд этиш китобига ёзиб олади.

Оёқлар, пайпоқлар ва ички кийимлар ҳолати вақти-вақти билан, одатда уйқуга ётишдан олдин текширилади.

172. Кечки йўқламадан олдин, кун тартибида кўрсатилган вақтда кечки сайр ўтказилади. Кечки сайр давомида шахсий таркиб бўлинма таркибида саф қўшиқларини ижро этади.

Сайрдан сўнг, бўлинма бўйича навбатчининг “Взвод кечки йўқламага – сафлан” командасига биноан шахсий таркиб кечки йўқлама ўтказиладиган жойга саф тортади.

Взвод бўйича бўлинма шахсий таркибининг номма-ном рўйхати бўйича шахсий таркибни йўқлашга киришади. Ўз фамилиясини эшитган ҳар бир ҳарбий хизматчи «Мен» деб жавоб беради. Сафда бўлмаган ҳарбий хизматчилар ўрнига гуруҳ командирининг ўринбосари жавоб беради масалан «Қоровуллик хизматида», «Таътилда».

Кечки йўқлама ниҳоясига етгач, «Эркин» командасини бериб, барча ҳарбий хизматчиларга етказилиши лозим бўлган буйруқ ва буйруқномаларни ўқиб эшиттиради, келаси кунга наряд ҳамда тревога эълон қилинган ва ёнғин чиққан ҳолатлар учун шахсий таркибнинг жанговар ҳисоби аниқлаштирилади, эртанги кун фаррошлари тайинланади. Белгиланган вақт етгач, «Уйқуга» командаси берилади, навбатчи ёритиш воситалари ёқилиб, жимлик сақланади.

173. Эрталабки кўрик ва кечки йўқлама ўтказилганида взвод қароргоҳида взвод командири ёки унинг ўринбосари, бўлинма офицери бўлса кўрик (йўқлама) натижалари ҳақида унга билдирув беради.

174. Вақти-вақти билан ҳарбий қисм режасига мувофиқ умумий кечки йўқламалар ўтказилади.

Унга ҳарбий қисм ташқарида яшаётган шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларни жалб қилинишини инобатга олиб, унинг ўтказилиш вақти, шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларни уйларига қайтиши ҳисоби билан аниқлаштирилиши мумкин.

Кечки йўқлама ўтказиладиган жой ёритилган бўлиши лозим.

Ўтказиладиган умумий кечки йўқламада суткалик наряд таркибидан ташқари ҳамма иштирок этиши шарт.

Бўлинма командирлари томонидан барча шахсий таркибнинг номма-ном рўйхат бўйича йўқламаси ўтказилади ва бўлинма командирига йўқлама натижалари ҳақида ҳарбий қисм командирига билдирув берилади.

Умумий кечки йўқлама ниҳоясига етгач ҳарбий қисм командири “Ростлан” командасини беради ва Ўзбекистон Республикаси Давлат мадҳиясини куйлашни буюради.

Шундан сўнг бўлинмалар шахдам ўтадилар.

 

3-§. Ўқув машғулотлари

 

175. Жанговар тайёргарлик ҳарбий хизматчилар томонидан тинчлик даврида олиб бориладиган кундалик фаолиятнинг асосий мазмунидир. Ҳарбий хизматчиларни замонавий жангда бажариладиган хатти-ҳаракатларга ўргатиш мақсадида олиб бориладиган машғулотлар ва тактик машқлар суст ва соддалаштирилган тарзда ўтказилишига йўл қўйилмайди.

Ўқув машғулотлари ва тактик машқларда ҳарбий қисмнинг жамики шахсий таркиби иштирок этиши шарт. Машғулотлардан фақат ҳарбий қисм командирининг буйруғида кўзда тутилган суткалик наряд хизматини ўтаётган, иш нарядига тайинланган, шунингдек, байрам ва дам олиш куни хизмат ўтаганлиги учун дам берилган ҳарбий хизматчиларгина озод этиладилар.

Касаллиги туфайли дала машғулотларидан озод этилган ҳарбий хизматчилар билан ўтказиладиган машғулотлар взвод командирининг буйруғига кўра ўқув синфларида ташкиллаштирилади.

Жанговар ва маънавий-маърифий тайёргарлик режаси ҳамда машғулотлар жадвалида белгиланган тадбирлар фақат ҳарбий қисм командири томонидан кечки пайтга кўчириб ўтказилиши мумкин.

176. Машғулотлар кун тартибида белгиланган вақтда бошланади ва якунланади.

Машғулотга чиқишдан олдин гуруҳ командирлари (секция командирлари) томонидан бўйсунувчи шахсий таркиб сони, машғулот ўтказилиши учун белгиланган ҳарбий кийим русуми кийилганлиги, аслаҳа-анжомлар танага тўғри мослаштирилганлиги текширилиб, қурол-яроғ ўқланмаганлиги кўздан кечириб чиқилади.

Машғулотлар ва тактик машқлар якунига етгач, барча қурол-аслаҳа, ҳарбий техника ва ўқув-машқ воситалари, шу жумладан, ўқли қурол ва ўқ-дорилар сони ва бутлиги бўлинма командири томонидан шахсан текшириб чиқилади. Қурол-яроғ ва ўқдон қопчиқлари гуруҳ командирининг ўринбосарлари (секция командирлари) томонидан текширилади. Текширув натижалари ҳақида қўмондонлик поғонаси бўйича билдирув берилади. Сарфланмаган ўқ-дори ва ишлатилган гильзалар белгиланган тартибда топширилади.

Машғулотлар ва тактик машқлар якунига етгач, қурол-яроғ ва кўмакчи асбоб-ускуна тозаланади, қурол-аслаҳа ва ҳарбий техникага техник хизмат кўрсатилади, машғулот ўтказилган жой тозаланиб, тартибга келтирилади.

 

4-§. Нонушта, тушлик ва кечки овқат

 

177. Кун тартибида белгиланган соатга бориб таом тайёр бўлиши керак.

Тайёр таомни тарқатишдан олдин шифокор (фельдшер) ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи) билан биргаликда таом сифатини текшириши, порцияларни назорат тарозисида тортиб кўриши, овқатланиш зали хоналари, ошхона-овқатланиш зали идишлари ва ашё-анжомларининг санитар ҳолатини текшириб чиқиши лозим.

Текширув натижалари тайёрланган таом сифати устидан юритилган назорат ҳисоби китобида акс эттирилади.

Белгиланган вақтда ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи) таом тарқатишга рухсат беради.

178. Қозон таъминотида турган ҳарбий хизматчилар ошхонага тозаланган кийим ва пойабзалда, саф тортиб, взвод командирининг моддий (моддий-техник) таъминот бўйича ёрдамчиси ёки бўлинма командири раҳбарлигида келишлари лозим.

Шахсий таркибнинг овқатланиши умумэътироф этилган этика ва эстетика нормаларида ўтказилиши шарт.

179. Суткалик наряд хизматини ўтаётган шахслар ҳарбий қисм командири томонидан белгиланган вақтда овқатни оладилар.

Ҳарбий қисм тиббиёт пунктида даволанаётган беморларга таом госпиталь паёги меъёрларига кўра тайёрланиб, алоҳида етказиб берилади.

 

5-§. Муддатли ҳарбий хизмат ҳарбий хизматчилари ва таълим муассаса курсант (тингловчи)ларининг ҳаракатланиш қоидаси

 

180. Муддатли ҳарбий хизматчилар ҳарбий қисм қароргоҳида эркин, гарнизон сарҳадларида эса – қисқа таътил варақаси билан юришга ҳақлидирлар. Ҳарбий хизматчилар ҳарбий хизмат ўташаётган гарнизон ҳудудидан ташқарига ҳарбий қисм командирининг рухсати билан чиқадилар.

181. Муддатли ҳарбий хизматчи, агар унга нисбатан “навбатдаги қисқа таътилидан маҳрум қилиш” таъзири қўлланилмаган бўлса, бир ҳафтада бир маротаба ҳарбий бўлинма қароргоҳидан қисқа таътилига чиқиш ҳуқуқига эгадир. Шу билан бирга ҳарбий қисмнинг жанговар шайлиги ва жанговар навбатчилик сифати пасаймаслиги учун ушбу ҳарбий хизматчиларнинг қисқа таътилига чиқишлари ҳарбий қисм ичида ва ҳарбий қисм бўлинмалари ўртасида йўлга қўйилиб борилиши лозим.

Муддатли ҳарбий хизматчилар ҳарбий қисм қароргоҳидан ташқарида ўтказиладиган қисқа таътилга белгиланган тартибда, ҳарбий қисм командири томонидан белгиланган кун ва вақтда взвод командири томонидан чиқарилади. Битта бўлинмадан бир вақтнинг ўзида 30% гача рўйхатда кўрсатилган ҳарбий хизматчилар қисқа таътилига чиқарилишлари мумкин.

Ҳарбий хизматга янги чақирилган муддатли ҳарбий хизматчилар Ватанга қасамёд қабул қилганларидан сўнггина ҳарбий қисм қароргоҳидан қисқа таътилига чиқарилишлари мумкин. Шанба, якшанба, байрам арафаси ва байрам кунлари қисқа шаҳар таътилига кечки йўқламага қадар чиқишга рухсат берилади.

Узрли сабабларга кўра ҳарбий хизматчи ҳарбий қисм командирининг рухсати билан муддатли ҳарбий хизмат ҳарбий хизматчиларига ҳафтанинг бошқа кунлари ҳам машғулотлардан сўнг кечки йўқламага қадар ёки келгуси кун тонгига қадар (машғулотлар бошланишига 2 соат қолган вақтдан кеч бўлмаган тарзда) қисқа таътилига чиқарилиши мумкин.

Ҳарбий бўлинма ҳудудидан қисқа таътилга чиқиш навбати билан амалга оширилади, навбатни тўғридан-тўғри бошлиқлар амалга оширадилар.

Муддатли ҳарбий хизматчиларга дам олиш ва байрам кунлари жанговар навбатчилик ва суткалик наряд хизматини ўтаганликлари учун қисқа шаҳар таътили тақдим этилмайди.

182. Ҳарбий хизматчилар қисқа таътилига чиқишга рухсат олиш учун ўзларининг бевосита бошлиқларига мурожаат қиладилар.

Масалан: “Ўртоқ кичик сержант, менга шанба куни соат 20.00 га қадар қисқа таътилига чиқишга рухсат беришингизни сўрайман”.

Взвод командирига билдирув бериш учун рўйхатини взвод командирининг моддий (моддий-техник) таъминот бўйича ёрдамчисига шакллантиради.

Рўйхат кўриб чиқилгач взвод командири қисқа таътилга чиқиш китоби ва қисқа таътил варақалари тўлдиради.

183. Белгиланган вақтда взвод бўйича навбатчи қисқа таътилга чиқарилаётганларни саф торттиради ва взвод командирининг моддий (моддий-техник) таъминот бўйича ёрдамчисига билдирув беради.

Взвод командирининг моддий (моддий-техник) таъминот бўйича ёрдамчиси қисқа таътилига чиқарилаётган ҳарбий хизматчиларни ташқи кўринишини кўздан кечириб, қисқа таътил даврида ўзини тутиш қоидалари ҳақида йўриқнома беради.

Шундан сўнг у қисқа таътилига чиқарилаётган ҳарбий хизматчиларга взвод командири имзолаган қисқа таътил варақаларини топширади.

Бўлинма бўйича навбатчи қисқа таътилига чиқарилаётган ҳарбий хизматчиларни ҳарбий қисм бўйича навбатчига тақдим этади.

Ҳарбий қисм қароргоҳидан қисқа шаҳар таътилига чиқарилаётган муддатли ҳарбий хизматчилар ёнида ҳарбий гувоҳнома бўлиши шарт.

184. Қисқа таътилидан қайтиб келган ҳарбий хизматчилар ҳарбий қисм бўйича навбатчи ҳузурига келиб, қисмга қайтганликлари ҳақида билдирув берадилар. Ҳарбий қисм бўйича навбатчи қисқа таътил варақаларига қисмга қайтиб келган соатни белгилайди.

Шундан сўнг улар бўлинмага, бўлинма бўйича навбатчи маъруза қилишга бориб, унга қисқа таътил варақасини топширадилар.

Масалан: “Ўртоқ сержант. Оддий аскар Рўзметов қисқа таътилидан қайтиб келди. Таътил давомида танбеҳ олмадим (ёки фалончидан танбеҳ олдим)”.

Бўлинма бўйича навбатчи “Қисм ҳудудидан қисқа таътилига чиққан ҳарбий хизматчилар ҳисобини юритиш китоби”га ҳарбий хизматчиларнинг қисмга қайтган вақтини қайд этиб, қисқа таътил варақаларини взвод командирининг моддий (моддий-техник) таъминот бўйича ёрдамчисига топширади.

185. Ҳарбий таълим курсант (тингловчи)ларини муассасадан ташқарига қисқа таътилга қўйиб юбориш, шунингдек уларнинг ётоқхоналарда ёки ҳарбий таълим муассасаси қароргоҳи ҳудудидан ташқарида яшаши вазирликнинг тегишли буйруқ ва қарорларига асосан ҳарбий таълим муассасаси бошлиғи томонидан белгиланади.

186. Аҳоли пунктларидан узоқ жойларда жойлашган ва шахсий таркибни қисм қароргоҳидан кўрсатилган тартибда қисқа таътилига чиқариш мақсадга мувофиқ бўлмаган бошқа ҳолатлардаги ҳарбий қисмда (алоҳида бўлинмада), дам олиш кунлари ҳарбий қисм (алоҳида бўлинма) командирининг қарорига биноан яқин орадаги йирик аҳоли пунктларига (шаҳарларга) гуруҳ таркибида транспортда чиқиб келиш тадбирлари ўтказилади.

 

6-§. Бўлинма (команда)ларни жўнатиш ва уларнинг йўл юриши

 

187. Бўлинмалар хизмат сафарларига, одатда ўз командирлари бошчилигида жўнатилади.

Турли бўлинмаларга мансуб муддатли ҳарбий хизматчилар сафарга юбориладиган бўлса улар таркибидан команда тузилиб, шартнома бўйича ҳарбий хизматчилардан бири команда бошлиғи этиб тайинланади.

Ҳарбий қисмда сафарга кетаётган бўлинма командирига (команда бошлиғига) ҳарбий қисм штаби бошлиғи имзолаган ва ҳарбий қисмнинг гербли муҳри билан тасдиқланган сафар гувоҳномаси ҳамда қурол русуми ва рақами, топширилган ўқ-дори миқдори кўрсатилган шахсий таркиб рўйхати расмийлаштирилиб берилади.

Бундан ташқари бўлинма командирига (команда бошлиғига) қуйидагилар кўрсатиб ўтилади: йўлда юриш ва овқатланиш тартиби, бўлинма қанча вақтга, қаерга ва кимнинг ихтиёрига жўнатилаётганлиги, хавфсизлик талаблари, қурол сақлаш ва қўллаш қоидалари, шу жумладан бўлинма (команда) томонидан ўталадиган хизмат билан боғлиқ бошқа кўрсатмалар берилади.

188. Бўлинмани (командани) хизмат сафарига юбориш учун тайёрлаш амалларига шахсий таркиб қайси бўлинмадан ажратилган бўлса ўша бўлинма командири бошчилик қилади.

Белгиланган вақтда сафарга жўнаб кетаётган бўлинма (команда) тайинланган бўлинма командири (команда бошлиғи) бошчилигида ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи) ҳузурига етиб келади.

Ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи) бўлинманинг (команданинг) таркиби ва таъминланганлик даражасини текширади ва унинг шайлиги ҳақида штаб бошлиғига ёки ҳарбий қисм командирига билдирув беради.

Ҳарбий қисм штаби бошлиғи бўлинма (команда) таркибини кўздан кечириб, унинг шайлигини текширади, бўлинма командирига (команда бошлиғига), зарур бўлса барча шахсий таркибга ҳам йўл-йўриқ беради, бўлинманинг (команданинг) ўз вақтида, зарур бўлган ҳолларда транспорт воситасини ажратган тарзда йўлга чиқишини таъминлайди.

189. Сафарга жўнаб кетаётган бўлинма командири (команда бошлиғи) шахсий таркибнинг ҳарбий интизом ва ички тартибни сақлаб бориши, қўйилган вазифани ўз вақтида бажариши, шу жумладан, қурол-яроғ, ўқ-дори ва бошқа ҳарбий мулкнинг бут сақланиши учун жавоб беради.

Бўлинма командири (команда бошлиғи) тайинланган жойга етиб келгач ихтиёрига ушбу бўлинма (команда) юборилган шахсга, қисмга қайтиб келганда эса – ҳарбий қисм командирининг биринчи ўринбосари-штаб бошлиғига етиб келганлик ҳақида билдирув беради.

190. Ҳаракатланиш машина, темир йўл, дарё ва ҳаво транспортларида амалга оширилса бўлинма командирлари ички идоравий норматив-ҳуқуқий актлари талабларига таянадилар.

191. Хизмат вазифаларини бажариш учун жўнатилаётган, шу жумладан, экскурсия, кино, театр ва гарнизон сарҳадларидаги бошқа жамоат жойларига чиқарилган муддатли ҳарбий хизматчилар команда таркибида, взвод командири томонидан катта этиб тайинланган шартнома бўйича ҳарбий хизматчи бошчилигида боради.

Катта этиб тайинланган шартнома бўйича ҳарбий хизматчи команда таркибини йиғади, уни саф торттириб кўрикдан ўтказади, рўйхатини тузади ва қисм қароргоҳидан чиқишга шай эканлиги ҳақида взвод командирига ёки унинг вазифасини бажараётган шахсга билдирув беради.

Рухсат олгач, командани ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчига (навбатчига) тақдим қилади ва тайинланган жойга олиб кетади.

192. Бўлинмадан икки ва ундан ортиқ ҳарбий хизматчи жўнаб кетаётганида доимо улардан бири катта этиб тайинланади.

Пиёда саф тортиб бораётган командалар бахтсиз ҳодиса рўй беришини олдини олиш мақсадида колонна боши ва орқасида тунги вақтда сигнал фонарлари, кундуз куни эса – сигнал байроқчаларига эга бўлиши шарт.

 

7-§. Ҳарбий хизматчиларни келиб кўриш

 

193. Ҳарбий хизматчига, уни кўргани келган шахслар билан учрашиш учун рухсат взвод командири томонидан берилади. Бундай учрашувлар кун тартибида белгиланган вақтда, ҳарбий қисмга ташриф буюрганлар учун атайин ажратилган хонада (жойда) ўтади.

194. Ҳарбий қисм командирининг қарорига асосан ташриф буюрадиганлар учун хона (жой) суткалик наряднинг бирига бириктирилади.

Унинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари ҳарбий қисм командири томонидан тасдиқланган йўриқномада белгиланади.

Ҳарбий хизматчилар билан учрашиш истагини билдирган шахслар ҳарбий қисмга ташриф буюрадиганлар учун хонага ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи)нинг рухсати билан киритилади.

195. Ҳарбий хизматчиларнинг оила аъзолари ва бошқа шахслар ҳарбий қисм шахсий таркибининг ҳаёти ва турмуши билан танишишлари учун ҳарбий қисм командирининг рухсати билан бино, ошхона, ҳарбий қисм тарихи хонаси ва шу каби хоналарни кириб кўришлари мумкин.

Уларни кузатиб бориш ва зарурий тушунтиришлар бериш учун шу мақсадда тайёрланган ҳарбий хизматчи тайинланади.

196. Ёнида спиртли ичимликлар билан ёки маст ҳолатда келган шахслар ҳарбий хизматчилар билан учрашишга йўл қўйилмайдилар.

Бегона шахсларнинг биноларда ва мазкур Низомнинг биринчи бўлимининг 107 - пунктида санаб ўтилган ва бошқа хоналарда тунаб қолишига рухсат берилмайди.

 

7-боб

ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР СОҒЛИҒИНИ САҚЛАШ ВА МУСТАҲКАМЛАШ

 

1-§. Умумий қоидалар

 

197. Ҳарбий хизматчилар соғлиғини сақлаш; мустаҳкамлаш ва жисмонан ривожлантириш – ҳарбий бурчларини адо этишлари учун уларни тайёрлашнинг муҳим ва ажралмас қисмидир. Командирнинг (бошлиқнинг) ўз бўйсунувчилари соғлиғи хусусида жонкуярлик кўрсатиши тасарруфидаги ҳарбий қисмнинг (бўлинманинг) доимий жанговар шайлигини таъминлаш борасида фаолиятига тааллуқли мажбуриятларидан бири саналади.

198. Ҳарбий хизматчилар соғлиғини сақлаш ва мустаҳкамлашга қуйидагилар билан эришилади:

командирлар (бошлиқлар) томонидан бўйсунувчиларнинг ҳарбий хизмат ва кундалик ҳаёт шарт-шароитларини соғломлантиришга қаратилган тадбирлар ўтказилиши билан;

уларни муайян тизим асосида чиниқтириб бориш, жисмоний тайёргарлик машғулотлари ва спорт машқларини мунтазам ўтказиш билан;

санитария-гигиена, юқумли касалликлар тарқалишига қарши ва даволаш-профилактик тадбирларнинг амалга оширилиши билан;

шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларга ўз вақтида таътилни берилиши билан.

 

2-§. Ҳарбий хизматчиларнинг хизмат ва кундалик ҳаёт шарт-шароитларини соғломлантириш

 

199. Ҳарбий хизматчиларнинг ҳар қандай вазиятдаги кундалик фаолиятлари уларнинг ҳарбий хизмат ва кундалик ҳаёт шарт-шароитларини соғломлаштириш борасида ҳарбий низом ва қўлланмалар талабларига риоя этган тарзда амалга оширилиши лозим. Шу билан бирга бажарилаётган вазифанинг ўзига хос хусусиятлари, иқлим шароитлари, ҳарбий қисм жойлашган ҳудуддаги экологик вазият, моддий таъминот ва хизмат-яшаш фонди ҳолати инобатга олинади.

200. Ҳарбий хизматчиларнинг ҳарбий хизмати ва кундалик ҳаёт шарт-шароитларини соғломлаштириш борасида командирлар (бошлиқлар) фаолиятининг асосий йўналишлари бўлиб қуйидагилар саналади:

хавфсизликнинг зарурий талабларини ўз вақтида белгилаш, ҳарбий хизматчиларга етказиш ва ушбу талабларга амал қилинишини таъминлаш;

ҳарбий хизматчиларни жойлаштириш, овқатланишларини ташкиллаштириш, сув ҳамда моддий таъминотнинг бошқа турлари билан таъминлаш ва уларга маиший хизмат кўрсатишда санитар меъёрларга ва ҳарбий низомлар талабларига қатъий амал қилиш;

кун тартиби ва хизмат вақтига аниқ амал қилишни ташкиллаштириш;

ҳар бир ҳарбий хизматчига таъминотнинг белгиланган меъёрларини ўз вақтида ва тўла-тўкис етказиб бериш;

зарарли омилларнинг ҳарбий хизматчилар соғлиғига кўрсатадиган таъсирини бартараф этиш ёки белгиланган чегараларга қадар пасайтириш, ҳарбий қисм (бўлинма) жойлашган ҳудуддаги экологик вазиятни соғломлаштиришга қаратилган тадбирларни ўтказиш;

шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларнинг таътил режасини (графигини) бажарилишини таъминлаш.

 

3-§. Ҳарбий хизматчиларни чиниқтириш, жисмоний тайёргарлик машғулотлари ва спорт машғулотлари

 

201. Ҳарбий хизматчиларни чиниқтириш, улар билан ўтказиладиган жисмоний тайёргарлик машғулотлари ва спорт машқлари ҳарбий хизматчиларнинг организмлари атроф муҳитдаги жисмоний омилларнинг кескин ўзгаришларига, ҳарбий хизмат ва жанговар вазифа ижросининг ўзига хос хусусиятлари билан боғлиқ шарт-шароитларга чидамлилигини ошириш мақсадларида ўтказилади.

202. Ҳарбий хизматчиларни чиниқтиришга қаратилган тадбирлар ўз командирлари (бошлиқлари) томонидан, тиббий хизмат ҳамда жисмоний тайёргарлик ва спорт бошлиқларининг муайян тизимли назоратлари остида амалга оширилади.

Ушбу тадбирларни режалаштириш мобайнида ҳарбий хизматчилар соғликларининг ҳолати, уларнинг ёши ва жойнинг иқлим шароитлари инобатга олинади.

203. Ҳарбий хизматчиларни чиниқтириш тадбирлари сув, қуёш ва ҳаво омилларидан комплекс фойдаланилган, жисмоний тайёргарлик машғулотлари ва спорт машқлари билан уйғунлаштирилган тарзда муайян тизимга асосан, узлуксиз ўтказилиши лозим.

204. Ҳарбий хизматчиларни чиниқтиришнинг асосий усулларига қуйидагилар киради:

очиқ ҳавода ўтказиладиган кундалик жисмоний машқлар;

танани белгача совуқ сув билан ювиш ёки совуқ душ остида қисқа вақт ювиниш;

томоқни совуқ сув билан чайиш, шу жумладан оёқларни уйқуга ётишдан олдин совуқ сув билан ювиш;

қиш фаслида машғулотлар ўтказиш ва айрим ишларни енгил устки кийимларда бажариш;

ёз фаслида машғулотлар ва оммавий-спорт тадбирларини енгил устки кийимда ўтказиш, офтобда тобланиш, жиҳозланган сув ҳавзаларида машғулот ва ишлардан бўш вақтда, дам олиш кунларида чўмилиш.

205. Жисмоний тайёргарлик ва спорт билан эрталабки бадантарбияда, ўқув машғулотлари давомида, оммавий-спорт тадбирлари ўтказилаётганида, ҳарбий хизматчиларнинг ўқув-жанговар фаолияти жараёнида, шунингдек, мустақил машқлар давомида шуғулланилади.

Жисмоний тайёргарлик машғулотларида ҳарбий хизматчиларнинг Қуролли Кучлар ва қўшин турига мансублиги, ёши ва соғлигининг ҳолатини инобатга олган ҳолда машқларнинг турли усулларидан ва бериладиган жисмоний юкламанинг турли миқдорларидан фойдаланган тарзда жисмоний машқлар бажарилади.

Спорт машқлари билан кун тартиби ва хизмат вақтида белгиланган вақтда спорт секциялари ва командалари таркибида шуғулланилади.

 

4-§. Санитар-гигиена ва юқумли касалликлар тарқалишига қарши тадбирлар

 

206. Ҳар бир ҳарбий хизматчи ўз соғлигини сақлаши, касалликларини яширмаслиги, шахсий ва жамоат гигиенасига қатъий амал қилиши ва ёмон одатлардан (чекиш ва спиртли ичимликлар истеъмол қилишдан) ўзини тийиши ва наркотик моддалар (психотроп воситалар) қабул қилмаслиги лозим.

207. Шахсий гигиена қоидаларига амал қилиш жумласига қуйидагилар киради:

эрталаб тишларни тозалаб ювиниш;

овқатланишдан олдин қўл ювиш;

уйқуга ётишдан олдин ювиниш, тишларни тозалаш ва оёқларни ювиш;

соч, соқол ва тирноқларни ўз вақтида олиб бориш;

ҳар ҳафта ҳаммомда ювиниб, ич кийимлар, ўрин-жой чойшаблари ва пайпоқларни алмаштириш;

кийим, пойабзал ва ўрин-жой чойшабларини тоза тутиш;

жисмоний тайёргарлик машғулотлари ва оғир жисмоний ишлардан сўнг душда ювиниш.

Ҳарбий хизматчининг сочи, агар бўлса мўйлови ва соқоли қисқа ва батартиб бўлиши, гигиена талабларига жавоб бериши, шунингдек, шахсий ҳимоя воситаларидан фойдаланишга ва аслаҳа-анжомларни тақиб юришга халақит бермаслиги лозим. Соқол қўйишга фақат юзида чандиқлари бўлган ёки врачнинг хулосасига асосан маълум вақтга ҳамда махсус вазифаларини бажариш давомида шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларгагина рухсат берилади.

Жамоат гигиенаси қоидаларига қуйидагилар киради: ухлаш хоналари, ҳожатхоналар ва бошқа жамоат хоналарида тозаликка риоя этиш, хоналарни мунтазам шамоллатиб туриш; жамоат жойларида, шунингдек, ҳарбий қисм қароргоҳи ҳудудида тозаликка риоя этиш.

208. Ҳарбий хизматчиларнинг юқумли касалликларни юқтирмаслик хусусиятлари оширилишини таъминлаш учун уларни эҳтиёт қиладиган эмлаш дорилари билан эмлаш тадбирлари ўтказилади. Эмлаш тадбирлари режага асосан ва эпидемик кўрсаткичларга кўра ўтказилиши мумкин.

Режага асосан ўтказиладиган эмлаш тадбирлари эмлашлар календарига мувофиқ, эпидемик кўрсаткичларга кўра ўтказиладиган эмлашлар – катта командир (бошлиқ) буйруғига биноан ўтказилади.

Эмланишдан фақат врач (шифокор) хулосасига биноан озод этилади.

Ҳарбий хизматчиларнинг эмланганликлари ҳақидаги ёзувлар тиббий китобчалар ва ҳарбий гувоҳномаларига киритилади.

209. Бир хонадонда (умумий ётоқхона хонасида) бирга истиқомат қилаётган шахслар юқумли касаллик билан касалланиб қолган ҳолатларда ҳарбий хизматчи бу ҳақида қўмондонлик поғонаси бўйича билдирув беришга ва тиббий хизмат бошлиғи хулосасига кўра ҳарбий қисм командирининг рухсати билан хизмат мажбуриятларини бажаришни давом эттиришга мажбурдир.

210. Тиббий хизмат бошлиғи ҳарбий қисмда юқумли касаллик билан касалланган бемор аниқланиши билан бу ҳақда дарҳол ҳарбий қисм командирига ва тиббиёт соҳасидаги катта бошлиққа билдирув беради, касалланган беморларни тез аниқлаш, уларни ажратиб қўйиш хоналарига жойлаш ва госпиталга юбориш, бўлинмалар қароргоҳларини дезинфекциялаш, бемор билан бевосита мулоқотда бўлган шахсларни кузатиб бориш тадбирларини ўтказиб, санитария-гигиена назоратни кузатади.

Зарур бўлса ҳарбий қисмда обсервация (кузатиш - кўздан кечириш) режими ёки карантин жорий этилади, аҳоли билан бевосита мулоқот тўхтатилади ёки чекланади, ҳарбий қисм ичида шахсий таркиб йиғилишлар ва оммавий маданий тадбирлар ўтказилиши ман этилади, беморларни ажратиб қўйиш учун қўшимча хоналар жиҳозланади ҳамда профиликтик-даволаш ва эпидемияга қарши тадбирлар ўтказилади.

 

5-§. Профилактик-даволаш тадбирлари

 

211. Асосий даволаш-профилактик тадбирлар жумласига ҳарбий хизматчилар диспансеризацияси, уларни амбулаторияда, стационар (госпиталга ётқизиб) ва санитар-курорт даволаш тадбирлари киради.

Юқумли касалликлар тарқалишини олдини олиш мақсадларида тиббиёт хизмати томонидан тавсия қилинган даволаш-профилактик тадбирлар барча хизматчилар учун мажбурийдир.

212. Диспансеризация шахсий таркиб соғлиғининг ҳолати устидан юритиладиган тиббий назорат, касалликларни бошланиш босқичида фаол аниқлаш, ҳарбий хизматчилар хизмати ва кундалик ҳаётининг шарт-шароитларини ўрганиб бориш, улар соғликларига салбий таъсир ўтказувчи омилларни аниқлаш, профилактик ва даволаш-соғломлаштириш тадбирларини ўтказишдан иборат.

213. Шахсий таркиб соғлиғининг ҳолати устидан тиббий назорат қуйидаги тадбирларни ўтказиш билан юритилади:

ҳар куни шахсий таркибни жанговар тайёргарлик жараёнида ва кундалик ҳаётда кузатиб бориш билан;

ҳарбий хизматчиларни тиббий кўрикдан ўтказиш билан;

ҳарбий хизматчилар соғлиғини назорат тариқасида ва чуқур текшириб бориш билан.

214. Тиббий кўрикдан қуйидагилар ўтказилади:

ҳарбий қисмнинг барча шахсий таркиби – профилактик эмдорилар билан эмланишидан олдин;

барча ҳарбий хизматчилар - жисмоний зўриқиш ва шу каби ҳолатлар билан боғлиқ бўлган дала чиқишлари ва конкурсда (мусобақада) қатнашишларидан олдин;

барча муддатли ҳарбий хизматчилар – ҳаммомда ювинишдан олдин;

навбатчи кучлар (сменалар) шахсий таркиби – жанговар навбатчиликка (жанговар хизматга) тушишдан олдин;

бажараётган иши салбий омилларнинг эҳтимолий таъсири билан боғлиқ, шунингдек, диспансер томонидан ўтказиладиган динамик кузатув остидаги ҳарбий хизматчилар – улар учун белгиланган муддатларда;

ошхоналар, озиқ-овқат маҳсулотлари омбори, сув таъминоти объектлари, новвойхоналар, ҳаммом, кир ювиш комбинатида мунтазам ишлайдиган шахслар ва санитарлар – ҳар ҳафтада бир маротаба;

ошхона бўйича нарядга тайинланадиган шахсий таркиб – суткалик наряд тарқатувига қадар;

хизмат ўташ учун ҳарбий қисмга янги келган муддатли ҳарбий хизматчилар, шунингдек, таътилдан, сафардан ва даволаш муассасасидан соғайиб қайтганлар – ҳарбий қисмга етиб келган куни, бироқ бўлинмаларга кириб боргунга қадар;

ҳайдовчилар – автомобиль транспортини бошқаришга қадар;

спорт мусобақалари иштирокчилари – мусобақалар бошланишидан олдин.

215. Ҳарбий хизматчилар тоифаларга мансублигига кўра қуйидаги тартибда чуқур тиббий текширувидан ўтказиладилар:

муддатли ҳарбий хизматчилар – йилда бир маротаба – ҳарбий қисмга келишлари биланоқ;

шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар – бир йил давомида бир маротабадан кам эмас.

Шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларнинг чуқур тиббий текширувига ҳарбий даволаш муассасаларининг мутахассис врачлари (шифокорлари) жалб этилади.

216. Ҳарбий қисм бўлинмаларининг шахсий таркибини тиббий текширув ва кўрикдан ўтказиш вақти, тартиби ва жойи ҳарбий қисм командирининг буйруғида эълон қилинади. Бўлинмаларни дам олиш кунлари тиббий текширув ва кўрикдан ўтказиш ман этилади.

217. Бўлинма (взвод) шахсий таркибини тиббий текширувга бўлинма командири, тиббий кўрикка эса – взвод командирининг моддий (моддий-техник) таъминот бўйича ёрдамчиси олиб келади.

Взвод шахсий таркиби тиббий текширувдан ўтказилаётганида унинг барча шартнома бўйича ҳарбий хизматчилари иштирок этишлари шарт. Улар бўйсунувчилар соғлигининг кузатуви натижалари ҳақида шифокорга маълумот беришлари лозим.

Врач (шифокор) взвод шахсий таркибининг тиббий текшируви ва кўриги натижаларини тиббий китобчаларда акс эттиради. Диспансер томонидан ўтказиладиган динамик кузатувга эҳтиёж сезаётган ҳарбий хизматчилар ҳисобга киритилиб, вақти-вақти билан назорат тиббий текширувидан ўтказиб бориладилар. Взвод командири барча шахсий таркибнинг тиббий текширувдан ўтиши учун жавоб беради.

218. Бирон-бир сабабга кўра тиббий текширув ўтказилган пайтда бўлмаган ҳарбий хизматчилар биринчи имконият туғилиши билан взвод командири томонидан ҳарбий қисм тиббиёт пунктига юборилади.

219. Ҳарбий қисм тиббиёт хизмати бошлиғи ҳарбий қисм командирига ҳарбий қисм шахсий таркибини тиббий текширувдан ўтказиш натижалари ҳақида билдирув беради ва ўтказилиши зарур бўлган даволаш-соғломлаштириш тадбирлари борасида таклифлар киритади.

220. Ҳарбий хизматчи ўз касалликларини яшириши мумкин эмас. Касалланган ҳолатларда зудлик билан бевосита бошлиғига билдирув беришга ва унинг рухсати билан ҳарбий қисм тиббиёт пунктига тиббий ёрдам сўраб мурожаат қилишга мажбурдир.

221. Ҳарбий қисм тиббиёт пунктидаги амбулатория қабули кун тартибида белгиланган вақтда амалга оширилади.

Кутилмаганда касалланиб қолган ёки жароҳат олган ҳарбий хизматчилар ҳарбий қисм тиббиёт пунктига сутканинг ҳар қандай вақтида юборилади.

222. Муддатли ҳарбий хизматчилар ҳарбий қисм тиббиёт пунктига взвод бўйича навбатчи томонидан взвод санитария йўриқчиси ёки касаллардан бири бошчилигида юборилади.

Взвод командирининг моддий (моддий-техник) таъминот бўйича ёрдамчиси томонидан имзоланган беморларни қайд этиш китоби ҳарбий қисм тиббиёт пункти бўйича навбатчига амбулатория қабули бошланишига 2 соат қолгунга қадар тақдим этилади.

Врач (шифокор) беморларни қайд этиш китобига киритилган барча ҳарбий хизматчиларнинг тиббиёт пунктига келганликларини назорат қилиб боради.

Беморлар, врач (фельдшер) кўригидан сўнг касалликларининг хусусиятига боғлиқ ҳолда даволаниш учун ҳарбий қисм тиббиёт пунктига, ҳарбий қисмдан ташқаридаги даволаш муассасасига (госпиталь ёки касалхонага) юбориладилар ёхуд уларга амбулаторияга қатнаб даволаниш тайинланади.

Шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар даволаниш учун, шифокор хулосасига мувофиқ ҳарбий қисм ёки бўлинма командирининг белгиланган тартибда расмийлаштирилган рухсатига кўра, ўз хонадонларида (уйда) қолишлари мумкин.

Врач (шифокор) беморлар кўригининг натижалари, уларга кўрсатилган ва тайинланган тиббий ёрдам хусусиятлари ҳақидаги тегишли ёзувларни ҳарбий хизматчиларнинг тиббий китобчаларига, хулосаларни эса – беморларни қайд этиш китобларига киритади.

Тиббий ёрдам кўрсатилганидан сўнг муддатли ҳарбий хизматчилар санитария йўриқчиси ёки катта бошчилигида взвод қароргоҳига қайтадилар. Команда каттаси беморларни қайд этиш китобини взвод бўйича навбатчига у эса взвод командирига тақдим этади.

Взвод командирининг моддий (моддий-техник) таъминот бўйича ёрдамчиси беморларни қайд этиш китобидаги врач (шифокор) хулосалари ва взвод командирининг тегишли кўрсатмаларига мувофиқ кўрсатмалар беради.

223. Шифокор хулосаси асосан ўз хизмат вазифаларидан (машғулот, ишлардан) қисман ёки тўла озод этиш, штат бўйича шифокор бўлмаган ҳарбий қисмларда эса фельдшер томонидан 3 суткадан кўп бўлмаган муддатга берилади. Зарурат туғилса ушбу хулоса такрор берилиши мумкин. Хизмат мажбуриятларини бажаришдан (машғулотлар ёки ишлардан) озод этиш рухсати врач (фельдшер) хулосаларига мувофиқ ҳарбий қисм ёки бўлинма командири томонидан берилади.

Хизмат мажбуриятларини бажаришдан озод этиш муддати якунига етгач муддатли ҳарбий хизматчилар, агар эҳтиёж сезаётган бўлсалар, такрорий тиббий кўрикка юборилишлари лозим.

Шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларнинг касаллиги туфайли ҳарбий хизмат мажбуриятларини бажаришдан вақтинча озод этилганлиги ва даволаниб бўлганларидан сўнг хизматга қайтганликлари қисм командирининг буйруғида акс эттириб борилади. Амбулаторияга қатнаб даволаниш, дори-дармон қабул қилиш ва шу каби бошқа даволаш муолажалари тайинланган, шунингдек, тиббиёт мутахассислари консультациясига эҳтиёж сезаётган беморлар шифокорнинг беморларни қайд этиш китобида кўрсатилган кун ва вақтда ҳарбий қисм тиббиёт пунктига юбориладилар.

224. Парҳез таомлар билан овқатланишга эҳтиёж сезаётган қозон таъминотида турган ҳарбий хизматчилар ҳарбий қисм командирининг ҳарбий қисм тиббий хизмат бошлиғи хулосасига асосан чиқариладиган буйруғи билан парҳез таомлар истеъмол қилувчилар рўйхатига уч ойгача муддатга киритиладилар.

225. Ҳарбий қисм тиббиёт пункти лазаретида 14 кунгача ётиб даволанадиган беморлар даволанади. Лазаретга даволаниш учун ётқизилиш мобайнида беморларга санитар ишлов берилади.

226. Ҳарбий хизматчилар ҳарбий қисм қароргоҳидан ташқаридаги даволаш муассасасида ётиб даволанишлари учун ҳарбий қисм командирининг ҳарбий қисм тиббий хизмат бошлиғи хулосасига асосан чиқариладиган буйруғи билан, шифокор бўлмаган пайтда тез тиббий ёрдам кўрсатиш керак бўлганда эса ҳарбий қисм тиббий хизмат бошлиғи ва ҳарбий қисм бўйича навбатчига билдирув берган ҳолда – тиббиёт пункти бўйича навбатчи фельдшер (санитария йўриқчи) томонидан юборилади.

Беморлар даволаш муассасасига ҳарбий қисмнинг санитар транспортида фельдшер (санитария йўриқчи) кузатувида етказиб борилади.

Ҳарбий қисм қароргоҳидан ташқаридаги даволаш муассасасида ётиб даволанишлари учун юборилаётган ҳарбий хизматчилар йил фаслига мос ҳарбий кийим кийган, ёнида ҳарбий қисм командири имзолаган йўлланма, тиббий китобча, шахсини тасдиқловчи ҳужжат, зарурий шахсий буюмлар, озиқ-овқат таъминоти шаҳодатномасига, гарнизон ҳудудидан ташқаридаги даволаш муассасасида ётиб даволанишлари учун юборилаётганда эса бундан ташқари кийим-кечак ва пул таъминоти шаҳодатномасига ҳамда даволаш муассасаси жойлашган жойга қадар ва ортки йўналишга расмийлаштирилган ҳарбий ташиш ҳужжатларига эга бўлишлари лозим.

227. Ҳарбий қисм қароргоҳидан ташқаридаги даволаш муассасасида ётиб даволанишлари учун қабул қилинган барча ҳарбий хизматчилар ҳақида, шунингдек, уларга соғайганларидан сўнг жавоб берилганлиги ҳақида тегишли даволаш муассасаси (ҳарбий қисм) бошлиғи (командири) ушбу ҳарбий хизматчилар келган қисм командирига шу куннинг ўзида тиббиёт хизмати ёки ҳарбий қисм тезкор навбатчи (навбатчи)си орқали маълумот беришга мажбурдир.

Даволаш учун қабул қилинган беморда юқумли касаллик борлиги ёки унинг заҳарланганлиги, жароҳат олганлиги аниқланганда даволаш муассасаси (ҳарбий қисм) бошлиғи (командири) бу ҳақида зудлик билан ушбу бемор (беморлар) келган қисм командирига, юқумли касаллик ҳақида эса бундан ташқари мазкур қисмга яқин санитар-эпидемиологик муассасага хабар беришга мажбур.

Сафар давомида касалланган ҳарбий хизматчилар ётиб стационар даволанишлари учун сафар ўтаётган ҳарбий қисм командири (муассаса бошлиғи) томонидан юбориладилар.

Навбатдаги ёки қўшимча таътил мобайнида касал бўлган шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларга соғайиб кетиши бўйича таътил ишлатилмаган таътил сутка кунлари ҳисобидан чўздирилади. Ушбу холларда даволаниш муассасасини бошлиғи (бош врачи) ва даволовчи врач тасдиқлаган тегишли маълумотномага асосан командир (бошлиқ) томонидан таътилни чўзиш амалга оширилади.

Соғайган ҳарбий хизматчилар ҳарбий госпиталь ёки касалхонадан расмийлаштирилган тегишли ҳужжатлар билан бирга ўз ҳарбий қисмларига юбориладилар. Ушбу ҳужжатлар взвод командирининг моддий (моддий-техник) таъминот бўйича ёрдамчисига топширилади.

 

6-§. Ҳаммом ва кир ювиш хизматлари

 

228. Муддатли ҳарбий хизматчилар ҳар ҳафтада бир маротабадан кам бўлмаган тарзда ҳаммомда ювинишлари, ошпаз ва новвойлар эса бундан ташқари ҳар куни душда ювинишлари лозим.

Механик-ҳайдовчи (ҳайдовчи) ҳамда қурол-аслаҳа ва ҳарбий техникани қўллаш билан боғлиқ бошқа муддатли ҳарбий хизматчилар душда зарурат туғилган куни ювинадилар.

Ҳаммомда (душда) ювинаётган муддатли ҳарбий хизматчилар совун, сочиқ ва дезинфекцияланган мочалкалар билан таъминланадилар.

Ҳаммомда ювиниш вақти олдиндан белгиланади.

229. Бўлинма (взвод) шахсий таркиби ҳаммомга взвод командирининг моддий (моддий-техник) таъминот бўйича ёрдамчиси бошчилигида йўл олади.

Суткалик наряд хизматини ўтаётган ёки ишга нарядга тайинланган ёхуд бошқа бирон-бир сабаб билан бўлмаган, шунингдек, сафар ва таътилдан қайтган ҳарбий хизматчилар взвод командирининг моддий (моддий-техник) таъминот бўйича ёрдамчиси томонидан ҳаммомга бошқа вақтда шартнома бўйича ҳарбий хизматчи бошчилигида юбориладилар.

Ҳаммомда тартибга риоя этилаётганлигини кузатиш учун взвод командирининг моддий (моддий-техник) таъминот бўйича ёрдамчилари таркибидан ҳаммом бўйича навбатчи, ҳаммомда ювиниш мобайнида тиббий кўрик ўтказиш ва тиббий ёрдам кўрсатиш учун эса навбатчи фельдшер (санитария йўриқчи) тайинланади.

Ювинувчиларнинг ҳар бир навбатидан сўнг ҳаммомни тозалаб, тартибга келтириш учун ҳаммом бўйича навбатчи ихтиёрига муддатли ҳарбий хизматчиларнинг зарурий сони тайинланади.

230. Кийимлар кир ювиш комбинатида ювилади. Кир ювиш тартиби ҳарбий қисм командирининг моддий таъминот бўйича ўринбосари томонидан белгиланади.

Ҳарбий кийимларни кир ювиш комбинатида ювиш имкони бўлмаган жойларда ушбу кийимлар ҳарбий хизматчилар томонидан махсус ажратилган хоналарда (жойларда) ювилади.

Ҳарбий кийимлар қуритиш хоналарида ёки махсус ажратилган жойларда қуритилади.

Ички кийим ва чойшаблар, сочиқ ва пайпоқлар ҳар ҳафтада бир маротаба ҳаммомда ювинган куни алмаштирилади; ошпаз ва новвойларнинг ички кийимлари ҳар ҳафтада икки маротабадан кам бўлмаган тарзда алмаштирилади. Ҳаммомда тоза ички кийим, сочиқ олиниб, кирлари топширилади.

Зарур бўлган ҳолларда ички кийим, сочиқ тез-тез алмаштириб борилади.

231. Устки ва ички кийимлар ҳамда ўрин-жой буюмлари ҳарбий қисм командирининг алоҳида кўрсатмасига биноан махсус ишловдан ўтказилади.

 

8-боб

ЖАНГОВАР НАВБАТЧИЛИК (ЖАНГОВАР ХИЗМАТ) ВА СУТКАЛИК НАРЯДНИ ТАШКИЛЛАШТИРИШ. СУТКАЛИК НАРЯД ТАРКИБИДАГИ АСОСИЙ ШАХСЛАР МАЖБУРИЯТЛАРИ.

 

1-§. Жанговар навбатчилик (навбатчилик)

 

232. Жанговар навбатчилик (навбатчилик) ҳарбий қисм командири томонидан ташкиллаштирилади. У навбатчи куч ва воситалар билан вазифани бажарилишига жавоб беради.

Ҳарбий қисм командирининг ўринбосарлари, қўшин ва хизмат тури бошлиқлари навбатчи куч ва воситаларнинг жанговар шайлиги, таъминоти ва тайёргарлиги учун ўз хизмат фаолиятига тааллуқли жиҳатдан жавоб берадилар.

233. Навбатчи куч ва воситалар таркиби, жанговар шайлигининг даражаси, жанговар навбатчилик давомийлиги, навбатчиликни ўташ, шахсий таркиб, қурол-аслаҳа ва ҳарбий техникани жанговар навбатчиликка (жанговар хизматга) тайёрлаш ва уларни алмаштириш тартиби қисм командирининг мазкур Низом талабларига, вазирлик ва идоралар раҳбарларининг алоҳида норматив ҳужжатлари асосида ишлаб чиқилган буйруғи билан белгиланади.

234. Жанговар навбатчиликка (жанговар хизматга) Ҳарбий қасамёд қабул қилмаган, тегишли тайёргарлик дастурининг белгиланган ҳажмини ўзлаштирмаган, ножўя хатти-ҳаракат содир этиб, ушбу қилмишлари юзасидан тергов ўтказилаётган ва касал ҳарбий хизматчиларни тайинлаш ман этилади.

Жанговар навбатчиликни олиб бориб дам олиш кунларини ишлатмаган ҳарбий хизматчиларга (муддатли ҳарбий хизматчилардан ташқари) ҳафта мобайнида дам олиш тақдим қилинади.

235. Навбатчи куч ва воситалар командири (тезкор навбатчи, смена каттаси, жанговар ҳисоб бошлиғи, қўмондонлик пункти бўйича навбатчи) вазиятни бутун тафсилотлари билан билиши, дадил ва қатъий иш кўриши, қарор қабул қилиш масъулиятини ўз зиммасига олиши ва жанговар вазифа бажарилишини таъминлаши шарт.

236. Жанговар навбатчиликни (навбатчиликни) мансабдор шахслар текшириш даврийлиги тегишли вазирлик ва идораларнинг буйруқ ва қарорларига асосан белгиланади.

Жанговар навбатчиликни топшириш куни шахсий таркибнинг ўтаган хизмати таҳлил қилинади. Ҳар ойда жанговар навбатчилик ҳолати ҳарбий қисм командири буйруғида кўрсатилади.

 

2-§. Суткалик наряд

 

237. Суткалик наряд ҳарбий қисм (бўлинма) ички тартибини сақлаш, шахсий таркиб, қурол-аслаҳа, ҳарбий техника ва ўқ-дориларини ҳамда бинолари ва мол-мулкини муҳофаза қилиш, бўлинмалардаги вазиятни назорат қилиш ва қонунбузарликлар олдини олиш чораларини ўз вақтида кўриш, шунингдек, ички хизматга тааллуқли бошқа мажбуриятларни бажариш учун тайинланади.

238. Суткалик наряд таркиби ҳарбий қисм командирининг ўқув йили учун чиқарилган буйруғида эълон қилинади.

239. Қоида тариқасида ҳарбий қисм суткалик наряди қуйидаги таркибда бўлиши кўзда тутилади:

ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи);

ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчининг (навбатчининг) ёрдамчиси;

навбатчи бўлинма;

қоровул;

бўлинмалар бўйича навбатчи ва посбонлар;

парк бўйича навбатчи ва посбонлар, шунингдек, навбатчи шатак механик-ҳайдовчилари (ҳайдовчилари);

тиббиёт пункти бўйича навбатчи фельдшер ёки санитария йўриқчи;

назорат-ўтказиш пункти бўйича навбатчи ва унинг ёрдамчилари;

ошхона бўйича навбатчи;

ҳарбий қисм штаби бўйича навбатчи ва чопарлар;

ўт ўчирувчилар наряди.

Фаолияти хусусиятидан келиб чиқиб, ҳарбий қисм командири суткалик наряднинг бошқа турларини жорий этиш ёки ўзгартиришга (қисқартириш ёки кўпайтиришга) ҳақлидир.

Суткалик наряд таркибига киритилган барча шахсий таркиб ҳар куни ҳарбий қисм (ҳарбий қисм) командирининг буйруғи билан тайинланади.

240. Бўлинма суткалик нарядига қуйидагилар тайинланади:

бўлинма бўйича навбатчи;

бўлинма бўйича посбонлар.

Бўлинма бўйича посбонлар сони ҳарбий қисм командири томонидан белгиланади.

241. Суткалик нарядга тайинланган барча шахслар ўз мажбуриятларини пухта билиб, аниқ ва виждонан бажаришлари, кун тартиби ва ички тартибга тааллуқли бошқа қоидаларга амал қилинишига қатъият билан эришиб боришлари шарт.

Ҳарбий қисм бўйича навбатчининг рухсатисиз суткалик нарядга тайинланган шахслар ўз мажбуриятларини бажаришни бас қилишга ёки бошқа бирор-бир шахс зиммасига юклатишга ҳақлари йўқ.

242. Бўлинмага ҳарбий қисм командири ва ундан юқори поғонадаги мансабдор шахслар ташриф буюрганларида бу ҳақда бўлинма бўйича навбатчилар зудлик билан ҳарбий қисм бўйича навбатчига билдирув беришга мажбурдирлар.

243. Барча навбатчилар ва уларнинг ёрдамчилари чап кўкракларида тегишли ёзув ёзилган, кўкрак нишонига эга бўлишлари лозим. Ушбу кўкрак нишонини эски навбатчи навбатчилик топширилганлиги ва қабул қилиб олинганлиги ҳақида билдирувдан сўнг янги навбатчига топширади.

244. Суткалик наряд таркиби одатда қуйидаги тайинланганлар:

шартнома бўйича ҳарбий хизматчи офицерлар таркибидан тайинланган бўлса улар иккита ўқдони патронлар билан тўлатилган пистолетлар билан қуролланадилар;

шартнома бўйича ҳарбий хизматчи сержант ва оддий аскарлар таркибидан иккита ўқдони патронлар билан тўлдирилган автомат (пистолет)лар, шунингдек найза-пичоқ билан қуролланадилар.

Найза-пичоқ бел камарининг чап томонига, тўқадан кафт кенглиги нарида бўлади.

Ҳарбий қисмнинг ташкилий таркиби, вазифа ва хизматни ўзига хос хусусиятлари, суткалик нарядни қуролланиши ва қурол қўллаш тартиби тўғридан-тўғри ҳарбий қисм командири томонидан, тегишли вазирлик ва идора раҳбарларининг норматив ҳужжатлари билан белгиланиши мумкин.

Қурол билан муомала қилиш ва уни қўллаш тартиби мазкур Низом талабларига мувофиқ амалга оширилади.

 

3-§. Ишга наряд

 

245. Ҳарбий хизматчиларни иш нарядига тайинлаш учун ҳарбий қисм командирининг буйруғида қайси бўлинмалар иш нарядига тайинланиши, бажариладиган иш тури, давомийлиги, бўлинмалар қайси вақтда, қаерга ва кимнинг ихтиёрига етиб келиши лозимлиги кўрсатилади.

246. Иш нарядига тайинланган бўлинмалар иш жойига ўз командирлари ёки шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар таркибидан тайинланадиган катта бошчилигида етиб келади.

Бўлинмаларни кутилмаган иш нарядига ҳарбий қисм штаб бошлиғи тайинлайди.

247. Ишни ташкиллаштириш ва иш мобайнида хавфсизлик қоидаларини таъминланишига, тасарруфига берилган бошлиқ жавоб беради. Бўлинма командири (команда каттаси) шахсий таркиб томонидан хавфсизлик талаблари бажарилишини назорат қилишга мажбур.

Ҳарбий хизматчи аёлларни меҳнат кодексида белгиланган миқдоридан кўп бўлган ташиш ва оғир ҳаракатлар билан боғлиқ бўлган ишларга тайинлаш тақиқланади.

 

4-§. Навбатчи бўлинма

 

248. Навбатчи бўлинма қоровулни кучайтириш ёки ёнғин, табиий офат ёки кўнгилсиз ҳодиса вақтида зудлик билан чақириш учун тайинланади.

Навбатчи бўлинмани ҳарбий қисм қароргоҳидан (ҳарбий шаҳарчадан) ташқарида хўжалик ишларига жалб қилиниши таъкидланади.

Навбатчи бўлинмани ҳарбий қисм бўйича навбатчига бўйсунади.

Навбатчи бўлинманинг таркиби ва шахсий таркибнинг сони ҳарбий қисм командири томонидан белгиланади.

249. Йиғин ёки тревога эълон қилинганида (чақириқ бўйича) навбатчи бўлинма белгиланган жойга келади ва ҳарбий қисм бўйича навбатчининг кўрсатмасига асосан ҳаракатланади.

Навбатчи бўлинмага қурол ва ўқ-дорилар ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчининг (навбатчининг) буйруғига асосан берилади.

250. Навбатчи бўлинма билан машғулотлар ҳарбий қисм қароргоҳида ўтказилади.

Навбатчи бўлинма турган жой ва уни чақириш тартиби ҳарбий қисм бўйича навбатчига маълум бўлиши шарт.

 

5-§. Хизмат нарядларини тайинлаш ва улар бўйича ҳисобот бериш тартиби

 

251. Бўлинмалар нарядга ўз командирлари билан бирга тайинланади.

Ҳарбий қисмдаги шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар ва ҳарбий қисм бўлинмалари орасидаги нарядлар навбати ҳарбий қисм штаби бошлиғи томонидан белгиланади.

Взвод гуруҳлари орасидаги нарядлар навбати взвод командирининг моддий (моддий-техник) таъминот бўйича ёрдамчиси, гуруҳ шахсий таркиби орасидаги нарядлар навбати эса – гуруҳ командири (гуруҳ командирининг ўринбосари) томонидан белгиланади.

Нарядларнинг навбатдаги сони ҳарбий хизматчилар орасида одилона ва тенг тақсимланиши лозим.

Алоҳида давр мобайнида турли ҳарбий хизматчилар орасида хизмат вазифаларининг бажариладиган ҳажми сезиларли фарқ қилган ҳолларда, ҳарбий қисм командирининг кўрсатмасига мувофиқ, энг банд бўлган ҳарбий хизматчилар учун белгиланган нарядлар сони ушбу вақтга камайтирилиши мумкин.

 

 

 

 

6-§. Суткалик наряд тайёргарлиги

 

252. Ҳарбий қисм штаби янги ой бошланишига 5-6 кун қолганида бўлинма командирларига суткалик наряд таркибини ва нарядга тушадиган кунларни маълум қилади.

253. Бўйсунувчилари суткалик нарядга тайинланган бўлинма командирлари шахсий таркибнинг саралаб олиниши ва хизмат ўташга тайёргарлик кўриши, шунингдек, суткалик наряднинг машғулот ўтиш (йўл-йўриқ олиш) учун ҳарбий қисмдаги тегишли мансабдор шахслар ҳузурига ўз вақтида етиб бориши учун жавоб беради.

254. Нарядга тушадиган кун арафасидаги тунда суткалик нарядга тайинланган шахслар барча машғулот ва ишлардан озод этилишлари лозим.

255. Нарядга тушадиган куни шахсий таркибга хизматга тайёргарлик кўриш, шу жумладан, амалий машғулот ўтиши ва 1 соат давомида дам олиши (ухлаши) учун кун тартибида белгиланган вақтда 3 соатдан кам бўлмаган вақт ажратилиши лозим.

Шахсий таркибни хизмат олиб бориши учун тайёргарлик тартиби Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари умумҳарбий низомлари, вазирлик қарорлари ва буйруқлари белгиланади.

256. Тарқатувга чиқишга 15 дақиқа қолганида суткалик наряд таркиби хизмат ўташга тайёр бўлиши, ўз навбатчилари, жанговар навбатчи бўлинма командири ва қоровул бошлиғи ихтиёрига топширилган бўлиши лозим.

 

7-§. Суткалик наряд тарқатуви

 

257. Суткалик наряд тарқатуви мазкур Низомнинг Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари гарнизон ва қоровул хизмати талабларига мувофиқ амалга оширилади.

Тарқатув ҳарбий қисм командири томонидан белгиланган вақтда ҳарбий қисм бўйича янги тезкор (навбатчи) навбатчи томонидан ўтказилади.

258. Тарқатув бошланишига 10 дақиқа қолгунга қадар офицерлар таркибидан тайинланган ҳарбий қисм бўйича навбатчининг янги ёрдамчиси тарқатув ўтказиш учун белгиланган жойда ошхона наряди таркибидан ташқари суткалик наряднинг барча шахсий таркибини саф торттиради, нарядга тайинланган барча шахслар тарқатувга етиб келганлигини текширади ва ҳарбий қисм бўйича навбатчи келиши билан унга билдирув беради.

Агар ҳарбий қисм бўйича навбатчининг ёрдамчиси шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларнинг сержантлар таркибидан тайинланган бўлса суткалик нарядни саф торттириш ва ҳарбий қисм бўйича навбатчига билдирув бериш амаллари суткалик наряд таркибидаги офицерлардан бири томонидан амалга оширилади.

259. Тарқатув жойида суткалик наряд қуйидагича саф тортади: ўнг қанотда – қоровуллар, ўнгдан чапга, - назорат-ўтказиш пункти бўйича навбатчи, ҳарбий қисм штаби бўйича навбатчи, бўлинмалар тартибига кўра барча взвод бўйича навбатчилар, парк бўйича навбатчи, навбатчи фельдшер (санитария йўриқчи).

Назорат-ўтказиш пункти бўйича навбатчининг ёрдамчилари, штаб чопарлари, посбонлар, навбатчи шатакнинг механик-ҳайдовчилари (ҳайдовчилари) ўз навбатчилари (бошлиқлари) ортида саф тортадилар.

 

8-§. Ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи)

 

260. Ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи) штатдаги ёки қўшин ва хизмат тури, бўлим, бошлиқлари, батальон командирлари ва уларнинг ўринбосарлари, взвод командирлари таркибидан ҳамда лавозими бўйича ушбу поғонага тенг бўлган ҳарбий қисм офицерларидан тайинланади.

У юқори жанговар шайликка келтириш ҳақидаги сигнални бўлинмаларга ва ҳарбий қисм бошқармасига ўз вақтида хабар берилиши, ҳарбий қисмда ички тартиб сақланиши, суткалик наряд ўз хизматини тўғри ўташи, шунингдек, ҳарбий қисм штаби ва хизматларининг шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларига тегишли пистолетлар ва ўқ-дориларнинг бут сақланиши учун жавоб беради.

Ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатси (навбатчи) ҳарбий қисм командирига бўйсунади. Унга ҳарбий қисмнинг барча суткалик наряди бўйсунади.

Алоҳида батальонлар ва уларга тенглаштирилган ҳарбий қисмларда қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи) гуруҳ командирлари таркибидан, шунингдек, батальон штаби ва хизматларида хизмат ўтаётган шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларнинг сержантлар таркибидан тайинланишига рухсат берилади.

Ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи) ҳарбий қисмнинг ички қоровулларга нисбатан мазкур гарнизон ва қоровул хизмати Низоми гарнизон бўйича навбатчи хусусида баён этилган қоидаларига амал қилади.

261. Тарқатувдан олдин янги тезкор навбатчи (навбатчи) ҳарбий қисм штаби бошлиғи ҳузурига йўл-йўриқ ва пароль олиш учун белгиланган вақтда етиб келади.

Тарқатувда ҳарбий қисм бўйича янги навбатчи суткалик наряд шахсий таркибини, унинг қурол-аслаҳалари, суткалик наряд учун белгиланган ҳарбий кийим русумини кийганлигини, мажбуриятлари борасидаги билимларини текширади ва келаси кун учун белгиланган ҳарбий кийим русумини эълон қилади.

Тарқатувдан сўнг янги тезкор навбатчи (навбатчи) эски навбатчидан ҳужжатларни, шунингдек, ҳарбий қисм штаби ва хизматларининг шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларига тегишли қурол-яроғ ва ўқ-дориларни қабул қилиб олади.

Қурол-яроғни доналаб, рақамлари ва бутлигига кўра қабул қилади. Шундан сўнг ҳарбий қисм бўйича эски навбатчи билан биргаликда хабар бериш воситалари, муҳофазанинг техник воситалари, созлигини текширади.

262. Ҳарбий қисм бўйича эски ва янги тезкор навбатчилар (навбатчилар) навбатчиликни топшириб, қабул қилиб олишгач ҳамда суткалик наряднинг барча мансабдор шахсларидан алмашганликлари ҳақида билдирувларини қабул қилиб олганларидан сўнг ҳарбий қисм командири ёки ҳарбий қисм штаби бошлиғи ҳузурига билдирув бергани келадилар.

Масалан: “Ўртоқ полковник. Катта лейтенант Султонов ҳарбий қисм бўйича навбатчиликни топширди”. “Ўртоқ полковник. Капитан Қосимов ҳарбий қисм бўйича навбатчиликни қабул қилди”.

Шундан сўнг ҳарбий қисм бўйича янги тезкор навбатчи (навбатчи) навбатчиликни қабул қилиб олиш мобайнида аниқланган ва алмашаётган суткалик наряд томонидан бартараф этилишининг иложи бўлмаган барча нуқсонлар тўғрисида маълумотни тақдим этади.

263. Ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи) қуйидагиларга мажбур:

қабул қилиб олинган “Йиғин”, “Тревога” сигналларини зудлик билан бўлинмаларга етказиб, ҳарбий қисм командирига билдирув бериш, командир ўринбосарлари ва ҳарбий қисмнинг бошқа мансабдор шахсларига хабар бериш; улар етиб келгунга қадар ҳарбий қисм бўлинмалар ҳаракатини бошқаришга;

сафарбарлик ҳақида хабарнома олганида бу ҳақида зудлик билан ҳарбий қисм командири ҳамда ҳарбий қисм штаби бошлиғига билдирув бериш ва улардан олинган кўрсатмаларга биноан иш кўришга;

ҳарбий қисм бошқармасининг шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларига шахсий қуроллари, ушбу қуроллар учун ўқ-дориларини қурол-яроғ ва ўқ-дориларни топшириш китобига имзо чектирган тарзда, тревога эълон қилинганида эса – топширилган қурол ўрнига берилган варақа бўйича тарқатиш;

бўлинмалардаги қурол сақлаш хоналарини муҳофаза қилиш сигнализацияси атайин ишга туширилмаган тарзда ишлаб кетганида унинг нима учун ишга тушганлик сабабларини аниқлаш ва ушбу сигнал воситаларининг муҳофаза этиш режимига ўтказилганлиги устидан назорат қилиб бориш;

бўлинмаларнинг кун тартибига амал қилаётганлигини кузатиб бориш ва белгиланган сигналларнинг узатилишини (берилишини) бошқаришга;

шахсан суткада икки маротабадан кам бўлмаган тарзда (шу жумладан бир маротаба тунда) суткалик наряд хизматини ва бўлинмаларда ички тартибга риоя этилаётганлигини текширишга, жиноят, бахтсиз ҳодиса, ножўя хатти-ҳаракат содир этилишини олдини олувчи, хавфсизлик талаблари бузилишига йўл қўймайдиган, шунингдек, аниқланган камчиликларни бартараф этишга қаратилган чоралар кўришга;

ҳарбий қисм командири турган жойни доимо билиш, уларга ҳарбий қисмда содир бўлган (бўлаётган) барча ҳодисалар, қисмни ўзбошимчалик билан ташлаб чиққан муддатли ҳарбий хизматчилар ва уларни қидириш бўйича кўрилган чоралар ҳақида зудлик билан билдирув беришга;

навбатчи хонасида бўлиш; хизматга оид иш юзасидан ушбу хонани тарк этаётганида ўрнига ўз ёрдамчисини қолдириш, унга қаерга ва қанча вақтга кетаётганини маълум қилишга;

ўқув далаларининг ҳудудларини, шунингдек, машғулотлар қайси взводлар билан қаерда ўтказилаётганлигини билишга;

ҳарбий қисм шахсий таркибининг қаерга ва қандай тақсимланганлигини, шу жумладан, жанговар ва транспорт машиналар тақсимотини билиш; парк бўйича навбатчи орқали машиналарнинг паркка қайтаётганлигини назорат қилиб бориш, сафарга чиқиб ўз вақтида қайтмаётган машиналар ҳақида ҳарбий қисм командирига билдирув бериш, ушбу машиналарни қидириб топиб, паркка қайтариб келтириш чораларини кўришга;

ҳарбий қисм таркибидан тайинланган бўлинмаларни (командаларни) текшириш, уларни ўз вақтида тайинланган жойга жўнатиш ва ҳарбий қисм штаби бошлиғига ёки ҳарбий қисм командирига бу ҳақида билдирув беришга;

ҳарбий қисм қароргоҳидан қисқа шаҳар таътилига чиқаётган муддатли ҳарбий хизматчиларнинг ташқи кўринишларини кўрикдан ўтказиш ва қисмга қайтган вақтини уларнинг ёнидаги қисқа таътил варақаларига қайд этиш; чопарларга ҳарбий қисм қароргоҳидан ташқарига чиқишга, гербли муҳр билан тасдиқланган, чопар хабар бериш варақасига асосан ижозат беришга;

ҳарбий қисм қароргоҳи ёки унинг яқинида ёнғин чиққан ёки табиий офат рўй берган ҳолларда, одамлар, қурол-аслаҳа, ҳарбий техника ва бошқа моддий воситаларни қутқариш чораларини кўриш; ёнғин чиққанда ўт ўчирувчилар командасини чақиртириш ва команда етиб келгунга қадар ёнғинни ўчириш ишларини ташкиллаштириш;

тайёр таом сифатини унинг тарқатилишидан олдин навбатчи шифокор (фельдшер) билан бирга текшириш, текширув натижаларини тайёрланган таом сифати устидан юритилган назорат ҳисоби китобида қайд этиш ва таомни тарқатишга рухсат бериш; таомнинг сифатли тайёрланганлигига шубҳаланган ҳолларда бу ҳақида ҳарбий қисм командирига билдирув бериш; шахсий таркиб овқатланаётган пайтда ошхонада шахсан бўлиш ва таом порциялари тўла-тўкис берилаётганлиги устидан назорат қилиб боришга;

ҳарбий қисм қароргоҳида тозалик ва тартибга риоя этилаётганлигини кузатиб боришга;

алоҳида ҳолларда бўлинмалар бўйича навбатчиларга бўлинмалар қароргоҳига кириш эшикларини тамбалашга команда беришга;

ҳарбий қисм командири келганида уни қарши олиш, “Ростлан” командасини бериб, унга билдирув бериш.

Масалан: “Ўртоқ полковник. Менинг навбатчилигим мобайнида кўнгилсиз ҳодисалар рўй бермади (ёки фалон ҳодиса рўй берди). Ҳарбий қисм бўйича навбатчи капитан Қодиров”.

Ҳарбий қисм командирининг ўринбосарларига ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи) фақат ўзини таништиради.

264. Кечки йўқлама ва эрталабки кўрикдан сўнг ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи) бўлинма бўйича навбатчилардан билдирувлар қабул қилиб, йўқлар ҳақида маълумотлар рўйхатини тузади ҳамда ҳарбий қисм командирига эрталабки билдирувидан сўнг тақдим этади.

Навбатчиликни тоширишигача бартараф қилиши иложи бўлмаган суткалик нарядни олиб борилишида аниқланган барча камчиликлар ва навбатчилик мобайнида ҳарбий қисмда ички тартиб талабларини бузилиш ҳолларини ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи) ҳар куни қарор қабул қилиш учун ҳарбий қисм командирига маълумот беради.

Маълумотнинг шакли ва намунаси вазирликнинг ички идоравий расмий ҳужжати билан белгиланади.

265. Ҳарбий қисм бўйича навбатчи ҳарбий қисм қароргоҳига ташриф буюрган қуйидаги шахсларни қарши олади ва кузатиб боради:

Ўзбекистон Республикаси Президентини;

вазирлик ва идора раҳбарлари ва уларнинг ўринбосарларини;

генералларни, қўшилма командирлари ва унинг ўринбосарларини, шунингдек, ҳарбий қисм командирининг тўғридан-тўғри бошлиқларини ва ҳарбий қисм фаолиятини назорат қилиш (текшириш) учун тайинланган шахсларни.

Ушбу шахсларни қарши олиш пайтида ҳарбий қисм бўйича навбатчи “Ростлан” командасини бериб, билдирув беради.

Масалан: “Ўртоқ генерал-полковник. 12- мотоўқчи ҳарбий қисм машғулотлар жадвалига мувофиқ (фалончи ҳудудда) жанговар тайёргарлик билан шуғулланмоқда. Ҳарбий қисм бўйича навбатчи капитан Қодиров”.

Юқорида санаб ўтилган шахслар келганлиги ҳақида ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи) зудлик билан ҳарбий қисм командирига ёки унинг ўрнига қолган мансабдор шахсга хабар беради.

Агар ташриф буюрган командирни (бошлиқни) ҳарбий қисм командири қарши олиб, билдирув берса ҳарбий қисм бўйича навбатчи фақат ўзини таништиради.

Ҳарбий қисмга ундан юқори ҳарбий унвонга эга бошқа ҳарбий қисм офицерлари ва юқори турувчи штабнинг офицерлари келганда бригад бўйича тезкор навбатчи (навбатчи) ўзини таништиради.

Масалан: “Ўртоқ генерал-майор. Ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи) капитан Бобоев”. Сўнг у уларни ҳарбий қисм командири ёки уни ўрнини эгаллаб турган шахснинг ҳузурига кузатиб боради.

Мазкур ҳарбий қисмда хизмат ўтамайдиган қолган тоифаларга мансуб ҳарбий хизматчилар ҳарбий қисм ҳудудига уларнинг шахси ва қисмга ташриф буюришдан мақсадлари аниқлангач, қисм ҳудудига бир маротаба кириб-чиқиш ҳуқуқини берадиган рухсатнома бўйича киритилади.

 

9-§. Назорат-ўтказиш пункти бўйича навбатчи

 

266. Назорат-ўтказиш пункти бўйича навбатчи шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар таркибидан (ҳарбий олий таълим муассасаларида курсантлардан ҳам) тайинланади.

У ҳарбий қисмга келган (тарк этаётган) одамларнинг, шунингдек, мол-мулк ва моддий воситаларнинг қисм ҳудудига кириш (киритилиш) ва чиқиш (олиб чиқилиш) режимига тўғри амал қилиниши учун жавоб беради.

Назорат-ўтказиш пункти бўйича навбатчи ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи)га ва унинг ёрдамчисига бўйсунади.

Унга эса назорат-ўтказиш пункти бўйича навбатчининг ёрдамчилари бўйсунади.

Эски ва янги навбатчилар навбатчилик топширилганлиги ва қабул қилиб олинганлиги ҳақида ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи)га билдирув берадилар.

267. Назорат-ўтказиш пункти бўйича навбатчи мажбур:

суткалик наряд тарқатувидан сўнг пунктда мавжуд ҳужжатлар, жиҳозлар, мол-мулк ва ашё-анжомларни рўйхат бўйича қабул қилиб олишга;

ҳарбий қисмга келаётган (ҳарбий қисмдан кетаётган) шахсларнинг шахсини тасдиқловчи ҳужжатларини текширишга;

белгиланган намунадаги бир маротаба кириб-чиқиш ҳуқуқини берадиган рухсатномаларни ҳарбий қисм командири тасдиқлаган рўйхат бўйича ҳамда ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи)нинг кўрсатмасига биноан расмийлаштириб беришга;

ҳужжатлари тўғри эканлигига шубҳаланган шахслар ва уни, фунционал мажбуриятларида белгиланган талабларини бажармаётганлар (танбеҳларини писанд қилмаётганлар) ҳақида ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи)га билдирув беришга;

ёнида ҳарбий қисм ҳудудидан ташқарига чиқишга ҳуқуқ берувчи ҳужжатлари бўлмаган, ҳарбий кийимнинг белгиланган русумига риоя этмаган бўлган муддатли ҳарбий хизматчиларни, шунингдек, пиёда сафда кетаётган колоннани агар колонна боши ва охирида кундуз куни – сигнал байроқчалари, тунда эса – сигнал фонуслари бўлмаса қисм ҳудудидан ташқарига чиқармасликка;

ҳарбий қисм ҳудудига кириб келаётган ва чиқиб кетаётган автомобиль техникасининг кўздан кечириб чиқилишини ташкиллаштиришга;

ўз ёрдамчилари ва назорат-ўтказиш пунктини қўриқлаш пости соқчиси томонидан хизмат мажбуриятлари тўғри ўталаётганини текшириб боришга;

назорат-ўтказиш пунктини қўриқлаш пости соқчисини мазкур гарнизон ва қоровул хизмати низомга амал қилган тарзда хизматини ташкиллаштиришга;

назорат-ўтказиш пунктида бўлиш; ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи)нинг рухсати билан хизматга оид иш юзасидан пунктни тарк этаётганида ўз ўрнига ёрдамчисини қолдиришга;

ҳарбий қисм командири ва унинг ўринбосарлари пунктга келганида уни қарши олиб, ўзини таништиришга.

268. Назорат-ўтказиш пункти бўйича навбатчи ўзи хизмат ўтаётган ҳарбий қисмда хизмат ўтамайдиган шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар пунктга ташриф буюрганларида уларни қарши олиб, ўзини таништиради.

Масалан: “Ўртоқ майор. Назорат-ўтказиш пункти бўйича навбатчи сержант Юсупов”.

Шундан сўнг у ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи)га назорат-ўтказиш пунктига ташриф буюрганлар ҳақида дарҳол билдирув беради.

 

10-§. Ҳарбий қисм штаби бўйича навбатчи

 

269. Ҳарбий қисм штаби бўйича навбатчи офицер сержант ва оддий аскар шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар таркибидан тайинланади (ҳарбий олий таълим муассасаларида курсантлар тайинлашга рухсат берилади).

У штабдаги хизмат хоналарининг муҳофаза этилиши, штаб биносидаги тозаликнинг сақлаб борилиши, чопарлар хизмати тўғри ўталиши учун жавоб беради.

Ҳарбий қисм штаби бўйича навбатчи ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчига (навбатчига) ва унинг ёрдамчисига бўйсунади.

Ҳарбий қисм штаби бўйича эски ва янги навбатчилар навбатчилик топширилганлиги ва қабул қилиб олинганлиги ҳақида ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи)га билдирув берадилар.

270. Ҳарбий қисм штаби бўйича навбатчи мажбур:

суткалик наряд тарқатувидан сўнг навбатчилигига тааллуқли ҳужжатлар, жиҳозлар, мол-мулк ва ашё-анжомларни рўйхат бўйича қабул қилиб олишга;

ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи) ёрдамчисининг кўрсатмасига биноан хизмат телефонограммаларини етказишга;

чопарлар хизматини бошқаришга;

ҳеч қаёққа чиқмай штаб биносида бўлиш, бинодаги тозалик ва тартибни сақлаб туриш, ҳарбий қисм штабига кириб-чиқиш режимини белгиланган тартибда амалга оширишга;

Йиғин” ёки “Тревога” сигнали берилганлиги эълон қилинганида штабнинг барча ҳарбий хизматчиларига бу ҳақида хабар беришга;

хизмат хоналарини ўз муҳофазасига қабул қилиб олишга ва уларнинг калитларини сақлашга;

иш куни якунига етганида эса ҳарбий қисм штабидаги хоналарни ёнғин хавфсизлиги жиҳатидан кўздан кечириб чиқишга;

ёнғин чиққан ҳолатда зудлик билан бу ҳақида ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи)га билдирув бериб, ўт ўчиришга, штаб ҳужжатлари ва мол-мулкини сақлаб қолишга қаратилган чоралар кўришга;

штабга ҳарбий қисм командирининг ўринбосарлари ва улардан юқори поғонадаги бошлиқлар, шунингдек, ўзи хизмат ўтаётган ҳарбий қисмда хизмат ўтамайдиган офицерлар келганида ўзини таништиришга.

Масалан: “Ўртоқ майор. Ҳарбий қисм штаби бўйича навбатчи сержант Мўминов”.

 

11-§. Бўлинма бўйича навбатчи

 

271. Бўлинма бўйича навбатчи шартнома бўйича ҳарбий хизматчи сержантлар ва оддий аскарлар таркибидан (ҳарбий олий таълим муассасаларида курсантлардан ҳам) тайинланади.

У кун тартибига, взводдаги ички тартибни сақлашга қаратилган бошқа қоидаларга амал қилиниши, взвод тасарруфидаги қурол-яроғ, ўқ-дорилар жойланган яшиклар, мол-мулк ва муддатли ҳарбий хизматчиларнинг шахсий буюмлари бут сақланиши ҳамда посбонлар хизмати тўғри ўталиши учун жавоб беради.

Бўлинма бўйича навбатчи ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи)га, унинг ёрдамчисига, взводдаги ички хизмат борасида эса – взвод командирига ва взвод командирининг моддий (моддий-техник) таъминот бўйича ёрдамчисига бўйсунади.

272. Суткалик наряд тарқатувидан олдин бўлинма бўйича янги навбатчи взвод суткалик нарядининг тайинланган таркибини текширади, кўрикдан ўтказади ва взвод командирининг моддий (моддий-техник) таъминот бўйича ёрдамчисига таништиради.

Взвод командирининг моддий (моддий-техник) таъминот бўйича ёрдамчиси томонидан ўтказилган кўрик ва амалий машғулотлардан сўнг взвод бўйича эски навбатчидан одамларнинг сони ва жойларга тақсимоти борасида маълумотларни қабул қилиб олади ва суткалик нарядни тарқатув жойига олиб боради.

Суткалик наряд тарқатувидан сўнг, янги навбатчи қурол-яроғ, ўқ-дорилар жойланган яшиклари ва ушбу яшиклардаги муҳрларни ҳамда рўйхатларга киритилган мол-мулкини текшириб, қабул қилиб олади, ўт ўчириш ва хабар бериш воситаларининг сони ва созлигини текширади. Шундан сўнг взвод бўйича эски ва янги навбатчилар навбатчиликни қабул қилиб олиш ва топшириш китобига имзо қўядилар.

Қурол-яроғ доналаб, рақамлари бўйича ва таркибий қисмларининг бутлигига кўра қабул қилиб олинади.

Шу билар бирга қулфлар, муҳофаза сигнализацияси, жавонлар, муҳрлар ва бошқа жиҳозларни созлиги текширилади.

Навбатчиликни қабул қилиб олгач янги навбатчи эски навбатчи билан бирга бўлинма командирига, командир йўқлигида эса – унинг ўринбосарига ёки взвод командирининг моддий (моддий-техник) таъминот бўйича ёрдамчиси ҳузурига навбатчилик қабул қилиб олинганлиги ва топширилганлиги ҳақида билдирув бергани келади.

Масалан: “Ўртоқ капитан. Сержант Сулаймонов взвод бўйича навбатчиликни топширди”. “Ўртоқ капитан. Кичик сержант Қосимов взвод бўйича навбатчиликни қабул қилиб олди”.

Шундан сўнг бўлинма бўйича янги навбатчи суткалик наряд тарқатуви мобайнида ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи) томонидан кўрсатилган нуқсонлар ва берилган кўрсатмалар ҳақида, шу жумладан, навбатчиликни қабул қилиб олиш давомида аниқланган носозлик ва камчиликлар борасида билдирув беради.

273. Бўлинма бўйича навбатчи қуйидагиларга мажбур:

Йиғин” ёки “Тревога” сигнали берилганлиги эълон қилинганида шахсий таркибни уйғотиш, шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларнинг офицерлар, сержантлар ва оддий аскарлар таркибига хабар бериш ва улар етиб келганларига қадар взвод бўйича масъул шахс ва ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи) кўрсатмаларини бажаришга;

бўлинмада кун тартибига аниқ амал қилинаётганлигини кузатиб бориш, белгиланган вақтда шахсий таркибнинг умумий уйғотилишини амалга оширишга;

бўлинманинг айни пайтда турган жойи ва уни чақириш тартибини, взводдаги одам сони, наряддагилар, беморлар, ҳарбий қисм қароргоҳидан қисқа таътилига чиқарилганлар ёки командалар таркибида жўнатилганлар сонини, шу жумладан, мавжуд қурол-яроғ сони ва жойларга тақсимоти тўғрисидаги аниқ маълумотларни билишга;

пистолетлардан ташқари барча қурол-яроғ русумини фақат бўлинма командирининг рухсати қурол-яроғ ва ўқ-дориларни топшириш китобига тегишли ёзувлар киритган тарзда топшириш;

қурол-яроғни қайта қабул қилиб олаётганида уни доналаб, рақамлари бўйича ва таркибий қисмларининг бутлигига кўра қабул қилиб олиш; қурол сақлаш хонасининг калитини доимо ўз ёнида олиб юриш ва ҳеч кимга бермасликка;

бўлинмада бирон-бир ҳодиса рўй берганида ёки ҳарбий хизматчилар ўртасида низомларда белгиланган ўзаро муносабатлар муддатли ҳарбий хизматчилар томонидан бузилганида тартибни тиклашга қаратилган чораларни кечиктирмай кўриш, бу ҳақида зудлик билан ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи)га, взвод командирига ёки унинг ўринбосарига, улар бўлмаганда эса – взвод командирининг моддий (моддий-техник) таъминот бўйича ёрдамчисига билдирув беришга;

бўлинманинг қурол сақлаш хонасидаги ўт ўчириш воситалари ва муҳофазанинг техник сигнализацияси воситалари мавжудлиги ва созлигини, взводда ёнғин хавфсизлиги талабларига амал қилинаётганлигини кузатиб боришга (тамакини махсус ажратилган жойда чекиш, кийимни эса – фақат кийим қуритиш хонасида қуритишга рухсат бериш, печларга ўт ёқиш ва керосин чироқлардан фойдаланиш қоидаларига амал қилинаётганлигини кузатиб бориш);

ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи)нинг командасига асосан бинонинг кириш эшигини ичкаридан тамбалаш, ташриф буюрганларни эса сигнализация қўнғироғи бўйича ўзларини танитганларидан сўнггина ичкарига киритишга;

ёнғин чиққанида ўт ўчирувчилар командасини чақиртириш, ўт ўчириш чораларини кўриш ва бу ҳақида зудлик билан ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи) ва бўлинма командирига билдирув бериш, шунингдек, одамлар, қурол-аслаҳа ва шикаст етиши мумкин бўлган мол-мулкни бинодан чиқариш чораларини кўришга;

посбонларни ўз вақтида алмаштиришга; взвод командирининг (моддий-техник) моддий таъминот бўйича ёрдамчиси томонидан берилган кўрсатмаларга биноан ишга ажратилган бўлинмалар ва турли командаларни тайинланган жойларга, шунингдек, касал бўлиб қолган ва шифокор кўригига эҳтиёж сезганларни тиббиёт пунктига юборишга;

ҳарбий қисм қароргоҳидан қисқа таътилига чиқарилувчиларни белгиланган соатда саф торттириш, бу ҳақида взвод командирининг моддий таъминот (моддий-техник) бўйича ёрдамчисига билдирув бериш ва унинг буйруғига биноан ҳарбий қисм бўйича навбатчи ҳузурига олиб боришга;

хизмат вазифаларига кўра бўлинма қароргоҳидан чиқиб кетаётганида, шунингдек, дам оладиган вақтда ўз мажбуриятларини навбатчилик хизматидан бўш посбонлардан бирининг зиммасига юклашга;

кечки йўқламадан сўнг бўлинма бўйича масъул шахсдан йўқламада бўлмаганлар ҳақидаги маълумотларга аниқлик киритиш, қисм ҳудудини ўзбошимчалик билан ташлаб кетганлар бўлса – ушбу ҳарбий хизматчилар рўйхатини, уларнинг ҳарбий унвонлари, фамилиялари, исмлари ва оталарининг исмларини, улар бўлиши тахмин қилинаётган жойларни кўрсатган тарзда тузиш ва бу ҳақида ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи)га билдирув беришга.

Масалан: “Ўртоқ капитан. 1- мотоўқчи взводда кечки йўқлама ўтказилди. Таътилдаги икки киши ва наряддаги уч кишидан ташқари барча одамлар сафда. Взвод бўйича навбатчи кичик сержант Собиров”;

шахсий таркиб уйғотилганидан сўнг, техник восита орқали ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи)га взвод шахсий таркибининг сони ва тунда бўлиб ўтган ҳодисалар ҳақида билдирув бериш, қисқа шаҳар таътилидан кеч қолганлар ва қисмни ўзбошимчалик билан ташлаб кетганлар бўлганда эса – ушбу ҳарбий хизматчилар рўйхатини тақдим этишга;

бўлинма ихтиёридаги хоналар астойдил тозаланаётганлиги, тўғри тутилаётганлиги ва уларда ҳаво ҳароратининг белгиланган даражаси сақлаб борилаётганлигини, ёритиш, иситиш, шамоллатиш тартибига амал қилинаётганлигини, сув ҳажмларига ичимлик суви, ювиш жойларидаги идишларга ювиниш учун сув тўлдирилганлигини, шунингдек, ҳарбий қисм ҳудудининг бўлинмага бириктирилган майдони тозаланаётганлигини кузатиб боришга;

бўлинма шахсий таркиби овқатланаётганида тартибни сақлашга; взвод командирининг моддий (моддий-техник) таъминот бўйича ёрдамчисининг кўрсатмасига биноан наряддаги ёки хизмат юзасидан бошқа ишлар билан банд бўлган шахсларга таом қолдириш борасида талабномани ошхона бўйича навбатчига ўз вақтида тақдим этишга;

бўлинма қароргоҳига взвод командири ва ундан юқори поғонадаги тўғридан-тўғри бошлиқлар, ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи), шунингдек, қисм фаолиятини назорат қилаётган (текшираётган) шахслар келганида “Ростлан” командасини бериш ва взвод қароргоҳи бўйлаб кузатиб боришга.

Масалан: “Ўртоқ майор. Менинг навбатчилигим мобайнида кўнгилсиз ҳодисалар рўй бермади (ёки фалон ҳодиса рўй берди). Взвод қўшинларнинг ўт очиш майдонида шуғулланмоқда. Взвод бўйича навбатчи кичик сержант Абдуллаев”.

Бошқа офицерларга ва взвод командирининг моддий (моддий-техник) таъминот бўйича ёрдамчисига взвод бўйича навбатчи фақат ўзини таништиради.

Ўзи хизмат ўтаётган бўлинмага мансуб бўлмаган офицерлар ташриф буюрганларида взвод бўйича навбатчи ўзини таништириб, бўлинма командири ҳузурига кузатиб боради.

Ташриф буюрган командирни (бошлиқни) взвод командирининг ўзи қарши олиб, билдирув берган ҳолатларда взвод бўйича навбатчи ташриф буюрган командирга (бошлиққа) билдирув бермай, фақат ўзини таништиради.

274. Аҳоли пунктига жойлаштирилганида бўлинма бўйича навбатчи, ундан ташқари, ҳарбий хизматчилар бўлинма қароргоҳи чегараларидан ташқарига чиқиб кетмаётганлигини, кириш ман этилган жойларга кирмаётганлигини, ҳарбий кийимнинг белгиланган русумида чиқаётганларини кузатиб боришга мажбурдир.

Белгиланган тартибни бузганларни бўлинма бўйича навбатчи қўлга олади ва взвод командирининг моддий таъминот бўйича ёрдамчиси ҳузурига юборади.

 

12-§. Ўт ўчирувчилар наряди

 

275. Ўт ўчирувчилар наряди ҳарбий қисмнинг штатдан ташқари ўт ўчирувчилар командасидан тайинланади. Ўт ўчирувчилар наряди таркиби: наряд бошлиғидан, қўшимча берилган ўт ўчириш машиналари ёки бошқа русумдаги автомобиллар (моторли сув насослари) сонига кўра – ҳайдовчилар (моторчилар) ва жанговар ҳисоб рақамларидан, ўт ўчириш постлари сонига кўра – постда турувчилардан иборат бўлади. Ўт ўчирувчилар наряди ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи)га ва ўт ўчирувчилар командаси бошлиғига бўйсунади.

276. Ўт ўчирувчилар наряди мажбур:

барча бўлинмалар бинолари ва ҳарбий қисм ҳудудида ёнғин хавфсизлиги талабларига амал қилинаётганлигини кузатиб боришга;

постлар жадвалига мувофиқ ўт ўчириш пости хизматини ўташга;

объектлардаги ўт ўчириш воситаларининг созлигини кузатиб боришга;

мулк сақлаш жойи ва омбор бошлиқлари ҳамда парк бўйича навбатчи билан биргаликда объектларни ёпишдан олдин ҳар бир объектда ёнғин хавфсизлиги талаблари бажарилганлигини, электр энергиясини истеъмол қилувчи жиҳозлар электр тармоғидан ўчирилганлигини текшириш ва ушбу талаблар бажарилган ҳолларда ёнғин хавфсизлиги талаблари бажарилганлигини тасдиқловчи нишонлар топширишга;

ҳарбий қисмда ёнғин хавфсизлиги талаблари бажарилганлиги ҳақида постлар жадвалида белгиланган вақтда ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи)га билдирув беришга;

ёнғин чиққанида уни ўчиришда иштирок этишга.

Ўт ўчирувчилар наряди ўз мажбуриятларини ҳарбий қисм командири томонидан белгиланган вақтда бажарадилар.

Ўт ўчирувчилар нарядининг эски ва янги бошлиқлари навбатчилик топширилганлиги ва қабул қилиб олинганлиги ҳақида ҳарбий қисмнинг штатдан ташқари ўт ўчирувчилар командаси бошлиғига ва ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи)га билдирув берадилар.

Ўт ўчирувчилар наряди зарурий ўт ўчириш воситалари билан, ўт ўчириш машиналарининг (моторли сув насосларининг) жанговар ҳисобига киритилган ҳарбий хизматчилар эса – махсус газламадан тайёрланган ўт ўчирувчилар махсус жанговар кийимлар ва анжомлар билан таъминланадилар.

 

8- боб

ПАРКЛАРДАГИ ИЧКИ ХИЗМАТНИНГ

 

1-§. Умумий қоидалар

 

277. Парк деб қурол-аслаҳа ва ҳарбий техникани сақлаш, уларга техник хизмат кўрсатиш, таъмирлаш ва жанговар қўллашга шай ҳолатга келтириш учун жиҳозланган ҳудуд аталади.

Парклар доимий парклар ва дала паркларига бўлинади.

Ҳарбий қисм доимий жойлашган жойда ва полигонларда (лагерларда) доимий парклар жиҳозланади. Бундай паркларда қурол-аслаҳа ва ҳарбий техника ёпиладиган хоналар ёки айвонлар остига, шунингдек, ишончли тўсиқларга эга майдонларда жойлаштирилади. Паркларда парк бўйича навбатчи, назорат-техник пункт бошлиғи, ҳаракат хавфсизлиги синфи, ҳайдовчилар, машина катталари ва парк бўйича наряд таркибига йўл-йўриқ бериш учун хоналарга эга назорат-техник пункт; ёқилғи қуйиш, тозалаш-ювиш, кундалик техник хизмат кўрсатиш, мавсумий техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш пунктлари; қурол-аслаҳа ва ҳарбий техникани сақлаш жойлари, уларни жанговар қўллаш шайлигини таъминлаш объектлари ва техникага хизмат кўрсатиш учун мўлжалланган шу каби бошқа хоналар (жойлар) ҳамда зарурий маиший хизмат хоналари жиҳозланади.

Ҳарбий қисм (бўлинма) вақтинча дала шароитида жойлашганида дала парклари ташкил этилади.

Бундай парклар, одатда ҳар бир батальон (взвод) учун барпо қилинади.

Паркнинг тузилиши ва жиҳозланиши машиналарнинг паркдан тез ва қулай чиқишини таъминламоғи лозим.

278. Парк ҳудуди бўлинмаларга бириктириладиган майдонларга бўлиб чиқилади. Мазкур майдонларнинг чегаралари кўрсаткичлар билан белгиланади. Доимий парк ҳудудининг атрофи ўралиб, муҳофазанинг техник воситалари билан жиҳозланади, паркка атроф муҳитни муҳофаза қилиш бўйича меъёрлар ва қоидаларга жавоб берувчи қурилмалар ўрнатилади, ҳудуди кўкаламзорлаштирилади ва ёритилади.

Паркдаги барча бинолар, уларнинг дарвозалари ва хусусан парк дарвозалари рақамланади.

279. Паркка, шунингдек, парк ичидаги бинолар ва махсус иншоотларга олиб борувчи йўллар ва йўлаклар ётқизилган бўлиши лозим. Ушбу йўл ва йўлаклар доимо ҳаракатга яроқли ҳолатда тутилиши, ёзнинг қуруқ кезларида уларга сув сепиб турилиши, қишда эса қордан тозаланиб борилиши даркор.

Паркнинг йўл ётқизилмаган ҳудудларида пиёда юриш ва транспортни бошқариб бориш ман этилади.

Паркка ётқизилган барча йўлларда машиналарнинг ҳаракат йўналиши ва тезлигини белгиловчи ва шу каби бошқа йўл белгилари ўрнатилади.

280. Паркда ички хизматни ташкиллаштириш, унда қурол-аслаҳа ва ҳарбий техникага тўғри хизмат кўрсатиш ва сақлаш, махсус иншоот ва омборларни тўғри тутиш, тозаликни сақлаш ҳамда ёнғинга қарши ва табиатни муҳофаза этишга қаратилган тадбирларнинг бажарилиши учун ҳарбий қисм командирининг қурол-аслаҳа бўйича ўринбосари, бундай лавозим штатда кўзда тутилмаган ерда автомобиль хизмати бошлиғи ёки ҳарбий қисм техник хизматларидан бирининг бошлиғи жавоб беради.

Парк ҳудудининг бўлинмаларга бириктирилган қисмларидаги қурол-аслаҳа, ҳарбий техника, бино ва майдонларнинг тўғри тутилиши учун тегишли бўлинма командирлари жавоб берадилар.

281. Машиналарга техник хизмат кўрсатиш амаллари уларнинг ҳар гал сафардан қайтганида, шунингдек, машина меъёрларда белгиланган масофани босиб ўтганида (ишлаш муддати якунига етганида) ҳамда сақлаш муддати ўтганидан сўнг бажарилади. Бундан ташқари йилнинг тегишли даврларида машиналарга мавсумий техник хизмат кўрсатиш амаллари бажарилади.

Қурол-аслаҳа ва ҳарбий техникани кўрикдан ўтказиш, унга техник хизмат кўрсатиш, шунингдек, паркларни қўшимча жиҳозлаш ва турли қулайликлар яратишга қаратилган ишлар парк кунлари, парк-хўжалик кунлари ҳамда кун тартибида қурол-аслаҳа ва ҳарбий техникага хизмат кўрсатиш учун белгиланган вақтда амалга оширилади.

Хизмат кўрсатилганидан сўнг қурол-аслаҳа ва ҳарбий техника ўз жойига келтириб қўйилади. Йилнинг совуқ фаслида об-ҳаво ҳарорати паст бўлган кезларда паркнинг иситилмайдиган транспорт сақлаш жойларида ва очиқ майдончаларида сақланадиган қурол-аслаҳа ва ҳарбий техниканинг двигателни совитиш тизимидаги сув тўкилиб, аккумулятор батареялари ечиб олинади. Бунда техникага “Суви тўкилди” ва “Аккумулятор батареялари ечиб олинди” сўзлари битилган тахтачалар осиб қўйилади.

Техникани паст ҳароратда музламайдиган суюқлик билан заправка қилинганда “Суви тўкилган” деган сўзлари битилган тахтачалар осиб қўйилмайди.

Хизмат кўрсатилмаган қурол-аслаҳа ва ҳарбий техникани жойига келтириб қўйиш ман этилади.

Машиналарни паркдан ташқарида сақлашга йўл қўйилмайди. Қоровул муҳофазасига топширилган омбор ҳудудидаги ўқ-дори ва бошқа моддий воситалар юкланган машиналар бундан мустасно.

Содир бўлиши эҳтимоли бор фавқулодда ҳолат ва ҳарбий қисм ҳудудида кечиктириб бўлмайдиган вазифаларини бажаришга ўз вақтида киришиш учун ҳамда касалларни яқин атрофдаги касалхоналарга зудлик билан етказиш мақсадида махсус транспорт (навбатчи) машиналарини паркдан ташқарида сақлашга йўл қўйилади.

Ҳарбий қисм командири томонидан қурол-аслаҳа ва ҳарбий техника кўриги ўтказилаётганида парклар ҳолати ҳам кўрикдан ўтказилади.

282. Машиналар паркдан ҳарбий қисм командири томонидан бир кун олдин тасдиқланган нарядга биноан, техник соз ва хизмат кўрсатилган ҳолатда, сафарга чиқарилаётган муайян машинага бириктирилган, шахсини тасдиқловчи ҳужжат ва машинани бошқариш ҳуқуқини берувчи гувоҳномага эга, сафар олди кўригидан ўтиб, йўлга чиқишга рухсат берилган, ёнида тегишли вазирлик ва идораларнинг раҳбарлари томонидан белгиланадиган тартибда расмийлаштирилган ҳужжатлари мавжуд ҳайдовчи бошқарувида чиқарилади.

Машиналардан фойдаланишни режалаштириш ҳайдовчиларга дам бериш, машинага хизмат кўрсатиш ва рейсга чиқишга тайёрлаш учун вақт ажратилишини инобатга олиб амалга оширилади.

Нарядга киритилмаган машиналар истисно ҳолларда фақат ҳарбий қисм командирининг рухсати билан паркдан чиқарилади.

Дам олиш ва байрам кунлари машиналарнинг паркдан чиқарилиши энг кам миқдоргача қисқартирилади.

283. Икки ва ундан ортиқ машиналар сафарга чиқарилаётганида колонна бошлиғи тайинланади.

Одамлар ва портлаш хавфи бўлган юклар колонна таркибида бўлсин ёки якка машинада бўлсин ташиладиган бўлса ҳар бир машинага машина каттаси тайинланади. Бошқа ҳолларда машина катталари заруратга кўра ҳарбий қисм командирининг қарорига мувофиқ тайинланади.

Колонна бошлиғи (машина каттаси) шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларнинг Йўл ҳаракати қоидаларини яхши биладиган таркибидан тайинланади. У қўйилган вазифанинг бажарилиши, машинадан тўғри фойдаланиш, машиналардаги (машинадаги) шахсий таркибнинг интизоми ва хавфсизлик талабларига амал қилиши учун жавоб беради.

Колонна бошлиғи (машина каттаси) қуйидагиларга мажбур:

машиналар (машина) ҳаракат бошлашидан олдин уларга одам чиқариш ва юк юклаш меъёрларига амал қилинганлигини текшириш; шахсий таркиб (юк) машиналарга (машинага) чиқарилаётган (юкланаётган), туширилаётган ва жойланаётган пайтда белгиланган тартибга риоя қилинаётганлигини назорат қилишга;

машиналар (машина) ҳаракати мобайнида ҳайдовчилар (ҳайдовчи) томонидан белгиланган йўналишга, тезликка, Йўл ҳаракати қоидаларига, машиналардаги (машинадаги) шахсий таркиб эса ҳарбий интизом ва хавфсизлик талабларига амал қилаётганлигини кузатиб боришга.

Колонна бошлиғига (машина каттасига) машинани шахсан ўзи бошқариб бориш ёки машина бошқарувини бирор кишига топшириш учун ҳайдовчини мажбур қилиш; ҳайдовчини (ҳайдовчиларни) Йўл ҳаракати қоидаларини бузишга ва белгиланган тезликни оширишга мажбур қиладиган командаларни бериш ман этилади.

Колонна бошлиғи (машина катталари) ва ҳайдовчиларга қўйилган вазифанинг мақсади, уни ижро этиш муддати ва хавфсизлик талабларининг бажарилиши борасидаги йўл-йўриқлар машиналарнинг мазкур ҳаракатини ташкиллаштираётган мансабдор шахслар ёки ўзларининг тўғридан-тўғри бошлиқлари томонидан берилади. Бундан ташқари бўлинма командирлари томонидан машина ҳайдовчиларига машинани бошқариш, Йўл ҳаракати ва сафар давомида ўзини тутиш қоидаларига амал қилиш бўйича йўл-йўриқлар берилади. Ҳайдовчиларга машина бошқарувини бошқа кишига, унинг ким бўлишидан қатъий назар топшириш ман этилади.

Ҳарбий қисм (бўлинма) командири вазифа бажаришнинг ўзига хос хусусиятларидан келиб чиқиб колонна бошлиғи (машина каттаси) қўшимча мажбуриятлари белгиланиши мумкин.

284. Машиналарни сафарга тайёрлаш амаллари бўлинма командирлари ёки уларнинг қурол-аслаҳа бўйича ўринбосарлари (техник бўлим бошлиқлари, автомобиль хизмати бошлиқлари, батальон техниклари, взвод катта техниклари ёки техниклари) раҳбарлиги остида бажарилади.

Паркдан чиқарилаётган ва паркка қайтиб келган машиналарнинг техник ҳолати устидан назорат амаллари назорат-техник пункт бошлиғи томонидан юритилади.

285. Паркдаги ички тартиб ва парк кун тартиби ҳарбий қисм командирининг буйруғи билан эълон қилинади.

Паркка ҳарбий қисм командирининг буйруғида белгиланмаган вақтда киришга ижозат берилиши ва унда муайян ишларнинг бажарилиши фақат ҳарбий қисм командирининг рухсати билан амалга оширилади.

286. Шахсий таркиб паркка киришига фақат паркда муайян ишлар бажариш ва машғулотлар ўтказиш учун белгиланган вақтда, шартнома бўйича ҳарбий хизматчи бошқарувидаги сафда келгандагина ижозат берилади.

Шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар таркиби ўз ҳарбий қисмига қарашли паркка доимий рухсатномаларига биноан паркда муайян ишлар бажариш учун белгиланган вақтда киритиладилар.

Хизмат масаласи бўйича якка тартибда келган муддатли ҳарбий хизматчилар, паркка, ҳарбий қисм командирининг қурол-аслаҳа бўйича ўринбосари рухсати билан киритиладилар. Бу ҳақида ҳарбий қисм командирининг қурол-аслаҳа бўйича ўринбосари парк бўйича навбатчига маълум қилади.

Машиналарни олиб чиқишга ҳозир бўлган экипажлар (ҳайдовчилар) паркка, йўл варақаларини тақдим этганларидан сўнг киритиладилар.

Ҳарбий қисм таркибига кирмаган шахслар паркка, фақат қисм командирининг рухсати билан ва ушбу шахсларни кузатиб бориш учун махсус тайинланган ҳарбий хизматчи ҳамроҳлигида киритиладилар.

Паркда мавжуд машиналар ва бошқа ҳарбий техника олдига парк омборлари ва биноларини очишга ҳуқуқ берилган шахсларнинг рухсати билан ушбу машиналар ва техникага бириктирилган ҳарбий хизматчиларгина йўл қўйилади.

Тревога эълон қилинган ҳолатларда машиналар ва бошқа ҳарбий техника олдига йўл қўйиш тартиби ҳарбий қисм командири томонидан белгиланиб, тегишли йўриқномаларда баён этилади.

287. Двигателларни ўт олдириш, машиналар люки, парк биноларининг эшиклари ва парк дарвозаларининг калитларини сақлаш ва топшириш тартиби машиналарнинг паркдан ўз вақтида чиқишини таъминлаши, шунингдек, шахсий таркибнинг ушбу калитлардан ўзбошимчалик билан фойдаланишини олдини олиши лозим.

Мазкур калитлар қуйидагича сақланади:

двигателларни ўт олдириш ва машиналар люкини очиш калитлари: биринчи тўплами – парк бўйича навбатчида; иккинчи тўплами – взвод (батальон, таъминот бўлинмалари) бўйича навбатчида, тревога эълон қилинган ҳолатларда фойдаланиш учун расмийлаштирилган йўл варақалари билан биргаликда, муҳрланган қути ичида;

парк биноларининг эшиклари ва паркка кириш дарвозаларининг калитлари: биринчи тўплами – парк бўйича навбатчида; иккинчиси – ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчида (навбатчида), муҳрланган қути ичида.

288. Паркдаги ички тартибни сақлаш учун парк бўйича навбатчи, посбонлар ва навбатчи шатак механик ҳайдовчиси (ҳайдовчи) тайинланади.

Посбонлар парк бўйича навбатчи томонидан паркка кираверишга, муайян ишлар бажарилаётганида эса – парк ҳудудига ҳам қўйилади.

Доимий ва дала парклари қоровул томонидан, соқчи қўйиш йўли билан муҳофаза қилинади. Муҳофазанинг ишончли ишлайдиган техник воситалари билан жиҳозланган парк қоровул томонидан, соқчи қўйилмай муҳофаза қилиниши мумкин.

289. Қурол-аслаҳа ва ҳарбий техника сақланаётган жой ва майдонларни муҳрлаш (пломбалаш) тартиби, шунингдек, паркка келтирилган қурол-аслаҳа ва ҳарбий техника қоровулга топширилганидан сўнг уни муҳофаза қилиш тартиби ҳарбий қисм командири томонидан белгиланади.

 

2-§. Парк бўйича навбатчи

 

290. Парк бўйича навбатчи шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар таркибидан тайинланади. У паркдаги ички хизмат ва парк бўйича наряд хизмати учун жавоб беради.

Парк бўйича навбатчи ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчига (навбатчига) бўйсунади, паркдаги ички хизмат масалаларида эса ҳарбий қисм командирининг қурол-аслаҳа бўйича ўринбосари, бундай лавозим штатда кўзда тутилмаган ерда автомобиль хизмати бошлиғи ёки ҳарбий қисм техник хизматларидан бирининг бошлиғига бўйсунади.

Унга парк бўйича навбатчилар ва навбатчи шатакларнинг механик-ҳайдовчилари (ҳайдовчилари) бўйсунади.

291. Парк бўйича янги навбатчи белгиланган вақтда йўл-йўриқ олиш учун ҳарбий қисм командирининг қурол-аслаҳа бўйича ўринбосари ҳузурига етиб келади.

Суткалик наряд тарқатувидан сўнг парк бўйича янги навбатчи эски навбатчидан ҳужжатлар ва мол-мулкни қабул қилиб олиб, у билан бирга парк ҳудуди ва хоналарини айланиб чиқади, паркнинг муҳрланган бино ва омборларини, шунингдек, айвонлар остига ва очиқ майдонларга ўрнатилган қурол-аслаҳа, ҳарбий техника ва жиҳозларни рўйхат бўйича текшириб қабул қилади.

Навбатчиликни қабул қилиб олиш ва топшириш китобига навбатчиликни қабул қилиш давомида бартараф этишнинг иложи бўлмаган камчиликлар ёзилади.

Парк бўйича эски ва янги навбатчилар навбатчилик топширилганлиги ва қабул қилиб олинганлиги ҳақида ҳарбий қисм командирининг қурол-аслаҳа бўйича ўринбосари ва ҳарбий қисм бўйича навбатчига билдирув берадилар.

292. Парк бўйича навбатчи мажбур:

навбатчи учун белгиланган хонада бўлиш; ҳарбий қисм бўйича навбатчининг рухсати билан хизматга оид иш юзасидан паркни тарк этаётганида ўз ўрнига навбатчиликдан бўш посбонни қолдириб, қаерга ва қанча вақтга кетаётганини посбонга маълум қилишга;

парк ҳудудига кириб-чиқишнинг белгиланган режимига амал қилинаётганлигини кузатиб боришга;

бир марталик рухсатномаларга паркка келганлик ва чиқиб кетганлик ҳақида белги қўйиш, навбатчилик сўнг уларни бригада техник қисмига топширишга;

ҳарбий қисм командирининг буйруғида эълон қилинган шахсларгагина парк бинолари (хоналари) ва мулк сақлаш жойларини очишга ижозат бериш ва тегишли китобларга бу ҳақида ёзувлар киритиш; бинолар (хоналар) ва мулк сақлаш жойлари очилаётганда иштирок этишга;

машиналарнинг паркдан чиқиши ва парк ҳудудида ҳаракатланишига рухсатни шахсан ўзи беришга;

белгиланган шаклдаги, машиналарнинг паркдан чиқиши ва қайтишини қайд этиш журналини юритиб боришга;

сафарга чиққан машиналарнинг паркка ўз вақтида қайтаётганлигини кузатиб бориш, кечикаётган машиналар ҳақида ҳарбий қисм бўйича навбатчига билдирув беришга;

мол-мулк паркдан (паркка) йўл варақаларидаги ёзувларга мувофиқ олиб чиқилаётганлигини (киритилаётганлигини), шунингдек, бегона шахсларнинг парк ҳудудига кириб келишига йўл қўйилмаётганлигини назорат қилишга;

паркда кун тартибига амал қилинаётганлигини кузатиб бориш, қайси бўлинмалар қандай ишлар бажараётганлигини билиш, машиналарга, бошқа турдаги техника ва парк жиҳозларига хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш билан боғлиқ бўлмаган ишларнинг паркда бажарилишига йўл қўймасликка;

машиналар, бошқа турдаги техника ва қурол-аслаҳалар мавжудлигини, уларнинг жойларга тақсимотини (қаердалигини), соз ва носозларининг сонини доимо билишга;

парк бинолари ва ҳудудида тозаликка риоя этилаётганлигини, шу жумладан, табиатни муҳофаза этиш қоидаларига амал қилинаётганлигини кузатиб боришга;

йилнинг совуқ кезларида парк биноларидаги печларга ўт ёқиш амаллари тўғри бажарилаётганлигини, сув-мой иситкичлар тўғри ишлатилаётганлигини, иситиладиган барча хоналар ва мулк сақлаш жойларида белгиланган ҳарорат сақлаб борилаётганлигини кузатиб бориш, паркнинг очиқ майдонларида сақланаётган техниканинг двигателни совитиш тизимидаги сув тўкиб юборилганлиги, аккумулятор батареялари ечиб олинганлиги ва тегишли тахтачалар илиб қўйилганлигини текширишга;

ёнғин хавфсизлиги талабларига мазкур Низомнинг биринчи бўлимининг 7 -иловасига мувофиқ амал қилинаётганлигини кузатиб бориш, ўт ўчириш ва ёнғин сигнализацияси воситаларининг сони ва ҳолатини, шу жумладан навбатчи шатакларнинг ёнғин чиққан ҳолларда бажарадиган ҳаракатларга шайлигини текширишга;

паркка қайтган машиналар ва бошқа турдаги техникага ўз вақтида техник хизмат кўрсатиш чораларини кўришга;

ёқилғи бакига ёқилғи қуйилмаган машиналарни ўз жойига қўйишга рухсат бермасликка;

оқшомда, барча ишлар ниҳоясига етказилгач, парк ичида фақат навбатчи ёритиш воситаларигина ёқилган қолдирилиб, қолган барча чироқлар ўчирилганлигини, парк ташқарисини ёритиш воситалари эса ёқилганлигини кузатиб боришга;

заҳарли техник суюқликлар сақланадиган хоналарнинг (атрофи тўсилган майдонларнинг) эшикларида қулфлар мавжудлиги, созлиги ва пломбаланганлигини текшириб боришга;

паркка ҳарбий қисм командирининг ўринбосари ва ундан катта поғонадаги тўғридан-тўғри бошлиқлар, шунингдек ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи) келса уларни қарши олиш ва билдирув беришга.

Масалан: “Ўртоқ майор. Менинг навбатчилигим мобайнида кўнгилсиз ҳодисалар рўй бермади (ёки фалон ҳодиса рўй берди). Парк бўйича навбатчи лейтенант Турсунов”.

Билдирув бергач парк бўйича навбатчи паркка келган командирни (бошлиқни) парк қароргоҳи бўйлаб кузатиб боради.

Паркка келган командирни (бошлиқни) ҳарбий қисм командири ёки унинг қурол-аслаҳа бўйича ўринбосари кутиб олган ҳолда парк бўйича навбатчи билдирув бермай фақат ўзини таништиради.

293. Парк бўйича навбатчи машиналарнинг паркдан чиқарилишини мазкур Низомнинг биринчи бўлимининг 282-пунктида белгиланган тартибда амалга оширади.

Паркка қайтган машинани назорат-техник пункт бошлиғи кўздан кечириб чиққач, парк бўйича навбатчи йўл варақасига ҳамда машиналарнинг паркдан чиқиши ва қайтишини қайд этиш журналига машинанинг паркка қайтган вақти ва спидометр кўрсаткичини қайд этади. Машинага тўлиқ хизмат кўрсатилиб, ёқилғи бакларига ёқилғи қуйилганидан кейин эса уни белгиланган тартибда қўриқлашни ташкиллаштиради, шундан сўнггина экипажга (ҳайдовчига) паркни тарк этишга ижозат беради.

294. Паркда ёнғин чиққан ҳолатда парк бўйича навбатчи зудлик билан ўт ўчириш командасини чақиртиради, ёнғинни ўчириш, машиналарни чиқариш, қурол-аслаҳа, ҳарбий техника ва бошқа моддий воситаларни сақлаб қолиш чораларини кўради ва содир бўлган ҳодиса ҳақида ҳарбий қисм бўйича тезкор навбатчи (навбатчи)га билдирув беради.

295. Паркда бажарилаётган ишлар ниҳоясига етгач парк бўйича навбатчи паркдаги барча хоналар ва парк ҳудуди тартибга келтирилганлиги, ёнғин хавфсизлиги ва табиатни муҳофаза этиш қоидаларига амал қилинганлигини текшириб чиқади; бўлинма командирларидан парк хоналари, мулк сақлаш жойлари ва майдончаларни қабул қилиб олади, уларни муҳрлашга ижозат беради ва қўшимча тарзда ўз муҳри билан муҳрлайди. Ўт ўчирувчилар наряди таркибидаги шахслар билан бирга паркни кўздан кечириб чиқиб, ёнғин хавфсизлигига амал қилинганлигини тасдиқловчи жетонни олгач, паркни қоровулга топширади.

296. Ҳарбий қисмларда кам сонли техникалар учун гараж жиҳозланади.

Гараж бу – сақланиши учун жиҳозланган ҳудуд бўлиб, ҳарбий техникаларни (ҳарбий техника ва қуроллардан ташқари) мўлжалланиши бўйича таъмирланиб ва тайёр ҳолатга ушлаб туриш ҳудуди ҳисобланади.

Қоидага кўра, гаражлар, сақлаш базалари, қурол-яроғ омборлари, омборлар, тиббиёт муассасалари, ҳарбий комендатура, олий ўқув билим юртлари ҳарбий факультет (кафедра)лар, мудофаа ишлари бошқарма ва бўлимлари, ҳарбий қисм ҳудудида алоҳида жойлашган жойларда жиҳозланади.

297. Ички хизмат, машиналар кириб чиқиш тартиби ва таъминотини ташкиллаштириш ички идоралар ҳужжатларининг тегишли талабларига мос равишда ҳарбий қисм вазифаларини ҳисобга олиб, жойлашиш шароити ва фаолиятидан келиб чиққан ҳолда таъминланади.

 

 

 

 

 

ИЛОВАЛАР

 

Ўзбекистан Республикаси Қуролли Кучлари

Ички хизматнизомининг 63, 87-моддасига

1 – илова

 

Ҳарбий хизматчилар билансавол-жавоб ўтказиш

ТАРТИБИ

 

1. Савол-жавоб ўтказиладиган жой ва вақт, шахсий таркибнинг саф тортиш ва савол-жавоб ўтказиш тартиби, ҳарбий кийим русуми савол-жавоб ўтказиладиган кундан бир-икки кун олдин ҳарбий қисм командири ёки ҳарбий қисм фаолиятини назорат қилишга (текширишга) раҳбар этиб тайинланган шахс томонидан белгиланади.

Савол-жавоб ўтказадиган шахслар, ушбу тадбир бошлангунга қадар ҳарбий қисмнинг таклиф, ариза ва шикоятлар китобидаги шахсий таркиб томонидан киритилган таклиф, ариза ва шикоятлар, улар юзасидан қабул қилинган қарорлар билан танишиб чиқишга мажбурдирлар.

2. Савол-жавоб ўтказадиган бошлиқни кутиб олиш амаллари Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларининг Саф низоми талабларига мувофиқ бажарилади.

3. Савол-жавоб амаллари ҳарбий хизматчиларни тоифаларга бўлиб, хусусан: муддатли ҳарбий хизматчиларни, шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларнинг оддий аскарлар ва сержантлар таркибини, шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларнинг офицерлар таркибини ва ҳарбий хизматчи аёлларни алоҳида ажратиб ўтказилади.

Офицерлар таркиби билан ўтказиладиган савол-жавоблар ўз навбатида, уларни эгаллаган лавозимларига бўлиб, хусусан: гуруҳ командирларини, взвод командирларини, батальон командирларини ва лавозими бўйича уларга тенг офицерларни алоҳида ажратиб ўтказилади. Взвод ва батальон командирларининг ўринбосарлари билан савол-жавоблар, уларни ўз командирларидан, ҳарбий қисм бошқармаси офицерлари билан эса – бўлинма командирларидан алоҳида ажратиб ўтказилади.

4. Муддатли ҳарбий хизматчилар билан ўтказиладиган савол-жавоблар взвод таркибида ўтказилади. Офицерлар, сержантлар ва оддий аскарлар таркибига мансуб шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар ўз бўлинмаларининг сафи қаршисига, улар учун белгиланган масофага чиқадилар ва тегишли командага кўра ўртага жипслашадилар. Шундан сўнг офицерлар штат лавозимларига мувофиқ ўз ўринларини эгаллайдилар.

Савол-жавоблар шунингдек, алоҳида хоналарда ҳам ўтказилиши мумкин.

5. Савол-жавоблар давомида ҳарбий қисм (бўлинма) командири ёки ҳарбий қисм фаолиятини назорат қилишга (текширишга) раҳбар этиб тайинланган шахс ҳарбий хизматчилардан таклиф, ариза ва шикоятлар бор-йўқлигини сўрайди.

Таклиф киритмоқчи, ариза бермоқчи ва шикоят қилмоқчи бўлган ҳарбий хизматчи ўз лавозими, ҳарбий унвони ва фамилиясини айтиб, сафдан олдинга чиқади ва фикрини оғзаки баён этади ёки ёзма шаклини тақдим этади.

6. Савол-жавоблар қисм командири томонидан ўтказилган бўлса барча киритилган таклифлар, берилган ариза ва шикоятлар мазмуни ҳарбий қисмнинг таклиф, ариза ва шикоятлар китобида қайд этилади, бўлинма командири томонидан ўтказилган бўлса фақат қисм командири ва ундан юқори поғонадаги бошлиқлар томонидан қарор қабул қилиниши лозим бўлган масалаларгина қайд этилади.

7. Ҳарбий қисм фаолияти назорат қилинаётганида (текширилаётганида) ўтказилган савол-жавоблар давомида киритилган барча таклифлар, берилган ариза ва шикоятлар мазмуни ҳарбий қисмнинг таклиф, ариза ва шикоятлар китобида қайд этилмай, ҳарбий қисм фаолиятини назорат қилиш (текшириш) учун тайинланган мансабдор шахслар томонидан расмийлаштириладиган тегишли маълумотномада (билдирув ёки далолатномада) акс эттирилади.

 

 

 

Ўзбекистан Республикаси Қуролли Кучлари

Ички хизматнизомининг 76,91-моддасига

2 – илова

 

Ватанга қасамёд қилдириш

МАРОСИМИ

 

1. Ҳарбий хизматга биринчи маротаба чақирилган ёки ҳарбий йиғинга муқаддам ҳарбий хизмат ўтамай биринчи маротаба чақиртирилган Ўзбекистон Республикаси фуқароси Давлат ва тааллуқли вазирлик ёки идора байроғи олдида Ватанга қасамёд қабул қилади.

2. Ватанга қасамёдни қуйидагича қабул қилинади:

муддатли ҳарбий хизматчилар, ҳарбий таълим муассасаларининг Ватанга қасамёдни муқаддам қабул қилмаган курсант ва тингловчилар, шартнома бўйича ҳарбий хизматчи аёллар – тегишли дастур материалларини ўрганиб чиқиб, аскарнинг асосий мажбуриятларини, Ватанга қасамёд, ҳарбий интизом аҳамиятини ўзлаштириб олганларидан сўнг, бироқ ҳарбий қисмга етиб келган кундан икки ойдан кечиктирмаган ҳолда;

ҳарбий йиғинга чақирилган сафарбарлик чақирув резерви хизматчилари ҳарбий йиғин давомида – тегишли дастур материалларини ўрганиб чиқиб, аскарнинг асосий мажбуриятларини, Ватанга қасамёд, ҳарбий интизом аҳамиятини ўзлаштириб олганларидан сўнг;

олий ўқув муассасаларининг ҳарбий кафедраларида таҳсил олаётган талабалар – ўтказилган тўлиқ курс ниҳоясида.

3. Ҳарбий хизматга янги чақиртирилиб, ҳарбий қисм таркибини бутлаш учун келган муддатли ҳарбий хизматчилар, ҳарбий хизматчи аёллар, шу жумладан, ҳарбий таълим муассасаларининг муқаддам Ватанга қасамёд қабул қилмаган курсантлари ва тингловчилари Ватанга қасамёдни ҳарбий қисм командири ёки ҳарбий таълим муассасаси бошлиғи бошчилигида қабул қиладилар.

4. Ватанга қасамёд қабул қилиш санаси ҳарбий қисм командирининг буйруғи билан белгиланади. Ушбу кунга қадар Ватанга қасамёд қабул қиладиган ҳарбий хизматчилар билан Ватанга қасамёднинг аҳамияти ва қонун ҳужжатларининг Ватан ҳимояси борасидаги талаблари юзасидан бўлинмаларда тушунтириш ишлари ўтказилади.

5. Ватанга қасамёд қабул қилиш таомилини ўтказиш учун ҳарбий қисм шахсий таркиби қурол билан тантанали кийим русумида саф тортади.

Шахсий таркиб саф майдонида взводлар ёки гуруҳлар колонналари чизиғига саф тортади.

Ҳарбий қисм командири ўзининг қисқа нутқида ҳарбий хизматчиларга Ватанга қасамёднинг моҳиятини, ўз халқига садоқатли бўлиш учун Ҳарбий қасамёд қабул қилганлар зиммасига шарафли ва шу билан бирга масъулиятли вазифа юклатилаётганлиги ҳақида эслатиб ўтади.

Ҳарбий қисм командирининг қарорига асосан тантанали митинг ташкиллаштирилиши мумкин.

Тушунтириш нутқини тамомлаган ҳарбий қисм командири “Эркин”командасини бериб, бўлинма командирларига Ватанга қасамёд қабул қилишга киришиш юзасидан буйруқ беради.

Бўлинма командирлари Ватанга қасамёд қабул қиладиган ҳарбий хизматчиларни сафдан навбат билан чақиради. Ватанга қасамёд қабул қилувчилар қасамёд матнини давлат ёки рус тилида ўқиб эшиттиради ва махсус рўйхатга киритилган фамилияси қаршисига ўз қўли билан имзо қўяди, шундан сўнг сафга, ўз жойига бориб туради.

Қасамёд қабул қилиш амаллари ниҳоясига етгач, бўлинма командирлари Ватанга қасамёд қабул қилганлар рўйхатини ҳарбий қисм командирига топширадилар.

Ҳарбий қисм командири шахсий таркибни Ватанга қасамёд қабул қилганлиги билан табриклайди, Ватанга қасамёд қабул қилган шахсий таркиб табрикка уч маротабали чўзиқ равишда “Ура” деб жавоб беради, сўнгра оркестр Ўзбекистон Республикасининг Давлат мадҳиясини ижро этади, шундан сўнг ҳарбий қисм тантанали марш билан ўтади.

Ватанга қасамёдни белгиланган санада бирор-бир сабабга кўра қабул қилмаган барча ҳарбий хизматчилар уни кейинги кунларда, ҳарбий қисм командири раҳбарлиги остида қисм штабида алоҳида қабул қиладилар.

6. Ватанга қасамёд қабул қилиш маросими тарихий жойларда ҳам ўтказилиши мумкин.

Бундай ҳолларда Ватанга қасамёд қабул қилиш маросими ўтказиладиган жойга, одатда фақат қасамёд қабул қилувчи ҳарбий хизматчиларгина чиқарилади.

7. Ватанга қасамёд қабул қилинган кун ушбу ҳарбий қисм учун иш куни саналмай, байрам куни сифатида ўтказилади.

8. Ватанга қасамёд қабул қилганлар рўйхати ҳарбий қисм штабида, алоҳида жилдга рақамланган, ип ўтказиб боғланган ва сурғучли муҳр билан муҳрланган ҳолда сақланади. Белгиланган муддатдан сўнг ушбу рўйхатлар архивга топширилади.

Ҳарбий хизматчининг ҳарбий гувоҳномаси ва ҳарбий ҳисоб варақасига ҳарбий қисм штаби бошлиғи томонидан (кун, ой, йил) кўрсатилиб “Ватанга қасамёд қабул қилди”ёзуви киритилади.

9. Ҳарбий йиғинга биринчи маротаба чақиртирилган, муқаддам Ватанга қасамёд қабул қилмаган фуқаролар ҳарбий қисмга етиб келиб беш кундан кечиктирмай қабул қиладилар.

Тинчлик даврида Ватанга қасамёд қабул қилмаган фуқаролар умумий ва қисман сафарбарлик эълон қилинган даврда ҳарбий қисмга етиб келишлари билан қабул қиладилар.

10. Ҳарбий хизматга қабул қилинган ҳарбий хизматчи аёллар Ватанга қасамёдни ҳарбий қисм штабида қисм командири бошчилигида қабул қиладилар.

11. Ватанга қасамёд қабул қилиш маросимининг ўз вақтида ва аниқ ўтказилиши, қасамёд қабул қилган ҳарбий хизматчилар ҳисобининг юритиши, шунингдек Ватанга қасамёд қабул қилганлар рўйхатининг тўғри сақланиши учун ҳарбий қисм командири жавоб беради.

 

 

Ўзбекистан Республикаси Қуролли Кучлари

Умумҳарбий Низомининг 76-моддасига

3 – илова

 

Шахсий таркибга қурол-аслаҳа тақдим қилиш

ТАРТИБИ

 

1. Ҳарбий хизматчиларга қурол-яроғ ва ҳарбий техникани бириктириш тадбирлари, улар Ватанга қасамёд қабул қилганларидан кейин амалга оширилади.

Шахсий таркибга қурол-яроғ ва ҳарбий техникани топширишдан олдин ҳарбий хизматчилар билан қурол-яроғ ва ҳарбий техниканинг моддий қисмлари, жанговар (техник) хусусиятлари, замонавий жангдаги моҳияти, уларни қўллаш мобайнида хавфсизлик техника қоидалари ва ушбу саволлар бўйича ҳарбий хизматчилар билимларини синовдан ўтказиш машғулотлари ўтказилади.

Бўлинма командирлари топширилаётган қурол-яроғ ва ҳарбий техниканинг созлигини бирма-бир текшириб чиқадилар ҳамда тайёр эканлиги ҳақида командирлик поғонаси бўйича билдирув берилади.

Ҳарбий қисм командири қурол-яроғ ва ҳарбий техникани экипажлар (расчётлар) таркиби, ҳайдовчилар (механик-ҳайдовчилар) ва бошқа ҳарбий хизматчиларга бириктириш тўғрисида буйруқ ишлаб чиқилиб қурол-яроғ ва ҳарбий техника шахсий таркибга тантанали тарзда топшириш тартиби ва ўтказиладиган вақтини белгилайди. Қисм командири буйруғининг рақами ҳамда қурол-яроғ ва ҳарбий техника бириктирилган шахслар фамилиялари тегишли формулярларга (паспортларга) киритилади. Ўқ отиш қуроли ҳарбий хизматчининг шахсини тасдиқловчи гувоҳномасига, шунингдек, шахсий таркибга бириктирилган қурол-яроғ рўйхатига қурол русуми, серияси, завод рақами ва топширилган сана ёзилади.

2. Ҳарбий қисм белгиланган вақтда пиёда саф тортади.

Топширилиши лозим бўлган ўқ отиш қуроллари ва якка тартибда қўлланиладиган бошқа воситалар саф майдонига олиб чиқилиб, ҳарбий хизматчилар сафдан 10 м узоқликда столлар устига қўйилади. Қурол-яроғ ва ҳарбий техниканинг бошқа русумлари улар сақланаётган жойларда топширилади.

3. Ҳарбий қисм командири ўзининг қисқа нутқида қурол-яроғ ва ҳарбий техникани замонавий жанглардаги ўрнини, ишониб топширилган қурол-яроғ ва ҳарбий техникани мукаммал билиши, уларни Ватанни ҳимоя қилишга шай ушлаб турилишига урғу бериб тушунтириб ўтади.

Ҳарбий қисм командирининг қарорига асосан тантанали митинг ташкиллаштирилиши мумкин.

Сўнгра қурол-аслаҳа ва ҳарбий техникани шахсий таркибга бириктириш тўғрисидаги буйруқни эълон қилади.

Буйруқ эълон қилингандан кейин ҳарбий қисм командири “Эркин” командасини беради ва бўлинма командирларига ўқ отиш қуролини топширишга буйруқ беради.

Взвод (батарея) ва бошқа бўлинма командирлари ҳарбий хизматчиларни навбат билан сафдан чақириб бириктирилган қуролларни топширадилар.

4. Ўқ отиш қуроллари топширилгандан кейин бўлинма командирлари ҳарбий қисм командирининг командасига биноан шахсий таркибни қурол-яроғ ва ҳарбий техникалар сақланадиган жойларга олиб борадилар.

Шахсий таркиб қурол-яроғ ва ҳарбий техникани қабул қилиб олиш учун экипажларга (расчётларга) бўлинган тарз саф тортадилар ва бўлинма командирининг командасига асосан уларни ҳолати ва тўлиқлиги бўйича текширадилар.

Қурол-яроғ ва ҳарбий техника давомли, шу жумладан корпуслари (объектлари) герметизация қилинган ҳолда сақланишга қўйилган ҳолатларда уларнинг консервацияланган ҳолатини ва герметизациясини қисман бузишга (очишга) ижозат берилади.

Бўлинма командирлари, экипаж (расчёт) билдирувини қабул қилгач, шахсий таркибга тегишли формулярни (паспортни) топширади. Шахсий таркиб ушбу ҳужжатга имзо қўяди ва шу фурсатдан эътиборан ўзига бириктирилган қурол-яроғ ва ҳарбий техника учун жавобгар саналади.

Қурол-яроғ ва ҳарбий техника бириктирилганидан сўнг, тегишли шарт-шароитлар бўлса ушбу қурол ва техниканинг жанговар (техник) имкониятлари ва моҳирона қўллаш намуналари амалий намойиш қилиниши мумкин.

Қурол-яроғ ва ҳарбий техникани консервациялаш, герметизациясини тиклаш ишлари шу куннинг ўзида бажарилиши шарт.

5. Қурол-яроғ ва ҳарбий техникани топшириш амаллари якунига етгач бўлинма командирлари ўз бўлинмаларини қисм командири белгилаган жойда саф торттириб, шахсий таркибга қурол-яроғ ва ҳарбий техника топширилганлиги ҳақида қисм командирига билдирув берадилар.

Ҳарбий қисм командири шахсий таркибни қурол-яроғ ва ҳарбий техникалар тақдим қилинганлиги билан табриклайди.

6. Қурол-яроғ ва ҳарбий техниканинг шахсий таркибга тантанали тарзда топширилиши ҳарбий қисмнинг тантанали марши билан якунланади.

 

 

Ўзбекистан Республикаси Қуролли Кучлари

Умумҳарбий Низомининг 76-моддасига

4 - илова

 

Резервга ёки истеъфога бўшатилган ҳарбий хизматчиларни кузатиш
ТАРТИБИ

 

1. Ноўрин хатти-ҳаракатлари учун унвонини обрўсизлантирган ҳарбий хизматчилардан ташқари захирага ёки истеъфога бўшатилган ҳарбий хизматчилар тантанали вазиятда кузатилади, ушбу тадбирларига ҳарбий қисм фахрийлари, бошқа ҳарбий қисмлар (бўлинмалар) ва жамоатчилик вакиллари, ҳарбий хизматчиларнинг оила аъзолари таклиф қилинишлари мумкин.

Резервга ёки истеъфога бўшатилган ҳарбий хизматчиларни қуйидаги тартибда кузатиб қўйиладилар:

ҳарбий қисм командирларини – сафланган ҳарбий қисм шахсий таркиби олдида;

бўлинма командирларини – офицерлар ва сержантлар таркибига мансуб шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларни – бўлинма сафи олдида ёки шартнома бўйича ҳарбий хизматчи офицерлар ва сержантлар таркиби йиғилишида;

ҳарбий қисм ёки бўлинма бошқармаси ва штабида хизмат ўтаган офицерлар ва сержантлар таркибига мансуб шартнома бўйича ҳарбий хизматчиларни – тегишли бошқарма ёки штаб шахсий таркибининг сафи олдида ёки йиғилишида;

муддатли ҳарбий хизматчиларни – бир вақтда бўшатилаётган ҳарбий хизматчилар сонига боғлиқлигига қараб ҳарбий қисм ёки бўлинма шахсий таркиби сафи олдида.

Резервга ёки истеъфога бўшатилган ҳарбий қисм командирини кузатиб қўйиш амалларини ташкиллаштириш масъулияти, ушбу командирнинг бевосита бошлиғи зиммасига, ҳарбий хизматчиларнинг қолган барча тоифаларини эса – ҳарбий хизматдан бўшатилган ҳарбий хизматчи хизмат ўтаган ҳарбий қисм ёки бўлинма командири (бошқарма ёки штаб бошлиғи) зиммасига юкланади.

2. Резервга ёки истеъфога бўшатилган ҳарбий қисм командирини кузатиб қўйиш учун ҳарбий қисм шахсий таркиби қуролсиз, кундалик ёки тантанали кийим русумида, Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларининг Саф низомида белгиланган тартибда, саф кўригига саф тортган каби сафланади.

Шахсий таркибининг сафланишига ҳарбий қисмнинг янги командири раҳбарлик қилади, резервга ёки истеъфога бўшатилган ҳарбий қисм командири эса кузатиб қўйиш тадбирларини ташкиллаштираётган командир (бошлиқ) ёнида бўлади.

Кузатиб қўйиш тадбирларини ташкиллаштираётган командир (бошлиқ) саф олдида билдирувни қабул қилиб, шахсий таркиб билан саломлашгач, ҳарбий қисм командирини резервга ёки истеъфога бўшатиш тўғрисидаги буйруқни ўқиб эшиттиради, командирнинг кўрсатган хизматлари, тақдирланган мукофотлари ва рағбатлантирилганлиги ҳақида қисқа нутқ сўзлаб, агар ҳарбий хизматдан бўшатилганлиги муносабати билан фахрий ёрлиқ билан мукофотланган бўлса, ушбу ёрлиқни топширади.

Шахсий таркиб сафи олдида бошқа ҳарбий хизматчилар, ҳарбий қисм ветеранлари, ҳарбий хизматчиларнинг оила аъзолари, сўнгра истеъфога бўшатилган командирнинг илтимосига жавоб тариқасидаги нутқ сўзлашга имкон берилади.

Кузатиб қўйиш тадбири ҳарбий қисм шахсий таркибининг тантанали марш ўтиши билан якунланади.

3. Резервга ёки истеъфога бўшатилган бўлинма командирлари - ҳарбий қисм ёки бўлинма бошқармаси ва штабида хизмат ўтаган офицер ва сержантлар таркибига мансуб шартнома бўйича ҳарбий хизматчилар, шунингдек, ҳарбий хизматчи аёллар 2-бандда кўрсатилган тартибда кузатиб қўйилади.

Резервга ёки истеъфога бўшатилган ҳарбий хизматчиларни кузатиб қўйишга бағишланган йиғилишда қисм (бўлинма) командири уларни ҳарбий хизматдан бўшатиш тўғрисидаги буйруқни ўқиб эшиттиради, улар кўрсатган хизматлари ҳақида қисқа нутқ сўзлайди, хизматдан бўшатилганлиги муносабати билан фахрий ёрлиқ ва қимматбаҳо совғалар билан тақдирланган бўлсалар тақдим қилади. Резервга ёки истеъфога бўшатилганларни қутлаш бўйича кейинги тадбирлар ҳарбий қисм командири томонидан белгиланган тартибда ўтказилади.

4. Резервга бўшатилган муддатли ҳарбий хизматчиларни кузатиб қўйиш учун ҳарбий қисм шахсий таркиби кундалик ҳарбий кийимда сафланади.

Шахсий таркиб сафланганидан кейин қисм (бўлинма) командири, резервга бўшатилганлар кутиб олинади, командирнинг командасига биноан сафдан 20-40 м олдинга чиқадилар ва командага кўра ўртага жипсланадилар.

Ҳарбий қисм штаб бошлиғи (бўлинма командири) ҳарбий хизматчиларни резервга бўшатиш ва намунали хизмати билан ажралганларни рағбатлантириш тўғрисидаги буйруқни эълон қилади.

Тақдирлаш ҳарбий қисм (бўлинма) командири томонидан бажарилади.

Шундан сўнг резервга бўшатилган ва бошқа бир нечта ҳарбий хизматчиларга сўз берилади.

Ҳарбий қисм (бўлинма) командири резервга бўшатилган ҳарбий хизматчиларга ўтаган ҳарбий хизматлари учун миннатдорчилик билдиради, шундан сўнг оркестр Давлат мадҳиясини ижро этади.

Кузатиб қўйиш тадбири ҳарбий қисм (бўлинма) шахсий таркибининг резервга бўшатилган ҳарбий хизматчилар сафи олдидан тантанали марш ўтиши билан якунланади.

Хайрлашув маросими шунингдек хонада ўтказилиши мумкин.

 

 

Ўзбекистан Республикаси Қуролли Кучлари

Умумҳарбий Низомининг 124-моддасига

5 – илова

 

Ҳарбий хизматга янги чақирилганларни бўлинмаларга тақсимлаш

ТАРТИБИ

 

1. Ҳарбий хизматга янги чақирилганлар бўлинмаларга, ҳар бир ҳарбий хизматчининг саломатлиги ҳисобга олинган ҳолда ишчанлик фазилатлари ўрганиб чиқилади, шу жумладан, муддатли ҳарбий хизматга чақирилгунга қадар эгаллаган ҳарбий ҳисобдаги ихтисосликлари, мудофаа ишлари бошқармалари (бўлимлари) томонидан расмийлаштирилган тавсифномалари ва профессионал жиҳатдан яроқлилари тўғрисидаги хулосалар инобатга олиниб тақсимланадилар. Тақсимлаш тўғрисида ҳарбий қисм командирининг буйруғи ишлаб чиқилади.

2. Белгиланган вақтда ҳарбий қисм шахсий таркиби пиёда сафланади.

Ҳарбий хизматга янги чақирилганлар взвод командирларининг моддий таъминот бўйича ёрдамчилари билан бирга, 15-25 м олдинда сафнинг ўртасида сафга юзланган ҳолда икки шеренгага сафланадилар.

Ҳарбий қисм шахсий таркибининг сафланиши ва қисм командирини қарши олиш амаллари Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари Саф низомининг “Ҳарбий қисм кўриги” бўлимида белгиланган тартибда ўтказилади.

3. Ҳарбий қисм командири саломига жавоб берилганидан кейин, ўзининг қисқа нутқида ҳарбий қисм тарихи, унинг қаҳрамонлари ва мукофотлари, бўлинмаларнинг жанговар ва ижтимоий-сиёсий тайёргарликларда эришган ютуқлари, ҳарбий хизматчилар зиммасига юкланадиган масъулиятли мажбуриятлар тўғрисида сўзлаб беради.

Кейин муддатли ҳарбий хизматни ниҳоясига етказаётган бир-икки нафар ҳарбий хизматчиларга ва ҳарбий хизматга янги чақирилган бир-икки нафар ҳарбий хизматчиларга сўз берилади.

4. Ҳарбий қисм командирининг биринчи ўринбосари-штаб бошлиғи ҳарбий хизматга янги чақирилганларни бўлинмалар штатига киритиш тўғрисидаги буйруқни эълон қилади.

Ҳарбий қисм командири шахсий таркибини янги чақирилганлар билан бутланганлиги муносабати билан табриклайди, сўнгра Давлат мадҳиясини ижро этилади.

5. Ҳарбий қисм командирининг “Сафга туринг” командасига биноан взвод командирларининг моддий (моддий-техник) таъминот бўйича ўринбосарлари ҳарбий хизматга янги чақирилганлар билан бирга ўз бўлинмаларининг сафига бориб турадилар.

6. Ҳарбий хизматга янги чақирилганларни бўлинмаларга тақсимлаш маросими ҳарбий қисм шахсий таркибининг тантанали марши билан якунига етказилади.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларининг

Интизом низоми

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ушбу низом ҳарбий интизомнинг моҳиятини, унга риоя қилиши бўйича ҳарбий хизматчиларнинг мажбуриятларини, рағбатлантириш ва интизомий таъзирларнинг турларини, масабдор шахсларнинг интизомий ҳуқуқларини, ҳарбий хизматчиларни рағбатлантириш ва интизомий жавобгарликка тортиш, берилган интизомий таъзирдан норози бўлган тақдирда шикоят аризасини бериш ва мурожаатларни кўриб чиқиш тартибини белгилайди.

 

1-боб. Умумий қоидалар

 

1. Ушбу низомининг талаблари хизмат фаолияти оддий аскар, сержант, офицер ва генераллар таркиби лавозимлардаги ҳарбий хизматга тенглаштирилган Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари ҳарбий хизматчиларига нисбатан қўлланилади.

Низомнинг қоидалари резервдаги ҳарбий хизматга мажбурларга, шунингдек ҳарбий хизматдан фарқлаш белгилари тақилган ҳарбий формали кийимни кийиб юриш ҳуқуқи билан бўшатилган фуқароларга нисбатан улар ҳарбий формали кийимни кийиб юрган вақтда татбиқ этилади, айрим истисноли ҳолатлардан ташқари.

2. Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларининг барча ҳарбий хизматчилари жинси, ирқи, миллати, тили, дини, ижтимоий келиб чиқиши, эътиқоди, шахсий ва ижтимоий мавқеи, ҳарбий унвони, эгаллаб турган лавозими, кўрсатган хизматларидан қатъий назар ушбу Низомнинг талабларига қатъий риоя қилишлари лозим.

3. Ушбу Низомда қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:

ҳарбий хизматчининг интизомий жавобгарлиги – ҳарбий хизматчининг у томонидан содир этилган интизомий ножўя хатти-ҳаракат ёки мазкур Низом талабларига нисбатан маъмурий қоидабузарлик учун персонал жавобгарлиги, Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги Кодекси билан умумий асослардаги жавобгарлик белгиланган ҳолатлар бундан мустасно;

интизомий ножўя хатти-ҳаракат – умумҳарбий низомлар билан белгиланган хизмат интизоми ёки ҳарбий интизом, ўзини тутишнинг меъёр ва қоидаларини, шунингдек фуқароларнинг қўриқланадиган ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини қонунга зид равишда бузишда айбдор деб топиш ҳамда бунинг учун назарда тутилган интизомий тартибдаги жавобгарлик;

интизомий таъзир – командир (бошлиқ) томонидан ушбу Низом талабларига асосан бўйсунувчи ҳарбий хизматчига нисбатан у содир этган интизомий ножўя хатти-ҳаракат ёки бошқа ҳуқуқбузарлиги учун қўлланиладиган жазо тури;

интизомий таъзир чораси – командир (бошлиқ) томонидан ҳарбий бўлинмада юксак ҳарбий интизомни сақлаш мақсадида ҳарбий хизматчиларга нисбатан қўлланадиган рағбатлантириш ва интизомий таъзирлар мажмуи;

рағбатлантириш – командирлар (бошлиқлар) томонидан ушбу Низомга мувофиқ бўйсунувчи ҳарбий хизматчиларнинг хизмат мажбурияти ёки фуқаролик бурчини бажариш чоғида кўрсатилган тақдирга сазовор хизмати учун унинг фаолияти ва хулқига ижобий баҳо берилиши;

ҳуқуқбузарлик – маъмурий ёки жиноий жавобгарликка тортиш назарда тутилган қонунга хилоф хатти-ҳаракатни (ҳаракат ёки харакатсизликни) содир этиш.

4. Ҳарбий интизом – бу барча ҳарбий хизматчиларнинг қонун, ҳарбий Низомлар томонидан, командирлар (бошлиқлар) буйруқлари билан белгиланган тартиб ва қоидаларга қатъий ва аниқ риоя этилишидир.

5. Ҳарбий интизом ҳар бир ҳарбий хизматчининг Ўзбекистон Республикаси суверенитетини ҳимоя қилишга бўлган ҳарбий ва фуқаролик бурчи, шахсий масъулияти, ўз халқига мислсиз садоқатини ҳис қилишига асосланади.

Ҳарбий хизматчиларда юксак интизомни тарбиялашнинг асосий усули ишонтиришдир. Аммо ишонтириш ўз ҳарбий бурчига сидқидилдан ёндашмаганларга нисбатан мажбурий чоралар кўришни истисно этмайди.

6. Ҳарбий интизом ҳар бир ҳарбий хизматчидан қуйидагиларни талаб этади:

Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларига қатъий риоя қилиш, Ватанга қасамёдга содиқ бўлиш;

ўз ҳарбий бурчини моҳирлик ва жасорат билан бажариш, ҳарбий ишни виждонан ўрганиш, касбий маҳоратини ошириш, ҳарбий ва давлат мулкини асраш;

ҳарбий хизмат қийинчиликларини мардонавор енгиш, ҳарбий бурчини бажариш учун ўз жонини ҳам аямаслик;

сергак бўлиш, ҳарбий ва давлат сирларини қатъий сақлаш;

ҳарбий хизматчилар ўртасидаги умумҳарбий низомларда белгиланган ўзаро муносабатларни қўллаб-қувватлаш, аскарий биродарликни мустаҳкамлаш ва ўзаро ёрдам кўрсатиш;

командирларга (бошлиқларга) ва ўзаро ҳурмат кўрсатиш, ҳарбийча салом-алик ва хушфеъллик қоидаларига риоя қилиш;

жамоат жойларида ўзини муносиб тутиш, номуносиб хатти-ҳаракатлардан ўзини ва бошқаларни тийиб қолиш;

командирга (бошлиққа) ҳуқуқбузарликларни олдини олиш, ҳуқуқий маданиятни ошириш, юксак ҳарбий интизом ва ҳуқуқий тартиботни таъминлаш, фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилишга кўмаклашиш.

7. Юксак ҳарбий интизомга қуйидагилар орқали эришилади:

ҳарбий хизматчиларда юксак маънавий-руҳий ва жанговар фазилатларни ҳамда командирларига (бошлиқларига) онгли тарзда бўйсунишни шакллантириш;

ҳар бир ҳарбий хизматчининг ўз мажбуриятлари ва умумҳарбий низомлар талабларини бажаришга шахсий масъулияти;

ҳарбий бўлинмада ички тартибни сақлаш, барча ҳарбий хизматчиларнинг кун тартиби ва хизмат вақти регламентига қатъий риоя қилиши;

жанговар тайёргарликни пухта ташкил этиш ва у билан бутун шахсий таркибнинг қамраб олиниши;

командирларнинг (бошлиқларнинг) ўз бўйсунувчиларга шахсий намуналиги ва кундалик талабчанлиги ва уларнинг ижрочилигини назорат қилиши, ҳарбий хизматчиларнинг ҳуқуқлари ва шаънини ҳурмат қилиш, улар ҳақида доимий қайғуриш, ишонтириш, мажбурлаш, жамоатчилик таъсири каби омилларни тўғри уйғунлаштириш ва ўрнида қўллаш;

ҳарбий бўлинмада зарур моддий ва ижтимоий-маиший шароитларни яратиш.

8. Ҳарбий бўлинмадаги ҳарбий интизом ҳолатига барча поғонадаги командирлар (бошлиқлар) ва уларнинг ўринбосарлари жавобгардир, улар доимо юксак ҳарбий интизомни сақлашга, ўз бўйсунувчилардан унга риоя қилишни талаб этишга, муносибларни тақдирлаб, лаёқатсизларга қаттиққўл бўлиши, лекин адолатли таъзир чораларини қўллашга мажбурдирлар.

9. Ҳарбий қисмда (муассасада) юксак ҳарбий интизомни сақлаш мақсадида командир (бошлиқ) қуйидагиларга мажбурдир:

бўйсунувчиларнинг шахсий фазилатларини ўрганиш, улар ўртасидаги ўзаро муносабатларни умумҳарбий низомларда кўрсатилган қоидалар асосида сақлаш, ҳарбий жамоани жипслаштириш, ҳарбий хизматчилар ўртасида дўстликни мустаҳкамлаш;

ҳарбий интизомнинг асл ҳолати ва шахсий таркибнинг маънавий-руҳий ҳолатини билиш, бўйсунувчиларнинг командирлар (бошлиқлар) талаби ва ҳарбий интизомни мустаҳкамлаш бўйича вазифа ва усулларини якдил англаб етишларига эришиш, уларнинг шахсий таркибни маънавий-руҳий ҳолатини мустаҳкамлаш ва юксалтириш бўйича фаолиятига раҳбарлик қилиш рағбатлантириш ва интизомий таъзир чораларини қўллаш амалиётига ўргатиш;

ҳуқуқий тарғибот ишларини ташкиллаштириш, ҳуқуқбузарликларни олдини олиш, ҳарбий хизматни ўташ учун хавфсиз шароитларни таъминлаш, кўнгилсиз ҳодисалар ва турли салбий ҳолатларга йўл қўймасликка қаратилган ишларни олиб бориш;

хизматни ўташ қоидаларининг бузилиши аниқланган ҳолатларни зудлик билан бартараф этиш, ҳарбий бўлинманинг жанговар ҳолатига рахна солувчи ҳар қандай хатти-ҳаракатнинг қатъий тарзда олдини олиш;

бўйсунувчиларни ҳарбий интизом талабларини сўзсиз бажариш ва юксак ижрочилик руҳида тарбиялаш, уларда шахсий ғурур, ҳарбий шаън ва ҳарбий бурч туйғусини ўстириш ва қўллаб-қувватлаш, ҳарбий жамоада ҳарбий интизом бузилиши ва ижтимоий адолатсизлик ҳолатларига муросасизлик кайфиятини яратиш ва бунда ошкораликдан кенг фойдаланиш;

бўйсунувчиларнинг маънавий-руҳий ҳолати ва ҳарбий интизомни мунтазам таҳлил қилиб бориш, ўз вақтида ва холислик билан бу ҳақда ўзидан юқори турувчи командирга (бошлиққа) ҳисобот бериш, жиноят ва ҳодисалар тўғрисида эса зудлик билан хабар бериш.

10. Ҳарбий хизматчиларнинг шахсияти, шаъни ва ғурурини ҳурмат қилиш, уларни ҳуқуқий ва ижтимоий ҳимояси тўғрисида қайғуриш командир (бошлиқ)нинг муҳим мажбуриятидир.

Командир (бошлиқ) ўз бўйсунувчиларга ғамхўрлик қилишга, уларнинг талаб ва эҳтиёжларини билишга ва унинг қондирилишига эришишга, бўйсунувчиларининг шахсий ғурури топталишига ва уларга нисбатан қўполликка йўл қўймаслиги, уларга доимо қонун, умумҳарбий низом ва буйруқларни қатъий бажаришда намуна бўлиши, ахлоқий покизалик, камтарлик ва адолатлиликда ўрнак бўлишга мажбурдир.

Ҳар бир ҳарбий хизматчи ўзининг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларининг ҳимоя қилинишига тўла ишониши, командир (бошлиқ) томонидан унинг шахсий дахлсизлигини таъминланиши, ўз шаъни ва ғурурининг ҳурмат қилинишига ғамхўрликни ҳис қилиши керак.

11. Командирнинг (бошлиқнинг) ҳарбий интизомни таъминлаш борасидаги фаолияти уларнинг қонунлар ва умумҳарбий низомларга риоя қилиши, ўзининг интизомий ҳокимиятидан қонуний фойдаланиши ва тартиб ўрнатиш учун ўз вазифасини бажариши ҳамда ҳарбий интизом бузилишининг ўз вақтида олдини олиши билан баҳоланади.

Ҳарбий интизом бузилиши ҳолати, жиноят ва бошқа ҳуқуқбузарликларни яширишга йўл қўйган, низомий тартиб ва ҳарбий интизом талабларига риоя қилиниши учун зарур шарт-шароитларни таъминламаган, уларни тиклаш учун чоралар кўрмаган командир (бошлиқ) қонунда белгиланган жавобгарликка тортилади.

Бирор бир ҳуқуқбузар кимса жавобгарликдан бўйин товламаслиги ва айбсиз бирор кимса ноҳақ жазога тортилмаслиги керак.

Бўйсунувчиларининг хизмат фаолияти билан боғлиқ бўлмаган ҳуқуқбузарлиги ҳамда командирнинг (бошлиқнинг) бевосита фаолиятининг натижаси бўлмаган ёки уларни олдини олиш бўйича чора кўрмаганлиги учун у жавобгар бўлмайди.

12. Яккабошчиликнинг асосий принципи командирнинг (бошлиқнинг) буйруқ бериш ҳуқуқи ва уни бўйсунувчиларнинг сўзсиз бажариши ҳисобланади.

Командирга (бошлиққа) очиқчасига бўйсунмаслик ёки қаршилик кўрсатиш ҳоллари юз берганида, тартиб ва интизом ўрнатиш учун у айбдорни қонун ва умумҳарбий низом доирасида барча мажбурлаш чораларини қўллаши, ҳатто уни жиноий жавобгарликка тортиши мумкин. Бундай ҳолда қуролни қўллаш жанговар вазиятда ҳам тинчлик даврида ҳам қонунларда белгиланган тартибда истисно тарзда, ноиложлик шароитида амалга оширилиши мумкин.

13. Командирларнинг (бошлиқларнинг) интизомий ҳуқуқлари штат бўйича эгаллаб турган ёки вақтинча бажариб келаётган лавозимига (мажбуриятига) мувофиқ белгиланади.

Командир (бошлиқ) ўз лавозимига киришган вақтдан бошлаб, ушбу лавозимни доимий ёки вақтинча бажаришидан қатъий назар эгаллаб турган лавозими бўйича (хизмат мавқеига мувофиқ) интизомий ҳокимиятга эга бўлади ва ушбу ҳокимиятдан тегишли буйруққа асосан иш лавозимини (мажбуриятларини) топширгунига ёки лавозимдан озод қилингунга (четлатилгунга) қадар фойдаланади.

Ҳар бир командир (бошлиқ) ўзига берилган ваколати доирасида мустақил равишда ўз бўйсунувчиларига нисбатан қонунларда ва ушбу низомда белгиланган рағбатлантириш ва интизомий таъзирларни қўллаш ҳуқуқига эга.

Кичик лавозимдаги командирларга (бошлиқларга) берилган интизомий ҳокимият ҳар доим катта командирларга (бошлиқларга) ҳам тааллуқлидир.

14. Бўлинма, ҳарбий қисм ва бирлашма командирларининг ўринбосарлари ўз бўйсунувчиларга нисбатан интизомий ҳукм ўтказишда бевосита бошлиқларига нисбатан бир поғона паст ҳокимиятга эгадирлар.

15. Командирлар (бошлиқлар) фақат уларга берилган ваколат доирасида ҳамда фақат тааллуқли бўлган ҳарбий хизматчиларга нисбатан эгаллаб турган лавозими бўйича интизомий ҳокимиятдан фойдаланиш ҳуқуқига эга.

Командирлар (бошлиқлар) бошқа бирор-бир рағбатлантириш ёки интизомий таъзир чораларини белгилаш шунингдек, уларни қўллаш бўйича белгиланган тартибни ўзгартириш ҳуқуқига эга эмас.

16. Ўзбекистон Республикаси мудофаа вазири ҳарбий хизматчилар ва Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари резервида бўлган ҳарбий хизматга мажбурларга нисбатан, тегишли вазирликлар раҳбарлари эса ўзларига бўйсунувчи қўшинларнинг ҳарбий хизматчиларига нисбатан ушбу Низомда кўрсатилган интизомий таъзирларни тўла қўллаш ҳуқуқига эгадирлар, эгаллаб турган лавозимда ёки ҳарбий унвонда бир поғона пасайтириш, ҳарбий хизматчи деган унвонни обрўсизлантирадиган хатти-ҳаракат солдир этгани учун ҳарбий хизматдан бўшатиш тўғрисида қарор Ўзбекистон Республикаси Президенти – Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари Олий Бош Қўмондони томонидан қабул қилиш ҳолатлар бундан мустасно.

17. Олий ҳарбий таълим муассасалари бошлиқлари ўзига бўйсунувчи шахсларга нисбатан бирлашма командирининг интизомий ҳокимиятидан фойдаланадилар.

18. Олий ҳарбий таълим муассасалари курсантларига нисбатан рағбатлантиришлар ва интизомий таъзирлар контракт бўйича ҳарбий хизмат ўтаётган сержант ва оддий аскарлар таркибига мансубдагилар каби қўлланилади.

19. Ўзбекистон Республикаси Президенти – Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари Олий Бош Қўмондони ушбу Низомдаги интизомий ҳокимиятга тўлалигича эга.

 

2-боб. Рағбатлантиришлар

 

20. Рағбатлантиришлар ҳарбий интизомни мустаҳкамлаш ва ҳарбий хизматчиларни тарбиялашнинг муҳим воситаси саналади.

Пул таъминоти, пул мукофотлари, қўшимча тўловлар, устама пуллари ва ҳарбий хизматчилар учун назарда тутилган бошқа тўловлар рағбатлантириш турларига кирмайди.

Ҳар бир командир (бошлиқ) ушбу низомда белгиланган ҳуқуқлари доирасида кўрсатган жасорати, оқилона ташаббуси, тиришқоқлиги, ҳарбий ва фуқаролик бурчини намунали бажарганлиги ҳамда хизматидаги бошқа ютуқлари учун бўйсунувчи ҳарбий хизматчиларни рағбатлантиришга мажбур.

21. Командир (бошлиқ) унга ушбу Низом билан белгиланган интизомий ҳуқуқлар етарли эмас деб ҳисобласа, у ўзини яхши томондан кўрсатган ҳарбий хизматчиларни рағбатлантириш тўғрисида юқори турувчи командирга (бошлиққа) илтимос билан мурожаат қилади.

 

§ 1. Муддатли ҳарбий хизматчиларга нисбатан қўлланиладиган рағбатлантиришлар

 

22. Муддатли ҳарбий хизматчиларга нисбатан қўлланиладиган рағбатлантиришлар:

а) миннатдорчилик эълон қилиш;

б) ҳарбий хизматчининг ота-онасига, яшаш жойига ёки хизматгача бўлган иш жойига (ўқиш жойига) унинг ҳарбий бурчини намунали бажараётганлиги ва рағбатлантириш олганлиги тўғрисида миннатдорчилик хати юбориш;

в) фахрий ёрлиқ, қимматбаҳо совға ёки пул мукофоти билан тақдирлаш;

г) ҳарбий хизматчини Ўзбекистон Республикаси Давлат байроғи ёки тегишли вазирлик ва идораларнинг байроқлари ёнида олинган фотосурати билан тақдирлаш;

д) ҳарбий хизматчиларнинг фамилиясини ҳарбий қисм «Фахр китоби»га киритиш;

е) давомийлиги 10 суткагача бўлган қисқа муддатли таътил бериш, таътилни ўтказиш жойига бориш ва у ердан қайтиш учун йўлга кетадиган вақтдан ташқари.

ж) эсдалик нишонлари билан тақдирлаш;

з) Ўзбекистон Республикасининг Давлат мукофотлари билан тақдирлаш.

 

§ 2. Командирларнинг (бошлиқларнинг) уларга бўйсунувчи муддатли ҳарбий хизматчиларга нисбатан рағбатлантиришни қўллаш
бўйича ҳуқуқлари

 

23. Секция командири, гуруҳ командирининг ўринбосари, гуруҳ командири, взвод командирининг ўринбосари (ёрдамчиси), взвод командири ва уларга тенглаштирилганлар миннатдорчилик эълон қилиш ҳуқуқига эга.

24. Батальон командири ва унга тенглаштирилганлар қуйидаги ҳуқуқларга эга:

а) миннатдорчилик эълон қилиш;

б) ҳарбий хизматчининг ота-онасига, яшаш жойига ёки хизматгача бўлган иш жойи (ўқиш жойи)га унинг ҳарбий бурчини намунали бажараётганлиги ва рағбатлантириш олганлиги тўғрисида миннатдорчилик хати юбориш.

25. Ҳарбий қисм, қўшилма, бирлашма командирлари ва уларга тенглаштирилганлар қуйидаги ҳуқуқларга эга:

а) миннатдорчилик эълон қилиш;

б) ҳарбий хизматчининг ота-онасига, яшаш жойига ёки хизматгача бўлган иш жойи (ўқиш жойи)га унинг ҳарбий бурчини намунали бажараётганлиги ва рағбатлантириш олганлиги тўғрисида миннатдорчилик хати юбориш;

в) фахрий ёрлиқ, қимматбаҳо совға ёки пул мукофоти билан тақдирлаш;

г) ҳарбий хизматчини Ўзбекистон Республикаси Давлат байроғи ёки тегишли вазирлик ва идораларнинг байроқлари ёнида олинган фотосурати билан тақдирлаш;

д) ҳарбий хизматчиларнинг фамилиясини ҳарбий қисм «Фахр китоби»га киритиш;

е) давомийлиги 10 суткагача бўлган қисқа муддатли таътил бериш, таътилни ўтказиш жойига бориш ва у ердан қайтиш учун йўлга кетадиган вақтдан ташқари.

 

§ 3. Оддий аскар, сержант ва офицерлар таркибига мансуб контракт бўйича ҳарбий хизматчиларга нисбатан қўлланиладиган рағбатлантиришлар

 

26. Оддий аскар, сержант ва офицерлар таркибига мансуб контракт бўйича ҳарбий хизматчиларга нисбатан қўлланиладиган рағбатлантиришлар:

а) миннатдорчилик эълон қилиш;

б) ҳарбий хизматчининг ота-онасига, яшаш жойига ёки хизматгача бўлган иш жойи (ўқиш жойи)га унинг ҳарбий бурчини намунали бажараётганлиги ва рағбатлантириш олганлиги тўғрисида миннатдорчилик хати юбориш;

в) фахрий ёрлиқ, қимматбаҳо совға ёки пул мукофоти билан тақдирлаш;

г) эсдалик нишонлари билан тақдирлаш;

д) ҳарбий хизматчиларнинг фамилиясини ҳарбий қисм «Фахр китоби»га киритиш;

е) эгаллаб турган штат бўйича лавозимидаги ҳарбий унвонидан бир поғона юқори бўлган ҳарбий унвон бериш;

ж) сержант ёки офицерлар таркибига навбатдаги ҳарбий унвонни муддатидан аввал бериш;

з) исми ёзилган совуқ ва ўқотар қурол билан тақдирлаш;

и) Ўзбекистон Республикасининг фахрий унвонини бериш;

к) ҳарбий хизматчини Ўзбекистон Республикаси Давлат байроғи ёки тегишли вазирлик ва идораларнинг байроқлари ёнида олинган фотосурати билан тақдирлаш;

л) Ўзбекистон Республикаси фахрий унвонини бериш;

м) Ўзбекистон Республикасининг Давлат мукофотлари билан тақдирлаш.

 

§ 4. Командирларнинг (бошлиқларнинг) бўйсунувчи оддий аскар, сержант, офицер ва генераллар таркибига мансуб контракт бўйича ҳарбий хизматчиларга нисбатан рағбатлантиришларни қўллаш бўйича ҳуқуқлари

 

27. Гуруҳ, взвод командири ва уларга тенглаштирилганлар миннатдорчилик эълон қилиш ҳуқуқига эга.

 

28. Батальон командири ва унга тенглаштирилганлар қуйидаги ҳуқуқларга эга:

а) миннатдорчилик эълон қилиш;

б) ҳарбий хизматчининг ота-онасига, яшаш жойига ёки хизматгача бўлган иш жойи (ўқиш жойи)га унинг ҳарбий бурчини намунали бажараётганлиги ва рағбатлантириш олганлиги тўғрисида миннатдорчилик хати юбориш.

29. Ҳарбий қисм, қўшилма, бирлашма командирлари ва уларга тенглаштирилганлар қуйидаги ҳуқуқларга эга:

а) миннатдорчилик эълон қилиш;

б) ҳарбий хизматчининг ота-онасига, яшаш жойига ёки хизматгача бўлган иш жойи (ўқиш жойи)га унинг ҳарбий бурчини намунали бажараётганлиги ва рағбатлантириш олганлиги тўғрисида миннатдорчилик хати юбориш;

в) фахрий ёрлиқ, қимматбаҳо совға ёки пул мукофоти билан тақдирлаш;

г) ҳарбий хизматчини Ўзбекистон Республикаси Давлат байроғи ёки тегишли вазирлик ва идораларнинг байроқлари ёнида олинган фотосурати билан тақдирлаш;

д) ҳарбий хизматчиларнинг фамилиясини ҳарбий қисм «Фахр китоби»га киритиш.

 

§ 5. Рағбатлантиришларни қўллаш тартиби

 

30. Командирлар (бошлиқлар) рағбатлантиришни алоҳида ҳарбий хизматчига нисбатан ҳам, бутун бўлинма (ҳарбий қисм)нинг шахсий таркибига нисбатан ҳам қўллашлари мумкин.

Битта намунали иш учун ҳарбий хизматчига ёки ҳарбий бўлинма шахсий таркибига фақат битта рағбатлантириш эълон қилиниши мумкин.

Рағбатлантириш шакли танланганда ҳарбий хизматчи (бўлинма) томонидан кўрсатилган хизматнинг характери ёки уларнинг намунали ишга қўшган ҳиссаси эътиборга олинади.

31. Миннатдорчилик эълон қилиш кўринишидаги рағбатлантириш алоҳида ҳарбий хизматчига нисбатан ҳам, бўлинма ёки ҳарбий қисмнинг бутун шахсий таркибига нисбатан ҳам қўлланилади.

32. Ҳарбий хизматчининг ота-онасига, яшаш жойига ёки хизматгача бўлган иш жойи (ўқиш жойи)га унинг ҳарбий бурчини намунали бажараётганлиги ва рағбатлантириш олганлиги тўғрисида миннатдорчилик хати юбориш кўринишидаги рағбатлантириш сержант ва оддий аскарлар таркибидаги контракт бўйича ҳарбий хизматчилар ва муддатли ҳарбий хизматчиларга нисбатан қўлланилади.

33. Фахрий ёрлиқ, қимматбаҳо совға ёки пул мукофоти билан тақдирлаш кўринишидаги рағбатлантиришлар барча тоифадаги ҳарбий хизматчиларга нисбатан миннатдорчилик эълон қилиш билан бир вақтда қўлланиши мумкин, бунда фахрий ёрлиқ билан алоҳида ҳарбий хизматчилар ҳам, ҳарбий қисм (бўлинма)нинг бутун шахсий таркиби ҳам тақдирланади.

34. Ҳарбий хизматчини Ўзбекистон Республикаси Давлат байроғи ёки тегишли вазирлик ва идораларнинг байроқлари ёнида олинган фотосурати билан тақдирлаш кўринишидаги рағбатлантириш офицер, сержант, оддий аскарлар таркибига мансуб контракт бўйича ҳарбий хизматчилар ва муддатли ҳарбий хизматчиларга нисбатан қўлланилади.

Ушбу рағбатлантириш қўлланилган ҳар бир ҳарбий хизматчига икки дона сурат топширилади (ҳарбий хизматчи тантанали либосида ва қурол билан суратга тушади), суратнинг орқа томонида кимга ва нима учун берилгани ёзилади.

35. Эгаллаб турган штат бўйича лавозимидаги ҳарбий унвонидан бир поғона юқори бўлган ҳарбий унвон бериш кўринишидаги рағбатлантириш ҳарбий ва фуқаролик бурчини бажаришда мардлик ва жасорат кўрсатгани, юксак ҳарбий профессионал маҳорати, юқори профессионал ҳарбий кадрларни тарбиялаш бўйича кўрсатган хизматлари, ҳарбий бўлинмаларни намунали бошқарганлиги, Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларининг ривожлантириш, мамлакатнинг мудофаа салоҳиятини ва миллий хавфсизликни мустаҳкамлашга қўшган шахсий ҳиссаси учун контракт бўйича ҳарбий хизматчиларга нисбатан қўлланилади.

36. Офицер ёки сержантлар таркибига муддатидан аввал навбатдги ҳарбий унвон бериш рағбатлантириши хизмат ва ҳарбий бурчини бажариш вақтида алоҳида намуна кўрсатгани, юртимизнинг мудофаа салоҳияти ва ҳудудий яхлитлигини мустаҳкамлашга қўшган ҳиссалари учун контракт бўйича ҳарбий хизматчиларга нисбатан қўлланилади.

Кичик сержант” ҳарбий унвони сержантлар таркиби лавозимида бўлган контракт бўйича ҳарбий хизматчиларга рағбатлантириш тартибида берилади.

37. Ҳарбий қисм «Фахр китоби»га киритиш кўринишидаги рағбатлантириш қуйидагиларга нисбатан қўлланилади:

муддатли ҳарбий хизматчиларга жанговар тайёргарликда аъло кўрсаткичларга эришгани, ҳарбий хизматни ўташ вақтида юқори интизом ва онглилик намунасини кўрсатгани учун захирага бўшатишдан олдин;

контракт бўйича ҳарбий хизматчиларга Қуролли Кучлар сафида намунали хизмати учун, шунингдек, хизмат бурчини бажаришда алоҳида ўрнак кўрсатган барча ҳарбий хизматчилар – улар ҳарбий хизматни ўташининг бутун даврида (олий ҳарбий таълим муассасалари курсант ва тингловчилари – ўқиш якунида).

Ҳарбий қисм «Фахр китоби»га номи ёзилиши кўринишидаги рағбатлантириш тўғрисида эълон қилинганда ҳарбий хизматчига ҳарбий қисм командирининг имзоси билан фахрий ёрлиқ топширилади, муддатли ҳарбий хизматчининг фамилияси «Фахр китоби»га киритилганда эса ота-онасига (яқин қариндошларига), яшаш жойига ёки хизматгача бўлган иш жойи (ўқиш жойи)га миннатдорчилик хати юборилади.

38. Муддатли ҳарбий хизматчиларга таътилни ўтказиш жойига бориш ва у ердан қайтиш учун йўлга кетадиган вақтдан ташқари давомийлиги 10 суткагача бўлган қисқа муддатли таътил бериш кўринишидаги рағбатлантириш жанговар тайёргарликда яхши ва аъло натижаларга эришган, хизматда тиришқоқлик кўрсатган ва ўрнак бўлган ҳарбий хизматчиларга нисбатан қўлланилади.

39. Исми ёзилган совуқ ёки ўқотар қурол билан тақдирлаш Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари ва давлат олдидаги алоҳида хизматлари кўрсатилган ҳарбий жасорати учун алоҳида ўрнак кўрсатган катта офицер ва генераллар учун фахрли мукофот ҳисобланади. Исми ёзилган қурол қилич, кортик, пистолет ёки ов милтиғи бўлиши мумкин. Қуролда тегишли ёзувдан ташқари мукофотланганнинг ҳарбий унвони, фамилияси, исми ва отаси исмининг бош ҳарфлари кўрсатилади. Ёзув қуролнинг ўзида ёки қуролга бириктирилган металл пластинада, қин ёки қопчиққа бажарилиши мумкин.

Исми ёзилган совуқ ёки ўқотар қурол билан тақдирлаш кўринишидаги рағбатлантиришни тегишли вазирлик ва идораларнинг раҳбарлари қўллаш ҳуқуқига эга.

40. Ҳарбий хизматчига Ўзбекистон Республикаси фахрий унвонини бериш фан, техника, адабиёт ва санъатнинг инновацион ютуқларини ривожлантириш, тарғиб қилиш ва жорий этишда кўрсатган хизматлари, юқори малакали профессионал кадрларни тайёрлаш ва тарбиялашда қўшган ҳиссаси ҳамда Ўзбекистон Республикасининг фахрий унвонларни таъсис этиш тўғрисидаги қонунчилигига мувофиқ бошқа соҳаларда эришган ютуқлари учун амалга оширилади.

41. Ўзбекистон Республикаси давлат мукофоти билан тақдирлаш давлатимизнинг мустақиллигини мустаҳкамлаш, тинчлиги ва барқарорлигини сақлаш, иқтисодий, сиёсий, ижтимоий, илмий, интеллектуал, маънавий имкониятлари ва мудофаа қудратини оширишга қўшган ҳиссаси, давлат ва халқ олдида ижтимоий, хайрия, гуманитар ва бошқа соҳаларда кўрсатган хизматлари учун ҳарбий хизматчиларни рағбатлантиришнинг энг олий шакли ҳисобланади ҳамда Ўзбекистон Республикасининг “Давлат мукофотлари тўғрисида”ги Қонунига мувофиқ амалга оширилади.

42. Барча поғонадаги командирлар ҳарбий хизматчиларни юқори турувчи қўмондонлик ваколатлари доирасида рағбатлантириш ҳамда Ўзбекистон Республикасининг фахрий унвонлари, давлат мукофотлари ва эсдалик нишонлар билан тақдирлаш тўғрисида илтимос билан мурожаат қилиш ҳуқуқига эга.

Бунда, ҳарбий хизматчиларни Ўзбекистон Республикасининг фахрий унвони, давлат мукофотлари ва эсдалик нишонлар билан тақдирлаш тўғрисида тақдимнома (тавсиянома) юборишнинг ўзи рағбатлантириш турига кирмайди, у фақатгина ҳарбий хизматчига тегишли фахрий унвон, давлат мукофоти ёки эсдалик нишон берилганидан сўнг амалга оширилган деб ҳисобланади.

43. Рағбатлантиришлар саф олдида, ҳарбий хизматчиларнинг йиғилишида (мажлисида) ёки буйруқ билан эълон қилинади.

Рағбатлантиришлар тўғрисидаги буйруқларни эълон қилиш, шунингдек ўрнак кўрсатганларни мукофотлаш одатда тантанали вазиятда амалга оширилади.

Ҳарбий хизматчиларни рағбатлантириш тўғрисидаги буйруқни эълон қилиш билан бир вақтда, қоидага кўра, фахрий ёрлиқлар, қимматбаҳо совғалар ёки пул мукофоти, Ўзбекистон Республикаси Давлат байроғи ёки тегишли вазирлик ва идораларнинг байроқлари ёнида олинган фотосурати топширилади, шунингдек ҳарбий хизматчининг ота-онасига, яшаш жойига ёки хизматгача бўлган иш жойи (ўқиш жойи)га унинг ҳарбий бурчини намунали бажараётганлиги ва рағбатлантириш олганлиги тўғрисида миннатдорчилик хатининг матни ўқиб эшиттирилади.

 

3-боб. Интизомий таъзирлар

 

44. Ҳарбий интизомни бузгани ва маъмурий қонунбузарликлар содир этгани учун ҳарбий хизматчи шахсан интизомий жавобгарликка тортилади.

Ҳарбий хизматчи интизомни бузувчи хатти-ҳаракат ёки маъмурий қонунбузарлик содир этганда командир (бошлиқ) унинг мажбурияти ва ҳарбий бурчи тўғрисидаги огоҳлантириш билан чекланиши, зарурат тақозо этганда эса айбдорни интизомий жавобгарликка тортиши мумкин. Бунда командир (бошлиқ) содир этилган ҳуқуқбузарликнинг характери, унинг айбдорлик даражаси, жавобгарликни енгиллаштирувчи ва оғирлаштирувчи ҳолатларни инобатга олиши керак.

45. Ҳарбий хизматчиларнинг ҳарбий интизомни бузиш ва маъмурий ҳуқуқбузарлик хатти-ҳаракатларини содир этиш ҳолатларини жамоатчилик томонидан муҳокама қилиш мақсадида командирнинг (бошлиқнинг) қарори билан бундай ишлар қуйидаги тартибда кўриб чиқилиши ва муҳокама қилиниши мумкин:

муддатли ҳарбий хизматчилар ва олий ҳарбий таълим муассасалари курсантлари томонидан содир этилганда – умумий йиғилишларда ҳамда уларнинг ота-оналари ва яқин қариндошларини жалб этган ҳолда профилактик суҳбатларда;

оддий аскарлар таркибига мансуб контракт бўйича ҳарбий хизматчилар томонидан содир этилганда – сержант ва оддий аскарлар таркибига мансуб контракт бўйича ҳарбий хизматчиларнинг йиғилишларида;

сержантлар таркибига мансуб контракт бўйича ҳарбий хизматчилар томонидан содир этилганда – сержантлар таркибига мансуб контракт бўйича ҳарбий хизматчиларнинг йиғилишларида;

офицерлар томонидан содир этилганда – офицерларнинг йиғилишларида.

46. Интизомий таъзирнинг амал қилиш муддати у жорий этилган кундан бошлаб бир йилдан ошмаслиги лозим. Агар ушбу муддат давомида ҳарбий хизматчи бошқа интизомий таъзирга тортилмаса, у интизомий таъзирга эга эмас деб ҳисобланади.

Интизомий таъзирни жорий этган командир (бошлиқ) бир йил муддат ўтишидан аввал ўз ташаббуси, ҳарбий хизматчининг мурожаати, ҳарбий хизматчи хизмат қилаётган ҳарбий бўлинма жамоаси ёки унинг бевосита командирини (бошлиғини) тавсиясига кўра ушбу таъзирни бекор қилиш ҳуқуқига эга.

Ноқонуний ва асоссиз жорий этилган интизомий таъзирлар юқори турувчи командирнинг (бошлиқнинг) қарори ёки қонунчиликда белгиланган тартибда суднинг қарори билан бекор қилиниши мумкин.

47. Интизомий таъзирнинг амал қилиш муддати давомида ҳарбий хизматчига рағбатлантириш чоралари қўлланилмайди.

Айрим ҳолларда хизмат вазифаларини виждонан бажарган, хизмат фаолиятида, жанговар ва маънавий-маърифий тайёргарликда юқори натижаларга эришган ва кўрсатилган бошқа мислсиз хизматлари учун бирлашма командири, унга тенглаштирилганлар ва ундан юқори турувчи бошлиқлар улардан кичик командирлар (бошлиқлар) томонидан эълон қилинган интизомий таъзирга эга ҳарбий хизматчиларни рағбатлантириши мумкин.

Ҳарбий хизматчидан ечилган ёки бекор қилинган интизомий таъзир у билан боғлиқ бўлган барча ҳуқуқий оқибатларни тўхтатади.

 

§ 1. Муддатли ҳарбий хизматчиларга бериладиган интизомий таъзирлар

 

48. Муддатли ҳарбий хизматчиларга қуйидаги таъзир чоралари қўлланилиши мумкин:

а) ҳайфсан;

б) ҳарбий қисм ҳудудидан навбатдаги жавоб беришдан маҳрум қилиш.

 

§ 2. Командирларнинг (бошлиқларнинг) ўзига бўйсунувчи муддатли ҳарбий хизматчиларга интизомий таъзир бериш ҳуқуқлари

 

49. Секция командири, гуруҳ командирининг ўринбосари, взвод командирининг ёрдамчиси, гуруҳ командири, взвод командири, батальон командири, ҳарбий қисм командири ва уларга тенглаштирилганлар қуйидаги ҳуқуқларга эга:

а) ҳайфсан эълон қилиш;

б) ҳарбий қисм ҳудудидан навбатдаги жавоб беришдан маҳрум қилиш.

 

§ 3. Оддий аскар, сержант ва офицерлар таркибига мансуб контракт бўйича ҳарбий хизматчиларга бериладиган интизомий таъзирлар

 

50. Оддий аскар, сержант, ва офицерлар таркибига мансуб контракт бўйича ҳарбий хизматчиларга қуйидаги интизомий таъзирлар берилади:

а) ҳайфсан;

б) қаттиқ ҳайфсан;

в) лавозимда пасайтириш;

г) ҳарбий унвонда бир поғона пасайтириш;

д) сержантлар таркиби унвонидан маҳрум қилиш;

е) курсантни интизомсизлиги сабабли олий ҳарбий таълим муассасасидан ўқишдан четлаштириш;

ж) ҳарбий хизматчи номига доғ туширувчи хатти-ҳаракат содир этганлиги учун Мудофаа вазирлиги томонидан шартномани бекор килинган холатда ҳарбий хизматдан бўшатиш.

 

§ 4. Командирларнинг (бошлиқларнинг) ўзига бўйсунувчи оддий аскар, сержант ва офицерлар таркибига мансуб контракт бўйича ҳарбий хизматчиларга интизомий таъзирлар бериш ҳуқуқлари

 

51. Қўшилма командири ва унгача бўлган бўғиндаги командирлар (бошлиқлар) ҳамда уларга тенглаштирилганлар ҳайфсан ва қаттиқ ҳайфсан эълон қилиш ҳуқуқига эга.

52. Бирлашма командири қуйидаги ҳуқуқларга эга:

а) ҳайфсан ва қаттиқ ҳайфсан эълон қилиш;

б) ўз ваколати доирасида лавозимда пасайтириш;

в) ўз ваколати доирасида ҳарбий унвонда бир поғона пасайтириш;

г) ҳарбий хизматчи номига доғ туширувчи хатти-ҳаракат содир этганлиги учун ҳарбий хизматдан бўшатиш, генераллар таркибига мансуб шахслар бундан мустасно.

53. Бирлашма командири генераллар таркибига нисбатан ҳайфсан эълон қилиш ҳуқуқига эга.

54. Вазирлик ва идоралар раҳбарлари ва уларнинг ўринбосарлари бўйсунувидаги контракт бўйича ҳарбий хизматчиларга нисбатан ушбу Низомдаги интизомий ҳокимиятдан тўлиқ фойдаланадилар, қонунчиликда белгиланган ҳолатлар бундан мустасно.

 

§ 5. Интизомий таъзирларни бериш тартиби

 

55. Ҳар бир ножўя хатти-ҳаракат учун фақат битта интизомий таъзир қўлланиши мумкин ҳамда у айбдорни интизомий таъзирга тортиш тўғрисида қарор қабул қиладиган командирнинг (бошлиқнинг) интизомий ҳуқуқларига мос келиши керак.

Қуйидагиларга нисбатан интизомий таъзир чораларини қўллаш тақиқланади:

ножўя хатти-ҳаракат ёки ҳуқуқбузарлик содир этилишида айбдор бўлмаган шахсларга;

ушбу Низомда назарда тутилмаганларга;

ҳарбий хизматчига нисбатан маъмурий жавобгарлик қўлланилганидан сўнг, ушбу ҳуқуқбузарлик учун интизомий таъзирга тортиш;

содир этилган битта ножўя хатти-ҳаракат учун бир неча интизомий таъзир бериш ёки битта таъзирни бошқа таъзир билан бирлаштириш;

бевосита айбдор шахслар ўрнига бўлинманинг бутун шахсий таркибини интизомий таъзирга тортиш;

жанговар навбатчиликни (суткалик нарядни) ўташ давомида;

лавозимга янги тайинланганларга нисбатан, тайинланган кундан бошлаб уч ой давомидаги лавозимга киришиш даврида функционал мажбуриятларини бажаришда йўл қўйилган камчиликлар учун интизомий таъзирга тортиш.

Ножўя хатти-ҳаракат содир этилган кундан бошлаб олти ойдан ортиқ, тафтиш ёки молия-хўжалик фаолият текшируви натижалари бўйича эса содир этилган кундан бошлаб икки йилдан ортиқ муддат ўтганидан сўнг интизомий таъзир жорий этиш мумкин эмас. Жиноят иши бўйича иш юритиш муддати кўрсатилган муддатларга кирмайди.

Маъмурий ҳуқуқбузарликлар учун интизомий таъзир қўллаш Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги Кодексда белгиланган муддатларда амалга оширилади.

56. Командирнинг ҳарбий хизматчининг хатти-ҳаракатини шаҳодатлаш комиссияси йиғилишида кўриб чиқиш ҳамда унга нисбатан интизомий таъзир қўллаш тўғрисида қарор қабул қилишидан аввал муҳокама, хизмат суриштируви ёки терговга қадар текширув ўтказилиши лозим.

Муҳокама, хизмат суриштируви ёки терговга қадар текшируви у ёки бу қонуний муносабатларни тартибга солувчи қонун ҳужжатларига қатъий риоя этиб, айбдор шахсларни, етказилган моддий зарар миқдорини ва бошқа аҳамиятга эга ҳолатларни аниқлаш ҳамда ножўя хатти-ҳаракат содир этилишига имкон туғдирган сабаб ва шарт шароитларни аниқлаш мақсадида ўтказилади.

Агар муҳокама, хизмат суриштируви ёки терговга қадар текширув давомида ҳарбий хизматчининг содир этган ножўя хатти-ҳаракатида жиноят аломатлари мавжудлиги аниқланса, ҳарбий қисм командири (муассаса бошлиғи) бу ҳақда ҳарбий прокурорни хабардор қилади, зарурат туғилганда жиноят иши қўзғатади ва дастлабки тергов тайинлайди.

57. Ҳарбий хизматчи томонидан содир этилган интизомий ножўя хатти-ҳаракат ёки маъмурий ҳуқуқбузарлик натижасида жисмоний шахс, ташкилот, муассаса, корхона, фуқароларни ўзини ўзи бошқариш органи ёки давлатга етказилган моддий зарар айбдор томонидан қонунчиликда белгиланган тартибда қопланади.

58. Гумонланувчининг айбдорлиги ва унга нисбатан қўлланувчи интизомий таъзир чорасини аниқлаш вақтида қуйидагилар эътиборга олинади: ножўя хатти-ҳаракатнинг характери, у содир этилган ҳолат, унинг оқибатлари, айбдорнинг олдинги хулқи, шунингдек унинг ҳарбий хизматни ўташ муддати ва ҳарбий хизматни ўташ тартибини билиш даражаси.

Интизомий таъзирнинг қаттиқлиги оширилади, агар ножўя хатти-ҳаракат жанговар навбатчилик (жанговар хизмат) ва бошқа хизмат вазифаларини бажариш вақтида, мастлик ҳолатида содир этилган бўлса ёки унинг оқибатида жиддий тартиббузарлик келиб чиққан бўлса.

Интизомий таъзирни қўллаш вақтида командир бўйсунувчининг қадр-қимматини камситмаслиги ва қўполликка йўл қўймаслиги лозим.

59. Интизомий чорани қўллаш тўғрисидаги буйруқда ҳар доимги жумлалардан ташқари қуйидагилар кўрсатилади:

ҳуқуқбузарлик содир этилишига олиб келган ҳолатлар, сабаблар ва шарт шароитлар;

ҳарбий хизматчининг жавобгарликка тортилишига сабаб бўлган айби нимадан иборат эканлиги;

интизомий таъзир тури;

етказилган мулкий (моддий) зарарнинг (агар шундай зарар келтирилган бўлса) миқдори ва уни айбдор шахс томонидан қоплаш тартиби;

келгусида шу каби ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш чоралари;

қонунда белгиланган ҳолларда мансабдор шахсларнинг у ёки бу процессуал ҳаракатларни амалга ошириш бўйича мажбурияти.

60. Интизомий ножўя хатти-ҳаракатни содир этган ҳарбий хизматчига нисбатан интизомий таъзирнинг қўлланиши муҳокама, хизмат суриштируви ёки маъмурий тергов тугаган, шунингдек йиғилиш ёки аттестация комиссиясининг қарори қабул қилинган кундан бошлаб 10 кундан кечиктирмай қўлланилади.

Командирнинг (бошлиқнинг) ўз бўйсунувидаги ҳарбий хизматчисига нисбатан оғзаки кўринишда берган огоҳлантириши, хизматдаги йўл қўйган камчиликларини қаттиқ кўрсатиб ўтиши ёки танбеҳ бериши интизомий таъзир ҳисобланмайди.

61. Ҳарбий хизматчининг маст ҳолатда эканлиги аниқланганда ундан бирор бир тушунтириш олиш ёки унга нисбатан интизомий таъзир қўллаш у хушига келгунча кечиктирилади. Бундай ҳолларда ҳарбий хизматчи тайинланган шахс кузатувида дарҳол тиббий текширувга юборилади, агар ҳарбий хизматчи тиббий текширувдан бош тортса, бу ҳақда тегишли далолатнома тузилади.

62. Барча поғонадаги командирлар (бошлиқлар) ўзининг интизомий ҳуқуқларини етарли эмас деб билган тақдирда айбдор ҳарбий хизматчиларга нисбатан юқори турувчи қўмондонликнинг ҳуқуқлари доирасида интизомий таъзир беришни сўраш ҳуқуқига эга.

Бунда айбдор ҳарбий хизматчига нисбатан интизомий таъзир чорасини қўллаш тўғрисида илтимос билан мурожаат қилиш ўз-ўзидан таъзир чораси ҳисобланмайди, тегишли командир (бошлиқ) томонидан бирор бир таъзир тури қўлланилганидан сўнг у амалга оширилган деб ҳисобланади.

63. Ҳарбий хизматчининг айбсизлик ҳолати аниқланганда, командир (бошлиқ) дарҳол ўзи қўллаган интизомий таъзирни бекор қилишга, агар интизомий таъзир юқори турувчи командир томонидан қўлланилган бўлса, уни бекор қилишни сўраб мурожаат қилишга мажбур.

Командир ўзига берилган интизомий ҳокимият чегарасидан чиқиб кетгани, айбсиз шахсни ноқонуний жавобгарликка тортгани, айбдор шахсни жавобгарликка тортмагани учун қонунда белгиланган жавобгарликка тортилади.

64. Мажбуриятини бажармаганлиги оқибатида жиноят ёки бошқа ҳуқуқбузарлик содир этган ҳарбий хизматчига нисбатан интизомий таъзир чорасининг қўлланиши уни ушбу мажбуриятни бажаришдан, шунингдек моддий, фуқаровий-ҳуқуқий ёки жиноий жавобгарликдан озод қилинмайди.

§ 6. Интизомий таъзирларни ижро этиш тартиби

 

65. Интизомий таъзирлар қоидага кўра зудлик билан, фавқулодда ҳолатларда эса у эълон қилинган кундан бошлаб 1 ойдан кечиктирмай ижро этилади.

Ушбу муддатга ҳарбий хизматчи унга нисбатан ҳақиқатдан ҳам унинг ҳуқуқларини поймол қилмаган ҳолда интизомий таъзир қўллаш имкони бўлмайдиган шароитда (тиббий муассасада стационар даволанишда, ҳомиладорлик, туғиш ва фарзанд парвариши туфайли таътилда, асирликда, гаров тариқасида ушланган ёки қонунчиликда белгиланган бошқа ҳолатларда) бўлган вақт, мазкур ҳолат тугагунга қадар ҳисобланмайди.

Интизомий таъзир чорасининг ижро этилмаслигида айбдор деб топилган шахс жавобгарликка тортилади.

66. Берилган шикоят туфайли жорий этилган интизомий таъзирнинг ижро этилиши уни бекор қилиш тўғрисида юқори турувчи командирнинг буйруғи ёки суд қарори келмагунга қадар тўхтатилмайди. Норози бўлиб ариза берилган интизомий таъзирнинг ижросини тўхтатиш тўғрисидаги қарор суд томонидан қонунда белгиланган тартибда чиқарилиши мумкин.

67. Берилган интизомий таъзирлар тўғрисида агар уларнинг қўлланиши тартиби ушбу Низомда кўрсатилмаган бўлса, қуйидагича эълон қилинади: муддатли ҳарбий хизматчиларга – шахсан ёки саф олдида; оддий аскарлар таркибига мансуб контракт бўйича ҳарбий хизматчиларга – шахсан, сержантлар ва оддий аскарлар сафи олдида ҳамда офицер, сержант ва оддий аскарлар йиғилишида; сержантлар таркибига – шахсан, сержантларнинг тегишли тоифаси сафи олдида ҳамда тегишли тоифадаги сержантлар ва офицерлар йиғилишида; офицерларга – шахсан, кўрсатмада ёки йиғилишда (катта офицерларга – катта офицерлар иштирокида, генераллар таркибига – генераллар иштирокида). Бундан ташқари, интизомий таъзирлар буйруқда эълон қилиниши мумкин.

Командирларга (бошлиқларга) уларнинг бўйсунувчилари ҳузурида интизомий таъзирлар эълон қилиш тақиқланади.

Ҳарбий хизматчига интизомий таъзир эълон қилишда уни жазоланишига олиб келган сабаб, ҳарбий интизом ёки жамоат тартиби бузилиши нимадан иборат эканлиги кўрсатиб ўтилади.

68. Интизомий таъзирнинг қўлланиши ҳақида ҳарбий хизматчига хизмат варақасида ёки тегишли буйруқни етказиш варақасида имзоси орқали эълон қилинади. Ҳарбий хизматчининг эълон қилинган интизомий таъзир билан танишганлиги тўғрисида имзо қўйишдан бош тортиши уни ижро этишга тўсиқ бўлмайди.

69. Ҳайфсан ҳарбий хизматчига хизмат мажбуриятларини лозим даражада бажармаганлиги, ҳарбий интизом, ҳарбий формали кийим кийиш қоидаси, кун тартиби ёки хизмат вақти регламентини бузганлиги учун ушбу Низомда белгиланган тартибда эълон қилинадиган дастлабки интизомий таъзир ҳисобланади.

70. Қаттиқ ҳайфсан ҳарбий хизматчига ҳарбий интизомни қўпол ёки мунтазам равишда бузганлиги, кун тартиби ёки хизмат вақти регламентини бузганлиги, хизматда йўл қўйган жиддий камчиликлари, бошқа қасдан йўл қўйилган интизомий ножўя хатти-ҳаракатлар ёки маъмурий ҳуқуқбузарликлар учун ушбу Низомда белгиланган тартибда эълон қилинадиган интизомий таъзир.

71. Ҳарбий қисм ҳудудидан навбатдаги жавоб беришдан маҳрум қилиш муддатли хизматдаги ҳарбий хизматчиларга 7 суткагача хизмат заруратисиз ҳарбий қисм ҳудудидан чиқиш, шу жумладан жамоа бўлиб (бўлинма таркибида) ҳарбий шаҳарчадан ташқарида жойлашган маданий-хордиқ муассасалари ва дам олиш жойларига ташрифларда қатнашишнинг тақиқланганини англатади.

72. Курсантларни интизомсизлиги туфайли олий ҳарбий таълим муассасалардан ўқишдан четлаштириш ушбу ҳарбий таълим муассасасига қабул қилиш ҳуқуқига эга бўлган мансабдор шахс томонидан амалга оширилади.

Олий ҳарбий таълим муассасалардан ўқишдан четлаштирилган курсантни ушбу таълим муассасасининг тегишли босқичига қайта тиклаш тегишли вазирлик ва идора раҳбарининг қарорига асосан амалга оширилиши мумкин.

73. Лавозимда пастлатиш интизомий таъзири амалга ошириш тартиби бўйича контракт бўйича ҳарбий хизматчиларга нисбатан ишониб топширилган иш участкасида хизмат бўйича йўл қўйилган жиддий камчиликлар, қонун ва умумҳарбий низомларда белгиланган талаб ва вазифаларни бажармаганликлари, бошқа қўпол ҳуқуқбузарликларни содир этганликлари учун, ҳарбий унвон бўйича штатда назарда тутилган бир поғонадан ортиқ бўлмаган ҳолда Ўзбекистон Республикаси фуқароларининг ҳарбий хизматни ўташ тартиби тўғрисидаги Низомга мувофиқ мансабдор шахслар томонидан ихтиёрга ўтказишсиз қўлланилади.

Лавозимда пастлатиш интизомий таъзирини бекор қилиш ҳарбий хизматчини юқори лавозимга тайинлаш вақтида умумий асосларда амалга оширилади. Вакант лавозимлар мавжуд бўлмаган тақдирда, агар бир йил давомида ҳарбий хизматчига нисбатан бошқа таъзирлар қўлланилмаган бўлса, юқори турувчи лавозимга тайинламаган ҳолда унинг хизмат варақасида таъзир бекор қилинганлиги тўғрисида тегишли қайд киритилади.

74. Сержант, офицер таркибига мансуб контракт бўйича ҳарбий хизматчилар ва резервдаги ҳарбий хизматга мажбурларни ҳарбий унвонда бир поғона пастлатиш интизомий таъзир чораси сифатида фавқулодда ҳолатларда ҳарбий бурчини бажармаслик, хизмат ҳокимиятини суиистеъмол қилиш, фавқулодда ҳолатларда қонун ва умумҳарбий низомларда белгиланган вазифа ва талабларни бажармаслик ҳолатлари учун ҳарбий унвон бериш ҳуқуқига эга бўлган мансабдор шахс томонидан амалга оширилади, бунда генераллар таркибига мансуб шахслар Ўзбекистон Республикаси Президентининг қарорига мувофиқ ҳарбий унвонда пасайтирилиши мумкин.

Ҳарбий хизматчининг олдинги ҳарбий унвони тикланиб, навбатдаги ҳарбий унвон берилмагунига қадар, уни такроран ҳарбий унвонда пасайтиришга йўл қўйилмайди.

Пастлатилган ҳарбий унвондаги хизмат муддати ҳарбий унвонда тикланган хизмат муддати ҳисобига олинмайди.

Ҳарбий унвонда бир поғона пастлатилган ҳарбий хизматчилар ва резервдаги ҳарбий хизматга мажбурларни ҳарбий унвонда тиклаш Ўзбекистон Республикаси фуқароларининг ҳарбий хизматни ўташ тартиби тўғрисидаги Низомга мувофиқ тегишлилиги бўйича бир йил ва уч йилдан кейин амалга оширилади.

75. Сержантлар таркибига мансуб ҳарбий хизматчиларни ҳарбий унвондан маҳрум этиш ҳарбий хизматчи томонидан ножўя хатти-ҳаракатлар содир этилгани учун бошқа интизомий жазо чоралари етарли бўлмаган тақдирда суд ёки вазирлик раҳбарининг қарории билан амалга оширилиши мумкин.

Ҳарбий унвонда бир поғона пастлатилган ёки ҳарбий унвондан маҳрум этилган сержантлар таркибига мансуб бўлган шахсларга ушбу таъзир эълон қилинганидан сўнг тегишли фарқлаш белгиларини алмаштириш учун вақт белгиланади. Погонларни узиш, нашивкаларни қирқиш ва шахснинг ор-номуси ва қадр-қимматини камситадиган бошқа ҳаракатлар тақиқланади.

76. Ҳарбий хизматчи номига доғ туширувчи ножўя хатти-ҳаракат содир этганлиги учун ҳарбий хизматдан бўшатиш контракт бўйича ҳарбий хизматчиларга нисбатан шаҳодатлаш комиссиясининг қарорига асосан Ўзбекистон Республикаси фуқароларининг ҳарбий хизматни ўташ тартиби тўғрисидаги Низомга мувофиқ интизомий таъзирнинг сўнгги чораси сифатида қасддан содир этилган ноқонуний хатти-ҳаракат (ҳаракат ёки ҳаракатсизлик), ҳарбий хизматчиларнинг хизмат ва кундалик фаолиятида одоб-ахлоқ меъёрларини, Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларининг Умумҳарбий низомлари, идоравий ҳуқуқий-меъёрий ва ички идоравий ҳужжатларда белгиланган қоидаларни бузганлиги, ҳарбий интизом талабларига зид келадиган, ҳарбий хизматчининг ор-номуси ва қадр-қимматини, ҳарбий бўлинма ёки умуман олганда Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларининг обрўсини камситадиган хатти-ҳаракати учун мансабдор шахс томонидан (тайинлаш номенклатурасига мувофиқ) қўлланилади.

77. Интизомий тартибда ҳарбий хизматдан бўшатилган контракт бўйича ҳарбий хизматчи оқланиш тўғрисидаги ҳужжат ёки суднинг қарори қонуний кучга кирганда ва бошқа ҳолатларда уни бўшатган шахснинг буйруғи ёки тегишли вазирлик, идора раҳбари томонидан олдинги лавозими ёки унга тенг лавозимга тикланиши мумкин.

 

4-боб. Рағбатлантириш ва интизомий таъзирларнинг
ҳисобини юритиш

 

78. Ҳарбий хизматчиларнинг хизмат варақалари қуйидагича юритилади:

муддатли ҳарбий хизматчиларга – взводда (бўлинмада);

контракт бўйича ҳарбий хизматчиларга – тегишли ҳарбий қисм, қўшилма, бирлашма, муассасанинг штабида;

командир ва генералларга – юқори турувчи штабда.

79. Рағбатлантириш ва интизомий таъзирларнинг ҳисобини юритиш қоғозда ва электрон шаклда амалга оширилади.

Ҳарбий хизматчининг хизмат варақасига барча рағбатлантириш ва интизомий таъзирлар тўғрисидаги қайдлар улар бевосита эълон қилинганидан сўнг амалга оширилади ҳамда уларнинг ҳисобини юритиш билан боғлиқ бошқа ёзувлар киритиб борилади. Кўрсатилган ёзувлар штаб бошлиғининг (кадрлар органи) имзоси ва муҳр билан тасдиқланади. Рағбатлантириш ва интизомий таъзирларнинг ҳисобини юритиш зиммасига юклатилган шахслар тегишли ёзув ва қайдларнинг ўз вақтида ва тўғри киритилиши учун жавобгардир.

80. Ҳар бир ҳарбий хизматчи бир йилда бир марта, шунингдек янги жойга кўчганда ва интизомий таъзир қўлланилганда дарҳол ўз хизмат варақаси билан танишиб чиқиши ва унга ўз имзосини қўйиши лозим.

Янги жойга кўчганда ёки ўтказилганда ҳарбий хизматчининг варақаси ҳам унинг ҳисобини юритувчи масъул шахс томонидан янги хизмат жойига юборилади.

81. Интизомий амалиёт тўғри қўлланилаётганини текшириб туриш мақсадида командирлар вақти-вақти билан хизмат варақаларни кўриб чиқишга мажбурдирлар.

 

5-боб. Интизомий таъзирлардан норози бўлиб ариза бериш, таклиф, ариза ва шикоятларни кўриб чиқиш тартиби

 

82. Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси, қонунлари, низомлар, буйруқлар талабларининг бузилиши ёки шахсларнинг бошқа ноқонуний хатти-ҳаракатлари, Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларининг жанговар шайлигига салбий таъсир этувчи ҳолатлар, сабаблар ва шарт-шароитлар, шунингдек фуқароларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини бузилиши ҳолатлари тўғрисида ҳарбий хизматчи ўзининг бевосита ёки юқори турувчи командирларига маълумот беришга мажбурдир.

83. Ҳарбий хизматчи Ўзбекистон Республикаси ҳуқуқ-тартибот ва суд органларига қонунда белгиланган тартибда мурожаат қилиш ҳуқуқига эга.

84. Ҳарбий хизматчи ўзига нисбатан командирлар (бошлиқлар) ёки бошқаларнинг ноқонуний ҳаракатлари, қонун томонидан ўрнатилган ҳуқуқ ва имтиёзларининг бузилиши тўғрисидаги шикоятни устидан арз қилинган шахснинг бевосита бошлиғига берилади, агар шикоятчи кимнинг айби билан ўзининг ҳуқуқи бузилаётганини билмаса, шикоят команда бўйича топширилади.

Қабул қилинган қарордан қаноатланмаган тақдирда ҳарбий хизматчи ҳимояланиш ҳамда бузилган ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини тиклаш учун ҳуқуқ-тартибот ёки суд органларига мурожаат қилиш ҳуқуқига эга.

Шикоят қилган ҳарбий хизматчи ўз хизмат мажбуриятлари ва буйруқларни бажаришдан озод этилмайди.

85. Ўзини айбсиз деб ҳисоблаган ҳарбий хизматчи унга интизомий таъзир жорий этилганлиги тўғрисида маълум бўлган кундан бошлаб 10 сутка давомида унга интизомий таъзир жорий этган шахсга ёки ундан юқори турувчи командирига (бошлиғига) шикоят қилиш ҳуқуқига эга, қабул қилинган қарордан норози бўлган тақдирда ҳуқуқ-тартибот ёки суд органларига мурожаат қилиши мумкин.

86. Командир ёки берилган интизомий таъзирга шикоятни кўриб чиқувчи орган хатти-ҳаракат содир этилган вазиятни, хизматга бўлган муносабатини, интизомий таъзирнинг содир этилган хатти-ҳаракатнинг оғирлигига мос келиши, таъзирнинг қўлланиш тартибига риоя этилганлигини ёки бошқа қонунчиликда белгиланган меъёрларнинг бузилганлигини аниқлаган ҳолда ҳарбий хизматчига қўлланилган интизомий таъзирни ноқонуний деб ҳисоблаб, уни бекор қилиш тўғрисида қарор қабул қилиш ҳуқуқига эга.

87. Командир (бошлиқ) келиб тушган шикоятларга зийраклик ва диққат билан қарашга, қонунда белгиланган тартибда ҳар томонлама ва холисона кўриб чиқилишини таъминлашга, шикоят кўриб чиқилганидан сўнг, мурожаатчига дарҳол натижаси ва қабул қилинган қарор тўғрисида хабар беришга мажбурдир.

88. Мурожаатни (шикоятни) кўриб чиқишда командирга (бошлиққа) қуйидагилар тақиқланади:

мурожаатларни (шикоятларни) кўриб чиқиш учун асоссиз бошқа органларга бериш ёки қарори, ҳаракати (ҳаракатсизлиги) устидан арз қилинган шахсларга кўриб чиқиш учун юбориш;

ўзларининг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини амалга ошириш ёки ҳимоя қилиш мақсадида ҳамда мурожаатида шахсий фикри ва танқидий нуқтаи назарини изҳор этган шахсларни таъқиб қилиш;

мурожаат қилувчининг розилигисиз унинг шахсий ҳаёти ҳақидаги маълумотларни ошкор қилиш.

89. Мурожаатнинг кўриб чиқилиши натижаси ва унда баён этилган масалалар бўйича қабул қилинган қарор тўғрисида мурожаатчига мурожаат баён этилган тилда етказилади ва унда қонунчилик ҳужжатлари меъёрларига таянган аниқ далиллар келтирилиши, мурожаатда кўрсатилган ҳар бир масала бўйича рад этувчи ёки тасдиқловчи далиллар акс эттирилиши ҳамда қабул қилинган қарордан қаноатланмаган тақдирда шикоят қилиш тартиби тушунтирилиши лозим.

Мурожаатда кўтарилган барча масалалар кўриб чиқилган, улар бўйича керакли чоралар кўрилиб, қонунчиликка мос равишда тўлиқ жавоб берилган тақдирда мурожаат ҳал этилган деб ҳисобланади.

90. Командир мурожаат кўриб чиқилиши натижасига кўра қабул қилинган қарорнинг ижросини назорат қилишга, шунингдек агар ҳуқуқ, эркинлик ва қонуний манфаат бузилиши натижасида зарар етказилган бўлса, зарарни қоплаш бўйича тўлақонли чора кўришга мажбур. Ноқонуний ҳаракат (ҳаракатсизлик) туфайли еткизилган зарарни қоплаш зарар етказган шахс томонидан ёки қонунчиликда назарда тутилган тартиб ва ҳолатда суднинг қарорига мувофиқ амалга оширилади.

Интизомий таъзирлар бекор қилинганидан сўнг ҳарбий хизматчиларнинг бузилган ҳуқуқлари тикланади, улардан ундирилган маблағлар эса командирнинг буйруғи ёки қонунчиликда белгиланган тартибда суднинг қарорига мувофиқ қопланади.

Командир ва масъул мансабдор шахслар давлат ва Қуролли Кучлар манфаатлари, ҳарбий хизматчиларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларининг бузилиши ҳолатларининг сабабларини аниқлаш ва бартараф этиш мақсадида мурожаатларни умумлаштирадилар ва таҳлил қиладилар.

91. Барча мурожаатлар келиб тушган кунда рўйхатга олинади ҳамда уларда кўрсатилган ҳолатлар бўйича ўтказилган текширув материаллари ва қабул қилинган қарор тўғрисидаги жавоб хати билан биргаликда қонунда ва хизмат иш юритиш қоидаларида белгиланган тартибда сақланади.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ҚУРОЛЛИ КУЧЛАРИНИНГ ГАРНИЗОН ВА ҚОРОВУЛЛИК ХИЗМАТЛАРИ НИЗОМИ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

УМУМИЙ ҚОИДАЛАР

 

1. Ушбу Низом гарнизон ва қоровуллик хизматларини ташкил қилиш ва ўташ, ушбу хизматни ўтаётган гарнизон мансабдор шахслари ва ҳарбий хизматчиларининг ҳуқуқ ва мажбуриятларини, шунингдек, қўшинлар иштирокида гарнизон тадбирлари ўтказиш тартибларини ўз ичига олади.

Мазкур Низом қоидалари Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларининг ҳарбий хизматчилари, шунингдек улардаги хизмат оддий аскар, сержант ва офицерлар таркиби лавозимларидаги ҳарбий хизматга тенглаштирилган давлат қўмиталари, вазирлик ва идоралар (кейинги ўринларда вазирликлар деб юритилади) ҳарбий хизматчиларига нисбатан татбиқ этилади.

2. Ушбу низомда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:

гарнизон – белгиланган чегараларда маълум бир аҳоли пунктида ёки бир ҳудудда доимий ёки вақтинчалик жойлашган ҳарбий қисмлар, куч ишлатар вазирликларнинг қўшин тузилмалари, олий ҳарбий таълим муассасалари;

гарнизон чегараси  – гарнизонларнинг қўшни ҳудудларини бўладиган гарнизон чегараларини белгилаб берувчи шартли чизиқ;

гарнизон хизмати – гарнизондаги шахсий таркиб орасида юқори ҳарбий интизомни ушлаб туриш ҳамда қўшинлар иштирокидаги гарнизон тадбирларини (ташкилий, ҳуқуқий, техникавий ва б.). сифатли ўтказиш мақсадида ташкиллаштириладиган тадбирлар мажмуаси;

ҲАН инспекцияси хизмати – гарнизон ҳарбий қисмлари транспорт воситалари ҳайдовчилари (механик-ҳайдовчилари) томонидан йўл ҳаракати қоидаларига риоя қилишни назорат қилиш учун мўлжалланган гарнизон хизматининг таркибий қисми;

қоровуллик хизмати қурол-аслаҳа, ҳарбий техника, бошқа моддий воситалари сақланадиган омборлар ва ҳарбий ва давлат объектларини ишончли қўриқлаш ва мудофаа қилиш, шунингдек гауптвахта ва ахлоқ тузатиш қисмларида сақланаётган шахсларни қўриқлаш учун мўлжалланган;

ёнғин назорати – ёнғин хавфсизлиги талабларига риоя этиш ва унинг натижаларига кўра чоралар қабул қилиш мақсадида белгиланган тартибда амалга ошириладиган фаолият;

ёнғин хавфсизлиги – инсонлар, юридик ва жисмоний шахсларнинг мулки ҳамда атрофдаги табиий муҳитни ёнғинлардан ҳимояланганлиги аҳволи;

қурол  - жонли ёки ўзга нишонни йўқ қилиш, сигнал бериш учун конструктив мўлжалланган мосламалар ёки предметлар. У ў з ичига: совуқ, ўқотар, спорт, хизмат, жанговар қуроллар ва бошқа қурол-аслаҳаларни олади.

махсус воситалар – (резина таёғи, қўлкишан ва бошқа воситалар) – тинчлантириш ва қонунга хилоф ҳаракатларни олдини олиш, шунингдек ўзини ҳимоя қилиш учун мўлжалланган предметлар;

техник қўриқлаш воситалари – назорат объектлари ва субъектларининг ҳудуди, хоналари, сақлаш жойлари ва бошқаларнинг назорати, бут сақланаётганлиги ва ёнғинга қарши хавфсизлигини таъминловчи аппаратли ва дастурий воситалар мажмуи

техник кузатув воситалари – маконнинг берилган ҳудудида визуал кузатув олиб бориш учун мўлжалланган махсус жиҳозлар.

3. Гарнизон чегараси, гарнизон хизматини ҳамда Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари гарнизон қоровулларида қоровул хизматини ташкиллаштириш ва олиб бориш тартиби ҳарбий хизмат назарда тутилган вазирлик ва идоралар раҳбарларининг қарори билан белгиланади.

4. Ҳар бир гарнизонда гарнизон ва қоровуллик хизматлари ташкиллаштирилади.

5. Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларида гарнизон ва қоровуллик хизматларига раҳбарликни:

Ўзбекистон Республикаси чегараларида – Мудофаа вазири;

ҳарбий округ чегараларида – ҳарбий округ қўшинлари қўмондони;

гарнизон чегараларида – гарнизон бошлиғи;

ҳарбий қисм (муассаса) чегараларида командир (бошлиқ) амалга оширади.

ЎР ҚК тури ва қўшин турларининг ҳарбий қисмларида қоровуллик хизматига бевосита раҳбарликни вазирликларнинг тегишли мансабдор шахслари томонидан амалга оширилади.

6. Гарнизон хизмати ва гарнизон қоровулларда қоровуллик хизматини амалга оширишга гарнизон таркибига кирган ҳарбий қисмлар (муассасалар) жалб этилади.

Ҳарбий округ гарнизонларида гарнизон ва қоровуллик хизматларини ташкиллаштириш ва олиб бориш тартиби ҳарбий округ қўшинлари қўмондонининг буйруғи билан, ҳарбий округ ҳудудида жойлашган ЎР ҚК тури ва қўшин турлари қўшинлари бошқарув органларининг қўмондонлиги билан келишилган ҳолда белгиланади.

Бевосита гарнизонда гарнизон ва қоровуллик хизматларининг ташкиллаштириш (навбати) ва олиб бориш, гарнизон бошлиғи томонидан, таркиби ва мўлжалланишига боғлиқ ҳолда гарнизонда жойлашган ЎР ҚК тури ва қўшин турлари ҳарбий қисм командирлари (муассасалар бошлиқлари) билан келишилган ҳолда белгиланади.

Ҳарбий таълим муассасалари гарнизон ва қоровуллик хизматларига ўқув режаси билан кўзда тутилган вақтлардагина жалб этиладилар.

Гарнизон бошлиғининг гарнизон ва қоровуллик хизматини ташкил этиш ҳақидаги буйруқлари шу гарнизон ҳудудида жойлашган Ўзбекистон Республикаси ҳарбий қисмлари, жамоалари ва ҳар бир ҳарбий хизматчиси томонидан сўзсиз бажарилиши шарт.

7. Ҳар бир ҳарбий хизматчи гарнизон ва қоровуллик хизматларини ўтаётганларга ёрдам кўрсатишга мажбур.

Гарнизон патрули, ҲАН нозири ёки қоровул хизмати пайтида қоида бузилганини сезган ҳарбий хизматчи бу ҳақда гарнизон ҳарбий комендантига ёки гарнизон навбатчисига (ҳарбий қисм (муассаса) навбатчисига) ва ўзининг бевосита бошлиғига зудлик билан хабар бериши шарт.

 

2-бўлим

ГАРНИЗОН ХИЗМАТИНИ ТАШКИЛЛАШТИРИШ ВА ОЛИБ БОРИШ

 

1-боб

ГАРНИЗОННИНГ АСОСИЙ МАНСАБДОР ШАХСЛАРИ И ВА УЛАРНИНГ МАЖБУРИЯТЛАРИ

 

1-§. Умумий қоидалар

 

8. Ҳарбий хизмати кўзда тутилган вазирликлар раҳбарлари қарори билан ҳар бир гарнизонда гарнизоннинг қуйидаги мансабдор шахслари таркиби тайинланиши мумкин:

гарнизон бошлиғи;

гарнизон бошлиғининг тарбиявий ва мафкуравий ишлар бўйича ўринбосари;

гарнизон бошлиғининг таъминот турлари бўйича ўринбосари;

ҳарбий комендант;

ҲАН бошлиғи;

ёнғин хавфсизлиги инспекцияси бошлиғи;

алоқа бошлиғи;

радиацион, кимёвий ва бактериологик муҳофаза хизмати бошлиғи;

гарнизон гауптвахтаси бошлиғи;

гарнизон тиббиёт хизмати бошлиғи, молиявий хизматининг катта бошлиғи ва бошқалар.

Гарнизон штатида кўзда тутилган мансабдор шахсларни тайинланиши вазирликлар раҳбарлари ёки тайинлаш ваколатига эга бўлган бошқа мансабдор шахслар томонидан амалга оширилади. Уларни лавозимга тайинланиш ваколатига эга бўлган мансабдор шахснинг буйруғи билан амалга оширилади.

Қолган мансабдор шахслар ўриндошлик бўйича улар бажарадиган функционал вазифаларни белгилаган ҳолда ЎР ҚК тури ва қўшин турлари бошқарув органлари ва қўшинлари қўмондонлиги билан келишилган ҳолда ҳарбий округ қўшинлари қўмондонининг буйруғи билан тайинланадилар. Гарнизон ҳудудида Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларини бир нечта тури ва қўшин турларининг ҳарбий қисмлари биргаликда жойлашган тақдирда гарнизон ҳарбий комендантининг ушбу масалалар бўйича штатдан ташқари ёрдамчилари тайинланиши мумкин.

9. Гарнизон мансабдор шахслари гарнизоннинг барча шахсий таркибига эълон қилинади ҳамда маҳаллий ҳокимият органларига таништирилади.

10. Штат билан кўзда тутилмаган гарнизон мансабдор шахслари, қоидага кўра, гарнизон бошлиғи эгаллаб турган лавозимига кўра командир (бошлиқ) ҳисобланадиган бирлашма (қўшилма, ҳарбий қисм, муассаса) бошқарув органининг (штабининг) мансабдор шахслари орасидан ёки гарнизоннинг бошқа ҳарбий қисмларидан (муассасаларидан) тайинланадилар.

11. Ҳарбий шаҳарчага идоравий мансублигига боғлиқ бўлмаган ҳолда иккита ва ундан ортиқ ҳарбий қисмлар жойлашган тақдирда, гарнизон бошлиғининг буйруғи билан ҳарбий қисмлар командирларидан (муассасалар бошлиқларидан) ҳарбий шаҳарча каттаси тайинланади.

12. Гарнизон хизматини ташкиллаштириш ва олиб бориш масалалар бўйича гарнизоннинг барча мансабдор шахслари гарнизон бошлиғига бўйсунади.

 

2-§. Гарнизон бошлиғи

 

13. Гарн